Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу

Кіріспе.
Негізгі бөлім.
• Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия.
• Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану.
• Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014.2015ж.).
• Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Синэкология – әр түрге жататын өсімдіктер, жануарлар мен микроорганизмдердің популяцияларының ассоциацияларын, олардың қалыптасу жолдары мен қоршаған ортамен өзара әсерін зерттейтін экологияның бөлімі. Жеке ғылыми бағыт ретінде синэкология 1910 жылы Халықаралық ботаникалық конгрессте бөлініп шықты. «Синэкология» ұғымын ғылымға енгізген швейцар ботанигі К. Шертер болып есептеледі.
Синэкология экожүйелердің шекараларын салумен айналысады, сондықтан оны биогеноценологиялық экология деп те атайды. Табиғатта әртүрлі популяциялар бірігіп ірі бірлестіктерді немесе қауымдастықтарды құрайды. Синэкологиядағы «син» деген сөздің өзі «бірге», яғни бірлесіп, қауымдасып тіршілік ету деген мағынаны білдіреді. Қауымдастық дегеніміз белгілі ареалда мекендейтін, әртүрлі түрлерден құралған, тірі организмдер жиынтығы.
Биоценоз (bios-өмір, koinos-жалпы) – табиғи жағдайлары бірегей жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және микроорганизмдер жиынтығынан тұрады. Биоценоз ұғымын алғаш рет ұсынған неміс зоологы К.Мебиус (1877). Кез келген биоценоз өзімен-өзі жеке дамымайды. Ол әрқашанда өлі табиғатпен бірлестікте ғана өмір сүреді. Биоценоздағы әртүрлі түрлердің биотикалық қарым-қатынасқа түсуі олардың бірлестіктегі негізгі тіршілік жағдайларын, қорек табуын және жаңа кеңістікті меңгерулерін анықтайды. Тікелей немес жанама түраралық қарым-қатынастардың мәні бойынша түрлер биоценозда белгілі орынға ие болады. В.Н.Беклемишовтың (1970) классификациясы бойынша биоценоздағы түраралық биотикалық қарым-қатынастар 4 түрге бөлінеді:
1.трофикалық байланыстар - бір түр басқа түрмен қоректенгенде қалыптасады.
2. топикалық байланыстар – бір түрдің мекен теу ортасының физикалық немесе химиялық жағдайларының басқа түрдің тіршілік әрекеті нәтижесімен өзгеруі. Бұл байланыс әрқилы. Бір түрмен басқа түр үшін ортаның жасалуы.
3. форикалық байланыстар – бір түрдің басқа түрдің таралуына қатысуы. Тасымалдаушы ролін жануарлар орындайды. Жануарлармен өсімдіктердің тұқымдарын, спораларын, тозаңдарын тасымалдауы зоохория деп аталады. Жануарлармен басқа ұзақ жануарларды тасымалдауы форезия деп аталады.
1.А.Т.Қуатбаев «Жалпы экология» Алматы,2012 ж.177-187 беттер.
2.А.Нұрғызарынова, Ж.Шілдебаев «Экология және тұрақты даму» Астана, 2014 жыл.44-49-83 беттер.
3.Г.С. Оспанова «Экология» Алматы Экономика 2002 ж. 82-85 беттер.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіСемей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік ...  ... ... және ... ... 1 ... ... және оларды тиімді пайдалану 2 Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық ... ... ... ж.) 3 Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар ... ... ... ... ... бөлім.* Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. * Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану.* Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық ... ... ... ... пен ауыл ... аз қалдықты технологиялар енгізу.  Қорытынды.Пайдаланылған әдебиеттер.1. Бірлестіктер экологиясы және ... ...  -  әр ... ... өсімдіктер, жануарлар мен микроорганизмдердің популяцияларының ассоциацияларын, олардың қалыптасу жолдары мен қоршаған ортамен өзара әсерін зерттейтін экологияның ... Жеке ... ... ... ... 1910 жылы Халықаралық ботаникалық конгрессте бөлініп шықты.  ұғымын ғылымға енгізген швейцар ... К. ... ... ...    ... экожүйелердің шекараларын салумен айналысады, сондықтан оны биогеноценологиялық экология деп те атайды. Табиғатта әртүрлі популяциялар ... ірі ... ... ... ... Синэкологиядағы  деген сөздің өзі , яғни бірлесіп, қауымдасып тіршілік ету деген мағынаны білдіреді. Қауымдастық дегеніміз белгілі ареалда мекендейтін, әртүрлі ... ... тірі ... ...       ... (bios-өмір, koinos-жалпы)  -  табиғи жағдайлары бірегей жерлерде тіршілік ететін өсімдіктер, жануарлар және ... ... ... ... ... ... рет ... неміс зоологы К.Мебиус (1877). Кез келген биоценоз өзімен-өзі жеке ... Ол ... өлі ... ... ғана өмір ... Биоценоздағы әртүрлі түрлердің биотикалық қарым-қатынасқа түсуі олардың бірлестіктегі негізгі тіршілік жағдайларын, қорек табуын және жаңа кеңістікті меңгерулерін анықтайды. ... ... ... түраралық қарым-қатынастардың мәні бойынша түрлер биоценозда белгілі орынға ие болады. В.Н.Беклемишовтың (1970) классификациясы бойынша биоценоздағы түраралық ... ... 4 ... ... ... ... - бір түр ... түрмен қоректенгенде қалыптасады.2. топикалық байланыстар  -  бір түрдің ... теу ... ... ... ... ... басқа түрдің тіршілік әрекеті нәтижесімен өзгеруі. Бұл байланыс ... Бір ... ... түр үшін ... ... форикалық байланыстар  -  бір түрдің басқа түрдің таралуына қатысуы. Тасымалдаушы ролін жануарлар орындайды. ... ... ... ... ... ... зоохория деп аталады. Жануарлармен басқа ұзақ жануарларды ... ... деп ... ... ...  -  бір ... ... құру үшін басқа түрдің шығару өнімдерін, өлі ... ... тірі ... ... ... ... түр ... барлық түраралық байланыстарды жасап үлгермейтін болғандықтан, физикалық ортаның өзіне жайлы жеріне ... ... ... түрдің таралуында екі түрлі оптимум болады;1. физиологиялық оптимум - түр үшін ... ... ... ... ... жағдайында өсу мен көбею темпінің жылдам болу мүмкіндігі.2. синэкологиялық оптимум - түр үшін барлық биотикалық факторлардың жағымды үйлесімділігі жағдайында көбеюдің ... болу ... Екі түр ... тұрып, бір-біріне нейтралды, жағымды немесе жағымсыз әсер етеді. Соған байланысты қарым-қатынастар келесі түрлерге ... ... - ... ... ... пен ... үшін ... тән әртүрлі экологиялық адаптациялары бар.Симбиоз- ұзақ , өзара ... ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақтар микоризасы, теңіз жануарларының жарық беретін фотобактериялары, т.б. ... ... ... мекен- жаймен тамақ береді, бірақ ешқандай тиімді емес: мысалы, медуза қоңырауы астындағы ставрида ... қи ... ... ... Бәсекелестік  -  бір немесе бірнеше түрге жататын организмдердің өзара қорек, мекені, т.б. ресурстардың жетіспеушілік ... ... ... Паразитизм  -  бір түр өкілінің екінші бір түр өкілін қорек немесе тіршілік ортасы ретінде ... ... ... ету. ... - әр ... ... ... бір-біріне қолайлы жағдай туғыза отырып селбесіп тіршілік ету. Амменсализм- организмдерге теріс ықпалын тигізу арқылы қарым-қатынас ... тағы бір ... ...  -  екі түр тәуелсіз және бір-біріне ешқандай әсері жоқ. Биоценоздағы ... ... ... ... тобының тәулік, жылдық, маусымдық белсенділігі біркелкі емес. ... ... ... автивті келсе, кейбіреулері керісінше болып келеді. Сондықтан биоценоз құрамындағы түрлер сан және сапа ... ... ... ... Бұл жағдайда негізінен жер шарының климаттық белдеулері мен табиғат аймақтарына көп байланысты. Биоценозда барлық тіршілік иелері қоректену ... ... ... ... және ... ... белгілі қоректік буындардан күрделі трофикалық тор құрылады. ... ... ... ... (3-4 ... ... Мыс: ағаш- құрт- құс-жыртқыш құс. Су ортасында қоректену тізбегі едәуір ұзын: фитопланктон-зоопланктон- майда балықтар- жыртқыш балықтар- адам. Қоректену тізбегінің ... ... ... ... ... автотрофты ағзалар-продуценттер II- шөпқоректі жануарлар (фитофагтар)  -  1-ші ретті консументтер III- ... ... ... ... ... ... 2-ші ретті консументтер. IV- ірі жыртқыштар. V-өлі организмдердегі заттарды және қалдықтарды тұтынушылар (деструкторлар, редуценты)- сапрофаг, сапрофиттер,детриттер . Тізбектегі I-IV ... - > жеу ... ...  -  ... ... ... ... арасында тұрақты қоректік байланыстар қалыптасқан. Осы қатынастар белгілі бір организмдердің тобын біріктіріп отырады. Ол қоректік тізбектер бірнеше құрамдас бөлімтерден ... ... Ол үш ... ... Біріншісі  -  продуценттер немесе өндірушілер. Мұнда автотрофты жасыл өсімдіктер органикалық заттар түзіп, алғашқы биологиялық өнімділікті түзеді және күн ... ... ...  -  ... ... тұтынушылар, бұған жануарлар жатады. Консументтер екіге бөлінеді: өсімдік қоректі жануарлар (фитофагтар) және ... ... ...  -  редуценттер немесе қайта қалпына келтірушілер. Оларға ... ... ... ролі ... ... редуценттер заттарды ыдыратып, қайта қалпына келтіріп, зат айналымын жалғастырып отырады. Әрбір қоректік тізбектің қатарында белгілі бір трофикалық деңгей қалыптасады. Ол ... ... зат және ... ағымының активтілігімен сипатталады. Экологиялық қуыс дегеніміз биоценоздің жалпы жүйесінде түрдің алатын орны, оның биоценоздық байланыстарының және ... ... ... ... ... (1934) анықтамасы бойынша, экологиялық қуыс дегеніміз  -  . Экологиялық қуыс концепциясының дамуына ... ... ... ... ... ғалымдар үлес қосқан. Бірлестіктегі түрдің тіршілік етуінде көптеген факторлар үйлесімді болғанымен алатын қуысыедағы қоректену сипаты олардың қоректі қалай тауып ... ... ... ... өсімдік биоценоздың құрылуына қатыса отырып, бірнеше экологиялық қуыстың өмір сүруін жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... ... ... және ... мүшелерімен қоректенуіне байланысты қалыптасады. Қоректік ресурстардың қатынасында түрлердің мамандануы бәсекелестікті ... ... ... ... ... ... ... бойынша екі түр бір экологиялық қуыста бірге тіршілік ете ... ... ... ... ... ... және уақыт белсенділігі бойынша жағдайлары жағымды немесе жағымсыз болғанда, экологиялық қуысы кеңею немесе ... ... ... ... биоценоздардың - фитоценоздардың, зооценоздардың, микробоценоздардың, микоценоздардың өзарабайланыстарының жиынтығы. ... ... және ... айналымы.В.И. Вернадскийдің биосферадағы тіршіліктің тұрақты дамуы ондағы тірі заттардың (биогенді) табиғаттағы үздіксіз айналымы жемісінің нәтижесі екенін айтқан болатын. Өйткені, тірі ... ... ... ... ортаға түсіп, одан соң тірі организмдер арқылы ... ... ... ... ... әрбір элемент тірі организмдерді әлденеше рет пайдаланып отырады. Соның ... жер ... ... ... үнемі даму үстінде жүзеге асып, биоценоздағы биогенді айналымды жүзеге асырады. Бірақ та, заттардың биогенді айналымын абсолютті тұрғыда деп ... ... ... ... ... бір ... деңгейден екіншісіне өткен кезде әлсін-әлсін зат айналымына түсіп, үздіксіз қайталанып отырады. Нәтижесінде жер шарында органикалық ... қоры ... ... ... газ, жанғыш сланц) жинақталады. Бұл қорлар да өз кезегінде жұмсалып, қайтадан айналымға түсіп, зат айналымының ... ... ... ... ... айналымның негізгі көзі жер бетінде жасыл өсімдіктердің пайда болып, фотосинтез құбылысы басталғаннан бастау алады. Мәселен, ... ... ... тірі ... арқылы (тыныс алу т.б.) 2000, көмір қышқыл газы 300, ал су 2 000 000 ... бір рет өтіп ... ... ... ... ... үшін ... ауадай қажет. Оның негізгі көзі  -  автотрофты (жасыл өсімдіктер ) организмдер сіңіретін күн ... Күн ... ... үнемі әрекет етеді. Күн энергиясының, зат айналымының ерекшелігі сол, ол ... ... ... Ал, зат ... тек бір ... ... ... ауысып отаратыны белгілі. Мысалы, күн энергиясының 30 % атмосферада сейілсе, 20 % ... ... ... де, ал 50 % ... және ... бетіне жылу ретінде сіңіріледі. Тек күн энергиясының 0,1-0,2 % ғана биосфера шегіндегі жасыл өсімдіктер үлесіне тиіп, әлемдік зат айналымын қамтамасыз етіп ... Оның ... ... ... ... өсімдіктердің тыныс алуына жұмсалып, ал қалған бөлігі қоректік тізбектің желісіне түседі.Энергия  -  ... ... ... ... мен ... ... ортақ өлшемі, табиғаттағы барлық құбылыстардың өзара байланысты болуы осыдан. ... ... ... істелген кезде өзгереді.Термодинамиканың бірінші заңы  -  энергияның сақталу заңы ... ... ... ... ... ... болмайды және жоғалып кетпейді, ол тек бір түрден келесі түрге айналады. Бұл өзгерістер кезінде ... ... ... ... ... ... процестер осы заңға бағынады. Термодинамиканың екінші заңы бойынша ... бір ... ... ... ... жылу энергиясы ретінде шашырап кететіндіктен, кинетикалық энергияның (мысалы, синтезделуші органикалық заттардың химиялық байланыстар энергиясына) айналу эффективтілігі әр уақытта 100%-дан кем ... ең ... ... ...  -  оның іштей реттелуге және реттелудің жоғарғы деңгейін, яғни энтропиясы төмен ... ... ... ... Егер де жүйенің ішінде оңай пайдаланылатын энергия шашыратылып, пайдаланылуы қиын энергияға үздіксіз айналып ... онда оның ... ... ...  -  ... реттелгендігі, яғни биомассаның күрделі құрылымы бүкіл қауымдастықтың тыныс алуы нәтижесінде сақталады, тыныс алу ... ... ... үнемі ығыстырылып шығарылып тұрған сияқты болады. Қауымдастықтықтың ... ... ... ... ... ... сипаттауға болады:(CH2O) + O2 = CO2 + H2O + QЭкожүйедегі тыныс алуға, яғни оның тіршілігін сақтауға жұмсалатын энергияның (R) биомасса ... ... ... (B) ... ... реттелу өлшемі (R/B) деп атайды.Экожүйе қоршаған ортадан тек энергия емес, зат та келіп тұратын жағдайда ғана сақталына алады, яғни ... ...  -  ... және ... ... ашық жүйелер болып табылады.Термодинамиканың екінші заңы орнықтылық принципімен сабақтас. Осы ... ... ... ... ... өтіп ... кез-келген табиғи жүйе орнықтылық күйіне қарай дамуға бейім болады және де оның өздігінен реттелу ... ... ... ... энергияның жалпы ағыны күн сәулесінен және жақын орналасқан денелерден таралатын ұзын ... жылу ... ... ... ... ... өнім қауымдастықтың тыныс алуынан басым болады, соның нәтижесінде пайдаланылмаған органикалық заттардың тас көмір, ... ... ... қураған жапырақтар және т.с.с. түрінде қорланып жинақталуы орын алады. Энергияның кірісі мен пайдаланылуының теңгерілмегендігінің экожүйе үшін маңызды салдары бар.2.Табиғи қорлар және ... ... ... ... ... - ... ... қоғамның материалдық және рухани мұқтажын қамтамасыз ету үшін, өндірісте пайдаланылатын ... ... ... ... ... және ... табиғи қормен қамтамасыз ету өте күрделі мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... үшін ... келмейтін табиғат байлықтарын тиімді пайдалануға, шикізаттың, отынның, энергияның жаңа көздерін іздеуге барлық күш жұмылдыруда. Бұл ... іске ... ... ... басқа шикізатты кеңінен қолдану және жан-жақты толық пайдалану.Қазақстандағы табиғи қорларды тиімді пайдалану республиканың даму болашағы үшін маңызы зор. Алайда ... ... ... ... жағдайлары кедергі келтіреді. Табиғи қорларды игеру мәселесі табиғатты қорғаудың түйінді мәселелерін де туғызады. Табиғи ... ... ... ... ... қай қоры болмасын таусылмайды деген жаңсақ үғымның үстем болуына байланысты болды. ... ... ... ... ... Мұны су ... ... мысалынан айқын көруге болады.Республика үшін су қорын тиімді пайдаланудың маңызы зор. Өйткені ... келе ... ... пен ... ... ... ... суды көп қажет етеді. Республикадағы шөлейттер мен шөлдер 167 млн га ... алып ... ... ... бұл ... тек мал жайылымы ретінде ғана пайдалануға болады. Кейінгі жылдары көлдетіп суландыру жолымен тиісті ... жету ... ... ... ... ... ... артезиан суын пайдаланудың болашағы зор.Адамдар табиғи қорларды, олардағы шикізат көздерін зат айналым циклына қатыстырады. Табиғи қорларды пайдалану барысында тасымалдануы, өзгеріске ... - ... ... немесе антропогенді айналым деп аталады.Табиғаттағы зат айналымы тұйықталған тізбек бойымен іске асады. Ал қор ... ... ... ... ... бойымен іске асады деуге болмайды. Өйткені, теңізден буланған су қайтадан жауын-шашын түрінде қайта оралса, шахтада өндірілген көмір, қайтадан көмір ... ... ... келіп қосылмайды.Табиғи қорларды тиімді пайдалануда ғылым-техника саласындағы озық технологияны, инженерлік тиімді тәсілдерді пайдаланады.Жалпы инженерлік шараларға ... ... ... ... жүйелі түрде пайдалану және сақтау.Қоршаған ортаға зиян келтірмеу үшін, оларды жан-жақты талдап, жүйелі түрде іске асыру қажет.Жан-жақты талдау - ... ... ... және т. б. ... ... арқылы жүзеге асады.- Биосфераны оптимизациялау.- Табиғатты пайдалануды оптимизациялау.Өнеркәсіп салалары мен шаруашылыққа шикізат өнімдерін жоспарлы түрде, белгілі ... ... ... шешу ... - ... ... ... алынатын өнім қарқынының өсуі.- Жаратылыс дүниелері мен техника үндестігі. Табиғат-техникалық жүйелер немесе геотехникалық жүйелер құруы.-  ... ... ... экологиялық қауіпсіздендіру-қалдықсыз экологияны пайдалану жатады.3.Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық ... ... ... 2012 ... статистика бойынша Қазақстанның халық саны 42 мың адамға өсіп, 2013 жылдың 1 наурызына 16 млн. 953 мың адамға жетті. Осы ... ... екі ... 66,4 мың сәби ... келді. Бұл өткен жылдың көрсеткіштерінен 0,8 пайызға артық.Өлім көрсеткіші 2012 жылдың алғашқы екі ... ... 2,3 ... ... 25 мың адам ... елге келгендер  -  3209 адам, елден кеткендер  -  2650 ... ... ... ... 559 ... ... ... ала болжанғандай осы жылы тұңғыш рет Қазақстанның тарихында халық саны 17 ... ... ... Республикасының статистика жөніндегі агенттігінің төрағасы Әлихан Смайылов ... ... ... ... ... ... ... Демографиялық саладағы соңғы көрсеткіштерді жағымды деп айтуға болады. Агенттік төрағасының ... ... ... жыл ... бері ... ... саны 42 мың адамға өсіп, 2013 жылдың 1 наурызына 16 млн. 953 мың ... ... Осы ... ... екі ... 66,4 мың сәби ... ... Бұл өткен жылдың көрсеткіштерінен 0,8 пайызға артық. Өлім көрсеткіші 2012 жылдың алғашқы екі айымен салыстырғанда 2,3 ... ... 25 мың адам ... елге келгендер  -  3209 адам, елден кеткендер  -  2650 ... ... ... ... 559 ... ... Алдын ала болжанғандай осы жылы тұңғыш рет Қазақстанның тарихында халық саны 17 миллиондық межеге жетеді.Жалпы, ... ... ... ел үшін ... ... маңыздылардың бірі. Кеңес Одағы орнаған тұста қазақ халқының демографиялық ... өте ... ... Сол ... ... ... ... басқа этностардың арасында саны жағынан ең көбі болды. Қазіргі күнді алатын болсақ, көршілес Өзбекстанның ... саны 30 ... ... ... ал ... 17 ... ... қалды (оның ішінде 11 млн. қазақ).Кейбір тарихи оқиғалар қазақ халқының демографиясына үлкен соққы тигізді. Оның ... ... ... орын ... ... зардабы ауыр болды. Белгілі демограф Мақаш Тәтімовтың айтуынша, аштық әсерінен қазақтар халық санының жартысына жуығынан айырылған. Сонымен ... ... ... соғыста 2 миллионнан аса қазақтың 350 мыңы соғыста қайтыс болды. Демографтың ойынша, егер осы ... ... ... саны осы күні 32-35 ... ... ... ... қазіргі демографиялық бейнесіне толығырақ тоқталайық. Территориясының көлемі бойынша тоғызыншы орын алатын Қазақстанда бір шаршы шақырымға не бары 6,2 ... ғана ... ... ... ... бойынша мемлекетіміз әлем елдері арасында 184-орында тұр. Тәуелсіздік алғаннан кейін ... ... ... бұрынғы мемлекеттеріндегідей Қазақстанда да демографиялық дағдарыс басталды. Экономикалық жағдайдың нашарлауы бала туу көрсеткішінің күрт ... алып ... ... ... ... жылдары әлеуметтік жағдайдың жақсаруы бала туудың үздіксіз өсуіне септігін тигізді. Төмендегі ... бала туу ... ... ... ... ... адамға шаққандаҚазақстан Республикасы16,6318,1918,4219,7120,7922,7522,0022,5322,50Қазақстан Республикасының статистика агенттігіКестедегі сандарға сараптама жасайтын болсақ, 2003 ... ... 2011 жылы ... балалардың саны 1,5 есеге (124598 адам) өскен. 1000 адамға шаққандағы туу ... 22,50 ... ... Бұл ... 2011 жылы ... ... ... тең сәби дүниеге келді. Біріккен Ұлттар Ұйымы, АҚШ Орталық барлау басқармасы, Дүниежүзілік банк секілді құрылымдардың деректеріне сүйенсек, 1000 ... ... туу ... ... біз бұрынғы Кеңес Одағы мемлекеттері арасында Тәжікстан мен Қырғызстаннан кейінгі үшінші орында тұрмыз.Халық санының тиімді өсуі үшін туу ... ... ... қатар, өлім деңгейінің кемуі де қажет. Қазақстандағы 1000 адамға шаққандағы бұл көрсеткіш 2011 жылы ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азия елдерінен әлдеқайда озық тұрғанына қарамастан, өлім деңгейі ол елдерде біздікінен төмен: ...  -  6,9, ...  -  6,49, ...  -  6,21, ...  -  5,29.Қазақстан Республикасының статистика агенттігіСонымен қатар, Қазақстанның өзіне тән демографиялық ерекшіліктері бар. Ең басты үрдіс  -  әр ... ... әр ... демографиялық көрсеткіштерінде. Азиялық этностарда бала туу деңгейінің жоғары және өлім деңгейінің төмен болуы байқалуда. Керісінше, еуропалық халықтарда өлім туудан көп ... ... Осы ... саны ... ең көп екі халық  -  қазақ және орыс этностарын алып қарастырайық.Бала туу ... ... ... ... статистика агенттігі2011 жылы туылған 372544 баланың 272707-сі, яғни 73,2% қазақ ұлтының балалары, ал 47770-сі орыс ұлтының, яғни 12,8% ... 2011 ... ... ... ұлтының үлесі 64,03 пайыз, орыс ұлтының үлесі 22,83 пайыз болғандығын ескерген жөн. ... туу ... 1000 ... ... 25 ... халықтың 2,5%-ы) болып отыр. Орыс халқында бұл көрстекіш 12 деңгейінде. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі дағдарыс ... қиын ... ... қазақтардағы бұл көрсеткіш 17-ден кем болған жоқ, ал 80-жылдардың аяғында туу 1000 адамға шаққанда 30 болғанын ескеретін болсақ, әлі де ... ... бар ... ... ... ... ... Республикасының статистика агенттігіЖоғарыдағы кестеде көрсетілгендей қазақтардағы өлім көрсеткішінің деңгейі аймақтағы басқа елдермен шамалас деңгейде. Оған ең негізгі фактор ... жас ... ... ... ... ... бір ... ретінде халықтың орташа жас көрсеткіші маңызды болып табылады. Орташа жас дегеніміз  -  ... тең ... сол ... ... тең ... сол жастан жоғары болатын көрсеткіш. Мамандардың айтуынша қазіргі таңда қазақ халқының орташа жасы 26-27 ... орыс ... әр ... ... бойынша 45-47 төңірегінде болып отыр. Яғни, қазақтарда ... ... ... ... Ал еуропалық этностарда туудың төмен болуы және ... ... ... ... арасында экономикалық белсенді адамдардың басым болуы олардың ... ... ... өз септігін тигізуде.2009 жылғы халық санағынан кейін қазақ халқының ... 63,1%, ал орыс ... 23,7% ... 2013 ... 1 ... ... халқының пайыздық үлесі 65-ті құрап отыр, орыстар 21,8 ... ... ... Бұл ... көпшілігі айтып жатқандай орыс ұлтының жаппай көшу мәселесі жоқ. Қазақтардың жылдам өсуі олардың үлесін көбейтуде (табиғи өсім 200 мың ... ... ... жалғаса беретін болса, болашақта біздің елдің демографиялық бет-бейнесі ... ... ... болашақта демографияға төнетін қатерлер бар. Мамандардың айтуынша, алдағы жылдары Қазақстандағы туу көрсеткіштері төмендей бастайды. Қазақстан Республикасы статистика агенттігің ... ... ... 2015 ... бастап Қазақстандағы бала туу саны төмендей бастайтыны туралы болжам жасады. Оны қазірдің өзінде анық байқауға ... ... екі айда туу ... не бары 0,8%-ға өсті. Оның айтуынша, оның себебі 90-жылдардағы демографиялық дағдарыс кезіндегі дүниеге ... ... ... ... ... Ол ... бала саны аз туылған болатын. Осы орайда, Қазақстан үкіметі бала ... ... ... ... алғаны жөн болады. Сонымен қатар, шетелдегі қазақтарды көшіріп алып келу қарқынын ... ... ... еді. Соңғы кездері жастар арасында жанұя құндылықтарының төмендеуі де демографияға әсер ... ... ... ... ... ... елдің қартаю дәрежесін көрсетудің жолдары анықталған. Ол бойынша 65 және одан ... ... ... ... 4 ... ... одан аз болса ол халық жас, 4-7 пайыз болса қартаюдың алдындағы халық, 7 пайыз және одан ... ... ... ... болып саналады. Қазақстандағы бұл көрсеткіш 6,6% деңгейінде. ҚР статистика агенттігінің болжамына сүйенсек, 7 пайыздық межеге біз 2017 жылы ... ... Ал 2020 жылы бұл ... 7,4 пайыз болады.Басқа елдермен салыстыратын болсақ, бұл көрсеткіш Германияда  -  24%, ...  -  20%, ...  -  18%, ...  -  16%, ...  -  15%. ... біздегі көрсеткіш жоғарыда көрсетілген мемлекеттермен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Дегенмен экономиканың дамуы халықтың орташа өмір сүру жасының көтерілуіне әсер етіп ... ... ... бұл процесс өзінің қарқынын ала бастаған секілді.Жалпы, демография мен мемлекет дамуының арасындағы ... ... ... Демографиялық жағдай елге оң немесе кері әсерін тигізе алады.Қазіргі таңда ... ... ... ... экономика көлемі бойынша АҚШ-тан кейінгі екінші орынға жайғасты. Көптеген ... ... оның ... ... әсер ... факторлардың бірі  -  халық саны. Соңғы деректерге сүйенсек, ҚХР халқы 1,3 млрд. болып отыр.Батыстағы және Азиядағы ... ... ... ... ... ... ірі ... арзан және сапалы еңбек ресурстарын іздеуге мәжбүрледі. Осы орайда, халық саны бойынша бірінші орын ... ... ... ... пайдаланып, инвестициялардың келуіне тиімді жағдайлар жасады. Әлемнің әйгілі компаниялары өзінің зауыттарын аспан асты елінде сала бастады. ... олар  ... Бұл ... ... үлкен бір серпіліс берді. Қазіргі таңда Қытай экспорт көлемі жөнінен әлем бойынша бірінші орында.Бұрын Қытай әлемдік компаниялар үшін тек ... ... ... оны басқа мемлекеттерге экспорттайтын ел ретінде пайдаланылса, қазір жағдай өзгеріп жатыр. Халықтың әл-ауқаты жақсарған ... ... ... ... ... ішкі ... ... бастады. Әрине, қытайлардың сатып алу мүмкіндігі дамыған елдердің тұрғындарынан төмен болғанмен, ондағы халықтың ... ... рөл ... ... дамып келе жатқан экономика сатып алу мүмкіндігін күшейтіп, оларды одан әрі ірі ... ... ... ... ... ... Қытай бірінші орынға шығып отыр. Осы кезекте шетелдік ... ... ... ... ... ... мүдделік танытуда. Соның арқасында Қытай көлік өндіруден де ... ... ... ... ... ... салаларда да тұтыну көлемінің ұлғаюы аспан асты елінің нарығын басқалар үшін бәсекелестік алаңына айналдырды.Қытайға ұқсас ... ... ... Бразилия, Мексика, Түркия секілді елдерден көруге болады. Олардың бәрі ... ... ... ... көп ... ... ... үлкен болуына белгілі бір септігін тигізеді. Экономиканың көлемі G20 ... ... ... ... ... ... ... Қытайда адам басына шаққандағы ішкі жалпы өнім 6 мың ... ... ... ... ... бұл ... 13 мың ... Бірақтан халқының көптігі олардың экономикасының көлеміне әсер етіп отыр. Адам басына ... ІЖӨ ... ... ... ... ... Араб Әмірліктері, Катар, Кувейт, Норвегия секілді мемлекеттер бұл тізімде жоқ, себебі халқының аз болуына байланысты экономикалары да ... ... ... ... ... ... ... кейбір елдерге кері әсерін тигізіп жатыр. Мысалы Африка мен Азия мемлекеттеріндегі бақылаусыз туу экономикаға, осылайша әлеуметтік жағдайға ... ... Ол ... бала туу ... тым ... ... ... мәселеге айналды. Негізінен экономикасы нашар дамыған бұл елдерде жұмыссыздық мәселесі белең алып отыр. Ал ... бала туу одан ... ... ... ... ... наразылықтарға алып келуде. Оның жарқын мысалы ретінде көптеген мамандар араб мемлекеттерінде болған төңкерілістерді ...  ... ең ... ... күш жастар болды. Ел халқындағы жастардың үлесінің жоғары болуы және жастар арсындағы өршіп тұрған жұмыссыздық өз әсерін тигізді. Біріккен Ұлттар ... ... ... ... ... ... әлемдік аймақтар ішіндегі жастар арасындағы жұмыссыздық Солтүстік Африка мемлкеттерінде ең жоғарғы ... ие  -  27,9%, Таяу ... ... бұл ... 26,5%-ға тең. Олардың болжауынша алдағы жылдары да осы ... бұл ... ... үстінде болады және тіпті қазіргіден де жоғары болуы мүмкін. Сондықтан ... да осы ... ... ... ... ... ... Осылайша мелекеттің әлеуметтік саладағы саясаты тиімсіз болса,халықтың жылдам өсуі өз зиянын тигізу мүмкіндігі бар екендігі анық болып отыр.Керісінше, әлемнің ... ... ... ... орын алуда. Әсіресе бұл жағдай дамыған батыстық мемлекеттерге тән. Туу көрстекішінің төмен болуына байланысты пайда болған жұмыс күшіне ... ... ол ... ... ... үшін сырттан мигранттарды шақыруға итермелеуде. Бұл өз кезегінде қабылдаушы жақтың тұрғындары мен ... ... ... наразылық тудыртуда. Олардың айтуынша, мигранттардың көп келуі елдің қауіпсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін. Келімсектер арасындағы туу көрсеткішінің жоғары ... ... ... тез ... ... тигізіп отыр. Соңғы деректер бойынша, Еуропалық Одақтағы жалпы туылғандардың ішіндегі мигрант отбасыларынан туылған балалардың үлесі Ұлыбритания, Францияда  -  11%, ...  -  13,8%, ...  -  15,2%, ...  -  32,2%. ... ... Еуропаның және әлемнің көптеген дамыған елдерінде орын алып отыр.Азық-түлік  --  ... ... ... ... ... ... ... ету  --  адамзат қоғамының басты мақсаты. ... ... ... ету үшін жер, су тағы басқа ресурстар кеңінен пайдаланылады. Азық-түлікті жыл сайын ... ауа ... ... жер ... тығыз байланысты. Азық-түлік қоры дүниежүзінде әртүрлі қалыптасқан. ... ... аса ... және мал ... ... ... ... 32%-і ет және одан шығатын өнімдерді шығаруға негізделген. Ет өнімдерін шығаратын өндірістер негізінен Алматы, Петропавл, Орал тағы ... ... ... ... ... Атырау балық өнімдері зауытында өңделеді. Қазақстанда ауыл шарушылық алқабының ауданы 1996 жылы 222,2 млн. болды. Оның 14,3%  --  ... 2,3  --  ... 83,4%  --  ... 1997 жылы 14,1 млн. га ... 12,3 млн. т дән ... оның ... екі ... астық (8,9 млн т), арпа  --  2,6 млн. т, күріш  --  255,3 мың т, ... дәні  --  111,2 мың т, тары  --  63,8 мың т және 18,2 т  -- ... Одан ... ... ...  --  880 мың т, ...  --  1472 мың т, бақша дақылдары  --  180 мың т, ...  --  101,5 мың т, қант ...  --  128 мың т, ... ...  --  54 мың т. ... азық-түлікті пайдалану көлемі (жан басына шаққанда орта есеппен, кг/жылына)90Азық-түлік түрі19851990199319941996Нан тағамдары (ұн есебімен)146142184203185Картоп8982827767Көк-өніс, ... ... ... ... ... ... (ет есебімен)5863605850Сүт тағамдары (сүт есебімен)260305265251211Жұмыртқа (дана)217222174143701997 жылы Қазақстан ... ет, сүт, ... ... ... ... ... төмендеді, нан тағамдарын көбірек пайдаланатыны байқалды. Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ... мәселе.Азық-түлік мәселесі ушыққан елде саяси-әлеуметтік тұрақтылық орнамайды. Бүкіләлемдік банктің есебінше, тұрақсыздық, инфляцияның шарықтауы, ... ... ... ... ... болып отырған 33 ел бар. Мәселен, 2008 жылы жаһандық дағдарысқа байланысты тамақ ... күрт ... орай 40 елде ... ... бел ... ... кезде азық-түліктен мұқтаждық көріп отырған 36 елге жедел халықаралық көмек қажет болып отыр. Шамамен 88 елде ... ... ... жетіспейді.1996 жылы 13 қарашада қабылданған Рим декларациясында көрсетілгендей, . Рим декларациясы кез келген елдің әр азаматының жеткілікті деңгейде тамақтану, ... ... және ... ада болу құқығын қамтамасыз етуге, ұлттық тәуелсіз азық-түлік жүйесін қалыптастыруға шақырады. 1945 жылы 16 ... ... ... ... ... және ауыл ... ұйымының негізі қаланып, оған қатысушылар  деген ұранды басшылыққа алды. БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының бастамасымен Рим ... ... ... 2015 ... ... ... деңгейін екі есеге дейін төмендетуге ниет білдірген болатын. БҰҰ-ның жанындағы  Жер тұрғындарының 2050 жылға қарай 7,8 млрд ... ... ... ... ... азық-түлік мәселесіне қатысты 61,2 млрд долларға бағаланған арнайы бағдарлама ұсынды. Оның ішіне ауыл ... ... ...  -  5 млрд ... егістік жерді сақтауға  -  24 млрд доллар, ормандарды қалпына келтіруге 6,8 млрд доллар бөлуді ... ... елде ... ... сақтау үшін, алдымен, арнайы резерві жасақталуы қажет. Мәселен, БҰҰ-ның азық-түлік жөніндегі халықаралық ұйымы сарапшыларының пікірінше, егер мемлекетте астық қоры 60 ... ... ... немесе жылдық тұтынымның 17-20 пайызын құраса, жинақталған қор жеткілікті болып есептеледі. Дүниежүзінде ... саны ... өссе де, ... ... ... ... екі ел ... мен Бразилия ғана) аталады. Осы орайда, әлемдегі ... ... ... ... жағынан бірнеше типке жіктеуге болады. Мысалы, 1-типке ... ... ... ...  -  АҚШ, ... ... ... Республикасы, Тайланд, Еуропалық одақтың кейбір елдері жатады. Шағын ел бола тұра, тамақ ... ... ... ... ... ... елдер 2-типті құрайды. Ал 3- типке азық-түлік тапшылығына душар, бірақ оны еңсере алатын елдер, мысалы, Жапония жатады. Өз ... өз ... әзер ... етіп ... ... ... Оңтүстік Американың кейбір елдері 4-типке жатқызылады. Су және жер ресурстары болғанына ... ... ... ... ... Мысыр, Индонезия, Пәкістан, Филиппин сияқты елдер  -  5-тип, жан басына ... ... ... ... душар Сахараның оңтүстігіндегі Африка елдері  -  6-тип, ал ұдайы азық-түлік дағдарысынан құтылмайтын Гаити, Непал, Сальвадор секілді мемлекеттер ... ... ... ... ... ... ... бағалауға болады? Ғалымдар бірауыздан  деген байламға келіп отыр. Ауыл ... ... ... ... ... 40 пайызға жуық сүтті, 29 пайыз етті және 43 пайыз көкөністерді сырттан әкеледі. Азық-түлік қоры мол ... ... өзі ... ... 40 пайыздайын шетелден тасиды. Осыдан кейін азық-түлік қауіпсіздігі туралы айту қиын. Ауыл шаруашылығының шикізаттық сипаты ... ... ... келтіреді. Елдегі ауыл шаруашылығы өнімдерінің 80 пайызы шикізат күйінде шығарылады, ал технологиялық мешеулік салдарынан дайын өнім шығара алмай ... ... атап ... ... қауіпсіздігі туралы заңды әлі де жетілдіре түскен абзал. Әлемдік тәжірибеде Германия, Франция, Швеция, АҚШ ... 70-80 ... ... қауіпсіздігіне бағытталған шаралар бойынша, әсіресе, фермерлердің құқығын ерекше қорғайтын заңдар қабылдаған. Қазіргі ... ... ... ... ету бағытында ондаған бағдарламалар бойынша жыл сайын 35-40 млрд доллар бөлінеді. Әлем елдері, соның ішінде ... да ... АҚШ, ... ... нарыққа ықпалды елдердегі баға коньюнктурасына тәуелді болмауы қажет. Елдегі ауыл шаруашылығы өнімдері ... 40 ... ... ... толық азық-түлікпен қамтамасыз етуіне климаттық-шаруашылықтық толық мүмкіндігі бар. Бұл бізге азық-түлікті қамтамасыз етіп қана қоймай, аграрлық держава ... ... ... ... [3]. ... жүзі елдерін түгелдей қамтыған қаржылық, экономикалық дағдарыс кезеңінде Қазақстанның агроөнеркәсіп кешенінің тұрақтылығын қамтамасыз ... оны одан әрі ... ... және елімізде азық-түлік қауіпсіздігін сақтаудың әлеуметтік-экономикалық және саяси мәні зор болып отырғаны белгілі. Біздің ... ... ... ... ... өндіретін негізгі 25 мемлекеттің қатарына енеді және өзінің ресурстық әлеуеті жағынан қазіргі ... 3-5 есе ... өнім ... ... бар ... ... ... қатар, сарапшылар аграрлық сектор есебінен ІЖӨ-нің өсімі жаһандық дағдарыс салдарынан болып отырған кедейшілікті азайтуға басқа секторлардың ІЖӨ-нің өсуіне әсер етуі ... 4 есе ... ... нақты жобалармен айқындап беріп отыр. Осы тұрғыдан алғанда Қазақстан үшін де азық-түлік қауіпсіздігі туралы заң ...  -  аса ... ... ... 95 пайызына жуық елдерде мұндай заң қабылданған. Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігінің негізіне: өндірістің негізгі қорын ... ... оның ... алдын алуы; ауыл шаруашылығы өндірісінің меншік түріне байланыссыз тиімділігін арттыру; ... ... ... ... ... ... ұлғайту; айлық табыс мөлшерін ұлғайту; ауылда жастарды ұстап қалу саясатын нығайту жатады. Азық-түлік қауіпсіздігінің халықаралық қауымдастыққа төндіретін басты қаупі ашаршылықпен ... ... ... қазіргідей дамуы мен оның байланысқа әсері, сауда мен көмек көрсетудің халықаралық жолдарының барынша кең таралуы кейбір ... орын ... ... ... басқа себептерден туындайтын шектеулі ашаршылықты тез жоюға мүмкіндік береді. Дегенмен, ашаршылықты ... ... оған ... ... ... сақтаудың басты шарты емес. Азық-түлік қауіпсіздігін іске асырудың басты шарты  -  сол ашаршылықтың алдын алу. Әлемдік азық-түлік мәселесінің әр ... ... ... ... ... ... тереңдеуі екіншісіне әсер етеді. Мысалы, астық қоры таусыла бастағанда, ашаршылықтың алдын азық-түлік көмегімен алудың да мүмкіндігі ... ... ... ... ... саны да арта бастайды. Өз табысының 70 пайызына жуығын тамаққа ... ... нан ... екі ... ... ... ұрынады. Ашығу мәселесі әлемдік азық-түлік нарығында қалыптасқан сұраныс пен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатты дұрыс жүргізу арқылы жағдайды тұрақтандырғанмен, ашығу ... ... шешу ... ... ... ... ... астық жинап алғанда да, ашығу мәселесі қала береді. Ашығу немесе аш болу ... ... ... туындайтын кедейшіліктің салдары. Кедейшілікті жою үшін күрделі әлеуметтік және саяси реформалар қажет екені белгілі. Көптеген жағдайда тікелей ашығу емес, дұрыс ... ... ... ... жөн. ... ... пен астамшылықтан тұрғындар жергілікті өнімді тұтынудан бас тартады немесе жарнамаға шектен тыс еліктеу орын ... ... ауыл ... өнеркәсіптік негізде өркендеуі мұндағы циклдық дағдарыстарды бір ізге салуға, үйлестіруге мүмкіндік береді. Бірақ аграрлық дағдарыстардың осы ... ... ... ... түрі ретіндегі себептері сақталады. Аграрлық дағдарыстар қазіргі жағдайларда көбіне рыноктық ... ... ... ... көрінеді. Алдыңғы қатардағы елдер ауыл шаруашылығында өнеркәсіп өндірісінің жаңа нәтижелерін кеңінен пайдаланып, осы арқылы өндіріс құрал-жабдықтарын жарақтандырудағы алшақтықты жоюға ... ... Ауыл ... ... және ... ... ... дағдарысынан шығу үшін экономикалық жалпы заңдылықтарды жүзеге асыру керек. Бұл тұрғыдан Еуропа елдеріндегі әкімшілік басқарудың қатарына жататын заңдар, ... және тағы да ... ... ... ... сол және басқа да экономикалық реттелу жүзеге асырылуда. Бірақ, бұл ... әр ... ... ... арқылы өндірістің шектелуіне алып келеді. 4.Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу.Қоршаған орта мен адам үшін ... ең аз ... ... ... ... ... болдырмайтын технология  болып табылады. Қалдықсыз өндіріс кезінде бастапқыда барлық шикізат соңғы қортындыда осы немесе өзге өнімге айналады. ... ...  -  бұл ... ... тәсілі энергия мен шикзат кезеңінде кешенді және әбден орынды түрде пайдаланылады. Атап ... ... ...  --  өндіріс -тұтыну  --  қайталама шикзат ресурыстары, яғни, кез келген қоршаған ... ... ... оның қалыпты жұмыс істеуін бұзбайды. Осы өндірісте қоршаған ортаға зиянды әсер ететін деңгей қалыпты мөлшерден аспайды. Мысалы, рұқсат етілген санитарлық-гигиеналық ... және ... ... ... ... ... өзге себептерге байланысты шикзат пен материялдардың бір бөлігі пайдаланылмайтын қалдықтарға ауыстырылып, ұзақ мерзімді сақтауға жіберіледі немесе көміледі. ... ... ... орны ... ... жүйе мен үйлесімі бойымша ұйымдастырылған іс жүзіндегі тұйықталған жүйе болып тұр. Бұл жерде, тіршілік әрекетіндегі бір организмдермен пайдаланылады және ... ... ... ... ... ... ... асып жатады.  маңызды ережесін белгілеу  --  шикізаттың барлық компоненттерін ... және ... ... ... ... қоршаған ортаға сөзсіз болатын ықпал етуі оның қалыпты жұмыс істеуінбұзбайды. ... ... ... ... ... жол ... ... мөлшерден аспайтынын тиісінше ескеру қажет.Қалдықсыз өндірісті құру ұзақ ... ... ... ... ... ... ... бірқатар технологиялық, экономикалық, ұйымдастырушылық және басқа да күрделі міндеттердің шешімін ... ... ... ... аз ... ... ... енгізу жалпы бірқатар талаптарды ұсынады:·оның барлық компоненттерін пайдалана отырып, шикізатты кешенді түрде өңдеу (жасап шығару);·жоғары технологиялық ... ... ... ... ... ... менроботтаыдыру; автоматтандыру негізінде өндірістік процестерді қарқындандыру (интенсификация);·өндірістік қалдықтарды барынша ... ... ... ... ... мен ... ... технологиялық процестерге бөлінүін азайту, шикізаттан соңғы өнімге дейін ауысусатысының ... ... ... ... ... қолдану мен технологиялык кезеңдер уақытын қысқарту;·энергия мен ... ... ... ... ... бастапқы ресурстарды қайта өңделген ресурстар мен барынша алмастыру, жанама ... мен ... ... ... қайта айналуы, артық энергияны қалпына келтіру;·энергия ресурстарының барлық әлеуетін барынша пайдалануды қамтамасыз ететін құрастырылған энерготехнологиялық процстерді қолдану;·қалдықтарды залалсыздандыру жолымен табиғи ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтамасыз ететін биологиялық процестерді және  физика-химиялық базасының ... ... ... ... пен тұтыну, табиғатты пайдалану саласын қамтитын интегралды технологияны құру.Осы тұрғыда өндірістік процестердің жүйелі талдауы жаңа кезеңнің технологиясын құру жолын анықтауға ... ... ... ... ... ... ... соңыңдағы арақатынасын және қоршаған ортаға әсер етуді бұзбайтын процестерді экологиялық деп атаймыз.Өндірісті толықтай қалдықсыз жасау қазірде мүмкін емес. Өндіріс процессінде ... ... ... ... мен ... уыттылық дәрежесін азайту, уытты шикізат материалдарын қолдануды ... ... мен ... ... ... ... болдырмайтын технология стратегиясы. Өндірісте қалдықсыз тәсілді қолдану идеясын алғаш рет кеңес академик ғалымдары Н.Н. Семенов , Б.Н. ... И.В. ... ... ... ... ... ... жалпы Еуропалық кеңесте арнаулы декларация қабылданды. Онда аз қалдықты және қалдықсыз ... мен ... ... ... ... ортаны қорғау болғандығы , табиғат ресурстарын ұтымды пайдаланудың қажеттілігі атап өтелген.Қалдықсыз ... ... ... ... ... соңғы қорытындыда осы немесе өзге өнімге айналады.Қалдықсыз ... бұл өнім ... ... ... мен ... ... және ... түрде пайдалану. Шикізат ресурстары -өндіріс  --  ... ... ... ... ... ... ... өндіріс табиғи экологиялық жүйемен үйлесімі бойынша ұйымдастырылған іс жүзінде ... ... ... ережесі- шикізаттың барлық компоненттерін ұтымды және кешенді пайдалану. ... ... құру ұзақ ... ... ... Ол өзара байланысты технологиялық, экономикалық, ұйымдастырушылық және басқа күрделі ... ... ... ... аз ... ... ... енгізудің талаптары:Оның барлық компонентерін пайдалана отырып, шикізатты кешенді түрде өңдеу.Жоғары технолгиялық автоматандырылған жүйеге ғылыми сыйымдылықты ... ... мен ... ... ... өндірістік процесстерді қарқындандыру.Өндірістік өалдыөтарды барынша азайту кезеңінде материалдар ағынының кезеңділігі мен тұйықтылығы.Жеке операциялардың ... ... ... азайту, шикізаттан соңғы өнімге дейін ауысу сатысының аралық санын ... ... ... ... мен ... ... ... қысқарту.Энергия мен табиғи ресурстарды тұтыну үлесін и қысқарту, бастапқы ресурстарды қайта өңделген ресурстармен арынша алмастыру, жанама ... мен ... ... ... қайта айналуы, артық энергияны қалпына келтіру.Энергия ресурстарының барлық әлеуметін барынша пайдалануды қаттамассыз ететін құрастырылған электрротехнолгиялық процестерді қолдануыҚалдықтарды залалсыздандыру ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтамассыз ететін биологиялық процестерді және физико-химиялық базасының негізінде экологиялық биотехнологияны енгізуі.Өндіріс пен тұтыну, ... ... ... ... ... ... құруы.Қоршаған ортаға қалдығы аз өндірістің зиянды әсерін шектеу критерийінің негізінде ШРК, және оның негізінде ШРШ атмосфераға және ШРТ суға ... аз ... ... ... ... ... және энергетикалық ресурстарды пайдалануда оның жинақтылығы. Қазір пайдаланылп жүрген шикізат ресурстары көп компонентті. Мысалы: түсті металлургияда ... ... ... ... ... ... ... мамандануына байланысты одан 1-2 компонент ғана алынады.Ал қалғандары үйіндіге тасталынады. Қазірде рудаларды өңдеудің ... ... ... қорғасын мырыш комбинатында, Балқаш, Жезқазған, Норильск кен металлургия кәсіпорындарында жолға қойылған.Қалдығы аз өндіріс ... ... ...  -  ... көрінетін материалдар ағынының циклдігі. Мысалы: су шаруашылығында канализация , тазалау бір мезгілде және таза компонентерді алып ... ... . ... ... ... ету жағының кезеңі тұйықталған, оны өндіру мен тасымалдау, бірнеше рет пайдаланғаннан соң ... ала ... су ... құйылады.Қалдығы аз және қалдықсыз өндірісті ұйымдастырған кезде құрасмдастыру мен салааралық ... ... ... ... ... ... өндірістік кешендер шеңберінде бір өндірістің қалдықтарын өнім алу үшін басқа салаларда пайдаланып біршама экономикалыө тиімділікке қол жеткізуге ... аз ... ... ... бірі  -  ... ... ... тазалағы, қоршаған ортаны қорғау оның сапасын жақсарту, сонымен қатар өндіріс жұмысының нәтижесінде өндіріске, халыққа зиян келтірмей, табиғатта экологиялық тепе-теңдікті ... ... ... аз ... ... әкiмшiлiк-шаруашылық қызметiнiң тиiмдi жүйесi мен қауiптi және басқа да ... ... ең ... шекке дейiн қысқарту мақсатында қалдықтарды пайдаланудың керi айналысы әдiстерiн әзiрлеу мен енгiзудi жалғастыру қажет екенiн ескере отырып;с) қауiптi және басқа ... ... ... жою мақсатымен өзiнiң ұлттық заңдарына, ережелерiне және саясатына сәйкес ... ... ... жағынан негiзделген,аз қалдықты технологияны әзiрлеу қолдануда, қолдағы технологияны ... және осы ... ... экологиялық жағынан негiзделген неғұрлым тиiмдi және пәрмендi әдiстерiн жасауда, оның iшiнде осындай жаңа немесе жетілдiрiлген технологияны енгiзудiң экономикалық, ... және ... ... ... ... ... елдердiң сұранымын ескере отырып жұртшылық проблемаларына inter alia көмек көрсету, қауiптi және басқа қалдықтарды экологиялық жағынан негiздеп пайдалануды кеңейту және аз ... жаңа ... ... ... ... және ... құзыреттi ұйымдардың арасындағы ынтымақтасты көтермелейдi.ҚорытындыҒылымда биоценоз ұғымының баламасы ретінде "Экожүйе" термині жиі қолданылады. Оны 1935 жылы А. Тенсли енгізген. Шын ... екі ... ... ... ... әрі ... толықтыра түседі. Сондықтан экожүйе  --  экологияның функциялды бірлік өлшемі. Оның ең басты қызметі  -  ондағы ... ... ... ... ... ... ... кез-келген шаруашылық әрекеті әр түрлі қалдықтармен биосфераны ластайды, бұл халықтың денсаулығы мен өміріне, флора мен ... ... ... ... ... ... қауіп-қатер тудырады. Кең үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп-шалаңдарын тек қоршаған ортаны бұзатын ластағыштар деп ... ... олар ... ... ... ... Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың даму деңгейіне сәйкес әбден жетілдірілген технологияның жоқтығына байланысты, ... ... ... ... алу ... ... қойылмаған, сондықтан бұларды сақтауға, жоюға, тасуға, көмуге, зиянсыз түрде айналдыруға көптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып отыр. Қалдықтар ... ... ... ... ... ... шаруашылығы жатады.Пайдаланылған әдебиеттер1.А.Т.Қуатбаев   Алматы,2012 ж.177-187 беттер.2.А.Нұрғызарынова, Ж.Шілдебаев   ... 2014 ... ... Оспанова    Алматы Экономика 2002 ж. 82-85 беттер.  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. 1 табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. 2 әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) 3 өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу28 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану . Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу15 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.) Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу17 бет
Бірлестіктер экологиясы және экожүйедегі энергия. Табиғи қорлар және оларды тиімді пайдалану. Әлемдегі және Қазақстандағы демографиялық жағдай және азық түлік мәселесі (2014-2015 ж.). Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында аз қалдықты технологиялар енгізу12 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Биоконструкцияға қажетті табиғи көздер. Экожүйенің генетикалық ресурстары жəне биоалуантүрлілі4 бет
Экологиялық пирамидалар және оның түрлері2 бет
«d-Элементтердің координациялық қосылыстары. Кристалдық өріс теориясы. Лигандтар өрісі теориясы. Кристалдық өрістің тұрақтану энергиясы»4 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Трансформатор» АҚ-ның жаңартылған механикалық цехын электр энергиясымен қамтамасыз ету: есептік зерттеу33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь