Несиелік процесті ұйымдастырудың теориялық негіздері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1. Несиелік процесті ұйымдастырудың теориялық негіздері ... ... ... ...
1.1 . Коммерциялық банк несиелерінің экономикалық процестерді
қаржыландырудағы мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.2 . Проблемалы несиелер пайда болуының алғышарттары ... ... ...
1.3 . Несиелік қоржын және оны бағалау әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. «Темірбанк» акционерлік қоғамының проблемалы несиелермен
жұмыс істеу аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1. «Темірбанк» АҚ Проблемалы несиелер департаментінің қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Проблемалы несиелер департаментінің жұмыс істеу методикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

3.
3.1 Проблемалы несиелерді басқарудың шетелдік тәжірибесі ... ... ..
3.2 Ұсыныстар

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер

Қосымшалар
1.1 Коммерциялық банк несиелерінің экономикалық процестерді қаржыландырудағы мәні мен маңызы

Несиенің классикалық теориясы оны шаруашылық қатынастарды айқындайтын қоғамдық – экономикалық категория ретінде қарастырады. Ал несиелік қатынас қоғам арасындағы негізгі шаруашылық байланыстарға жүгіне отырып, түрлі ортада жеке тұлғалар мен кәсіпорындар, кәсіпорындар мен мемлекет, мемлекет пен халық , басқа да әлеуметтік топтар арасындағы тауар айналымының негізінде пайда болады. [ Давл; 6] Шын мәнінде, несие айырбас сатысында пайда болып, құн қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз ететін келісім – шарт формасында белгілі. Ал соңғысы өз кезегінде несие қозғалысының көзі болып табылады. Сонда, несиені экономикалық категория ретінде қарастыруымыз үшін ол шаруашылық қатынастар негізінде айқындалуы тиіс, яғни қарыздық келісім – шарт аясында болуы қажет. Мұнда несиені экономикалық категория ретінде өздігінен көрсететін қарыздық келісім-шарт емес сол келісім – шарт негізінде қалыптасатын шаруашылық байланыстар болып табылады. Бұл шаруашылық байланыстар өз кезегінде тарихи өзгерістер арқылы түрліше формада жүрді. Бірақ мәні, маңызы, мазмұны және табиғаты жағынан айырмашылығы болғанымен, оларды бір сөзбен – «кредит» деп атаған. Сөздің түпнұсқасына көз жүгіртсек, «кредит» деген сөз латынның «creditum» - қарыз, несие, «credere» - сену, сенемін деген сөзден шығады. [Насыр;345] Ол экономикалық дәреже ретінде әр түрлі экономикалық қоғамдарда қызмет етеді. Ол тауар өндірісінің пайда болу кезінен бастап қарапайым формаларда: бай мен кедей қоғамдарында айрықша көрінеді. Несие қатынастары ақша қатынастары сияқты үнемі даму үстінде болады. Алғашқы несие табиғи түрде (астық, мал, еңбек құралдары және т.б.) қоғамның дәулетті топтарынан мүліксіз шаруалар мен кәсіпкерлерге түтыну мұқтаждығы мен қарыздарды өтеу үшін ұсынылған. Тауар – ақша қатынастарының дамуымен несие ақша түріне көшті.
Жоғарыда айтқандай, несие өндірістік процесстің үздіксіздігін қамтамасыз ету қажеттілігінен туындайды. Белгілі болғандай, шаруашылық жүргізуші субъектілердің өндірістік капиталдары (негізгі және айналым) әр уақытта тауарлы, ақшалай және өндірілген формасында болуы мүмкін. Атап айтқанда, қызмет процесінің бағыттылығы ауыспалы айналымның әр түрлі сатыларында болатын ақша ресурстарының олпрда бір мезгілде және үнемі бар болуын: материалдық өндіріс саласы үшін - өндірістік, тауарлы және ақшалы, ал айналым саласы үшін – тауарлы және ақшалай болуын талап етеді. Белгілі уақыт аралығында капитал айналымының тепе – теңсіздігінің нәтижесінде бір өндірісте уақытша бос ақша пайда болып, ол өз кезегінде басқа өндірістің қажеттілігін туындатады. Мысалы, негізгі өндірістік және айналым қорларының құн қозғалысының процесінде. Негізгі қорлар өздерінің құндылығын амортизациялық тозу шамасына қарай дайын өнімдерге жекелеп аударады, ал олар негізгі қорларды модернизациялап жаңарту үшін бірнеше жылдар бойы жинақталатыны мәлім. Бұл жағдайда негізгі құрал – жабдықтарды ауыстыру (айырбастау) және жөндеу үшін жұмсалатын ақшалай қаражаттың уақытша босатылуы жүреді. Бірақ, бұл сәтте жинақталатын ақша жеткіліксіз болуы мүмкін. Бұл жағдайда ақшаға қажеттілік туады. Яғни ақшалай қаражатты босату мен оған деген қажеттілік айналым қорларын пайдалануда үнемі болып тұрады. Тағы бір мысал, дайын өнімді өткізуден түсетін түсім ақша және шикізат, материалдарды сатып алу, еңбекақысын төлеу үшін бірден бір сәтте жұмсала қоймайды және бұл жағдайда ақшалай қаражаттардың уақытша босатылуы орын алады. Қосымша ақшалай қаражатқа деген қажеттілік маусымдарда нақты айналым ақша қорларының жеткіліксіздігінен (шикізат, материалдар, жанар–жағармай) өндіріс пен тауар айналымының уақыты сәйкес келмеуінен және т.б. туындауы мүмкін.
Осылайша негізгі және айналым қорларының қозғалыс процесінде ақшалай қаражаттың құйылуы (қажеттілік кезде) мен қайтуы (босатылу кезінде) болады. Сондықтан бір кәсіпорын басқа кәсіпорынға қарағанда бұрынырақ тауар сатушы ретінде және оның сатып алушысы болып шығуы мүмкін.
Ақшалай қаражаттың уақытша босатылуы және оларға деген қажеттілік тек материалдық өндіріс саласы мен айналымда ғана туындамайды. Ол мемлекетте, бюджеттік және қоғамдық ұйымдарда, сондай – ақ халықта да болуы мүмкін. Мысалы, бюджетте салықтардың келіп түсуі мен оларды жұмсау уақыттары ұзақ пайдаланатын заттарды сатып алуға халықтың ақша қоры және т.б. бәрі бірдей сәйкес келе бермейді. Сонымен қатар, біздің жинақтаушы зейнетақы қорларында жинақталып жатқан зейнетақы ақша қорларыда уақытша бос ақша қорларының көзі болып табылады.
Қаражатқа деген қажеттілік пен оның босатылуы арасында туындаған қарама–қайшылық шаруашылық жүргізуші субъектілердің қалыпты қызметі үшін қажет материалдық және қаржылық ресурстарды нақты байланыстыратын несиенің жәрдемімен ғана рұқсат етіледі. Жеткіліксіз шамада несиенің объективті қажеттілігі несие қатынастарын жүзеге асыратын капитал айналымы мен ауыспалы айналымның бір қалыпты еместігімен түсіндіріледі. [Сейт; 105]
Сонда, несие дегеніміз – тауарлар мен уақытша бос ақшалай қаражаттарды белгілі бір мерзімге, әдетте үстінен пайыз төленетін қажеттілікке беруді айтамыз. Қалай болғанымен, осы несиенің жеке экономикалық категория ретіндегі мәнін түсіндіру жолында бірнеше зерттеушілер өз көзқарастарын айтқан. Мәселен, зерттеушілер В.Захаров және М.Пессель несиені қарызға ұсынылған құнның өсуі деп бағалайды. Сонымен қатар, В.Захаров несие анықтамасында оны тек абстрактілі экономикалық категория ретінде сипаттайды. Ол несиені уақытша қолданысқа берілетін қоғамдық қатынасқа қатысты құн деп жазады. Бұл анықтамада несиенің өндіріс және тауар айналымдары себеп болған немесе болып жатқан қоғамдық – экономикалық формацияға тән жалпы сипатына көңіл аударылған. Ал, М.Пессельдің айтуынша, несие шаруашылыққа тән, мемлекеттік шаруашылық ұйымдары мен жеке тұлғалар бір – біріне қайтарымдылық шарттары бойынша уақытша пайдаланудағы құнды беріп, өндірістік қатынастарда көрініс табатын экономикалық қатынастар деп есептейді. Жоғарыда берілген анықтамаларда несиенің қоғамдық өнімді, ұлттық табысты және ақша қаражаттарды бөлу нысаны, қозғалыс нысаны (тауар немесе ақша) өндірістегі қозғалысының басты тектік белгісі сияқты ең маңызды жақтары көрсетілген. [Теңіз; 67] Ал, Б.Көшенованың айтуынша, несие – ұдайы өндірістің ажырамас бөлігі. Тауарлы өндіріс – несие қатынастарының пайда болатын табиғи негізі. Себебі, тауардың пайда болуы маңызды екі жағдайға байланысты. Біріншіден, өнім тауар болуы үшін оның заттай түрі және құны болуы қажет. Екіншіден, өнім бір өндірушіден екінші өндірушіге ауысуы қажет және ол ауысу тек айырбас кезінде, яғни нарықта болады деп тұжырымдайды. [Көшен;] Осы айтылған көзқарастардың ортақ мәні мынада: қарыз капиталының құрылу базасы айналымнан босатылған уақытша бос ақша қаражаты. Уақытша бос ақша капиталы несие арқылы қосымша ақша капиталына сұраныс бар шаруашылыққа ұсынылатын қаражат.
Несиенің мүмкіндігін шындыққа айналдыру үшін оның белгілі бір талаптары бар. Біріншіден, несие мәмілесінің қатысушылары – несие беруші мен қарызға алушы – экономикалық байланыстардан туындайтын міндеттемелердің орындалуын өз мойнына алуға материалдық жағынан кепілдік беретін дербес заңды субъектілер сияқты алға шығуы керек. Екіншіден, егер несие беруші мен несие алушының мүдделері бір жерден шықса, онда бұл жағдайда несие өте қажет болады. Несие мәмілесін жүзеге асыру үшін оның қатысушылары міндетті түрде несиеге өзара қызығушылық танытулары керек. [Давл; 6] Несие беруші мен қарызға алушының арасында мүдделілік бірдей болған кезде, бір жағынан, несиеге ақшалай қаражатты үсынуда, екінші жағынан – оны алуда несиелік қарым – қатынастар туындайды. Несие беруші мен қарыз алушы араларында несие берілуіне байланысты пайда болатын қатынастарды несиелік қатынастар ретінде қарастырамыз. Несиелік қатынас несие болмысының формасы болып табылады. Осы ерекше қатынас шегінен тыс несиенің пайда болуы және қызмет етуі мүмкін емес. К.Маркс бұл пайда болатын қатынастар «несиелік жүйе негіздерін қалаушы болуымен қатар, соңғысы қызмет етуден бұрын оның еркін дамып келуі әбден мүмкін» деп көрсеткен.[пуш;15]
Сөйтіп, несиенің объективті өмір сүруінің негізгі талаптары төмендегідей тізбектеледі:
- жеке тауар өндірушілердің өндірістік (негізгі және айналым) қорлар айналымы мен жеке ауыспалы айналымдардың уақыт бойынша сәйкес келмеуі;
- несие беруші мен қарызға алушының заңды тұрғыдан дербестігі;
- несиелік қатынасқа несие беруші мен қарызға алушының мүдделік танытуы.
Несие объективті қажеттіліктен туындаған және ол қоғамдық өндіріс процесінде маңызды рөл атқарады. Несие ақшалай капиталдың қарызға трансформациясын қамтамасыз етеді және несие берішілер мен қарыз алушылардың арасындағы қарым – қатынасты білдіреді. Оның көмегімен мемлекеттің, халықтың, ұйымдардың және кәсіпорындардың табыстары мен бос (еркін) ақшалай қаражаттары жинақталып, уақытша пайдаланудың төлеміне аударылатын несие капиталына айналады.
Қолданылған әдебиеттер
1. «ҚР банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы / 31.08.1995
2. Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 26 желтоқсандағы № 296 қаулысымен бекітілген «Активтерді, шартты міндеттемелерді жіктеу және оларға қарсы провизиялар (резервтер) құру» туралы ережесі.
3. Постановлением Правления АО «Темiрбанк»№ 209 от «03» октября 2005 г. «Порядок работы по проблемным кредитам».
4. Банковское дело (Настольная книга банкира): Учеб.пособие/ Под научной ред. А.А. Абишева, С.А. Святова. – Алматы: Экономика, 2007. – 382 с.
5. Банковское дело: Учебник / Под ред. Г.Г. Коробовой. – М.: Экономистъ, 2005. – 751 с.
6. Банковское дело: Учебник. – 2-е изд., перераб. и доп. / Под ред. О.И.Лаврушина. – М.: «Финансы и статистика», 2000. – 672 с.
7. Воронин В.П., Федосова С.П. Деньги, кредит, банк: Учеб. пособие. – М.: Юрайт – издат, 2002. – 269 с.
8. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие. – Алматы: Экономика. 2001. – 186 с.
9. Искаков У.М, Бохаев Д.Т, Рузиева Э.А. Финансовые рынки и посредники: Учебник. – Алматы: Экономика, 2005. – 298 с.
10. Көшенова Б. А. Ақша, несие, банктер және валюталық қатынастар
11. Мақыш С.Б. Банк ісі. Оқулық. – Алматы: ИздатМаркет, 2007. – 471 с.
12. Насырова М.Р, Токсанбай С.Р, Кулпыбаев С.К, Гуляева С.П. Современный экономический русско-казахский толковый словарь-справочник. – Алматы: 2003. – 880 с.
13. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: «Экономика», 2005. – 416 бет.
14. Смағұлова Қаржы, ақша айналысы және несие
15. Экономические ориентиры на пути к ускоренной модернизации: Материалы междунар. науч.-прак. конф. (г. Алматы, 18 – 20 мая 2005 г.) / Под общ. ред. академика НАН РК, д.э.н., профессора Н.К. Мамырова – Алматы: Экономика, Ч.V. - 2005. – 256 с.
16. Андриана Ю.Р. Минимизация кредитного риска / Банки Казахстана. – 2007. - №6. – С.25
17. Бралина А.Г. Коммерциялық банктердегі проблемалық несиелерді басқару / Вестник КазНУ. Серия экономическая. – 2005. - №2. – С.48
18. Вероника Г. Качество активов банков ухудшается / Деловой Казахстан. – 2008. - №17(114). – С.8
19. Ковалев В.А. О кредитоспособности заемщика / Деньги и Кредит. – 2008. №1. – С.62
20. Мақыш С.Б. Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердің проблемалық активтерін басқару тәжірибесін жетілдіру / ҚазҰУ Хабаршысы. Экономика сериясы. – 2006. - №1. – С.56
21. Смулов А. В новый год – без плохих кредитов. Тяжкое время кредитора / Банковское обозрение. – 2003. – №12. – С.20
22. Теңізбаева А. Несиелік қатынастарды құқықытық реттеу мәселелері / Заң. – 2003. – №9. – С.68
23. Фоминский О. Еще 12 месяцев ожиданий / Капитал.КZ. – 2008 - №21.
24. Шаяхметова К.О. Коммерциялық банктердің қызметіндегі тәуекел / ҚазЭУ Хабаршысы. – 2006. - №6. – С.105
25. Интернет
www.temirbank.kz
www.credits.ru
www.google.kz
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
.............................
1. Несиелік процесті ұйымдастырудың теориялық негіздері ...............
1. . Коммерциялық банк несиелерінің экономикалық процестерді
қаржыландырудағы мәні мен маңызы ...
..................................................
2. . ... ... ... ... ... ... . ... қоржын және оны бағалау әдісі
....................................
2. «Темірбанк» акционерлік қоғамының ... ... ... ... АҚ Проблемалы несиелер департаментінің
қызметі.....................................................................
..................................
2.2. Проблемалы несиелер департаментінің жұмыс істеу
методикасы..................................................................
................................
3.
3.1 Проблемалы несиелерді басқарудың шетелдік тәжірибесі..........
3.2 Ұсыныстар
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Қосымшалар
1.1 ... банк ... ... ... мәні мен ... классикалық теориясы оны шаруашылық ... ...... ... ретінде қарастырады. Ал
несиелік қатынас қоғам арасындағы негізгі шаруашылық байланыстарға ... ... ... жеке ... мен кәсіпорындар, кәсіпорындар мен
мемлекет, мемлекет пен халық , басқа да ... ... ... ... негізінде пайда болады. [ Давл; 6] Шын мәнінде, несие айырбас
сатысында пайда болып, құн ... ... ... ететін
келісім – шарт формасында белгілі. Ал соңғысы өз ... ... көзі ... ... ... ... экономикалық категория
ретінде қарастыруымыз үшін ол шаруашылық қатынастар негізінде ... яғни ... ... – шарт ... ... қажет. Мұнда несиені
экономикалық категория ретінде өздігінен көрсететін қарыздық келісім-шарт
емес сол келісім – шарт ... ... ... ... ... Бұл ... байланыстар өз кезегінде тарихи өзгерістер арқылы
түрліше формада жүрді. Бірақ мәні, маңызы, мазмұны және ... ... ... ... бір ... – «кредит» деп атаған. Сөздің
түпнұсқасына көз жүгіртсек, «кредит» деген сөз латынның «creditum» - қарыз,
несие, ... - ... ... ... ... ... [Насыр;345] Ол
экономикалық дәреже ретінде әр түрлі экономикалық қоғамдарда ... ... ... ... пайда болу кезінен бастап қарапайым формаларда: бай
мен кедей қоғамдарында айрықша көрінеді. Несие ... ақша ... ... даму ... болады. Алғашқы несие табиғи түрде (астық, мал,
еңбек құралдары және т.б.) қоғамның дәулетті топтарынан мүліксіз ... ... ... ... мен қарыздарды өтеу үшін ұсынылған.
Тауар – ақша қатынастарының дамуымен несие ақша түріне ... ... ... ... процесстің үздіксіздігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... шаруашылық
жүргізуші субъектілердің өндірістік капиталдары (негізгі және айналым) әр
уақытта ... ... және ... ... ... мүмкін. Атап
айтқанда, қызмет процесінің ... ... ... әр ... ... ақша ресурстарының олпрда бір мезгілде және үнемі ... ... ... ... үшін - ... ... және ... айналым саласы үшін – тауарлы және ақшалай болуын талап етеді. Белгілі
уақыт аралығында ... ... тепе – ... нәтижесінде бір
өндірісте уақытша бос ақша пайда болып, ол өз кезегінде басқа өндірістің
қажеттілігін туындатады. Мысалы, ... ... және ... ... ... процесінде. Негізгі қорлар өздерінің құндылығын
амортизациялық тозу шамасына ... ... ... ... ... ал
олар негізгі қорларды модернизациялап ... үшін ... ... бойы
жинақталатыны мәлім. Бұл жағдайда негізгі құрал – ... ... және ... үшін ... ақшалай қаражаттың уақытша
босатылуы жүреді. ... бұл ... ... ақша ... ... Бұл ... ... қажеттілік туады. Яғни ақшалай қаражатты босату
мен оған деген қажеттілік айналым қорларын пайдалануда үнемі ... ... бір ... ... ... өткізуден түсетін түсім ақша және шикізат,
материалдарды сатып алу, еңбекақысын төлеу үшін бірден бір ... ... және бұл ... ... ... уақытша босатылуы орын
алады. Қосымша ақшалай қаражатқа деген қажеттілік маусымдарда нақты айналым
ақша ... ... ... материалдар, жанар–жағармай)
өндіріс пен тауар айналымының уақыты ... ... және т.б. ... ... және ... ... қозғалыс процесінде ақшалай
қаражаттың құйылуы (қажеттілік кезде) мен қайтуы (босатылу кезінде) болады.
Сондықтан бір ... ... ... ... бұрынырақ тауар сатушы
ретінде және оның сатып алушысы болып шығуы мүмкін.
Ақшалай қаражаттың ... ... және ... деген қажеттілік тек
материалдық өндіріс саласы мен айналымда ғана ... Ол ... және ... ... ... – ақ ... да болуы мүмкін.
Мысалы, бюджетте салықтардың келіп түсуі мен оларды жұмсау уақыттары ұзақ
пайдаланатын ... ... ... ... ақша қоры және т.б. бәрі ... келе бермейді. Сонымен қатар, біздің жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ақша ... ... бос ақша ... көзі
болып табылады.
Қаражатқа деген қажеттілік пен оның ... ... ... ... ... ... ... қызметі үшін
қажет материалдық және қаржылық ресурстарды нақты байланыстыратын несиенің
жәрдемімен ғана рұқсат етіледі. Жеткіліксіз ... ... ... несие қатынастарын жүзеге асыратын капитал айналымы ... ... бір ... еместігімен түсіндіріледі. [Сейт; 105]
Сонда, несие дегеніміз – тауарлар мен уақытша бос ақшалай қаражаттарды
белгілі бір ... ... ... ... төленетін қажеттілікке беруді
айтамыз. ... ... осы ... жеке ... ... мәнін түсіндіру жолында бірнеше зерттеушілер өз көзқарастарын
айтқан. Мәселен, зерттеушілер ... және ... ... ... құнның өсуі деп бағалайды. ... ... ... ... оны тек ... ... ... ретінде
сипаттайды. Ол несиені уақытша қолданысқа ... ... ... құн деп жазады. Бұл анықтамада несиенің ... және ... ... болған немесе болып жатқан ...... тән ... ... ... ... Ал, М.Пессельдің айтуынша,
несие шаруашылыққа тән, мемлекеттік шаруашылық ұйымдары мен жеке ...... ... ... ... ... пайдаланудағы құнды
беріп, өндірістік қатынастарда көрініс табатын экономикалық қатынастар деп
есептейді. Жоғарыда берілген ... ... ... ... ... және ақша ... бөлу нысаны, қозғалыс нысаны (тауар немесе
ақша) өндірістегі қозғалысының ... ... ... ... ең ... ... [Теңіз; 67] Ал, Б.Көшенованың айтуынша, несие – ұдайы
өндірістің ажырамас бөлігі. ... ...... ... ... ... негізі. Себебі, тауардың пайда болуы маңызды екі ... ... өнім ... ... үшін оның ... түрі және ... қажет. Екіншіден, өнім бір өндірушіден екінші өндірушіге ауысуы қажет
және ол ауысу тек ... ... яғни ... ... деп тұжырымдайды.
[Көшен;] Осы айтылған көзқарастардың ортақ мәні ... ... ... ... ... ... уақытша бос ақша қаражаты. Уақытша бос
ақша капиталы несие арқылы қосымша ақша ... ... бар ... ... ... ... ... үшін оның белгілі бір талаптары
бар. Біріншіден, несие мәмілесінің қатысушылары – ... ... мен ... – экономикалық байланыстардан туындайтын міндеттемелердің орындалуын
өз мойнына алуға материалдық жағынан ... ... ... ... сияқты алға шығуы керек. Екіншіден, егер несие беруші мен несие
алушының ... бір ... ... онда бұл ... ... өте ... ... мәмілесін жүзеге асыру үшін оның қатысушылары міндетті түрде
несиеге өзара қызығушылық ... ... ... 6] ... беруші мен
қарызға алушының арасында мүдделілік бірдей болған кезде, бір ... ... ... ... ... ... – оны ... несиелік
қарым – қатынастар туындайды. Несие беруші мен қарыз алушы араларында несие
берілуіне байланысты пайда болатын қатынастарды несиелік қатынастар ... ... ... ... ... формасы болып табылады. Осы
ерекше қатынас шегінен тыс несиенің пайда ... және ... етуі ... ... бұл ... ... қатынастар «несиелік жүйе негіздерін
қалаушы болуымен қатар, соңғысы қызмет етуден бұрын оның еркін дамып ... ... деп ... ... ... өмір ... ... талаптары төмендегідей
тізбектеледі:
- жеке тауар өндірушілердің өндірістік (негізгі және айналым) қорлар
айналымы мен жеке ауыспалы айналымдардың ... ... ... несие беруші мен қарызға алушының заңды тұрғыдан дербестігі;
- несиелік қатынасқа ... ... мен ... ... ... ... қажеттіліктен туындаған және ол қоғамдық өндіріс
процесінде маңызды рөл ... ... ... ... қарызға
трансформациясын қамтамасыз етеді және ... ... мен ... ... ...... білдіреді. Оның көмегімен
мемлекеттің, халықтың, ұйымдардың және кәсіпорындардың табыстары мен ... ... ... ... ... пайдаланудың төлеміне
аударылатын несие капиталына айналады.
Көріп отырғанымыздай, несиеде өзгермейтін, тұрақты ... ... ... құрылымы. Өзге экономикалық категориялар ... ... де ... өзара әрекетке түсетін ... ... ... ... ең ... ... қатынастың барлық субъектілірі, сондай–ақ
жоғарыда айтқанымыздай, бұл субъектілірге несие беруші мен ... ... ... бөлуге және бөлек қарастыруға болмайды. ... ... ... ғана ... ... ... ... беруші – несиелік мәміленің қарыз ұсынатын жағы. Мұны іске ... онда ... ... ... бір қоры ... ... Ол ақша өзінікі
болуы немесе басқа біреуден қарызға алынған болуы да ... ... ... ақша ... ... несие беріші банк болып табылады. Ол
кәсіпорынның, ұйымдардың, кеңселер мен ... ... бос ... ... оларды қарыз алушыға уақытша пайдалану үшін
несие түрінде ұсынады. Банктердің пайда болуымен ... ... ... ... ... Бұл ... ... алған несиені тек қарызға алушы
ғана ... ... ... да ... иесіне (кәсіпорынға, халыққа)
тартылған ресурстарды ... ... ... Бұл ... банк ... несие беруші болса, екінші жағдайда қарыз алушы болып көрінеді.
Қарыз алушы – несиелік қатынастар жағы, яғни несие алып, ... ... ... ... ... ақшалай қаражатқа уақытша ... ... ақша ... болып табылады. Қазіргі заман талабына сай
банктен басқа қарызға алушылар болып ... ... ... және
мемлекеттер де болуы мүмкін. Қарыз ... ... ... ... ... бар. Біріншіден, қарыз алушы қарызға алынған
қаражаттың меншік иесі болып табылмайды, тек оның ... иесі ... ... емес ... ... ... ... жұмыс жасайды.
Екіншіден, қарыз алушы алған несиені өз ... ... ... да, өндіріс саласында да қолдана алады.Үшіншіден, қарыз алушы
қаражатты өз шаруашылығында пайдаланғаннан кейін оны қайтаруы ... ... ... өз ... ... несие берушіге қарызын ... ... етіп ... ... ... ... ... қарыз алушы
уақытша пайдалану үшін алған несесін ғана қайтармайды, оның үстінен өсімақы
төлеп, ... ... ... ... ... қарыз алушы несие
берушіге тәуелді, яғни несие берушінің қойған талаптарын бұлжытпай орындауы
тиіс. Осы экономикалық ... ... ... қаражатты тиімді
пайдалануна жол ашады. Алайда, ... ... мен ... ... ... ... ... жақтары екендігін ұмытпау керек. Несиелік
қатынастар шегінде несие беруші мен ... ... ... ... ... несие беруші қарыз алушы болып, қарыз алушы несие беруші болып.
Несие беруші мен ... ... ... іс - ... қарама–қайшылықтың
бірлігі сипатын көрсетеді. Несиелік мәміленің ... ... ... ... ... ... ... мүдделері де бөлек, несие
беруші неғұрлым жоғары пайыздық ... ... ... алушыға
мүмкіндігінше арзан несие алып, қосымша қаржылар табу мүддесін көздейді.
Несие берушілер мен ... ... ... несие қатынасы құрылымының
элементі алыс-берістің объектісі – құнның негізгі ... ... ... құны – ... құн ... ... ... табылады.
Несиеленген құн ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... қайсыбір маусымдық жұмыстарды ... ... ... қажет меншікті қорларын жинақтаудың қажеттігі ... бұл ... ... ... ... ... ... Несиенің құрылымы
Осылайша, несиеленген құн өндірістік ... ... ... ... ... етеді және олардың қозғалысындағы іркілістерді
жояды. Несиенің қарастырылған құрылымы оның біртұтастығын айқындайды. ... ... ... ... ... ... ... оның қозғалыс заңдылығы аша
түседі. Несиенің қозғалыс заңдылығының ... ... 2. ... ... (Но) – ... ... ... баспалдағы болып
табылады. Оған уақытша бос қаражаттар ... ... ... ... қарыз
алушыға белгіленеген мерзімде пайызбен төленетініне сенімді болған кезде
ғана несие бере ... алу (На) ... ... ... ... қанағаттандырады,
өйткені несиелік қатынастың басқа тарапы оны белгілі уақытқа ғана береді.
Несиені ... (Нп) ... ... ... ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз ету керектігін
білдіреді.
Ресурстардың босатылуы (Рб) ... ... ... құнның
ауыспалы айналымының аяқталу актісін, несие алушының уақытша қажеттілігін
қанағаттандыру мүддесінде ... ... ... сипаттайды.
Несиеқозғалысының бұл сатысы оның келесі кезеңге өтуі үшін материалдық база
болып табылады.
Несиенің ... (Нқ) ... ... ... ... ... ... қайтуын көрсетеді. Қарыз алушының ... ... ... ... жүзеге асқан құн өзінің уақытша иесінен кетіп, несие
берушіге өтеді.Уақытша пайдалануға алынған ақшалай ... ... ... ... алушыға мүмкіндік берегн кезде ғана несиені
қайтару басталады. Несиенің қайтарылуы объективті ... ... ... оны ... табиғатын өзгертпей, кейінге қалдыруға болмайды. Несие
беруші мен ... ... ... ... ... ол ... ... алады. Несие қозғалысының соңғы сатысы – ... ... ... ... пайдалануға берілген қарызды алуы (Бк). Аталмыш ... ... ... сол бір құнның сомалары біріктіреді: қарыз алушы қарыздың
белгілі бір бөлігін несие берушіге қайтарады, ал ол дәл сол ... ... ... ... қозғалысының сызбасы
Сөйтіп, несие қозғалысының заңдылықтарын талдау процесінде көріп
отырғанымыз, осы сатылар несиеленген құнның ... ... бір ... ... ... ... несиенің қозғалысын білдіреді.[Вор]
Жалпы алғанда, несиенің белгілі бір ... ... ... емес, мемлекеттің жалпы экономиканың даму ... ... ... Атап айтсақ, өнімді шығару мен өткізу процессінің үздіксіздігін
қамтамасыз етудегі ролі ... ... ... және басқа
шаруашылық субъектілерінің несиеге деген қажеттіліктері көбінсе өнімді
өткізуден ... ... ... мен материалдық құндылықтарды сатып алу,
еңбекақыны төлеу және көрсетілген қызметтер бойынша төлем жасау шығындарын
жабу ... ... ... ... ... Ал бұл шығындарсыз
кәсіпорын өз жұмысын тоқтауы мүмкін. Осы уақытта қарама-қайшылықты ... ... іске ... ол өз кезегінде өнімді шығару және сату
процессінің үздіксіздігін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... шаруашылығында жиі болып тұрады.
Несие өндірісті ұлғайтуда да үлкен роль атқарады, яғни ... ... ... ... жаңа ... ... ... технологияларды ендіруде, т.б. Аталған мақсаттарға жету үшін несиені
қолданудың бюджеттік қаржыландырумен салыстырғанда бірқатар артықшылықтары
бар. ... ... ... ... субъектілердің қаражатты
көп мөлшерде және бақылаусыз алуына әкеліп соғады. Бұл өз кезегінде ... ... ... ... ... пайдалануына жол ашады. Ал
несиені пайдалану жағдайында мұндай талпыныстарға жол жоқ. ... ... ... ... ... ... түрде пайыздық өсімақы негізінде
қайтарылады. Несие көлемі үлкен ... ... ... ... пайыздық
өсімақы мөлшерлемесі де көп болады.
Қазіргі уақытта несиенің ақша айналысы сферасындағы ролі де ... ... ... ... ... қызметін атқара
отырып, ... ... ... ақша ... азайыуына көмектеседі.
Сонымен қатар, несие арқылы айналымға қолма-қол ақшалардың шығарылуы
(поступление) мен оның ... ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттарды ынталандыру, клиенттерге ақша беру несиелік
операцияны білдіреді. Айналымдағы ақша массасына деген ... ... ... үздіксіздігін қамтамасыз етеді. Осының бәрі экономиканы
нарықтық негізде басқаруында ... ... ... ... мәні нақтылы қызметтер негізінде де байқалады. Несиенің
қызметін айтқанда, әдетте оның ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты: қызметтің атқаруындағы қарым-
қатынастардың ... ол өмір сүре ... ... мәні бір ... ... қызметтерінен көрінбейді, тек бір немесе бірнешеуінен ғана ... ақша ... ... ... ... бір ... айналыс құралы
қызметі мен жинақтау және қорлану құралы қызметтерін атқара алмайды, несие
туралы ... да ... ... ... – қатып қалған емес, өзгеріп тұратын
құбылыс. Қызмет несиелік қатынастың барлығына қатысты болады, жеке ... ... жеке ... ... ... ... Несие туралы теорияда,
оның атқаратын қызметінің саны мен мазмұны жайлы орныққан біркелкі көзқарас
жоқ. Біреулері екі (қайта бөлу мен ... ... ... ... үш ... (осы аталған екеуінен бөтен бақылауды қосады), үшіншілер
– төрт (капиталды шоғырландыру мен ... ... ... ... Ал ... ... несиенің қызметін айналымдағы
шығындарды үнемдеп, экономиканы ретке келтіру, ... бос ... т.б. деп ... ... ... ... несиенің екі қызметін бөліп көрсетеді: қайта бөлу және ... ... ... ... бөлу қызметі. Оның мағынасы қарыз алушыға (шаруашылық, халыққа)
төлем ... ... ... ... кәсіпорындардың, ұйымдардың,
халық пен мемлекетің бос ақшалай қаржыларын (ақша капиталдары мен табыстар)
несие арқылы шоғырландырылып, қарыз беру ... ... ... ... түрлі объективті және ... ... ... ... бір ... ... бос ақшалай
қаражаттар пайда болса, ... – оған ... ... ... ... ... бос ... уақытша басқа біреуге
пайдалануға берілуі құнның қайта бөліну процессін ... Бұл ... ... ... асатындықтан, оның қызметі қайта бөлу болып табылады.
Бұл ... екі ... ... ... неге бөлу ... ... ал ... қызметі? Өйткені, банктерде шоғырланған уақытша бос қаражаттар – бұл
жалпы өнім мен ұлттық табыстан ... ... ... Олар ... бола тұра ... ... Сондықтан оны тек уақытша қайта ... ... ... бөлу ... не? Егер бұл ... ... онда уақытша пайдалануға бір жағдайда тауарлы-материалдық
құндылықтар, екінші ... ... ... ... ... ... бұл
уақытша пайдалануға берілетін объектінің тек формасы ғана, ал шын ... құн ... ... Құндылықтың несие арқылы бөлінуі – салалық,
салааралық, аумақтық бағыттарда, несие қатынасының ... ... ... ... ... ақшаларды несиелік құралдармен ауыстыру қызметі. Бұл жерде нақты
ақшаның орнына «қолма-қол ақша» ұғымын ... ... ... көрінеді.
Өйткені шын мәніндегі ақшалар (алтын) қазір айналысқа түспейді, олардың
орнында ... құны жоқ ақша ... ... ... ... мұндай
қызметінің дамуы банк жүйесінің пайда болуымен тікелей ... ... есеп ... ... ... ... ... мен қызмет үшін қолма-қол ақшасыз есептерді жүзеге асыруға, өзара
қарыздарды есепке жатқызып жойып отыруға мүмкіндік береді.Мұның өзі ... ... ... жасау айналымын және айналым шығындары мен өнімсіз
шығындарды едәуір азайтты. Шаруашылық жүргізуші ... ... есеп ... ... ақша ... банккінің ақша
қаржыларының иелерімен несиелік байланыстары болып қалады.[Лавр]
3. Сурет. Несиенің қызметтері
Көріп отырғанымыздай, несиенің ... ... ... ... екі
қызмет атқарады: капиталды шоғырландыру мен орталықтандыруды жеделдету және
бақылау.
Капиталды шоғырландыру мен орталықтандыруды жеделдету қызметі. ... ... ... ... ... ықпал етеді. Несие
капиталды шоғырландырудың аса қуатты ... ... оның ... ... ... ... Өндірістің ауқымын кеңейту үшін
жекелеген шаруашылық кәсіпорындарының, кәсіпкерлердің қаржылары көбінесе
жеткіліксіз болып саналатындықтан, ... ... ... ... уақытша бос тұрған шашыраңқы қаржылары жұмылдырылып банкілерде
жинақталады да, үлкен көлемге жеткеннен кейін ол ... ... кең ... өндірісте белсенді ... ... ... ... ролі жеке кәсіпорындарын коллективтік меншік
формасындағы ... ... ... Әдетте, несиелік
мекемелер қаржылық жағдайы тұрақты кәсіпорындарға несие ұсынады да, бірдей
емес шаруашылық шарттарын ... ... ... ... ... жағынан қиындықтары бар кәсіпорындар
басқалармен жұтылуы мүмкін. Сөйтіп капиталдың орталықтануы пайда болады.
Бақылау ... ... ... ... ... банк жүзеге асырады.
Оның мазмұны қарыз ... ... ... бақылаумен байланысты, яғни
өз міндеттерін уақытылы орындауын қадағалау. Сондықтан ... ... ... ... ... орындалуының қадағалауын
жүргізеді.[Давл;19]
Несиенің мәнін мен ... ... ... ... ... несиелеу қағидаттарымен бейнеленеді. Бұл қағидаттар
несиенің алғашқы даму кезеңдерінен бастап қалыптасты, ол кейіннен ... ... ... ... ... банктік несиелерінің
берілуінің басты шарттары: несиенің мақсаты және мерзімі, ... ... ... ... ... және т.б. ... несиелік қатынастарды ұйымдастыру қағидаттары екі топқа
бөлінеді:
І топқа – жалпы ... ... ... ... ... несиенің дифференциялдығы
ІІ топқа – несиенің мәнін бейнелейтін қағидаттар:
• несиенің мерзімділігі;
• несиенің ... ... ... ... ... етілуі;
Қазіргі несиенің дифференциялдық қағидаттарының мазмұны өзгерген десе
болады. Біріншіден, ол мерзімділік қағидаттарымен байланысады, яғни ... ... ... ... органдарына беріледі. Сондықтан да тек
несиелік қабілетті ... ... ... ғана ... ... бұл ... ... келісім жасалғанға дейін және
банктер несиелік ... ... ... ... барысында
әлеуетті қарыз алушының несиелік қабілетін және сұралып отырған ... ... ... және ... банк үшін ... ... жұмсалу ұзақтығын жетекшілікке ала отырып, бастапқы ... ... іске ... ... ... ... – белгілі экономикалық категория ... ... ... ... бір ... Ол, яғни ... берушінің қарыз
алушыға берілген қаражаты белгілі бір уақыт ішінде келісілген тәртіпке ... ... ... ... келіп, несиенің
қайтарымдылық қағидаты туындайды.
Несиенің қайтарымдылығы оның экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ажыратылатын
ерекшелігімен сипатталады. Қайтарылмайтын несие болмайды. Сондықтан да,
қайтарымдылық – несиенің ... ... ... ... Шаруашылықтың
нарықтық қатынастарға өтуіне байланысты несиелеудің бұл ... ... ... ... оның сақталуына байланысты ұдайы ... ... ... қамтамасыз етілуі тәуелді. Екіншіден, бұл
қағидатты сақтау коммерциялық банктердің өтімділігін қамтамасыз ету ... ... ... ... қағидаттары тартылатын несиелік
ресурстардың қайтарымсыз жұмсалымдарға салынуына жол ... ... ... ... алуы үшін бұл ... ... банктен жаңа несие
алуға мүмкіндік береді.
Несиенің төлемділігі – бұл несие беруші ... ... ... ... ... ... ... өсіп қайтарылатындығын
білдіреді. Іс жүзінде ақылылық несиені пайдаланғаны үшін төленетін ... ... ... ... қойылатын сыйақы мөлшерлемесін несиенің
бағасы деп те атайды. Еркін реттелетін ... ... ... ... ... ... несиеге деген сұраныс пен ұсыныс негізінде қалыптасады.
Қазіргі банктердің несие үшін ... ... ... ... ... ... ... орталық банктің коммерциялық банктерге ... ... ... ... ... ... ... банкаралық несие бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі;
• өз клиенттеріне депозиттік шоттар бойынша төлейтін орташа сыйақы
мөлшері;
... ... ... ... тартылған (қаражаттар үлесі
қаншалықты жоғары болса, несие бағасы соғұрлым қымбат болуға тиіс);
• несиеге деген сұраныс ... аз ... ... ... да арзан
болады);
• несиенің сұралатын мерзімі мен түрі, нақтырақ айтсақ, банк үшін ... ... ... ... ... ... ақша ... тұрақтылығы (инфляция қарқыны қаншалықты
жоғары болса, соған сәйкес несие үшін төленетін сыйақы да ... ... ... ... ... ақшаның құнсыздануынан
банктің ресурсын жоғалту тәуекелі артады).
Сонымен қатар, ... ... ... және экономикалық, сол
сияқты субъективтік факторлар да әсер ... Шын ... ... және ... ... несиелік ресурстар қаншалықты қымбатқа түссе, соғұрлым
несиенің бағасы жоғары болады.
Несиелеудің ... бір ...... ... ... қамтамасыз етілуі. Бұл қағиданың пайда болуы негізінен несиенің
экономикалық категория ретінде шығуымен ... ... ... та ... ... бұл ... ... толығымен өзгерген. Бұл қағидатты ұстану несие
берушінің шығынға ұшырау ... ... ... ол ... ... ... ... талап ету бойынша жүгіне алады.
Қарыздың қамтамасыз етілуінің көлемі мен түрі ... ... ... ... ... мен ... алушы арасындағы қарым-қатынасқа ... алу ... ... ... банктік несиені қамтамасыз ... кең ...... Кепілге берілетін ссуда - бұл қарыз ... ... ... несие. Кепілге берілетін активтер қарыз
алушының иелігінде қалып, оның пайдалануында ... ... ... және жылжымайтын мүлік, бағалы ... ... ... ... ... т.б. ... ... алуға қойылған кепіл
өтімділігі несиені қайтаруға, сонымен бірге үстінен төленетін ... ... ... ... ете ... ... ... Кепілхат – қарыз алушы төлеуден бас тартқан жағдайда, үшінші бір
жақтың қарызды өтеймін ... ... ... ... ... ету ... ретінде пайдалану, кепілхатты берушінің тұрақтылығын
алдын ала бағалап білуді талап етеді. Несиелерді ... ... ... жолы – ... ... Бұл ... ... кезінде
қолданылғанымен де, оның айналасында көптеген мәселелер орын ... ... ... ... ... осы ... барлық қағидаттарды
қолдану мен орындау жалпы мемлекеттің, сонымен қатар несие беруші мен қарыз
алушылардың мүдделерін ескеруге ... ... ... қызметін және ролін қарастыра келіп, ... ... ... ... оның - «экономика жүрегі» деп
атауының дұрыстығына көзін жетеді. [Вор;153] Шын мәнінде, өзіміз куә болған
кешегі АҚШ-тағы ... ... ... ... әсер ... көрдік.
Банктік тәжірибеде белгілі бір критерияларға байланысты несие формалары
анықталған. Несие формасы – бұл ... ... ... ... ... Ол несие қатынасының мәні мен ұйымдастырылуын синтездейді. Несиенің
мынадай ең маңызды ... ... ... ... ... құн ... байланысты тауарлы, ақшалай және тауарлы-
ақшалай несие формалары.
2. Несиелік қатынастың субъектісіне, ... және ... ... ... ... ... банктік, тұтынушылық, мемлекеттік,
халықаралық және ростовшистік несиелер болып бөлінеді.
Коммерциялық несие несиенің ... ... ... бұрын пайда
болған. Оны бір шаруашылық жүргізуші субъекті ... ... ... ... көрсетулер үшін төлем мерзімін ұзартумен береді. Осы несие
формасының объектісіне өнеркәсіп және ... ... ... ... ... ... ... Осы несие формасының құралына вексель
жатады. Вексель қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың ... ... ... ... ... ... ... Коммерциялық несиенің басты
мақсаты – тауарлардың ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету. Коммерциялық несие көбінесе ауыл шаруашылығында
қолданылады. Азық-түлік ... ... ... ... ... ... минералды тыңайтқыштарды және өсімдікті қорғайтын
құралдарды тауарлық несие түрінде ұсынады.
Нарықтық экономикада несиенің ... ... – банк ... ... ... қатынасының объектісіне ссуданы ... ... ... ... ... ... уақытша қаржылай көмекке мұқтаж
мамандандырылған ... ... ... ... қарыз алушы
кәсіпорындарға, ұйымдарға, халыққа, мемлекетке беріледі. Банк несиесінің
айналыс саласына ғана ... ... ... ... ... ... ... да, жинақтау саласына да қызмет етеді. Оның қолдану ... ... ... ...... ... ... мерзімімен
және сомасымен шектеліп қалған. Банк несиесінің мақсаты: негізгі ... ... ... ... ... толықтыру, вексельдер есебі
және оны қайта есептеу, халықты несиелеу.
Несие қатынасы банктер мен кәсіпорындардың, ұйымдардың ... ... Ол бір ... ... ... және екінші жағынан, халықтың
арасында да ... ... ... алушыға халық, ал несие ... ... ... ... ... ... құрайды. Тұтыну несиесі халыққа
оның ағымдық сипаттағы қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... құрылыс салуға, тұрғын үйді
жөндеуден өткізуге, ұзақ уақыт пайдалануға жарамды заттарды сатып алуға
беріледі. Жалпы ... ... ... ... өмір сүру ... ... өнімді өткізу қабілетіне байланысты анықтайды.
Мемлекеттік несие формасының өзгешелігі – несиелік қатынастардың
субъектілерінің (не қарыз ... не ... ... ... ... түрде
мемлекет немесе жергілікті басқару органдары ... ... ... ... жабу үшін және ... ... ... мүмкіндіктерінен
тыс қажеттіліктерін қосымша қаржыландыру үшін пайдаланады. ... ... ... ... яғни ... ... ... қызметін
мемлекеттік несиелік-қаржылық мекемелері арқылы орындаса, және мемлекеттік
борыш , яғни мемлекет ... ... ... ... ... бос ақшаларын қарызға алуы.
Халықаралық несие несиегер ретінде мемлекет, банк, басқа елдердің ... ... ... алға ... ... ... қатынас
саласындағы ссудалық капиталының қозғалысын білдіреді. Халықаралық несие
жаңа техника мен технология, ... мен ... ... ... ұлғайтуға
мүмкіндік береді. Ол төлем балансының тапшылығын жабудың құралына ... ... ... айналады. Несиелік қатынастарының субъектілері
болып түрлі өндіріс, сауда несие-қаржылық мекемелер болады.
Ростовшистік несие – ең ежелгі және ... ... ... Оның ... меншік құқығының пайда болуымен байланысты. Бастапқыда ростовшистік
несие кезіндегі несиелік қатынас объектісі ... ... ... (тауар), кейін тауарлы-ақшалай ... ... ... ... ... Бұл ... тұтынушылары, әдетте, жеке
тұлғалар мен ұсақ тауар өндірушілер, ал қарыз берушілер контора мен дербес
тұлғалар. Ростовшистік несиесінің ...... ... ... ... тым ... ... Қазір бұл несие формасы несие
жүйесі әлсіз дамушы елдерде сақталған. Бізде тәуелсіздік алғаннан кейінгі
жылдары бұл несие түрі ... ... ... ... ... тұрақтануы,
инфляция қарқынының төмендеуі және ... ... ... ... жағдай жасады.
Осы қарастырылған несие формаларының көптеген түрлері болады. ... – бұл оның ... ... үшін ... ... ... олардың негізгі қызметтерінің, яғни әр алуан сыртқы және ... ... ... ... ... ... ... мен қарыз
алушылар арасындағы байланыстар өзгергенімен де, несиенің түрі сол күйінде
сақталады. Банктер өз клиенттеріне ... бір ... ... әр ... ... ... ... елде банктер төменде
көрсетілген несие түрлерін ұсынады.(кесте 1.) [М бі;229]
Кесте 1 – ... ... ... ... ... |Несиенің ... ... ... ... |1. ... ... берілетін |
| |категорияларына қарай |несиелер: |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | |2. ... емес агенттерге берілетін |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ұйымдарына; |
| | ... |
| | ... ... |
| | |3. ... ... ... ... |
|2. |Мерзіміне қарай ... ... (1 ... ... |
| | ... ... (1 жылдан 3-5 жылға дейін) |
| | ... ... (5 ... ... ... ... және ... қорларға жұмсалатын; |
| ... ... ... ... жұмсалатын; |
| ... | ... ... ету |1. ... ... |
| ... қарай |кепілхатпен; |
| | ... |
| | ... |
| | |2. ... |
| | |3. ... етілмеген: |
| | ... ... ... ... ... ... ... несие; |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... валютамен; |
1 ... ... |2 |3 ... ... ... ... |тұтыну несиесі; |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... несиесі; |
| | ... ... |
| | ... несие; |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... несие; |
| | ... ... т.б. ... ... ... ... қарастырылған
несиелерді алу механизмін несиелеу процесі десекте болады. Несиелеу ... ... беру ... ... ... бұл ... дейін біршама
жұмыстар атқарылады. Несиелеу процесі – күрделі бірнеше ... ... ... процедура. О.И.Лаврушин несиелеу процесін
үш кезеңге бөледі: бірінші кезең – дайындық кезеңі – клиенттерді ... ... ... ... қабілетін тексеру, яғни барлық аналитикалық,
техникалық және ... ... ... ... кезең –
несиелік құжаттарды рәсімдеу кезеңі – банк қызметкерлері несиелік ... ... ... ... ... ... ... досье ашады; үшінші
кезең – несиелік қатынастар ... ... ...... ... ... несие мақсаттылығын қадағалау, қарыздың толық ... ... дер ... ... бақылау деп
қарастырады.[Лав;254] Ал, ... ... ... төрт ... ... кезеңін бағдарлау (программирование) деп алды. Оған жалпы
мемлекеттің макроэкономикалық жағдайының бағалануы, банк персоналының ... ... ... ... істей алу дайындығын тексеру, біршама
ішкі банктік нормативтік құжаттарды қабылдау кезеңін жатқызады. [Дав;42]
Г.Г.Коробова алты ... ... де, ... ...... ... ... жоғалтулар үшін провизия құру кезеңі деп атаса, ...... ... ... жұмыс жасау кезеңі деп көрсетеді.
[Кор;280] Жоғарыда ... ... ... келе, несиелеу
процесі мынадай кезеңдерді қамтиды (сурет ... ... ... ... ... ... қабілетін талдау;
• несиелік келісім шарт жасасу
• несие беру
• несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
І кезең. Банкке келіп түскен несиеге деген өтінішті ... ... ... операциялар осыдан басталады. Мұндай құжаттарда
қарыз алушы мен сұралатын несие туралы ... ... ... ... ... мүмкін болар қамтамасыз ету мүлкі көрсетіледі.
Банктің қоятын талаптарына байланысты өтінішке ... яғни ... ... ... ... беріледі. Клиенттердің әр түрлі
топтары үшін әр ... ... ... әзірленуі мүмкін. Мұндай құжаттарға
құрылтайшылық ... ... ... ... ... несие алуға құқығын растайтын басқа да құжаттардың көшірмесі,
басқа банктерден алған несиелер туралы мәліметтер, кепілге ... ... ... ... ... ... құжаттар, т.б. жатады. Қажет
жағдайларда банк ... ... ... қайтаруын қамтамасыз ететін басқа
да құжаттар мен мәліметтерді ... ете ... ... құжаттар қарыз
алушының алған ссуданы қайтара алу ... ... ... ... ... ... ... кезеңдері
ІІ кезең. Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі.
Қарыз ... ... ...... ... алған ссудасы бойынша
қарызды уақытылы және толық көлемде ... ... ... ... қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен
болуы мүмкін. Сондықтан, банк ... ... ... ... ... ... несиелік қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне ... ... ... ... ... ... ссудаға қатысты қабілеті,
қарыз алушының іскерлік беделі, табыс алу қабілеті сияқты факторлар есепке
алынады.
ІІІ кезең. Несиелік және кепіл ... ... ... ... ... ... ... банк қарыз алушының несиелік
қабілетін тексеріп болғаннан кейін несиелік шарт жасасу үшін несиелеу
субъектісімен ... ... ... ... барлық сүрақтарда
банк пен қарыз алушы келісім-шарт негізінде шешеді. Несиелік келісім-шарт
екі жақтың өзара міндеттемелерін және ... ... ... ... ... ... ... шарттары, сыйақы
мөлшерлемесі, құжаттар тізімі, банктің бақылау қызметі т.б. ... ... шарт ... ... байланысты ажыратылады. Кепіл затына:
заттар, бағалы қағаздар, басқа да ... және ... ... жатады.
ІV кезең. Несие беру кезеңі.
Бұл кезең ағымдық шот ашу, ссуданы беруді құжаттау тәртібін, ссуданы беру
тәсілін анықтайтын несиелеуді ... және ... ... ... ... ... әр түрлі берілу тәсілдері ...... ... ... ... ... қажет болған
жағдайларда жұмсалынады. Екіншісі – несие алуға құқығы қосымша ... ... ... ... ... іске ... ...
белгілі бір соманы алуға клиенттің құқығы бола отырып, ол оны ... ... ... ... ... ... ... кезең. Несиені қайтару және оған сыйақы төлеуіне бақылау жасау.
Ссудалар бойынша қарызды қайтару тәсілі банк қаражаттарының ... және ... ... ... ... ... ... қайтарылуын арнайы құжат арқылы жасауға да, жасамауға да болады.
Несиенің ... ... ... ... жазбаша үкімі,
банктің өзінің үкімі, соттың бұйрықтары жатады. ... ... ... ... шегеру туралы берген үкімі жазбаша да және ... ... ... ... ... яғни ... каналдары арқылы да
жүзеге асырылады. Банк несиелік келісім-шарттың орындалуына, қарыз алушының
алған несиені пайдалануына және ... ... ... ... Әрбір
банктің өзінің клиенттің несиелік ісін жүргізу жүйесі болады. [БІ;172] Ал
жалпы ... ... ... ... ... саясатында жатыр. Несиелік
саясат банктің несиелік ... ... ... іске ... құралдары
мен әдістерін, сондай-ақ несиелік процесті ұйымдастыру қағидаттары мен
тәртібін белгілейді. Егер банк жұмысы ... ... ... ... дұрыс жолға қойылуы банк жұмысының ... ... ... көзі ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсетіп
отырғандай, банк активінің 60-70% несие активі құрайды. Ал біздің елде ... 70% ... ... ... ... ... бір ... және оны басқару мүмкіндігін де алып келуде. Банктердегі ... ... ... ... айналған жайт, тиімді несиелік саясат
құруға және несие мәдениетін ... ... Осы ... несиелік саясат және несие қоржынын ... ... ... басқа да Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттерінің банктік ... ... ... жөн. ... ... ... пайымдауынша, несиелік саясат – бұл несиелік
операцияларды жүзеге ... ... ... ... мен ... ... ... жағында банктің несие нарығындағы нақты
қағидаттары мен мақсаттарын көрсетсе, ... ...... ... ... ... ... процесін ұйымдастыруды көрсетеді.
Банктің несиелік саясатты жеке банктің мақсатын, нарығын, оның ... ... ... ... ... тәжірибелігін
көрсететін сипатта болуы тиіс. ... ... ... саясат
элементтерінің бірі ретінде қарастыратын болсақ, несиелік саясат мақсаты
жалпы банктің стратегиялық ... ... ... ... несие саясат мақсаты болып өтімділікті ... ... ... мен ... ... ... қажеттілігін
қанағаттандыру жолында құрақты табыстылықты қамтамасыз ету табылады. Әрбір
банк өзінше несиелік саясатын жүргізеді, бірақ ... ... ... әсер ... ... ... несиелік саясатты анықтайтын факторларға
мыналар жатады:
1. Сыртқы факторлар:
- жалпы мемлекет ... ... ... және ... ... ... өнімдердің бағасы мен бәсекелестік деңгейі;
- банктің несиелік қызметіне қажеттілігі;
2. Ішкі факторлар:
- несие ресурстары (өтімділік резервін ... жеке ... ... ... және ... деңгейі;
- ссуданың қамтамасыз етілуі;
- банк қызметкерлерінің ... банк ... ... ... ... ... банк қызметін әртараптандырудағы іс-әрекеттердің
тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және ... ... ... анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске асырудың белгілі бір
тәртібі болмайынша несиелеудің біртұтас ережелерін тәжірибеге енгізу мүмкін
емес. ... да, ... ... ... ... ... пен оны іске
асырудың соған сәйкес ережелері ... ... ... ... ... ... банк ... бүгінгі таңда несиелеуге
болатын экономика секторын дұрыс таңдай білуіне, сондай-ақ ... ... ... сұрақты шешуде банк үшін бірінші реттік маңызы бар басқа
факторлар мен ... ... ... ... ... «өз ... біліктілігіне негізделеді. Коммерциялық банктердің несиелік
саясаты ішкі несиелік құрылымнан ... ... ... ... ... ... ... банк стратегиясы;
2. несиелеуді ұйымдастырудағы банк тактикасы;
3. несиелік саясатты жүзеге асыруды бақылау;
Өз кезегінде ішкі ... ... ... ... ... тиіс:
• банктің несиелік портфелін басқару;
• несиені беру, бақылау және қайтару ... банк ... ... қажетті құжаттар тізімі;
• негізгі несиелік қызметтерді ұйымдастыру;
• несиелеудің жекелеген ... ... ... ... ... ... ... несиелермен жасалатын ағымдық жұмыстардың қағидаттары;
• проблемалы несиелер сараптамасы, оларды талдау мен шығу ... ... ... ... банк ... ... ... соған сай
келетін ережелермен және нұсқаулықтарға ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Несиелік саясатта несиелік комитет туралы ереже де қамтылады. Несиелік
комитет несие беру барысында қорытынды ... ... ... ... шешетін, яғни ішкі несиелік саясатты банк ... ... ... ... асыратын негізгі орган.
Отандық банктер тәжірибесіндегі несиелік комитеттің шешетін ... ... ... берген клиенттің өтінішін және несиелік қызметкердің несие
беру туралы қорытындысын қарайды;
- ... беру ... одан бас ... ... ... қабылдайды;
- несиелік тәуекелдерге байланысты несиелеу формаларын анықтайды;
- несие сомасы мен мерзімін анықтап, пайыз мөлшерлемесін бекітеді;
- несиені қайтаруды қамтамасыз ету тәсілдеріне ... ... ... шартын бекітеді (несиелік лимит, несиелік желі);
- берілген несиелерге мониторинг жүргізу ... ... ... ... ... ... несиелеу бойынша бөлімшелердің жұмысын талдайды;
- несиелік комитеттің мәжілісінің ... қол ... ... тіркеу кітабын жүргізеді.[АЗК]
Сөйтіп, несиелік саясатта қарыз алушы туралы қажетті ... ... ... ... ... ... ... талдау және ссудалар
бойынша мүмкін болар зиян процесін қамтитын несиелік процестің кезеңдері,
несиелік тәуекелді ... ... ... ... ... несиелік
тәуекелді азайтуға үлкен көңіл бөледі. Өйткені, кез ... банк ... ... ... ... ... яғни оның қайтарымдылық
дәрежесіне тікелей байланысты. Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян
шегуіне итермелейді. ... да ... ... ... басқару
шараларымен уақытылы айналысып ... ... ... ... ... ... тәуекелі несиелік келісім-шарт бойынша қарыз алушы
қарызды қайтаруға қадам жасауына немесе оған жағдайының ... ... ... сенімінің болмауынан туындайды. [Шаях; 134]
Бұл мыналарға байланысты ... ... ... ... алаяқтығы;
ә) қарыз алушының болашақтағы кезеңде ақшалай ағымды ... ... ... және ... тұрақсыздығы;
в) несиеге қойылған кепілдің болашақ құнына және сапасына (өтімділігі
және нарықта өткізу мүмкіндігі) деген күмәні;
г) қарыз алушының іскерлік ... ... келу ... алушының банктен алған несиесі бойынша ... ... ... ... өз уақытында қайтара алмауына ... ... ... ... мақсатында несиелік тәуекелді азайтуға ... ... ... ... ішінде көп таралғандары мыналар:
• несиелік қызметті ұйымдастыру;
• қарыз алушының несиелік қабілетін ... бір ... ... ... ... ... азайту;
• несиелерді сақтандыру;
• жеткілікті кепіл талап ету;
• дисконттық ссуда беру;
• несиелік мониторинг;
• несиелік ... ... ... ... ... ... ішінде несиелік тәуекелдерді азайту процесінде маңызды орынды
жеке қарыз алушыларды бағалау мен несиелік ... ... ... ... ... ... ... – бұл қарыз алушының өзінің
қарыздық ... ... ... және ... есеп ... қабілеті.
Қарыз алушының несиелік тәуекелін бағалауда негізгі ақпарат көздері болып
мыналар табылады: ... ... ... ... қарызға алу
қабілеті; ағымдағы қызметі барысында қарызды өтеу үшін қажетті қаражатты
табу қабілеті (қаржылық ... ... ... қамтамасыз етілуі.
Сапалы талдау белгілі бір кезең негізінде жүргізіледі: а) ... ... ... ә) ... ... ... б) негізгі қарыз бен пайыз
мөлшерлемесін жабу көзін анықтау; в) қарыз ... ... ... ... ... ... тәуекел мөлшерін анықтау.
Қарыз алушының несиелік қабілетін анықтау банктің қарыз беру, бермеу
мүмкіндігін анықтауда таптырмас құрал болып ... ... ... ... ... несиелік қабілетін жете бағалау несиелік
тәуекелді төмендетудегі басты шара болып табылады.
Мәселен, АҚШ-та әлеуетті қарыз ... ... ... ... сол арқылы несиелік тәуекелді азайту мақсатында 5«С» атына иеленген
тәсіл қолданылады.
Оның негізінде тәуекелді анықтау келесі ... ... ... ... ... (Customer character) – қарыз алушының кәсіби ... және ... ... ... ... алу ... ... жағдайы (Capacity to pay) – алған ссуданы қайтара ... ... ... ... немесе активтерді сату арқылы);
– капиталы (Capital) – кәсіпорынның акционерлік капиталының көлемі
мен құрылымы, ... ... ... ... жеке ... ... ... ету (Collateral) – несие алу кезінде кепіл
ретінде ұсынылатын активтердің түрлері мен ... ... ... (Current business ... and goodwill) – қарыз
алушының ... әсер ете ... ... ... жағдайы мен
басқа да сыртқы факторлар;
Ұлыбритания банктерінің тәжірибесінде қарыз алушының ... ... ... ... ... тәсіл кең қолдануда:
• несиенің мақсаты – Purpose;
• қарыз (ссуда) көлемі – Amount;
• қарызды қайтару – Repayment (негізгі қарыз және ... ... ... – Term;
• қарыздың қамтамасыз етілуі – Security.
Қарыз ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып келетін әдістерінің біріне PARSER және
CAMPARI әдістерін жатқызуға болады.
PARSER:
Person – әлеуетті қарыз ... ... ... оның ...... ... сомасының негіздемесі;
Repayment - несиені қайтару мүмкіндігі;
Security – қамтамасыз ету құралы;
Expediency – ... ...... беру тәуекелі үшін банктің пайыз мөлшерлемесі.
CAMPARI:
Character – қарыз алушының ...... ... ... ...... ... қажеттілігін талдау;
Purpose – несиенің мақсаты;
Amount – несие сомасының негізделуі;
Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі;
Insurance – несиелік тәуекелден сақтандыру әдісі.
Шетелдік экономикалық ... SWOT (S – strong, W – weak, O ... T – threat) ... әдісінің қолданылатыны айтылған. Ол
арқылы қарыз ... ... және осал ... оның мүмкіндігі мен
тәуекелін білуге ... [Кор; ... ... несиелік қабілетін анықтауда қолданылатын тағы бір әдіс
– несиелік скоринг ... ... ... ... ... сол, ... бір үлгі ... емес, әр банк өзіндік ерекшелігіне, банкке тән оның
клиентурасына, банктік заңнамалар мен мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Скоринг – бұл банкте «бұрынғы» клиенттердің несиелік тарихы
негізінде потенциалды қарыз ... ... ... ... ... ... ... анықтауда көмек беретін
математикалық немесе статистикалық үлгі. Ең қарапайым түрде скоринг ... ... ... ... ... ... ... сомасы интегралды көрсеткішті (score) береді. Бұл көрсеткіш
қаншалықты жоғары болса, клиент соншалықты сенімді болады, ... ... ... ... ... жоғарлауына байланысты жинақтап
орналастыра алады. Скоринг жүйесін ... ... 1941 жылы ... ... Дюран ұсынған. Ол потенциалды қарыз алушыға балл сомасын
беру арқылы жүргізеді. Несиені баллдық ... ... сол, банк ... әсер ... қаржылық, экономикалық және мотивациялық факторларды
анықтай алады. Әрбір фактор (көрсеткіш) тәуекелділік деңгейіне байланысты
балл алады да, ... ... ... ... құрастырылады. Салыстыру
арқылы қарыз алушының несие қабілеттілігін анықтайды. Скорингті енгізбес
бұрын әрбір банк ... ... ... ... болған жағдайда
модификациялауына болады.
Несиелік скоринг жүйесі әдетте 7-10 пунктан тұрады және ... ... 50-ге ... ... ... ... қарыз алушының
несиелік қабілетін мысалға былай анықтауға болады:
1. Ақпарат. Несиелік бюродан алған жағымсыз ақпараттын жоқтығынан клиент
50 балл ... ... ... 0 ... ... ... ... несие берушілер
алдында қайта қаржыландыру кезінде ... 50 ... ... айналым
қаражаттарын толықтырғанда алады.
3. Өзіндік қаражаттардың болуы. Қандайда қаражат көзі болсын жылжымайтын
мүлік, құрал-жабдық, бағала қағаздар немесе банктегі салымдар 10 ... ... ... 0-дан 25% - 0 ... 25-тен 50% - 10 балл, 51-ден
75% - 25 ... ... 100% - 40 ... 100% ... – 50 ... ... қаржыландыру саласындағы тәжірибесі – 0 балл; 1-2 жыл – 2
балл; 2-5 жыл – 7 ... 5 ... ... - 13 ... Тұрақты серіктестің болуы: жоқ болуы – 0 балл, бар ... ... – 5-тен 10 ... дейін.
7. Таза жылдық табыс (орташа табыс көлемінен төмен 0 ... ... ... - 50 ... ... ... ... 125 балл көлемінде алса, маман өзі теріс,
жағымсыз шешім ... Егер ... ... ... 245 ... ... банк қосымша несиелік қабілеттілікті талдайды. Егер 330 баллдан
жоғары жинақтаса, банк қаржыландыру өтінішін қанағаттандырады. [Анд; ... ... жеке ... және ... ... ... қабілетін бағалауда қолдану тиімдірек, себебі ірі бизнес өкілдері
болатын банк ... ... үлгі ... ... және ... ... ... түседі, сондай – ақ тиімді болып табылмайды.
Несиелік скоринг әдісінде ақпаратты жинақтауда несиелік бюроға ... ... ... ... бюро – бұл ... ... ... қарыз алушылар туралы ақпарат беретін ұйым. Несие ... ... ... ... ... ... карточкалардың
эмитенттері, инвестициялық компаниялар) несиелік бюролар арқылы қарыз
алушылардың төлем ... ... ... ... ... Оның ... мәселелерді шешуге болады. Біріншіден, банктердің нарықтағы қарыз
алушылар жайлы мәліметтердің деңгейін жоғарылатып, ссудалардың қайтарылуын
нақты болжауға, ... ... ... мақсаты мен бағасын тиімді
анықтауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ақпаратты іздеуде шығынын азайтуға мүмкіндік жасайды. Үшіншіден,
қарыз алушыларды тәртіпке ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрлерін атқарады: а) несие тарихын
қалыптастыру; ә) ... ... ... б) ... ... ... маркетингтік және статистикалық зеттеулер жүргізеді. Несиелік бюролар
несие берушілермен ... және ... ... ... ... ... ... табатын ақпараттық делдалдар ролін атқарады. Несие ... ... ... ... ... бюроны қамтамасыз етеді.
Несиелік бюро осы ақпараттарды басқа көздерден алған ... ... ... ... ... ... т.б.) салыстырып, әр қарыз
алушының жеке карточкасын құрады. Несие берушілер несиелік бюроға ... ... ... және ... ... беру ... әр уақытта
бюродан қарыз алушылардың несиелік операциялары туралы ... ... ... ... бюро өз жұмысы шегінде экономикалық ... ... ... ... ... алу ... арттырады,
банктердегі тәуекелді басқару жүйесін ... ... ... біршама төмендетіп, күмәнді несиелерге құрылатын провизиялардың
сомасын ... және ... ... ... ... ресурстарының
көлемін арттыруға мүмкіндік жасайды.
Қарыз алушылардың несиелік ... ... ... баға ... кейін, егер клиенттің несиелік қабілеті болса,
онда несиелік сарапшы несиелік комитеттің қарауына қарыз ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы
негізінде берілетін несиеге байланысты тәуекел деңгейі анықталады. Несиелік
тәуекелді ... ... ... ... ... Егер ... ... деңгейі жоғары болса, онда ... ... ... ... ... ... ... салымды көбірек ... ... ... ... беруден бас тартуы орын алады. Егер несиелік
тәуекел төмен болса және ... ... оң ... ... ... келісімшарт пен кепіл туралы келісімшарт жасалады.
Несиелік келісімшарт екі ... ... ... ... анықтайды. Кепіл туралы шарт кепіл затына байланысты
ажыратылады. Осылайша, барлық жүргізілген сараптамалардан, ... ... ... Несиенің көлеміне байланысты әр түрлі берілу
тәсілдері болады. ... ... ... шотына толығымен аударылып,
қажет болған жағдайларда ... ... ... ... құқығы қосымша
қаражаттарға деген қажеттіліктің туындауына байланысты біртіндеп іске
асады. Үшіншісі ... бір ... ... ... құқығы бола отырып, ол
оны алудан бас тартады (мысалға, артық сыйақы ... ... ... ... оны беру ... несиелеу ережелеріне сәйкес анықталады.
Осымен банк жұмысы аяқталмайды, керісінше банк алдында ең ... ... ... сатысы банк несиелерінің қайтарылуын бақылау процесі тұрады.
Проблемалы несиелер түсінігі және пайда болуының алғышарттары
Әрбір банк үшін ... ... ... ... ... ... ішіндегі көп сұранысқа ие, пайданың басым ... ... де ... ... түрі ... ... Сондықтан банктер несиелік
процестің несиелік бақылау (мониторинг) сатысына көп көңіл бөледі.
Несиелік бақылау – несиені ... ... ... оны ... ... ... және қарыз алушының несиелік қабілетінің өзгерісін үнемі
талдап отыруды, несие сапасының ... ... ... келісімшарттың
бұзылуы анықталған жағдайларда тиісті шаралар қолданылуды қамтитын банктің
күнделікті жұмысы. [Мақ; 255] Несиелік ... ... ... ... ... ақпарат көздерін қолдану арқылы жүргізе алады. Мұндай
ақпарат көздеріне мыналар жатады:
- банкте жинақталған қарыз алушы туралы ақпарат;
- ... ... ... ... өзге көздерден алынатын ақпараттар (жабдықтаушылардан, сатып
алушылардан, өзге банктерден, қаржы ... ... ... ... ... басқа бөлімдерінің мәліметтері.
Алынған ақпараттар негізінде банктер тексеру жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ресурстарының мақсатты пайдаланылуы;
▪ бухгалтерлік есеп жағдайы;
▪ тауарлы-материалдық құндылықтардың сақталу шарттары;
... ... ... ... немесе өткізу құндылығы мен
болашағын тексеру;
▪ қарыз алушының меншік каражаттарын қолдануы және ... ... ... ... ... ... байланысты алынатын барлық
ақпараттар, несие қозғалысын бақылау мәліметтері жинақталған несиелік досье
жасайды. Мұнда түрлі қаржылық және ... ... ... және ... ... ... ... өзгеру перспективаларыда
жинақталады. Егер қарыз алушы ... ... ... шарттарды
орындамаса, қате немесе толық емес ақпараттарды ұсынса, ... бәрі ... ... және ... ... пайда болуына алып
келеді.
Проблемалы несиелер – бұл ... ... өз ... ... орындай алмауы немесе ол бойынша толық, не ... ... бар ... ... ... ... мыналар жатады:
• несие келісімшартында көрсетілген уақытта қайтарылмаған, уақыты
кешіктірілген және қосымша келісім берілген несиелер;
... ... ... ... ... ... ... сақтандыру компанияларының, кепілхатты және кепілдеме
берушілердің банк алдындағы ... ... ... ... ... ... келісімшартта көрсетілген
күннен 30 күн өткенге дейінгі қайтарылмаған несиелер.
Қарызды қайтаруға байланысты қиындықтар бірден ... ... ... ... жайт ... Бұд процесс белгілі бір ... ... ... ... банк ... ... тартайын деп жатқан қарызды
қайтаруға байланысты қиындықтарды ең бастапқы сатысында байқап, ... ... және ол ... банк ... ... сол кезден бастап
тиісті шаралар қолдана бастайды. Бұл шараларды барынша ерте қолданған жөн.
Мұнда ... ... банк ... тек қана ... ... ... шектеліп қоймайды, сонымен ... ... да ... ... ... мүмкін:
• банк беделіне нұқсан келеді, өйткені мерзімі өткен және қайтарылмай
жатқан несиелердің көптігі ... ... ... алып ... әкімшілік шаралар ұлғаяды, өйткені проблемалы несиелер несие
персоналының өте мұқият ... және көп ... ... ... жоғары кадрлардың кету қаупі оларды стимулдау
мүмкіндіктерінің, операциялардың пайдалылығының ... ... ... ... қаражаттар өнімді емес активтерге қайтарылады;
• қарыз алушы тұлға тарапынан сотқа қарсы арыз түсу каупі туу ... осы ... банк үшін өте ... түсіп, қарызды қайтармаудан
болатын залалдан асып ... ... [Қау; ... ... байланысты қиындықтар туындауының ең ... ... Банк ... жіберілген қателіктер кезінде, әсіресе, несиеге
деген өтінішті ... ... ... ... және ... процесінде туындайды. Ең жиі кездесетін мынандай ереже
бұзушылықтар бар:
- қарыз ... ... ... ... қаталдықтың болмауы
(мысалы, өтінішті «достық» көңілмен мақұлдай салу);
- қаржылық сараптаманың профессионалды ... ... ... қарыз алушы қажеттіліктерін, сала спецификасын
т.б. маңызды факторларды жақсы зерттемеу, оның ... ... ... ... ... ... ... жіберілген қателер (келісімде банк
мүдделерін көздейтін маңызды шарттарын көрсетпей кету);
- ... ... ... ... ... (мысалы, кепілдің
бағасын жоғары алуы);
- ссуданы қайтару уақытында қарыз алушы ... ... ... ... алушының кепілін тексерудің, зерттудің болмауы).
2. Қарыз алушының тиімді ... ... ... ... ... өнім ... ... немесе оның нарықтан ығыстырылуы;
- жарнамалық компанияның жоспарының болмауынан, болашақ ... ... ... ... ... ... қаржыларының бақылауының нашарлығы (дебиторлық қарыздың
өсуі, ... ... және ... ... ... ... ... төмендеуі;
3. Банк тарапынан тәуелді емес факторлар:
- экономикалық конъюктураның нашарлауы;
- ... ... ... ... технологиялық ілгерушіліктер және т.б.
Проблемалы несиелерді қаржылық және қаржылық емес ... ... ... ... емес ... ... мысалы, клиенттен қаржылық
есеп талап ... ... ... ... ... ... айтқан
түсіндірмесінің өз несиесінің проблемалылығы туралы ... ... ... болып клиент өз қызметін қатты ... ... ... ол қызмет ететін нарықтағы өзгерістер де болуы мүмкін. Егер мұндай
әрекеттеріне клиент түсініктеме беруден ... банк ... ... бас ... болып қабылданады.
Несиенің проблемалығының қаржылық белгілері қаржылық есепке сараптама
жүргізгенде, сонымен қатар клиенттің жиі ... ... ... ... ... ұлғайтуын сұрауынан да байқалады.
Қарыз алушы несиенің қызмет ету аясында банкке ... ... ... ... есебін, нақты қаражаттардың түсуі туралы есебін және т.б.
мәліметтерді ... ... ... өте мұқият сараптау пайда бола
бастаған қауіпті ашып бере алады. Банк ... ... бөлу ... ... ... күрт өсуі;
• қысқа мерзімді активтер үлесінің төмендеуі;
• қысқа мерзімді қарыздың пропорционалды өспеуі;
• өтімділік коэффициентінің төмендеуі;
• активтер ... ... ... ... ... операциондық қызметтен шығындардың пайда болуы;
• коммерциялық несиелеу шарттарының өзгеруі және т.б.
Банк үшін клиентпен әрдайым қарым – қатынасты сақтап тұру ... ... оның ... ... ... ... кездесу
жұмыстары, бұлар жұмысбасты емес ... ... ... құрал-жабдықтарды анықтауға мүмкіндік береді. Банк
қызметкерлерін келесідей ... аса ... ... ... ... ... ... мінезінің, әдеттегі істерінің өзгеруі;
• басшылардың отбасы аясындағы проблемалары;
• банкпен қарым-қатынасқа түсуге зауқы ... және ... ... күрт өзгеруі;
• басты қызметкерлерін ауыстыру;
• жаңа кәсіпорындарды құрумен қызығушылық, жылжымайтын мүлікті сатып
алумен ... ... есеп ... ... ... ... тәуекелге бел буу;
• маңызды клиенттерді жоғалту;
... ... ... ... ... ... ... нашарлауына реакцияның баяулығы, т.б.
Егер банк проблемалы несиелерді анықтаған болса, осы несиені қайтаруды
қамтамасыз ету шараларын қолдану ... Ең ... амал - ... ... отырып, несиені қалпына келтіруге және қарама-қайшылықтарды жоюға
бағытталған ... ... ... Егер бұл ... өз ... онда банк өз ... қорғап, қарызалушыға қарызды қайтаруды,
кепілді сатуды, кепілдік берген тұлғаға өз ... ... ... ... Банк ешқандай уақыт создырмай іс-әрекет етуі керек, ... ... ... сауда кредиторларына, салық органдарына, сақтандыру
компанияларына төлемдерді кешіктірсе, оның ... ... ... ... ал бұл банк үшін ... ... ... етіп тұрған
несиелеушілердің ұзын кезегіне тұруына мәжбүр етеді.
Проблемалы несиелерді анықтаған уақытта ең бірінші қолданылатын қадам ... алып ... ... ... ... ... ... позициясын
айқындап алу қажет (осы жағдайды түзеуге деген оның көзқарасы қандай, оған
сенуге бола ма, ... ... ... ... ... ... ... банк позициясын да айқындау шарт, банктің үмітсіз қарыздары
көп па? Егер көп болса, онда өте қымбат сот ... ... ... ... ... онан да бұл ... ... шешіп, оның
қалған бөлігін шегеру сияқты шешімдер қабылдау позициясы ұтымды болады.
Қысқаша ... банк үшін аз ... ... ... несиелік қарызды
қайтару мүмкіндігін қарастыру керек. [Бра; 66]
Проблемалы несиені анықтағаннан кейін банктің жұмысы мыналарды қамтиды:
➢ қарыз алушыны қаржылық ... ... ... ... ... ... алу).
Қарыз алушыны қаржылық жағынан сауықтыру несиелік келісімшартты ... ... ... ... ... ... алушының қаржылық және
шаруашылық жағдайын жақсартуы үшін оған қосымша несиелік ... беру ... ... ... көздейді.
Қарыз алушыны қаржылық жағынан сауықтыру шараларына мыналар ... ... ... ... ... немесе несиелік келісімшарттың
қызмет ету мерзімін созу;
- қарызды қайта құрылымдау, яғни несиелік ... ... ... ... несиелік ресурстарды бөлу жолын қарастыру;
- қайта қаржыландыру, қарыз алушыға ... ... бір ... аудару) жаңадан несие беру есебінен несиені төлеттіру;
- заңға сәйкес келмейтін өзге де ... ... ... ... ... құрылымдау шарты ретінде мыналар
ұсынылады:
- қарыз алушыдан қосымша қамтамасыз ету мүлкін ... ... ... ... ... ... банкке алуға құқық беруі туралы
келісім жасау;
- ... және ... ... ... ... ... бір ... сату;
- шығыстарды азайту бағдарламасын жасау;
- кей жағдайларды қаржыны басқарушыны қайта тағайындауды талап ... ... ... ... ... ... ... жасау
тәсілі ретінде мынадай жағдайда қолданылмайды:
- қарыз ... ... ... ... бір ... ... ... қарыз туралы келісімшартты рәсімдеу барысында қателіктер жіберілсе;
Несие ... ... ... сот ... ... ... сот
шешімінсіз кепілге салынған мүлікті қарыз алушыдан (кепіл затын берушіден,
кепілгерден, кепілдік берушіден) өндіріп алуды сипаттайды.
Егер несиені төлеу ... ... ... ... ... және оның банк ... кездесуді қаламайтындығы анықталса,
несие ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктерде мұндай проблемалы несиелермен жұмыс
жасайтын арнайы құзіретті бөлімшелер бар. ... ... ... – қарыз
алушының өз міндеттерін орындамау ... банк зиян ... ... ... төлемдерді заңға қайшы келмейтін іс-шаралар жиыны арқылы
қайтару, несиелік қоржынның тұрақтылығын қамтамасыз ету.
1.2. ... ... және оны ... әдісі
Несие қоржыны банк пайдасының негізгі көзі және бір уақытта активтерді
орналастыруда тәуекел көзі болып табылады. Ол ... ... ... қалыптасады.
Несие қоржыны – несиелік тәуекелдің немесе одан қорғану тәсілдерінің әр
түрлі факаторларына байланысты банктің ... ... ... ... ... мен ... ... банктің тұрақтылық деңгейі мен оның
беделі, қаржылық успех ... ... ... барлық банктерде
қоржында орналасқан несие сапасына бақылау жүргізеді. Несие қоржынын жиі
талдау ... ғана ... ... ... ... ... ... мына кезеңдерден тұрады: қарыздар сапасын бағалау
критерийлерін таңдау, бағалау ... ... ... ... ... бағалау, тәуекел тобына қарай жіктеу, әрбір топ ... ... ... ... ... қоржыны бойынша әрбір топтың көлемінде
тәуекелдің абсолюттік ... ... ... ... мүмкін болатын
зияндарды жабуға арналған резервтер көздерінің шамаларын анықтау, қаржы
коэффициенттері ... ... оны ... талдау негізінде несие
қоржынының сапасын бағалау). ... ... ... ... ... ... ... несиенің тағайындалуы, несиенің түрі,
қарыздың мөлшері, қарызды қайтару кестесі, іскерлік тәуекелді ... ... ... ... ... алушының сапасы, оның
меншік нысаны, қарыз алушының ... ... ол ... ... ... ... ... қарызды қамтамасыз ету тәсілі.
Жалпы банктерде несие қоржынының бақылауын жүргізетіндер:
▪ несие бөлімшелерінің жауапты қызметкерлері;
▪ несие бөлімшелерінің басшылары мен ... ... ... ... ... банк ... қоржынының жағдайы туралы есеп несиелік комитет пен банк
басшыларына ұсынылады.
Несие қоржынын ... банк ... оның ... қабылданған
қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау әдісіне де ... ... ... ... егер ... ... ... берген банк өз қарыз алушысына ай сайынғы жүйелік тексерулерін
жүргізе ... Көп ... ... әдіс ... ... ... бір рет ... ал проблемалы несиелер үнемі талдауды
және бақылауды қажет етеді. Тағы бір нұсқа: көлемі жағынан ірі несиелерді
үнемі ... ал аз ... ... ... ... Осы ... ... қоржынын басқаруға, бақылауға болады.
Несиелік қоржынды басқару – бұл банк ... ... ... ... ... барлығын айқындауды және олардың ең ... ... ... ... ... ... ... қызметі болып табылады.
Несиелік қоржынды басқаруды іске ... ... ... ... қарыз алушылар мен олардың топтары үшін несиелеудің ішкі
банктік лимитін белгілеу;
... ... ... болатын жекелеген қарыз
алушылардың тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді талдау
формасын жасау;
• әр ... ... ... ... диверсификациялау;
• төменгі тәуекел деңгейі бар ең ... ... ... ... ... деңгейі бар салаларға қатысты несиелік саясатты
қатаңдату;
• несиеге баға ... ... ... ... ... ... ... рейтинг бергенді жөн
көреді. Былай несиелерді рейтинг ... ... ... ... қоржынының
құрамын бақылауына мүмкіндік береді. Несие жіктелімі несиелерді басқарудың
тиімді құралы болып ... Оның ... банк ... ... және
несие бойынша мүмкін болатын жоғалтуларды анықтайды. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... байланысты:
- қамтамасыз ету затының сапасына ... ету ... ... және ... ... ... ... қаржылық жағдайына (қарыз алушының төлем
қабілеттілігін, өтімділігін, кәсіби және ... ... ... қызметтегі соңғы үш жылдағы табыстылығын бағалау
көрсеткіштері);
- ... ... ... тарихына (қарыздық міндеттеменің ... ... ... және жабылған несиелер бойынша төлем тәртібі
және т.б.).
Осы келтірілген критерийлер несиенің қай ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және қаржы
ұйымдарын реттеу мен ... ... ... 2006 ... ... № 296 ... ... «Активтерді, шартты
міндеттемелерді жіктеу және оларға қарсы провизиялар ... ... ... сәйкес жүргізіледі. Несие қоржыны екінші деңгейлі банктер
берген барлық несиелер бойынша жіктеледі: ... ... ... ... ... ... ... жолымен, аккредитив және басқа да
жабылмаған несие түрлері).
Әрбір несиелік операциялар бойынша несиелік қоржынды жіктеу ... ... ... ... ... ... ...
несиелердің қайтарылмауы немесе олардың ... ... ... жабу үшін ... құралдардың соасы. Банктердің несиелік
операциялары бойынша мүмкін болар зияндардың орнын жабу үшін ... құру ... банк ... ... ... болуымен
негізделеді. Несиелік тәуекелдерге байланысты провизия құру ... ... ... ... несиелік операциялардың
тәуекелділігінің жоғарлығын ескере отырып жүзеге ... Банк ... ... оның ... ... тұрақтылығын қамтамасыз етуге
ықпал етеді.
Банк негізгі қарыздың толық сомасына байланысты шығындардың орнын жабу
мақсатында ұлттық және ... ... ... ... операциялар
түрлері бойынша резервтеу коэффициентіне сәйкес провизия құра ... ... ... ... ... ... ... зияндар
шегеріледі.
Несиелік тәуекел деңгейіне қарай, яғни қарыз алушының келісімшартта
бекітілген мерзімде несие берушіге ... ... ... мен ... ... несиелер жіктеледі. Несиелік тәуекелдің шамасына қарай
барлық ... ... ... олар ... ... «провизия
мөлшерінің сызығы» қолданылады:
1) Стандартты – 0% - ... ... ... ... ... – 5% төлемдерді уақтылы және толық
төлеген жағдайларда, бірақ басқа да факторлар ... ету ... ... ... ... нашарлауы және т.б.);
– 2-санатты күмәнді – 10% төлемдерді кешіктіріп немесе
жартылай төлеген жағдайларда;
– 3-санатты күмәнді – 20% ... ... және ... жағдайларда, бірақ бірнеше факторлар болғанда,
активтер сапасының ... ... ... жеткіліксіздігі, қаржылық көрсеткіштердің
аздап нашарлауы және т.б.);
– 4-санатты күмәнді – 25% ... ... ... ... жағдайларда және бірнеше ... ... ... ... ... сапасының жеткіліксіздігі, қаржылық көрсеткіштердің
аздап нашарлауы және т.б.);
– 5-санатты күмәнді – 50% ... ... ... Үмітсіз – 100% – қайтарылу мүмкіндігі жоқ.
Несиелерді жіктеу барысында барлық несиелік ... ... ... ... ... ретінде қарыз алушыға келетін жиынтық тәуекел
анықталады. Несиелерді жіктеу үшін ең ... ... ... қаржылық
жағдайына баға берілуге тиіс. Қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалауда
отандық банктер тәжірибесінде несиелік скоринг ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалау тоқсан немесе жарты жыл
сайын бір рет клиенттің ... ... ... ... ... ... есепке бухгалтерлік баланс пен пайда және зиян ... ... ... ... ... қызметкері қарыз алушының
қаржылық жағдайына несиелік скоринг көмегімен ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының қаржылық
қызметін сипаттайтын параметрлер ... ... ... ... ... ... жолымен бекітілетін балл беріледі
және маңыздылық салмағы бекітіледі.
Скоринг – берілген балдар мен ... ... ... ... және оның мәні нол мен ... ... болады. Скоринг
көмегімен есептелінген қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... аталған критерийлер бойынша
балл беріледі (кесте 2).
Кесте 2 – Қарыз алушының қаржылық ... ... ... |Қаржылық жағдайының сапасы ... |
|1 ... |0 |
|2 ... |+1 |
|3 ... |+2 |
|4 ... |+4 ... ... ... ... қорытынды балл жоғарыда аталған
барлық критерийлерді қосу арқылы анықталады. (қосымша) Қорытынды ... ... ... ... ... жіктелінетін активтер санатын
бекітіп, соған сәйкес провизия ... ... ... 3 – ... ... байланысты провизия мөлшері
|Балл саны |Активтің жіктеу санаты|Провизиялар мөлшері ... |
| | ... ... ... ... дейін (қоса|Стандартты |0 ... | | |
| ... | ... 2-ге дейін|1-санатты |5 ... - ... ... және ... ... | ... төлеген кезде |
| ... |10 ... - ... ... |
| | ... ... ... ... ... 3-ке ... |20 пайыз - төлемді уақтылы және ... ... | ... ... ... |
| ... |25 пайыз - төлемді кешіктірген |
| | ... ... ... ... ... 4-ке ... |50 ... - барлық жағдайларда |
|(қоса алғанда) | | |
|4 және одан да ... |100 ... - ... ... ... | | |
  ... ... ай сайын өз активтер қоржынын тексеріп, ережеге сәйкес
ҚР қаржылық қадағалау агенттігіне ай сайынғы ... ... ... ... міндеттемелердің жіктелуі және оларға қарсы провизиялар құру туралы
мәліметтерін береді (кесте 4).
Кесте 4 – Несиелердің жіктелуі және оларға ... ... ... ... ... ... ... |соның |Қамтамасыз |
|байланысты ... ... ... ... 2 |ету құны ... тобы ... |несие |негізгі |провизия|графадағы | |
| ... ... ... ... ... | |
| | ... |сомасынан | ... | |
| | ... ... | |провизиялар| |
| | | ... | ... | |
| | | |(%) | | | |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... | | |0 | | | ... | | | | | | ... ... 1 | | |5 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... 2 | | |10 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... күмәнді 3 | | |20 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... 4 | | |25 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... 5 | | |50 | | | ... | | | | | | ... ... | | |100 | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... үлгі бойынша ұсынылған мәліметтер арқылы екінші деңгейдегі
банк секторының активтер портфелінің жағдайын көре аламыз ... ... ... мен шартты |2004ж. |2005ж. |2006ж. |2007ж. ... ... | | | | ... ... мен ... | | | | ... ... теңге |1965,9 |3330,3 |5427,0 |11242,5 ... |1467,2 |2411,5 |3973,5 |8117,7 ... |74,6 |72,4 |73,2 |72,2 |
| |475,0 |862,6 |1382,1 |3026,9 ... |24,2 |25,9 |25,5 |26,9 ... |350,0 |691,5 |1136,8 |2587,9 ... күмәнді |17,8 |20,8 |21,0 |23,0 ... |37,0 |28,9 |38,2 |112,7 ... ... |1,9 |0,9 |0,7 |1,0 ... |51,4 |97,9 |142,8 |236,1 ... ... |2,6 |2,9 |2,6 |2,1 ... |16,1 |18,9 |28,5 |39,0 ... ... |0,8 |0,5 |0,5 |0,3 ... |20,5 |25,4 |35,8 |51,2 ... ... |1,1 |0,8 |0,7 |0,5 ... |23,7 |56,2 |71,4 |97,9 ... |1,2 |1,7 |1,3 |0,9 ... | | | | ... 5 – ... ... ... ... мен ... міндеттемелерінің
сапаларының серпіні (кезең басында)
Кестеден байқағанымыздай, банктердің активтері мен ... ... ... ... ... активтер мен
шартты міндеттемелердің үлесінің 2004 жылмен салыстырғанда 2007 жылы 74,6%-
дан 72,2%-ға дейін төмендегенін көруге ... Ал ... ... ... ... ... ... керісінше 2004 жылмен салыстырғанда
2007 жылы 24,2%-дан 26,9%-ға дейін өскен. ... ... мен ... ... ... ... отыр (2004 жылмен салыстырғанда
2007 жылы 1,2%-дан 0,9%-ға дейін азайған. ... ... ... деңгейлі
банктердің активтері құрылымында жіктелетін (күмәнді және үмітсіз) немесе
проблемалық активтер үлесінің артуын байқауға болады.
Ал осы ... ... ... ... жалпы банктік
сектордың жағдайына баға ... ... ... ... s, Mood,s Investors Service және Fitch Rating агенттіктері
жатады.
Standart&Poor, s несие бойынша ... ... және ... береді. Бұл рейтингтер эмитенттің ... ... алу ... ... ... s несиелік рейтингі
тәуелсіздік, ашықтық және объективтілік ... ... осы ... ... ... әлем инвесторлары қолдайды.
Standart&Poor, s агенттігінің биылғы жылы берген рейтингі ойлағандай
болып шықпады. S&P ... ... ... ... «Тұрақсыз»-ға
дейін төмендетті. Оның бірден-бір себебі қаржы ... ... ... әсер ... Банк ... ... ... сыртқы займдарды қайтара алмауы (мемлекет көмегінсіз), көптеген
банктердің өтімділігін ... ... ... ... ... ... себебі болар. (кесте 6)
Кесте 6 – Қазақстан банктерінің рейтинг-парағы
|Қазақстан банктері ... ... |
| ... АҚ ... |
| ... ... банкі» АҚ |ВВ+/Тұрақсыз/В |
| ... Алем ... АҚ ... ... ... |
| ... АҚ ... |
| «БТА ... АҚ ... ... АҚ ... ... банкі» АҚ ... ... ... АҚ ... ... ... ... ... ... ... АҚ ... ... s ... егер ... ... ... жағдайы
орын алса, онда проблемалы активтер деңгейі 35-50% жетеді. ... ... ... ... мен ... ... ... тенденциясы орын
алуда. Несиелерді қайтару бойынша кешіктіру байқалуда. 1ақпан ... ... 6 ірі ... қатарлы банктер жалпы 1128,4 млн. АҚШ доллары
сомасында несие шығындарына ұшырағандығын мәлімдеді. Бұл алдыңғы ... 26,7% ... ... [Еще; 2]
Fitch Rating агенттігі де банктердегі несиенің құнсыздану ... ... ... ... ... ... ... сапасы 2007жылдың 3 тоқсанымен салыстырғанда төмендеген.
Күмәнді 5 санатты несиелер мен ... ... ... 3 ... 2,0%-дан 2008 жылдың ақпан айының аяғында 4,0%-ға дейін өскен.
Агенттік активтер ... ... ... ... ... ... өтімділігінің төмендеуімен, экономикалық өсу
қарқынының баяулауымен, ... ... ... ... ... ... АҚ проблемалы несиелермен жұмыс істеу методикасы
«Темірбанк» ... ... ... ... қаржы
нарығында 1992 жылыдың 26 наурызынан бастап жұмыс істеуде. Бастапқы ... ... ... ... маманданған. Кейін жасалған жаңа стратегия
«Темірбанк» АҚ экономиканың әр ... сала ... ... ... ... ... ... айналдырды. Клиенттерге индивидуалды
түрде қарау және ... ... ... ... ... ... банктің
клиенттік базасын кеңейтті.
Бүгінгі таңда «Темірбанк» - заңды және жеке тұлғаларға ... ... кең ... ... ... Банк ... қорларға қатысады:
- Кіші кәсіпкерлікті қолдау қоры;
- Еуропалық Қайта Құру және Даму ... ... ... ... және орта ... қаржыландыру;
- Азиялық Даму Банкі (АБР);
- Халықаралық Қайта Құру және Даму банкі (МБРР).
Құрылған ... ... банк ... ... қол ... банк
секторында өз позициясын ... Атап ... ... ... ... ... АҚ халықаралық стандарттарға
ауысатын бірінші ... ... ... енгізді. 1998 жылдан бастап
Қазақстан Қор биржасының (KASE) «А» ... ... ... ... қосты. 2000 жылы «Жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру
(сақтандыру) Қазақстан қоры» ... ... ... ... ... ... салым салудың сенімділігін арттырды. 2002 жылы банк менеджменті
бөлшек қызмет көрсету ... шығу ... ... ... Осы ... VISA ... халықаралық төлем жүйесіне ассоциациялық мүшелікке
еніп, өзінің карточкаларын шығара ... AMERICAN EXPRESS ... ... осы ... ... мен төлем чектерін өз
клиенттерінің арасында таратты. Осы жылдың қыркүйек ... ... ... ... ... ... ... АҚ лизингке өтімді
құрал-жабдықтар, арнайы техника, транспорттық және ауыл ... ... 2003 жылы банк ... қазақстандық сақтандыру
компаниясымен келісімге отырып, пайыздық ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, банк
Қазақстан бойынша бірінші болып өз ... ... ... ... Global Refund ... ... отырып, компанияның tax-free
чектерін орналастыратын жалғыз агенті болды. 2004 жылы ... ... ... ... займдар беруге келісім жасасты.
Жеке тұлғаларға экспресс несиелерді ... ... ... ... ... ... ... АҚ-ның 14,4% акциясын сатып алды. 2005жылы
«Первый Брокерский Дом» АҚ 100 % акциясын ... ... ... ... ... ... және инвестициялық портфельді басқару
лицензиясымен жұмыс істеді. 2006 ... ... ... ... ... ... отырып, банктің заңды тұлғалар үшін жалпы
өнімдерді көрсету арқылы ... ... ... ... ... ... ... шешім қабылдады. Бірнеше жыл ... ... Service және Fitch Rating ... ... ... ... кезде 2006-2008 жж. ... ... ... АҚ ... ... ... банкке айналуда. Банк
мәліметтеріне сүйенсек, бөлшек қызмет сегменті 2007 ж. басынан 6,4%-дан ... ... ... ... 2008 жылы банк осы ... 9%-ға ... Банк ... ... көлемі 2007 жылы 203,9 млрд. теңгені
құрап, 2006 жылмен (115,6 млрд. тенге) ... 1,8 ... ... Ал ... ... ... 2007 жылдың соңында 80,9%-ға өсіп
274,8 млрд.теңгені құрады. [Кап; А5]
Банк мыналарға ... ... ... және ... ... және ... ... ақпараттардың құпиялылығы;
- кепілді бағалау және қысқа мерзім ішінде несиені беру;
- тегін заңнамалық консультация көрсету;
- клиенттердің қажеттілігіне ... ... ... ... ... валютасында ұсыну;
- кепілмен қамтамасыз етуге икемді түрде келу (кепіл ретінде ақша
қаражаттар, ... ... ... айналыстағы
тауарлар, автомобильдер, бағалы қағаздар бола алады).
- несие бойынша пайыздық ставка сомаға, ... ... ... ... ... ала ... ... АҚ-ның «Проблемалы несиелер департаменті» 2005 жылы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейді. Бұл тәртіп проблемалы несиелерді қайтару бойынша
жұмыстарды жүргізудің методикасын ... ... ... осы құжат
негізінде «проблемалы» тобына кіретін несиелерді қайтаруға байланысты
жүргізілетін ... ... ... ... басқа
бөлімшелерімен қарым–қатынасының тәртібін анықтайды. Проблемалы несиелер
департаменті жеке ... ... ... саналады. Департамент өз
қызметін ... ... ... ... ... және банк қызметі туралы» ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкінің нормативтік құқықтық
актілеріне және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын және ... ... мен ... агенттігі Басқармасының, сонымен қатар банк жарғысы,
өкімі, жарлығы, ... ішкі ... ... жұмыс жасайды.
Департамент мақсаттары мынадай:
▪ банктің несиелік қоржынының жағдайын жақсартуға көмектесу;
▪ жалпы қарыз сомасын және көлемін азайту ... ... ... ... несиелік қарыздарын ... ... ... ... ... ... ... қарыздық портфелін
банктің бөлімшелерімен бірге тексеру;
▪ банк филиалдарында проблемалы несиелердің қайтарылуын ... ... ... ... ... методологиялық көмек
көрсету;
▪ мемлекеттік басқару органдары мен басқа құрылымдарымен, соның ішінде
банктің ... ... ... ... ... ... ... заңдық шараларын қабылдау;
▪ проблемалы несиелердің айығуының стратегияларын құрастыру;
Өз жұмысының барысында департамент келесідей ... ... ... ... сөйлесу және кешіктірілген қарыз себебін анықтау;
▪ қарыздың ... ... ... ... ... ... ... мониторингін жүргізу;
▪ баға белгілеуші маманымен бірге кепіл затының мониторингін жүргізу;
▪ мемлекеттік органдарда меншік ... ... ... бар-жоғын
анықтайтын сұрату жіберу;
▪ проблемалы қарыздар бойынша ... ... ... ... ... негізде шығару:
• несиелеу мерзіміндегі қарызды өтеу кестесін өзгерту;
• пролонгация – қарызды өтеу уақытын ұзарту;
• реструктуризация – ... ... ... ... ... ... да ... негізде тыйым салынбаған қаржылық құралдар мен
қарыз алушыны қаржылық айыту шаралары;
▪ заң шегінде ... ... ... ... ... ... сот шешімінсіз ссудалық қарызды кепіл затын келесідей өткізу арқылы
өндіріп алу ұсынысын шығару:
• банк ... ... ... кепіл затын сатуы;
• сенімді тұлғаның банктің заңдары мен ішкі құжаттары шегінде
кепіл затын өткізу;
... өтеу үшін ... бір ... өз ... арттыру;
▪ соттық қудалау жолымен ссудалық қарызды қайтару ұсынысын ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды ұсыну;
▪ банктің Несиелік ... ... ... ... ... ... келетін ақпараттарды, есеп берулерді ... ... ... ... ... ... ... белгіленген тәртіп бойынша банк филиалдарында тексеріс жүргізу;
▪ банк филиалдарындағы проблемалы несиелермен ... ... ... ... ... баға беру;
▪ банк басшылығына проблемаларды, ... және ... жою ... ... ... ... қызметінің өкілеттілігі шегінде банктің ... ... ... ... ... ... бағытталған банк филиалдарының шараларының
орындалуын бақылау;
▪ банк басшылығының ... ... ... ... ... ... басқа құрылымдық бөлімшелерімен қарым-қатынасы;
▪ департамент қызметінің шегіне ... ... ... ... ... кепілдендірілмеген қарызды жабу нәтижесінде жүргізілген ... ... ... басшыларын, қызметкерлерін мадақтау;
▪ проблемалы несиелердің пайда болуының алдын – алу ... ... ... ... нәтижелілігін қамтамасыз ету мақсатында кез-
келген қажетті ақпараттарды банктің құрылымдық ... ... ... кез-келген құжаттарды, ақпараттарды, соның ішінде коммерциялық және
банктік ... ... ... құрылымдық бөлімшелерінен, егер
департамент қызметінің орындалуына керекті болған жағдайда ... ... қол ... ... ... ... қойылған мақсаттарға жету үшін басқа ... ... ... ... ... тарту;
▪ несиелендірілген қарыз алушыдан бухгалтерлік есебін және басқа да
төлем қабілеттілігін нақтылайтын құжаттарын ... ... өз ... ... ... ... алушылар бойынша өз
ұсыныстарын тағайындау;
▪ өз қызметі шегінде ішкі құжаттарды дайындау;
▪ банк филиалдары департамент қызметінің ... ... ... ... ... талап ету;
▪ өз міндеттері шегінде мемелекеттік басқару органдарында және ... ... банк ... сөйлеу;
▪ бекітілген штаттық кесте негізінде департамент ... ... ... ... ... ... оларға өзгерістер енгізуді
банк басқармасы жүзеге асырады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... келетін болсақ, оның дұрыс ұйымдастырылуы
проблемалы несиелер бойынша ... ... ... бола алады.
«Темірбанк» АҚ-ның Проблемалы ... ... ... 6 ... ... ... несиелер департаментінің ұйымдастырушылық құрылымы
Көріп отырғанымыздай, департамент құрылымы төрт негізгі бөлімдерден
тұрады. Әр бөлім ... ... ... бақылауда ұстап, департамент
директорына есеп береді. Осындай иерархиялық ... ... ... ... қамтамасыз етуде.
Жалпы проблемалы несиелерді қайтару жұмыстарының жүргізілуін бақылау
және ұйымдастыру жауапкершілігі келесідей жүктеледі:
а) «№1 ... ... - ... ... ... және бақылау бөлімі (НҚКжәнеББ);
б) «№2 проблемалы несиелер» - ... ... ... ... ... ... несиелерге» 30 күнге дейінгі мерзімге ай сайынғы төлемін
кешіктірген – жеке ... мен ай ... ... 60 ... ... ...... тұлғалар жатады.
Ал 30 күннен жоғары кешіктірген жеке тұлғалар мен кешіктірілген төлемі 60
күннен ... ... ... «№2 ... ... ... есептелінеді.
Проблемалы несиелермен жұмыс белгілі этаппен жүргізіледі.
I Этап. Проблемалы ... ... ... ... ... болуына және себебіне қарамастан ай сайынғы
төлемдерді уақытында төлемегендіктен ... ... ... ... «№1 ... несиелер» жұмыстарымен НҚКжәнеББ және банк
филиалдарының айналысуы.
- « №2 ... ... ПНД және ... ... ... ... ... сараптамасы.
- Проблемалы несиелер сараптамасы несиелік ... ... яғни ... ... ... ... саралау мен оның
төлем қабілеттілігін бағалау мәліметтерін пайдалану жолымен, ... ... ... ... және т.б. ... жұмыстар
негізінде жасалады.
- «№1 ... ... ... ... ... проблемалы несиелер» сараптауын ПНД маманы жасайды.
III Этап. Жұмыс бағытын таңдау.
- Проблемалы несиелер ... ... ... ... бөлім
бастығы жұмыс бағытын таңдайды.
- Жұмыс бағытын таңдау ... ... ... ... кешіктірілу себебін, қарыз алушының төлем қабілеттілігін,
қаржылық құжаттарды саралау негізінде жүргізіледі.
IV Этап. Іс – шаралардың ... ... Іс – ... ... бөлім бастығы проблемалы несиелер бойынша
қолында бар мәліметтері негізінде ... ... ... келісімге келу, іс–шаралар жүргізілу жоспары және
проблемалы несиелермен жүргізілген жұмыстар ... бас ... ... ... сәйкес, сонымен қатар басқа да банктің
қабылдаған ішкі нормативтік актілермен жүргізіледі.
V Этап. ... ... ... ... ... ... жүктеледі.
- Проблемалы несиелерді олардың пайда болу себебіне қарамастан
анықтауды ... ... ... несиелерді анықтап, оларды «№1
проблемалы» немесе «№2 ... деп ... ... ... сәйкес бөлімшелеріне ары қарай жұмыс жүргізуге жібереді.
ОАиУКО әр күндік бақылау, проблемалы қарыз алушының ... ... ... және ... ... ... НҚКжәнеББ -ға
ақпарат (жұмыс істеп жатқан немесе жаңадан түскен) ұсынумен айналысады.
Олар Қосымша № ... ... ... ... ... ... өз кезегінде проблемалы несиелер бойынша филиалдарға және ПНД-не
фильтрацияланған ақпарат ұсынады. НҚКжәнеББ сұратылған ақпараттарды ПНД
және ... ... ... хат ... береді. Филиалдар үшін
ақпараттарды беру – ... ... ПНД үшін – ... ... ... сұраныс жасаушының ақпаратты алған күні, уақыты,
қолы, НҚКжәнеББ журналында тіркелген негізде жүргізіледі. НҚКжәнеББ ОАиУКО-
дан №1 ... ... ... ... ... ... бойынша іс – шаралар
жиынтығын жүргізеді. ПНД өз ... ... – дан ... №, №, ... ... тәртіп бойынша жұмыс істейді. Оперативтік іс-шараларды
жүргізу барысында проблемалы ... ... ... ... ПНД ... ... Департаментінің
Директорына қызметтік хат жіберу арқылы тартуы мүмкін. Проблемалы қарыз
алушының кепіл затын алуын бақылау ПНД жүктеледі.
№1 ... ... ... ... ... ... ... жұмыс НҚКжәнеББ және филиалдармен келесідей
үлгіде жүргізіледі:
01 күннен 15 күнтізбелік күнге кешіктірген қарыз алушының міндеттерін
орындамауымен ... ... және ... ... ... болу ... анықтау, сонымен қатар кешіктірілген төлемді жабуға
байланысты жұмыстарды атқарады. Осы орайда келесі процедуралар міндетті:
а) қарыз ... ... ... ... поштамен төлем бойынша қарызы бар
екендігін хабарлайтын құжат ... ... ... ... ... арқылы хабарласу, жинақталған қарыз
туралы хабарлама жіберу, төлем бойынша ... ... ... ... ... хабарласу мүмкін болмаса немесе қарыз ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерін жұмыс барысына қосады).
б) проблемалы қарыз алушыдан проблемалы несие сараптауына байланысты арыз
(кешіктірілген төлемнің пайда болу себебі көрсетілген) ... банк ... ... жеке ... ... яғни ... ... және алып тастау мәселелерін шешу.
15 күннен 30 күнтізбелік күн (жеке тұлғалар) және 15-нен 60 күнтізбелік
күнге ... ... ... ... мен ... ... ... құжаттардан тұратын «проблемалы қарыз алушы»
делосын жинақтайды:
а) қарыз алушының немесе кепіл берушінің міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... ... тіркемесі;
б) қарыз алушы арызының көшірмесі;
в) істелінген жұмыстар туралы ақпарат;
г) проблемалы несие бойынша нақты кепіл ұстаушысы туралы ақпарат;
30 күн ... ... 60 күн ... ... ... істелінген жұмыстар бойынша нәтиже болмаса, онда филиал және НҚКжәнеББ
проблемалы қарыз алушы бойынша делосын жинақтап, делоны ПНД ... ... (акт ... ... негізінде проблемалы ... ... өз қол ... ... ... 30 ... (жеке тұлғалар), 60
күнге ... ... ... «№1 проблемалы несиелер» бойынша
атқарылған жұмыстар есебін жасайды. Есеп беру ПНД-не ... ... Есеп беру ... ... ... және ... үшін
береді.
№2 проблемалы несиелермен жұмыс істеу методикасы
«№2 проблемалы несиелер» бойынша жүргізілетін ... ПНД ... ... ... ПНД жалпы «№2 проблемалы несиелер» бойынша
жасалынған жұмыстар бақылауына, ... ... ... несиелердің пайда
болу себебін анықтау мен жою ... ... ... ... ... ... ал ... менеджерлер тәртіп негізінде өз
міндеттерін ... әрі ... ... ... ... Жоғалтып
алу тәуекелі пайда болу жағдайында және кепіл беруші, қарыз ... ... ... ... келісім-шарт бойынша кепіл заты ... ... ... ... ... ... кепіл ұстаушы біржақты кепілзат
түрін өзгертуге құқылы. Тәртіп бойынша кепіл затын заңдық емес негізде алу,
қоғамдық ... ... ... ... ... адрестік сату стандартты
болып есептеледі (кесте 7).
Кесте 7 – ... ... ... ... ... тәртібі
|Кешіктірілу күні |Іс – ... ... ... ... ... |
|6 ... төлемді 15 күн ішінде|
| ... ... ... ... |
|7 ... хат ... жолдау |
|25-30 |№1 ... үшін Есеп ... |
| ... есеп беру ... ... |
7 ... жалғасы
|1 |2 ... ... ... және 30 күн |
| ... қарыз сомасын қайтару туралы |
| |№1 ... ... ... ... |1. ... ... ... бағалау.|
| |2. №2 ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... 7|
| ... ... ... әдіс бойынша |
| ... ... ... ... ... тәртібін барлық банк бөлімшелері
орындауы міндетті. Тікелей банк басшылығы ғана ... ... ... мен ... ... ... алады.
Стандартты сызба шаралары келесідей үлгіде жүргізіледі (жылжымайтын
мүлік кепіл ретінде қойылса):
а) 2 күн ... ... және ПНД ... ... ... «№2 ... бойынша осы бөлімшенің аймақтық менеджерлері жылжымайтын ... ... ... алушының өз міндеттерін орындамау туралы
хабарламасын дайындап жібереді. (қосымша №)
ә) бір уақытта ПНД қызметкерлері мен ... ... ... ... мен ... ақпарат алу мақсатында байланысқа шығады, клиенттің
төлем қабілеттілігін анықтап, іс-әрекеттер ... ... 15 күн ... «№2 ... ... ... ... бастап ПНД
қызметкерлері мен аймақтық менеджерлері қарыз алушыға міндеттерін орындамау
туралы №1 тіркелген хабарламасын ... ... ... ... ... жеке
қолына немесе пошта арқылы жіберіледі) береді. №1 хабарламада ... ... ... ... ... ... ... және қолын қою
керек. Сонымен қатар қарыз алушы өз ... ... ... ... ... «Мен, тегі, аты, ататегі міндеттемелерді орындамау
туралы №1 хабарламаны алдым, күні жазбаша, уақыты сандармен, өз ... 15 ... 45 күн ... «№2 ... ... ... күннен
бастап, ПНД қызметкерлері мен аймақтық менеджерлері қарыз алушының
жинақталған ... ... ... ... ... ... жағдайында сауда-саттық өткізу шешімі қабылданып, олардың жүргізілу
мерзімі ... «№2 ... ... ... ... ... №1 хабарламадағы қарыз алушы жазған күннен немесе жіберу туралы
пошта түбіртегінде көрсетілген ... ... ... ... бір ... ... ... асқан уақыттан кейін жіберіледі.)
г) 45 күннен 60 күн мерзімінде «№2 проблемалы несие» ... ... ПНД ... мен ... менеджерлері Жылжымайтын мүлік
орталығында тіркелген №2 сауда-саттық өткізу туралы ... ... ... ... ... №2 хабарламаны қарыз алушыға ... ... ... №1 хабарлама ұсынғандай процедура негізінде жүргізіледі.
ғ) 60 күннен 65 күн ... «№2 ... ... ... ... ПНД қызметкерлері мен аймақтық менеджерлер баспасөзде сауда-саттық
туралы құлақтандыру жариялаулары тиіс. Көңіл ... ... ... құлақтандырмасы, бірінші, одан кейінгілер де баспасөзге ... ... 10 күн ... ... 65 ... 75 күн ... «№2 ... несие» түскен күннен
бастап, ПНД қызметкерлері мен аймақтық менеджерлер «проблемалы» ... ... ... ... ... ... ... Сауда-саттықты өткізу құлақтандырмасы жарияланған уақыттан
бастап, ... ... ... ... барлық келісімдер
жарамсыз деп есептеледі.
е) 75 күнінде «№2 проблемалы ... ... ... ... ... мен ... менеджерлер сауда-саттықты ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... сауда-саттықты жүргізеді. Егер
кепіл затын сатудан түскен сома ипотекамен ... ... ... үшiн ... ... ... ... берушiге қалған сома
қайтарылады.
Кесте 8 – Жылжымалы мүлік ... ... ... күні |Іс – ... ... ... ... ... |
|6 |№1 ... үшін Есеп ... |
| ... есеп беру ... сұрату |
|7-10 ... ... және 30 күн |
| ... ... ... қайтару туралы |
| |№1 ... ... ... ... | №1 ... ... ... ... мүлкінің мониторингі ... ... ... ... |
| ... ... алу ... ... ... қайта бағалау |
| |№2 ... ... |
| ... ... әдісі |
| ... |
| ... ... ... ... бойынша |
| ... ... ... |
| |7 ... ... голландық әдіс |
| ... ... ... ... ... ... келесідей үлгіде жүргізіледі (кесте 8)
(жылжымалы мүлік кепіл ретінде қойылса):
а) 2 күн ... ... және ПНД ... ... бастап, «№2 проблемалы
несиелер» бойынша осы ... ... ... ... тіркелген қарыз алушының өз міндеттерін орындамау туралы
хабарламасын дайындап жібереді. (қосымша №)
ә) бір уақытта ПНД ... мен ... ... ... алушы мен керекті ақпарат алу мақсатында байланысқа шығады, клиенттің
төлем қабілеттілігін анықтап, іс-әрекеттер жоспарын ойластырады.
б) 15 күн ... «№2 ... ... түскен күннен бастап, ПНД
қызметкерлері мен аймақтық менеджерлері ... ... ... ... ... ... ... №1 тіркелген хабарламасын (қарыз
алушыға немесе кепіл берушіге жеке ... ... ... ... ... №1 хабарламада міндетті түрде кепіл берушінің танысқанын
дәлелдейтін ... ... және ... қою ... ... қатар қарыз алушы өз
қолымен хабарлама түп-нұсқасына келесідей жазба жасайды: «Мен, тегі, аты,
ататегі ... ... ... №1 ... ... ... ... сандармен, өз қолы».
в) 15 күннен 75 күн мерзімінде «№2 проблемалы несие» ... ... ПНД ... мен ... ... ... ... қарызын өтеуіне бағытталған шараларды жүргізеді. Жағымсыз
нәтиже жағдайында сауда-саттық өткізу шешімі қабылданып, ... ... ... «№2 ... ... ... ... мерзімін
жіберілген №1 хабарламадағы қарыз алушы жазған күннен немесе жіберу туралы
пошта квитанциясында көрсетілген күннен бастап есептейді. ... екі ... ... ... ... ... ... жіберіледі.)
г) 75 күннен 90 күн мерзімінде «№2 ... ... ... ... ПНД ... мен аймақтық менеджерлері мемлекеттік тіркеу
органында тіркелген №2 сауда-саттық өткізу туралы ... ... ... ... ... ... №2 хабарламаны қарыз алушыға немесе кепіл
берушіге ұсыну №1 хабарлама ұсынғандай процедура негізінде жүргізіледі.
ғ) 90 ... 95 күн ... «№2 ... несие» түскен күннен
бастап, ПНД қызметкерлері мен аймақтық менеджерлер баспасөзде сауда-саттық
туралы құлақтандыру жариялаулары ... ... ... ... сауда-саттық
өткізу құлақтандырмасы, бірінші, одан кейінгілер де баспасөзге сауда-саттық
өткізілуіне дейінгі 10 күн ... ... 95 ... 105 күн мерзімінде «№2 проблемалы несие» түскен күннен
бастап, ПНД ... мен ... ... ... қарыз
алушының кепіл затын сауда-саттыққа ... ... ... ... ... ... ... уақыттан
бастап, сауда-саттыққа шығарылатын жылжымайтын мүлікпен барлық келісімдер
жарамсыз деп ... 105 ... «№2 ... ... ... күннен бастап, ПНД
қызметкерлері мен аймақтық менеджерлер ... ... ... ... кепіл затын өткізуге байланысты сауда-саттықты жүргізеді. Егер
кепіл затын сатудан түскен сома жылжымалы мүлікпен ... ... ... үшiн төлемінен артық болса, кепiл берушiге ... ... ... деп ... кезде, ПНД мүлікті бағалау
жөніндегі қызметті жүзеге асыруға лицензиясы бар жеке және ... ... ... ... сот ... ... ... тұлғамен белгiленген ағымдық бағалау құны бойынша кепiлге
берiлген мүлiктi банк ... ... ... жаңа ... шешім қабылдайды. №2 проблемалы несие бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... шегінде қарызды
өтеу шаралары және т.б.) кезінде банк ... ... ... ... айналысады. Бақылау және претензионно-исковая
жұмыстарды жүргізу, ұйымдастыру ... ... ... 9 – ... ... ... бойынша жұмыс тәртібі
|Кешіктірілу күні |Іс- ... ... ... желісімен сұхбаттасу |
|6 ... ... 7 күн ... |
| ... ... ... ... |
|7 ... ... ... ... ... ... қайтару туралы |
| ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... жүргізіледі (кесте 9)
(қамтамасыз етілмеген несиелер бойынша):
а) 2 күн ішінде филиалға және ПНД ... ... ... «№2 ... ... осы ... аймақтық менеджерлері мемлекеттік
органдарында тіркелген қарыз алушының өз ... ... ... ... ... бір ... ПНД қызметкерлері мен аймақтық менеджерлері ... ... мен ... ақпарат алу мақсатында байланысқа шығады, клиенттің
төлем қабілеттілігін анықтап, ... ... ... 7 күн ... «№2 ... ... түскен күннен бастап, ПНД
қызметкерлері мен аймақтық менеджерлері қарыз алушыға міндеттерін ... №1 ... ... ... алушыға жеке қолына немесе пошта
арқылы жіберіледі) береді. №1 хабарламада міндетті түрде ... ... ... ... ... және қолын қою керек. ... ... ... өз ... ... ... ... жазба жасайды:
«Мен, тегі, аты, ататегі міндеттемелерді орындамау ... №1 ... күні ... ... сандармен, өз қолы».
в) 15 күн ішінде «№2 проблемалы несие» түскен күннен ... ... ... ... мүліктік жағдайы туралы мәліметтер жинайды.
г) нәтиже болмаған жағдайда ... ... ... ... (ағылшынның «collection» - «жинау» сөзінен
шыққан) кешіктірілген қарыздарды қайтаруға арнайы маманданған ұйым. Банктер
үшін қарызды коллекторлық агенттіктерге беру ... ... ... ... ... қызметкерлердің жұмыс уақытын үнемдеуге ... ... өз ... ... қалуға мүмкіндік береді. Коллекторлық
агенттіктер банктен қарызды сатып алу немесе ... ... ... ... бір ... ... алу ... келім-шартқа отыруы
мүмкін. Бірінші жағдайда коллекторлық компания қарыздың 20-50% ... ... ... ... ... ... келісілген пайыз
мөлшерлемесін алады. Банк үшін қарызды сату ... өз ... ол өз ... ... сапасының жақсаруына алып келеді. Екінші
әдіс коллекторлық агенттіктерге тиімдірек: оларға қосымша ақша қаражаттарын
салудың қажеттілігі туындамайды, егер сатып ... ... ... келмеу
тәуекелі туындаған жағдайда.
Әрбір банк қай қарызды берудің ... ... ... ... жасайтын бөлімше қызметін және коллекторлардың қызметінің тиімділігін
бағалау арқылы қабылдайды. Банктік тәжірибе көрсеткендей, кешіктіру ... ... ... ... банк өзі ... ... Егер төлем 6 айдан
астам уақыт аралығында түспеген жағдайда немесе кешіктірілген қарыздармен
жұмыс ... ... ... ... ... онда ... ... АҚ бірнеше қазақстандық коллекторлық агенттіктерімен
келісім-шартқа отырған. Атап ... «ТАУ – ... ... Компания», «BADO», ... ... ... ... ... және т.б. агенттіктермен тығыз
жұмыс жасайды. Жоғарыда айтып кеткендей, банк ... ... үшін ... ... ... бір ... ... төлейді. Қамтамасыз
етілген несиелер (ипотека, автонесиелендіру,т.б.) ... 10-20% , ... ... ... ... Темір-ОК, тұтыну, т.б.)
бойынша 30-40% ... ... ... Көп жағдайда коллекторлық
агенттіктерге қамтамасыз етілмеген, байланысқа шықпайтын ... ... ... ... ... үмітсіз несиелер беріледі.
Жалпы алғанда, департамент өз қызметі шегінде банктің ... ... ... ... қауіпсіздік департаментінен
немесе есеп беру бөлімшесінен белгілі бір ақпараттарды, ... тек ... хат ... ... Банк ... RBO, IBSO
программалары негізінде жасалады. Аталған ... ... ... барлық қарыз алушылар туралы ақпараттар енгізілген. ... ... ... мен ... ... (жабылған, жабылмаған),
банктік несие түрі, сомасы, қамтамасыз ету келісім-шарты, кепіл беруші,
қамтамасыз ету ... ... ... ... төлеу кестесі және т.б.
Программада көрсетілген мәліметтер негізінде қарыз алушының белгілі ... ... ... ... ... бойынша кешіктірілу сомасын есептеуге
болады. Олар мына формулалар арқылы есептелінеді.
1) Мерзімі өткен қарыздар (1424 ... = НҚ* ... ;
2) ... ... өсімақы (1741 шоты):
МӨӨ = ӨС*1%*ККС ;
3) Айыппұл мөлшері (1734 шоты):
НҚ * %
АМ = ------------ * ККС ...... ... сомасы;
ККС – кешіктірілген күн саны;
ӨС – өсімақы сомасы.
Көрсетілген формулалар бойынша есебін департамент есеп бөліміне ... хат ... ... ... ... жайт, формула арқылы белгілі
бір күнге ғана есептейді.
Департамент жұмысы барысында проблемалы несиелерді қайтаруға ... ... ... ... ... қиындықтарды шешу
мәселелері проблемалы несиелер комитетінде ... ... ... жатады:
1. Қарыз алушылардың банк алдындағы өз міндеттерін орындауына кері әсер
ететін жағымсыз факторлар мен ... ... ... ... ... ... жасайтын банк бөлімшелерінің жұмысын
бақылау;
3. Проблемалы ... ... есеп ... ... (мониторинг,
қабылданған шаралар қорытындысы).
4. Проблемалы несиелермен жұмыс жасайтын қызметкерлердің ... ... ... ... ... қабылдауы тиіс:
• төлемдерді қайтаруға байланысты қарыз алушымен жұмыс істеу
әдісін ұсыну;
• проблемалы ... ... ... жабу тәртібін өзгерту;
• проблемалы несиелерді реструктуризациялау;
• ссудалық және дебиторлық қарыздарды банк ... ... ... ... ... ... айыппұл мен өсімақының
есептелуін тоқтату;
• сенімді тұлғаның сауда-саттықтың болмағанын көрсеткен кейін
кепіл затын банк ... алу ... ... коллекторлық агенттіктермен келісім-шартқа отыру шешімін
қабылдау;
• банк ... ... ... ... ... талдау,
шығару;
• клиент тарапынан қарызды қайтармау себебін анықтау;
5. Комитет құзіретіне кіретін нормативтік ... ... ... ... бойынша бас банк бөлімшелері мен филиалдарының
есебін тыңдау.
Комитет банктің несиелік саясатын орындау барысында ... ... ... ... қоржынындағы проблемалы несиелердің ... ... ... ... ... ... комитет қалыптасқан
жағдайға байланысты аптасына бір немесе екі рет шақырылады.
Осындай істелінген жұмыс қорытындысын несие ... әр ... ... ... бастығына ұсынады. Олар кешіктірілу күндеріне немесе ... ... ... ... ... (кесте 10)
Кесте 10 – Кешіктірілу күндеріне байланысты проблемалы несиелер көлемі
Ескерту - мәліметтер 01.02.2008ж. жағдай негізінде көрсетілген
7. Сурет. Проблемалы ... ... ... ... ... несиелердің кешіктірілу күндері
мен сандық ... ... ... есеп беру үлгісінен (кесте 11)
нақты ұсынылатын несие түрлері бойынша ... ... ... ... 11 – ... түрлеріне байланысты проблемалы қоржын құрылымы
мың.теңге
Осындай есеп берулер филиалдардан келіп ... ... ... ... Филиалдар өз есеп берулерін электронды түрде жетекшілеріне
жібереді. Жетекшілер әр банк ... ... ... ... ... ... ұсынады. (кесте 12)
Кесте 12 – Филиалдар бойынша проблемалы несиелер жағдайы
Ұсынылған мәліметтер негізінде әрбір несие ... ... ...... ... ... ... құнының төмендеуінен
келген шығындарды жабу үшін қажетті құралдардың сомасы. (кесте 13)
Кесте 13 – Алматы ... ... ... ... | ... ... ... |Доля |Доля ... |
| ... ... ... ... ... |
| |на |на |на |на |на |
| ... |01/04/07 |01/05/07 |01/06/07 |01/07/07 |
|Украина |25,1 |21,9 |28,3 |30 |19,6 ... |6,2 |5,6 |5 |3,8 |3,4 ... |13,4 |10,8 |6,2 |4,6 |3,5 ... |10,4 |7,7 |6,2 |6,5 |4,8 ...... ... қор мәліметтері ... ... жету ... ... даму ... ... ... заңдық-құқықтық нормаларының белгілі мәнде жұмыс істейтінін
дәлелдейді. Ресей банктеріндегі несиені қайтару механизмін қарастырайық.
Несиелік қамтамасыз ... ... ... ... заңнамасына
өзгерістерді енгізуді таоап етті. Түрлі аспектідегі қамтамасыз етулер РФ
Азаматтық кодексінде, ... банк ... ... ... ... ... және банктік қызмет туралы» ... ... ... РФ ... Сот ... және РФ ... сот пленумында, сонымен қатар басқа да ... ... ... ... ... ... орындалуын
қамтамасыз ету әдiстерiне айып төлету, кепiл, ... ... ... және ... да әдiстер арқылы қамтамасыз етiлуi мүмкiн. Аталған
әдістердің әрқайсысының мақсаты ... ... өз ... орындауға
мәжбүрлеу.
Банктік несиелерді қайтаруда қамтамасыз етулердің ішінде кең таралған
түрі – кепіл. Кепiл мiндеттемеге ... ... ... ... ... ... ... етiлген мiндеттеменi орындамаған ретте кепiлге
салынған осы мүлiк тиесiлi адамның (кепiл ... ... ... алдында артықшылықпен қанағаттандырылуға құқығы ... ... әдiсi ... ... ... ... келесі нормативтік актілермен реттеледі:
РФ Азаматтық ... ... ... РФ ... РФ ... кодексімен.
Азаматтық кодекске сәйкес несие беруші мен қарыз алушы кепіл туралы
келісімді ... ... ... Бұл ... ... кепіл туралы
келісімнің заңдық мәнінің жоқтығын көрсетеді. ... заты ... ... жылжымайтын (ипотека) мүлік, бағалы қағаздар, меншік құқықтары,
айналымдағы тауарлар болуы мүмкін.
Кепіл ... ... ... ... ұстаушының) барлық талаптары
қамтамасыз етілуі тиіс. ... ... ... қарыз бен пайыз сомасы;
ә) несие беруші шығындары (мүлікті алу, аукцион өткізу, конкурс ... ... ... және ... несие берушінің пайыздарға, айыппұлдарға байланысты шығындары;
в) несие берушінің мүлікті сақтауға байланысты шығындары.
Заңдық ... ... ... ... ... 8 көрсетуге болады.
[Лав; 340]
1.Несиелік ... ... ... 2. ... ... ... ... беру (бермеу)
Кепіл ... ... ... ... иесі ... иесі бола ... ... иесі ... ... ... міндет
артады.
8. Сурет. Кепіл механизмінің құрылымы
Көріп отырғанымыздай, кепіл механизмінде ... ... ... ... ... ... басты орынға қойылған.
Ресейлік банктік тәжірибеде кепіл затының кімде қалатынына байланысты
кепілдің екі түрі бөлінеді: - кепілге ... ... ... берушіде қалады;
- кепіл мүлкі және меншік құқығы кепіл ұстаушыға беріледі. Кепілдің бірінші
түрі ... ... ... ... ... екіншісіне қарағанда ресейлік
банктерде көп жағдайда қолданылады. РФ азаматтық ... ... ... ... ... қатар айналымдағы тауарлар берілмейді.
Ипотекаға жер учаскелері, кәсіпорындар, құрылыстар, үйлер, ... ... ... ... басқа да жылжымайтын мүлік жатады.
Кепіл беруші өз міндеттерін орындамаған жағдайда кепіл ... ... ала ... РФ ... кодексінде кепіл мүлкін алудың екі әдісі
көрсетілген. Бірінші – сотқа ... беру ... Ол ... жағдайларда
қолданылады, егер:
• кепіл мүлкі жылжымайтын мүлік ... ... ... көркемдік, тарихи, қоғамдық құндылығы болса;
• кепіл берушінің тұратын жері ... және өз жоқ ... ... ... сотқа шағымдануы қуынымдық арыз және ... ... ... әдіс – сот ...... екі ... ... жылжымалы мүлік қатынастарында, егер бұл банк пен кепіл ... ... ... шартында қарастырылса;
• жылжымайтын мүлік қатынасында, егер несиелік келісім-шарт бойынша
төлем уақытының аяқталғанынан кейін банк пен ... ... ... ... ... болса;
Екі жағдайда да кепіл мүлкін алу оны ашық түрде сату жолымен іске ... ... ... ... ... а) сот ... мүлікті алу сот тәртібімен жүргізілсе; б) ... ... мен ... ... ... ... жоғары баға барген тұлғаға сатылады. Егер сома
кепіл ұстаушының талаптарын ... көп ... ... сома ... ... Егер сома ... ... талаптарын жаппаса,
жетпеген соманы жалпы тәртіп бойынша қанағаттандырады. Сауда-саттықтың
болмағаны туралы ... ... ... кепіл берушінің келісімімен
мүлікті өзінде қалдырады. ... ... ... сауда-саттық
ұйымдастырылады. Ол да болмады деп ... ... ... ... ... ... бағадан 10%-дан төмен емес бағамен қалдыруына құқығы ... ... ... кепіл формасы қарыз алушының несие беруші алдында
заңдық негізде мүліктік ... ... ... ... банктік тәжірибесінде несиелік
міндеттерді орындаудағы қамтамасыз ету ... ... және ... берушілік
болып табылады. Олар да кепіл сияқты несие берушінің көзқарастарын заңдық
және ... ... ... ... ... ... мүліктік
жауапкершілігін үшінші тұлға алады. Кепiлдiк бойынша кепiлдiк берушi, басқа
жақтың (борышқордың) несие ... ... осы ... ... ... ... ... ортақтасып iшiнара жауап беруге
мiндеттенедi. Кепілдіктің бірнеше түрлері бар, олар бір-бірінен міндеттерді
кепілдендіру ... ... ... ... ... ... ... қаражат қөздеріне байланысты өзгешеленеді.
Кепілдік міндетінің субъектісі ... ... ... ... ... қарыз алушының жұмыс жасайтын кәсіпорындары болуы мүмкін.
Ресейде РФ Азаматтық кодексіне қарасты тек қана ... ... ... кепілдік белгілі бір уақытқа ғана беріледі. Оның
қызметі несиелік ... ... ... ... ... пен ... ... қатынас банктік кепілдік келісімінде анықталып, жазбаша
түрде рәсімделуі тиіс. ... екі ... ... ... немесе несие
берушіге гаранттан кепілдік хатын жіберу арқылы рәсімделеді.
Кепілдік хат – ... ... банк пен ... ... ... құжат. Ресейлік банктер кәсіпорындарға кепілдік беруі үшін
белгілі мөлшерде ... ... үшін ... ... ... ... Егер дамушы елдерде сыйлықақы көлемі кепілдік сомасының
0,1-0,8% ... ... ... 4-10% ... ... ұсынады. РФ
Азаматық кодексінде мұндай қамтамасыз етудің формасы қайта ... ... ... ... ... Бірақ,
банк (бенефициар) кепілдік берушімен қайта шақырылып алу құқығы ... ... ... ол ... ... тәртіпте жүзеге асады.
Заңда банк-гаранттың несие беруші алдында міндеттерін тоқтатуының түрлі
міндеттемелері ... ... ... бойынша келісілген соманың несие берушіге толық төленген
жағдайда;
2) кепілдік уақытының аяқталу жағдайында;
3) несие ... ... ... өз ... ... ... қайтып беру жағдайында;
Гарант кепілдік тоқтатылуы туралы білген уақытында, міндетті түрде бірден
бұл туралы қарыз алушыға хабарлауы ... ... ... ... болушы басқа жақтың (борышқордың) несие
берушiсi алдында осы жақтың мiндеттемесiнiң ... ... ... ... ... ... мiндеттенедi. Кепіл болушы болып заңды
тұлғалар да, жеке тұлғалар да бола ... ... ... мен ... ... ... кепіл болушылық келісімімен рәсімделеді. Ресейлік
банктер тәжірибесінде үш түрлі келісім жасалады:
- несие беруші банк пен қарыз алушы ... ... ... ... ... келісімшарт жасасқанға дейін;
- үш жақты кепілдік шартының несиелік келісімшарт жасасу кезінде бір
уақытта қол қою.
Кепіл болушылық толық (барлық несие ... мен ... ... ... ... тек ... ... болуы мүмкін. Келісімшартта
кепіл болушының өз ... ... ... мен ... ... қарыз алушының өз міндеттерін орындамау жағдайында, ... ... мен ... ... несие беруші алдында бірдей жауап береді, егер
заңда немесе келісімшартта кепіл ... ... жеке ... ... ... ... тұлға несие берушіге барлық оның
шығындарын қарыз алушымен тең құқылы көлемде ... ... ... ... өзге ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз
етілуінің ... ...... ... мiндеттемесiн орындамаған немесе тиiсiнше ... атап ... ... ... өткiзiп алған ретте несие берушiге
төлеуге мiндеттi, заңдармен немесе ... ... ақша ... ... (айыппұл, өсiм) деп танылады. Айып төлеу туралы талап бойынша несие
берушi оған келтiрiлген залалдарды дәлелдеуге ... ... Айып ... ... ... мiндеттеменiң нысанына қарамастан, жазбаша түрде
жасалуға тиiс. Жазбаша нысанның сақталмауы айып ... ... ... ... ... ... тәртібі:
1. Несие беруші тараптардың келісімінде айып төлеу міндеті көзделген –
көзделмегеніне қарамастан, заңдарда белгіленген айып ... ... ... ... ... құқылы.
2. Егер заңдарда тыйым салынбаса, тараптардың келiсiмiмен заңды айып төлеу
мөлшерi ... ... Айып ... ... ... ақша сомасында немесе
орындалмаған не тиiсiнше орындалмаған мiндеттеме сомасына ... ... ... ... үшiн ... жауапқа
тартылатын жағдай болған кезде мiндеттеменiң орындалмағаны немесе тиiсiнше
орындалмағаны үшiн айып өндiрiп алынады. Айыппұл ... ... ... ... орнатпайды. Олардың мөлшерін анықтау келісім негізде жүреді.
Әдетте, айыппұл мөлшері кешіктірілген соманың ... бір ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген
түрлерін қайтарудағы әдіс-тәсілдер ... ... ... ... ... олар ... ... жүз пайыз кепіл бола алмады.
Бірақ, ... ... ... салыстырғанда, пайыздық үлесі
жоғары. Қазіргі кезде ресейлік тұтыну несиелер нарығы да ... ... ... ... кепілдендірілмеген несиелер бойынша қайтарылмау
проблемалары да орын ... ... ... ... ... саны ... ... келеді. Атап айтсақ, «Русский
стандарт», ... ... ... «Home Credit ... ... осы сала ... ... жасайды. Ресейліктер бізбен
салыстырғанда, коллекторлық агенттерінің ... ... ... Егер отандық банктер агенттермен келісімшарт негізінде қарым-
қатынаста болса, Ресей банктері өздерінің мерзімі ... ... сату ... ... Бірақ Ресейде қарызды сату
келісімшарттары ... жиі ... Көп ... мерзімі өткен
несиелерді сатып алушы ретінде банкпен ... ... ... 2006 ... ... ... ... «Хоум Кредит энд
Финанс банк» (ХКФ) ресейлік ... ... ... ... тұтыну
несиелерін сатуы туралы тендер жариялады. ... ... ... тендерге қатысуға ниет білдірген. Қазақстанда мұндай тәсіл ... ... ... жоқ. ... ... ... ... мұндай әдісті
қуана қарсы алатындарын жасырмайды.
Украина мемлекеті мерзімі өткен несиелерді қайтаруда Ресейлік тәжірибені
қолданады. Қаржы нарығында коллекторлық ... саны ... ... ... ... ... ... біздің стандартты
сызбамызға ұқсас, тек мерзімі жағынан ... ... ... ... ... ... және үйіне телефон арқылы хабарласады,
одан кейін ... ... ... ... ... ... – сот көмегіне
жүгіну. Алғашқы 90 күн қарыз алушымен ... ... ... ... хат және SMS ... ... кешіктірілуінің себебін анықтау
үшін телефонмен сұхбаттасады, міндеттерін уақытылы орындамағаны үшін айыпұл
төлейтінін ескертеді. Егер біржарым ай ішінде клиент қарызын ... ... ... кездесіп, қарызды төлемеудің заңдық нәтижесін түсіндіріп,
хабарламаны ұсынады. Бұл ... ... ... қарыз алушыға
психикалық тұрғыда жеткізуге ... Егер ... ... мұндай
әдісті қуана қарсы алатындарын жасырмайды.
Демек, проблемалы ... ... ... ... бар және ... ... бермейді. Сондықтан, басқа мемлекеттермен тәжірибе алмасу,
несиені қайтарудың басқа да жолдарын қарастыру, ... ... ... ... ... ... алдында тұрған міндеттерінің бірі.
Ұсыныстар
Қазіргі таңда еліміздің несие нарығы өткен жылы орын алған дағдарысқа
қарамастан даму ... ... ... ... ... ... тигізді. Көптеген банктердің өтімділігі төмендеп, несие беру қарқыны
азайды, тіпті кейбір ... ... ... бас ... құрылыс
компаниялардың жұмысы тоқтап, жұмысбастылырдың саны азайды. Бұл ... ... ... ... қабілеттілігін күрт төмендетті. Егер
2007 жылдың 3 ширегінде проблемалы несиелер 2,0%-ды ... онда ... ... айының аяғында көрсеткіш 4,0%-ға жетті. Осыған қарамастан,
банктер несие саясатын қайта қарастырып, орын алған жағдайды ... ... ... АҚ 2007 ... ... ... желтоқсан айының ортасына
дейін проблемалы қарыз алушыларға жеңілдік ... ... ... ... ... жабуға мүмкіндік берді. «Амнистия» бағдарламасы бойынша
кешіктірілген үшін есептелетін айыппұлдар ... ... ... ... қарызы мен пайыздық мөлшерлемесін ғана төлеп, несиені
толық жабуына мүмкіндік алды. Егер ... ... ... ... ... ... бен пайыз мөлшерлемесін төлеп, қайта жаңа төлеу
кестесіне тұрды. Мұндай жағдай үлкен сома мөлшерінде алған қарыз алушылар
үшін ... ... т.б.) ... ... Бұл ... ... ... тиімді болғаны соншалықты, осы шараға үлгермей қалғандардың ... ... ... 2008 ... ... наурыз айының ортасына
дейін созды. ... ... ... қарыз алушылардың көп ... ... өз ... орындады.
Мұндай қысқа мерзімді шаралар мерзімі өткен ... ... ... ... ... ... ... бойынша, мұндай ішкі банктік шаралардан
басқа қазіргі таңда проблемалы қарыздарды қайтарудың бірнеше жолдары бар:
1. ... ... ... ... ... жеке бөлімше ашу немесе
тек қана банктің проблемалы несиелерімен айналысатын банкте «еншілес»
компания – коллекторлық агенттік құру;
2. Қарызды қайтаруды ... ... ... Проблемалы несиелерді қайтаруға маманданған тәуелсіз коллекторлық
агенттіктерге беру.
Жоғарыда ... ... ... ... жақтарын саралап көрейік.
Егер банк бірінші нұсқаны таңдаса, яғни жеке ... ... онда ... ... жасау үшін мыналарға көңіл бөлу керек:
• проблемалы қарыздарды сегментерге бөлуді үйреніп, проблемалы несиелер
қоржынын үнемі талдау керек ... ... ... ... типіне немесе
несие түрлеріне);
• проблемалы қарыздардың әр сегменттерімен ... ... ... ... клиентпен қарым-қатынасын ... ... ... ... ... ресурс көлемі, мамандардың
квалификациясы, т.б.);
• арнайы ... ... ... ... ... үшін және ... еңбек өнімділігін жоғарлату үшін);
• Профессионалды телефон орталығын құру;
... ... ... ... ... және т.б. ... ұлғайту;
• еншілес коллекторлық компанияны заңды тұлға ретінде тіркеп, қызметін
үнемі бақылау керек;
Банк ішінде жұмыс ... ... жеке ... ... ашу үшін ... ... ... инвестицияны талап етеді.
Проблемалы қарыздармен жұмыс істеудің келесі нұсқасы – маманданбаған
агенттерге беру. Мұндай компаниялар тек үлкен ... ... ... ... ... алып ... емес әдіс-тәсілдермен
қарызды қайтарады. ... ... ... болғанымен, клиенттердің
имиджіне, беделіне нұқсан келу тәуекеліде ... ...... ... ... ... ... агенттерге беру. Көптеген аналитиктердің көзқарастары бойынша,
бұл проблемалы қарыздармен жұмыс жасуда тиімді ... ... ... ... ... және тиімді
технология құруда, жоғары білімді мамандар таңдауда үлкен жұмыс атқарды.
Екіншіден, бизнес-процесс ... ... ... ... ... жұмысты максималды түрде автоматизациялады. Төртіншіден,
коллекторлық агенттіктер ... ... ... ... ... ... ... Бесіншіден, оларда қаржылай қызығушылық бар.
Қарызды қайтарудың тағы бір жолы – клиринг болып табылады. Егер бірнеше
кәсіпорын және ... ... ... міндеттемелермен байланысты
болса, онда клиринг несиелік ... ... ең оңай жолы бола ... ... ... ... есеп-айырысулар арқылы циклдік есепке
алулар (зачеты) өткізіледі. Банктер мен ... ... ... ... өтеледі. Бұл жерде әрбір экономикалық агент өзінен ... ... ... кредитор болады, Мұндай қарызды өтеу процедурасы
барлық циклдар біткенше қайталана береді.
Үшінші тұлғалар қатысатын ... ... ... сөз кәсіпорын
қарызы объектісі болып ... ... ... ... ... ... ... бағасы ол қанша тұратындығымен емес, ол үшін ... ... ... ... ... бағасы номиналдан төмен
болып қалады. Дегенмен қарыздарды кейбір бағалы қағаздарға айырбастаса,
онда ол ... ... өте келе ... қағаздар банкке табыс әкеле бастайды,
ал реанимацияланған кәсіпорын оның жаңа иесіне пайда ... ... ... ... ... сай ... және ... соңғы
тиімділігін анықтайды.[21; 20]
Қолданылған әдебиеттер
1. «ҚР банктер және банктік қызмет ... ҚР заңы / ... ... ... ... нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен
қадағалау агенттігі Басқармасының 2006 жылғы 26 желтоқсандағы № 296
қаулысымен ... ... ... ... жіктеу және
оларға қарсы провизиялар (резервтер) құру» туралы ережесі.
3. Постановлением Правления АО «Темiрбанк»№ 209 от «03» ... г. ... ... по проблемным кредитам».
4. Банковское дело (Настольная книга банкира): Учеб.пособие/ Под ... А.А. ... С.А. ...... ... 2007. – 382 ... ... дело: Учебник / Под ред. Г.Г. Коробовой. – М.: Экономистъ,
2005. – 751 с.
6. Банковское дело: Учебник. – 2-е изд., ... и доп. / Под ... – М.: ... и ... 2000. – 672 ... Воронин В.П., Федосова С.П. Деньги, кредит, банк: ... ...... – издат, 2002. – 269 с.
8. Давлетова М.Т. Кредитная деятельность банков в ... ...... ... 2001. – 186 ... ... У.М, ... Д.Т, Рузиева Э.А. Финансовые рынки и ...... ... 2005. – 298 ... ... Б. А. Ақша, несие, банктер және валюталық қатынастар
11. Мақыш С.Б. Банк ісі. ...... ... 2007. – 471 ... Насырова М.Р, Токсанбай С.Р, Кулпыбаев С.К, Гуляева С.П. ... ... ... ...... – 880 ... Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. – Алматы: «Экономика»,
2005. – 416 бет.
14. Смағұлова Қаржы, ақша ... және ... ... ориентиры на пути к ускоренной модернизации: Материалы
междунар. науч.-прак. ... (г. ... 18 – 20 мая 2005 г.) / ... ред. ... НАН РК, ... профессора Н.К. Мамырова – Алматы:
Экономика, Ч.V. - 2005. – 256 с.
16. Андриана Ю.Р. Минимизация кредитного риска / Банки ...... №6. – ... ... А.Г. ... банктердегі проблемалық несиелерді басқару /
Вестник КазНУ. Серия экономическая. – 2005. - №2. – С.48
18. Вероника Г. ... ... ... ... / ... Казахстан. –
2008. - №17(114). – С.8
19. Ковалев В.А. О кредитоспособности заемщика / Деньги и Кредит. – ...... ... С.Б. ... ... екінші деңгейлі банктердің
проблемалық активтерін басқару ... ... / ... ... ... – 2006. - №1. – ... Смулов А. В новый год – без плохих кредитов. Тяжкое время кредитора /
Банковское обозрение. – 2003. – №12. – ... ... А. ... ... ... ... ... / Заң.
– 2003. – №9. – С.68
23. Фоминский О. Еще 12 ... ... / ... – 2008 - №21.
24. Шаяхметова К.О. Коммерциялық банктердің қызметіндегі тәуекел / ... – 2006. - №6. – ... ... ... ... алуы (Бқ)
Несиенің қайтарылуы (Нқ)
Ресурстарды босату (Рб)
Несиені пайдалану (Нп)
Несиені алуы (На)
Несиені орналастыру (Но)
Қарызға алушы
Несиеленген құн (несие)
Несие беруші
Несиенің құрылымы
Бақылау
Капиталды шоғырландыру мен ... ... ... ... ... ... ... қызметтері
Қағидаттар
Мерзімділік
Қайтарымдылық
Төлемділік
Қамтамасыз етілу
Мақсаттылық
Дифференциялдық
Өтінішті қарау
Несиелік қабілетін талдау
Келісім-шарт жасасу
Несие беру
Бақылау
Анализ және мониторинг бөлімі
Методология бөлімі
Бөлім бастығы
Маманы
Бас маманы
Бөлім бастығы
Маманы
Бас маманы
Бөлім бастығы
Проблемалы несиелер анализі, мониторингі және ... ... ... жұмыс
Қамтамасыз етілмеген проблемалы несиелермен жұмыс істеу бөлімі
Қамтамасыз етілген проблемалы несиелермен жұмыс істеу бөлімі
Департамент директоры
Проблемалы несиелер департаменті
Проблемалы несиелер бойынша басқарушы директор

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Комерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастырудың теориялық негізі72 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процестерді ұйымдастыру60 бет
Коммерциялық банктердегі несиелік процесс және оның негізгі кезеңдері38 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процессті ұйымдастыру83 бет
Коммерциялық банктерде несиелік процесті ұйымдастыру («Қазақстан Халық Банкі» АҚ тәжірибесінен)83 бет
Windows-та виртуальді жадымен жұмыс істеу9 бет
Ақпарат, ақпарат түрлері, қойылатын талаптар3 бет
Білім беруді ақпараттандыру10 бет
Білім мəні мен маңызы10 бет
Болондық процесс5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь