Қазақстан Республикасының нарық экономикасындағы коммерциялық банктері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе 3

1 тарау. Коммерциялық банктердің қызмет етуінің теориялық негізі

1.1 Коммерциялық банктің мәні және қызметтері 5
1.2 Қазақстандағы банк жүйесін реформалау ерекшеліктері 9
1.3 ҚР.ғы банк қызметін ашу және ұйымдастыру 19

2 тарау. ҚР екінші деңгейдегі банктердің қызметін талдау

2.1 Коммерциялық банктердің ресурстарының қалыптасу көздерін талдау 24
2.2 Банктің активтік операцияларын бағалалау және жіктеу 40


3 тарау. Коммерциялық банктердің қызметінің даму болашағы

3.1 Банк қызметін жиынтық қадағалау әдісін жетілдіру
48
3.2 Банк қызметін рейтингтік бағалау жүйесі 58

Қорытынды
68

Пайдаланылған әдебитетер тізімі
70
Қосымшалар
73
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Экономикамыздың нарықтық қатынастарға көшуіне байланысты 80 жылдардың аяғы мен 90 жылдардың басында Қазақстанда коммерциялық банктер ашалып жұмыс жасай бастады. Коммерциялық банктердің бастапқыда көбірек ашылуда объективті құбылысты көрсетеді. Ол кезде коммерциялық банктер өздерінің атынан туындап отырғандай коммерцияға яғни саудаға қызмет ете бастады. Себебі, өндіріс экономикадағы дағдарыстарға сәйкес тоқтап қалған болаты. Сонымен қатар коммерциялық банктерде шоғарланған ақша қаражаттар да қысқа мерзімдік сипатқа ие болған жасырын емес. Коммерциялық банктер пайда табуды көздеп көптеп ашыла бастады.
1995 жылы Қазақстан Ұлттық банкінің Базель келісімне қол қойған күннен бастап, коммерциялық банктер құрылымында өзгерістер бола бастады. Ол өзгерістер, негізінен ҚҰБ-нің банк жүйесін реформалауды жүргізу және жалғастырунан туындады.
Реформалаудан кейін коммерциялық банктер саны күр қысқарып, бәсекеге тұрақты бантер қана қала бастады. Көптеген банктеріміз жабылып, немесе бірігіп, сондай-ақ өзге несиелік мекемелерге айналып кетті.
Банктік жүйенің тұрақты дамуы кезеңі ретінде 2000 жылдан осы күнге дейінге кезеңде атауға болады.
Қазіргі коммерциялық банктер тек қана саудаға ғана емес, өнеркісіптің барлық салаларына бірдей қызмет етуде.
Бүгінгі күні Қазақстанның банктік секторы ТМД және Шығыс Еуропа елдеріндегі қаржы секторының ішінде тұрақты және біршама жете дамып отырған секторға жатады. Қазақстанның банк жүйесі өзінің көрсеткіштері мен деңгейі жағынан Шығыс Еуропаның елдерінің бірқатарының банк жүйесінің дамуымен тең түсуде.
Бүгінгі күні Қазақстанның жетекші банктері ел экономикасының жағдайының жақсаруымен байланысты, алдағы уақытта да несиелерге сұраныстың өсетіндігін ескере отырып, халықаралық қаржы нарықтарынан қарыз тарту саясатын жалғастыруда. Осы мақсатқа жетуде екінші деңгейдегі банктерге ІРО-ға шығу немесе онымен стратегиялық серіктестікке түсуі қажет.
Сарапшылардың мәліметтері бойынша 2007 жылы ІРО-ға шығуға Халық банкі, Казкоммерцбанк және Центркредит банкі дайындық жасауда. Ал Туран Әлем банкі ІРО-ға шығуды 2009 жылға жоспарлауда.
Тақырыптың өзектілігі бүгінгі коммерциялық банктер қызметіндегі корпоративтік басқару, тәуекелді басқару және капиталды арттыруға жалпы банктің тұрақтылығын қамтамасыз етуге байланысты проблемалардың болуымен сипатталады.
Зерттеу объектісіне – ҚР-ғы коммерциялық банктер қызметі, олардың клиенттерге қызмет көрсету түрлері мен операциялары және өнімдері жатады.
Диплом жұмыстың басты мақсаты – нарық жағдайына сай коммерциялық банктердің қызмет ету ерекшеліктерін теориялық және практикалық тұрғыдан оқып, біле отырып, қазіргі жағдайларға сай олардың қызметін ұйымдастыруды жетілдіру жолдарын іздестіру.
Қойылған мақсатқа жетуде мынадай міндеттерді шешу қажет:
- Коммерциялық банктердің мәнін ашу;
- Коммерциялық банктердің жіктелемін беру;
- ҚР-да банктік реформалардыың ерекшеліктерін сипаттау;
- Банктерді ашу және ұйымдастыру тәртібін қарастыру;
- Екінші деңгейдегі банктердің қызметін талдау жасау;
- Банктік қадағлау қызметін жетілдіруді қарастыру;
- Банктеодің қызметін дұрыс бағалау жүйесін қарастыру.
Диплом жұмысының әдістемелік және теориялық негізі. Коммерциялық банктердің қызметін ұйымдастыруға бағытталған жазған шетелдік және отандық ғалымдардың шығармашылықтарын пайдаланады.
Диплом жұмыс құрылымы кіріспеден, үш тараудан, қорытынды мен пайдалылған әдебиттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. Оқу құралы Алматы, Экономика 2000ж.327б
2. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие: Оқу құралы. Алматы. Издат-маркет. 2004. “ҚР-ғы Ұлттық банк туралы” ҚР заңы 30.03.1995.247б
3. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердiң операциялары: Оқу құралы. Алматы. Издат-маркет. 2004“ҚР-ғы банктер және банктiк қызмет туралы” ҚР заңы / 31.08.1995.266б
4. “Camel” ақпараттық жүйесінің мәліметтері.
5. “Бағалы қағаздар нарығы туралы” ҚР заңы// 06.08.2003.
6. “ҚР-да вексель айналысы туралы” ҚР заңы// 28.04.1997
7. “Қаржы лизингі” туралы ҚР заңы. 5.07.2000ж
8. Валюталық бақылау және реттеу туралы ҚР заңы. 18 декабрь 2005ж
9. “Қаржы нарығын және қаржылық ұйымдарды мелекеттік реттеу және қадағалау туралы” ҚР заңы. 04.07.2003.
10. “Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы” ҚР заңы 29.06.1998
11. 2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген “Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы” ереже.
12. Программа развития денежно-кредитной политики Национального Банка Республики Казахстан на 2006-2008 гг.
13. 2000 жылғы 2 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының N 266 бекітілген “Қазақстан Республикасының банктеріндегі клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы” нұсқаулық.
14. 2002 жылы 16 қарашадағы N 465 қаулысымен бекітілген “Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру” туралы ережесі.
15. 1999 жылы 15 қарашада Ұлттық банктің Басқармасының қаулысымен бекітілген “ҚР екінші деңгейдегі банктерде кассалық операцияларды жүргізу” ережесі.
16. “Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма-қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру ережесі” туралы ҚР Ұлттық банк Басқармасының 2000 жылға 25 сәуірде бекіткен N 179 қаулысы.
17. Екінші деңгейдегі банктердің аудармалы және жай вексельдермен операцияларын жүргізу ережесі. 15.11.1999 ж. ҚҰБ Басқармасының N 397 қаулысымен бекітілген
18. Ұлттық Банктің Басқармасының 2002 жылы 16 қарашадағы N 465 қаулысымен бекітілген “Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру” туралы ережесі.
19. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі: Оқу құралы. Алматы. Қазақ университеті 2004
20.
21. Макыш. С.Б., Ильяс А.А. Банкосвое дело: учебное пособие Алматы. Қазақ университеті, 2006.277б
22. Банковское дело: учебник / под ред. Г.С. Сейткасымова // Алматы “Қаржы-Қаражат” 1998.
23. Банковское дело: учебник / под ред. О.И. Лаврушина // Москва “Финансы и стататистика” 2004.
24. Банковское дело: учебник / под ред. Г.Г.Коробовой. М.:Юристь, 2002.
25. Банковское дело: учебник / под ред. А.М. Тавасиева М.:ЮНИТИ, 2002.
26. Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред. В. Платонова, М. Хиггниса. - М.: “Консалтбанкир”, 1998.
27. Основы банковской деятельности: учебник / под ред. Тагирбекова К.Р. – Москва.: Инфра М,2003
28. Управление деятельностью коммерческого банка (Банковский менеджмент): учебник / под ред. О.И. Лаврушина // Москва .: Юристь, 2005.
29. Банковское дело: соврменная система кредитования / под ред. О.И. Лаврушина // Москва .: КНОРУС, 2005.
30. Моисеев С.Р. денежно-кредитная политика: теория и практика: учебная пособие / М.: Экономисть, 2005.
31. Масленченков Ю.С. Финансовый менеджмент банка: учебное пособие / М.: ЮНИТИ, 2003.
32. Ларионова И.В. Управление активами и пассивами в коммерческом банке. / М.: Издательство «Консалтбанкир» 2003.
33. Пещанская И.В. Организация деятельности коммерческого банка / М.: ИНФРА-М, 2001.
34. Щербакова Г.Н. Банковские системы развитых стран. – М.:Экзамен, 2003.
35. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М. ИКЦ ДИС, 1997.
36. Е.Б. Ширинская Операции коммерческих банков и зарубежный опыт // Москва “Финансы и статистика” – 1993.
37. О.М. Маркова и др. Коммерческие банки и их операции// Москва: Банки и биржи, 1995.
        
        «Қазақстан Республикасының нарық экономикасындағы коммерциялық банктері»
|МАЗМҰНЫ | |
| | ... |3 |
|1 ... ... ... ... етуінің теориялық негізі| |
| | ... ... мәні және ... |5 ... банк ... ... ерекшеліктері |9 ... банк ... ашу және ... |19 |
| | |
|2 ... ҚР ... ... ... қызметін талдау | ... ... ... ... ... ... |24 |
|талдау | ... ... ... операцияларын бағалалау және жіктеу |40 |
| | |
| | |
|3 ... ... ... ... даму ... | ... Банк ... ... ... ... ... |48 ... Банк ... ... ... ... |58 |
| |68 ... | |
| |70 ... ... ... | ... |73 ... ... ... ... ... ... 80 ... аяғы мен 90 жылдардың басында Қазақстанда
коммерциялық банктер ашалып ... ... ... ... банктердің
бастапқыда көбірек ашылуда объективті құбылысты көрсетеді. Ол кезде
коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... қызмет ете бастады. Себебі, өндіріс экономикадағы дағдарыстарға
сәйкес ... ... ... Сонымен қатар коммерциялық банктерде
шоғарланған ақша қаражаттар да қысқа мерзімдік ... ие ... ... Коммерциялық банктер пайда табуды көздеп көптеп ашыла бастады.
1995 жылы Қазақстан ... ... ... ... қол ... ... коммерциялық банктер құрылымында өзгерістер бола бастады. Ол
өзгерістер, ... ... банк ... реформалауды жүргізу және
жалғастырунан туындады.
Реформалаудан кейін ... ... саны күр ... ... ... қана қала ... ... банктеріміз жабылып, немесе
бірігіп, сондай-ақ өзге ... ... ... ... ... ... ... кезеңі ретінде 2000 жылдан осы күнге
дейінге кезеңде атауға болады.
Қазіргі ... ... тек қана ... ғана ... өнеркісіптің
барлық салаларына бірдей қызмет етуде.
Бүгінгі күні Қазақстанның банктік секторы ТМД және ... ... ... ... ... ... және біршама жете дамып отырған
секторға жатады. Қазақстанның банк жүйесі өзінің көрсеткіштері мен деңгейі
жағынан Шығыс Еуропаның елдерінің бірқатарының банк ... ... ... күні ... ... ... ел ... жақсаруымен байланысты, алдағы уақытта да несиелерге сұраныстың
өсетіндігін ескере отырып, халықаралық ... ... ... тарту
саясатын жалғастыруда. Осы мақсатқа жетуде екінші деңгейдегі банктерге ІРО-
ға шығу немесе онымен стратегиялық серіктестікке ... ... ... ... 2007 жылы ... ... ... банкі,
Казкоммерцбанк және Центркредит банкі дайындық жасауда. Ал ... Әлем ... ... 2009 ... жоспарлауда.
Тақырыптың өзектілігі бүгінгі коммерциялық ... ... ... ... басқару және капиталды арттыруға жалпы
банктің ... ... ... байланысты проблемалардың болуымен
сипатталады.
Зерттеу объектісіне – ҚР-ғы ... ... ... ... қызмет көрсету түрлері мен операциялары және өнімдері жатады.
Диплом жұмыстың басты мақсаты – нарық жағдайына сай ... ... ету ... ... және ... тұрғыдан
оқып, біле отырып, қазіргі жағдайларға сай олардың қызметін ұйымдастыруды
жетілдіру жолдарын ... ... ... ... міндеттерді шешу қажет:
- Коммерциялық банктердің мәнін ... ... ... ... ... ... банктік реформалардыың ерекшеліктерін сипаттау;
- Банктерді ашу және ұйымдастыру тәртібін қарастыру;
- Екінші деңгейдегі банктердің қызметін талдау жасау;
- Банктік қадағлау қызметін ... ... ... ... дұрыс бағалау жүйесін қарастыру.
Диплом жұмысының әдістемелік және ... ... ... ... ... ... жазған шетелдік және отандық
ғалымдардың шығармашылықтарын пайдаланады.
Диплом жұмыс ... ... үш ... ... ... ... тізімінен тұрады.
1 тарау. Коммерциялық банктердің қызмет етуінің ... ... ... ... мәні және ... ... ғасырлар тарихы кейінгі ұрпаққа банктердің қашан пайда болғаны
туралы ғана ... ... ... ... ... ... да ... мәліметтер қалдырмаған секілді.
Кейбір ғалымдардың пікірінше, алғашқы банктер ... ... және ең ... ... ... ... (Венеция, Генуе)
XІV-XV ғғ. пайда болған. Олардың еңбектерінде банк тауар ... ... ... ... ... ерте кезеңінде, яғни тауар-
ақша қатынастарының дамуына байланыссыз, ақша айналысын реттеу үшін ... ... ғғ. ... ... ... ... ... саудагер-клиенттер арасында қолма-қол ақшасыз есеп айырысуларды
жүзеге асыру үшін жиробанктер құрылады. Жиробанктер өздерінің клиенттері
арасында белгілі салмағы бар ... ... ... ақша ... есеп ... ... Өздерінің бос ақша қаражаттарын
жиробанктер мемлекетке, ... және ... бар ... ... ... мамандар, банкті одан да ерте мерзімде – феодализм тұсында
пайда болған деп айтады. Олар ... ... ... ... ... ... қажеттігінен пайда болғандығын тілге ... де, ... ... ... ... ... болуының екі
мың жылдық тарихы бар ... ... ... орай, “банк” сөзінің өзі бізге оның мәнін ғана белгісіз ... ... ... ... ... ... жорамалымыздың ақиқаттығына
күмән туғызады.
“Банк” сөзі “banco” деген ағылшын тілінен аударғанда “айырбас столы”
дегенді білдіреді. Бұл ... ... ... сауда жасалатын
алаңдарда құрылады. Сауда ... мен ... ... тұлғалардың
әр түрлі монеталарымен жасалған. Ол уақытта монеталардың біртұтас жүйесі
болмағандықтан, олармен сауда-саттық барысында әр түрлі формадағы монеталар
кездескен. Банктер пайда ... ... ... капиталының өкілдері
саудагерлердің ақшалай ... ... ... әр түрлі елдің
ақшаларына айырбастауға маманданып отырған. ... өте ... ... ... ... өздерінің ақша қаражаттарын ссудаға беріп, пайыз
алу үшін пайдалана бастайды. Сөйтіп, айырбастаушылар біртіндеп ... ... банк ... ... және ... орындарының болуымен сипатталады. Алғашқы банктердің Италияда пайда
болу себебі, оның сол уақыттарда ... ... ... ... әр ... ... мен ... сол елге қарай ағылып,
банкирлердің ... ... ... ... ... пікірінше, б. э. д. 2300 жыл бұрын ... ... ... ... олар ... ... қызметтерімен қатар,
ссудалар берген. Олар б. э. д. VІ ғ. ... ... ... ... қабылдау және оларға пайыз төлеу операцияларының жасалғандығын
еске сала кетеді. Мұндай операциялар б. э. д. ІV ғ. ... ... ... Бір айта ... ежелгі гректер салым қабылдай отырып, белгілі
бір ақы төлеу арқылы ақшалар айырбасын жүргізіп отырған ... бұл ... ... ... ... кімдер? деген
сұрақ туады. Тарихшылардың пайымдауынша, олар жекелеген тұлғалар ... ... ... ... бар шіркеу мекемелері екен.
Шіркеулер құндылықтарды сақтайтын ең ... ... ... Сол ... ... ... ... Дело, Само, Эфсе) ақша сақтаумен
айналысқан. Эфседегі Артемид шіркеуінде кіші Азия ... ... ал ... ... ... барлық еуропалық Грецияның бос
ақша қаражаттары шоғырланыпты.
Алғашқы банктер жинақталған зор ақша байлықтарының ... ... ... ... пайдалануға беріп, пайда табу қажеттігін
түсінеді.[1;135б.]
Ежелгі банктер несиелік операциялар жүргізумен ... ... ... есеп ... ... де ... Есеп ... банктердегі
салым иелерінің бір шотынан басқа бір шотқа аудару арқылы ... ... ... ... ... назарынан тыс
қалмады. Банктің клиенттер ... ... ... ... ... ... клиенттер арасында жасалатын келісім-шарттарды құруда сенім
қызметтерін көрсетіп, сауда-саттықта ... ... ... Есеп
айырысуларды жеңілдету мақсатында ... ... ... ... шығарды. Олар толық құнды ақшалармен ... ... ... ... ... акционерлік банк - Ағылшын банкі 1694ж. құрылып,
үкіметтен банкнота шығаруға құқық ... ... бәрі ... ... капитализмнің мануфактура
жағдайында, банкирлер үйлері ретінде ... ... ... ... ... мен ... алушылардың болуы банктердің пайда болуының тек
алғышартын ғана сипаттайды.
Ендеше, осы жерде ... ... ... ... ... ... ... Сонымен бізге белгісіз болатын келесі бір нәрсе - бұл
несиенің жеке формасы мен ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастың бір тарабы жеке тұлға емес,
несиелік мекеменің қалай болғаны түсініксіз болуы мүмкін.
Бұл ... ... беру үшін ... ... ... банк ұғымына
мән берелік. Анықтамалық басылымдарда банк “ірі несиелік мекеме” ретінде
сипатталады. ... ... даму ... ... және ... несиелік операциялары бір жүйеге айналу нәтижесінде жеке несие
беруші өзінің несие беруін тоқтатады. Несие тек қана тұтыну мақсатына ... ... ... ... де ... Несиелік мәмілелер жасаумен бірге несие беруші ... ... ... есеп айырысу және басқа да операцияларды
жүзеге асырады. Сөйтіп, банктер ақша шаруашылығының осы даму сатысына өте
отырып, барлық операцияларды ... ... ... ... ... ... банктер капитализмнің мануфактура сатысынан да бұрын, яғни
мемлекеттің құрылуы ... ... ... ... ... бар. ... құл иеленушілік қоғамында болғандығына тарих куә.
Ежелгі Римде банк және несие құқының нормалары болған. Осы нормаларға
сәйкес, б.э.д. ІІІ ғ. ... ... ... ... банкирлерді
кумулияр деп атады. Оларға несиелік операцияларды ... ... ... ... ... Вавилон банктері тек қана несие
беріп қоймай, ... жер ... ... алу-сату, және басқа да
операцияларды орындаған.
Банктің пайда болуы ... ... оның ... ... ... та банктің толық мәні әлі де болса жұмбақ болып қала бермек.
Банктік мекемелердің қызметі сан алуан. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... халық шаруашылығын
қаржыландыру, бағалы қағаздарды сатып алу-сату, кей жағдайларда делдалдық
мәмілелер мен ... ... ... қызметтер жүзеге асырылады.
Банктің мәнін ашуға екі жақты тұрғыдан келуге болады: заңи ... ... ... ең бастысы “банктік операциялар” ұғымының
маңызы артады. Олардың қатарына банк қызметі туралы ... ... ... ... ... ... та банктің мәнін заң тұрғысынан қарау жеткіліксіз
болып табылады. Банктің мәнін айқындау оның ... ... ... ғана ... ... мәнін, оған рұқсат етілген операцияларын
анықтайтын заң емес, оны істің экономикалық жағы және банктің жаратылысы
анықтайды.[1;136б.]
Банктің ... ... оның ... ... ... (валюта
айырбасы, несие беру, есеп айырысу) жоққа шығаруға ... ... ... ... ... ... білуде, оның қандай операцияларды орындайтыны
немесе орындағандығы туралы сұраққа жауап ... ... ... бұл жерде
ең бастысы, оның сапасына және басқа институттардан өзара ... ... ... ... басқа институттардан өзара айырмашылығына байланысты
қарастырсақ, банк ерекше өнім ... ... ... ... КСРО ... ... ретінде тек фабрика, зауыт, немесе
материалдық өнім жасайтын өндіріс сферасы түсінілген. ... ... да ... ... ... ... иеленуге ешқандай да тиым
салынбаған.
Ежелгі Русьте “кәсіпорын” деп ... да бір ... ... ... ... ... ... да белгілі бір ... банк ... ... ... – бұл кәсіпорын” деп айту өзінше
дұрыс нәрсе. Мұнымен біз ... ... тиіс ... себебі “кәсіпорын”- бұл
біздің ойымыздағының бәрін толығымен ашпайды.
Сонымен бірге ол дұрыс нақтылауды қажет етеді, ... банк шын ... да, ... та ... Ол бұлардан өзіндік ерекше қызмет көрсетуіне
қарай ажыратылады. Ең бастысы - банктің өнеркәсіптік кәсіпорындардан ... оның ... ... ... ... ... және ... жүзеге асуына байланысты болуы.
Банктің ерекше кәсіпорын ретінде шығаратын өнімі материалдық өндіріс
аясының өнімдерінен ... ... ол жай ғана ... ... ... ... яғни ақша, төлем құралдары түрінде шығады.
Қызмет көрсету ... ... ... ... оның несие беруінен байқалады. Оның негізгі өнімі “несие”
болғандықтан, банкті - “несиелік мекеме” деп ... банк ... ... өзінің эмиссиялау сипатына
да байланысты ажыратылады. Ол тек қана ... мен ... да ... ... ... сол сияқты басқа эмитенттердің ... ... алу және ... ... ... жасайды.
Банкті сауда, делдал кәсіпорыны десе болады. Жалпы, банктің ... ... ... ... ... да, ... де ресурстарды сатып
алып, оларды сатумен айналысады.
Сауда кәсіпорыны да өз кезегінде банкке ұқсайды, яғни ол да ... ... ... ... ірі ... кәсіпорындары да банк сияқты
белгілі мөлшерде ақшалай ... ... ... ... ... ... ... іргелі айырмашылығын оның негізінен байқауға болады.
Банктің негізі деп оның басты өнімі – несие ісі түсіндіріледі.
Сонымен, қазіргі түсінікте “ ... ... - бұл ... ... ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз ақшада
төлем ... ... ... ... ақша-несие институты болып
табылады. [1;137б.]
“ҚР-ғы банктер және ... ... ... заңның 1-бабына сәйкес,
“банк –осы заңға сай банктік қызметті жүзеге асыруға құқылы ... ... ... ... тұлға”.
Банктік қызмет - бұл банктік операцияларды жүзеге асырумен ... ... ... ... ... ... банктік операцияларға
мыналар жатады:
- заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік шоттарын ашу және
жүргізу;
- жеке тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік шоттарын ашу ... ... және ... ... жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардың крреспондентік шоттарын ашу және жүргізу;
- заңды және жеке тұлғалардың металдық ... ашу және ... ... операциялар: банкнота мен монетаны қабылдау, беру, қайта
санау, айырбастау, ұсату, сорттау, қаптау және сақтау;
- аударым операциялары: заңды және жеке ... ... ... ... ... есепке алу операциялары: заңды және жеке тұлғалардың ... өзге ... ... есепке алу (дисконт);
- заемдық операциялар: ақы төлеу, мерзімін белгілеу және қайтару
шартымен ақшалай формада несиелер ... ... және жеке ... оның ... ... байланысты, олардың банктік шоттары бойынша есеп
айырысу операцияларын жүргізу;
- сенім (траст) операциялары: сенім білдірушінің тапсырмасы бойынша
және оның ... сай, ... ... ... ... және ... ... клирингтік операциялар: төлемдерді жинау, тексеру және растау,
сондай-ақ олар ... ... ... алу ... жүргізу және
клирингке қатысушылардың таза позициясын анықтау;
- сейфтік операциялар: клиенттердің ... ... ... ... ... және ... заттарын сақтау қызметін
көрсету, сондай-ақ жәшіктерді, шкафтарды және бөлмелерді жалға
беру;
- ломбардтық операциялар: тез іске ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелер беру;
- төлем карточкаларын шығару;
- банкнота мен монеталарды және бағалы заттары инкассациялау және
жөнелту;
- ... ... ... операцияларын ұйымдасытыру;
- төлем құжаттарын инкассоға қабылдау (вексельден басқаларын);
- чек кітапшаларын шығару;
- бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... ашу, ... және ол ... ... орындау;
- ақшалай формада орындалуды көздейтін, банктік кепіл-хаттарды беру;
- үшінші тұлғаның атынан ... ... ... көздейтін
банктік кепілдеме беру.[1;140б.]
1.2 Қазақстандағы банк жүйесін реформалау ерекшеліктері
Қазақстан ... ... ... қалыптасуы мен дамуы
төмендегідей үш ... ... ... ... 1987-88жж банктік реформалар;
2) 1995 ж банктік реформа.
3) 1996-1998 жж банктік ... ... ... ... несие жүйесінің қайта құру
тұысындағы дамуы, КСРО-да соңғы рет жүргізілген ... ... ... ... келеді. Банктік реформа нәтижесінде: КСРО-ның Мемлекеттік
банкі және Құрылыс ... ... ... - КСРО Өнеркәсіп-
құрылыс банкі, КСРО Агроөнеркәсіп банкі және КСРО Тұрғын үй-әлеуметтік
банкі ... Сол ... ... ... ... банкі құрамында
келген жинақ кассалары негізінде – КСРО Жинақ ... ... ... ... - КСРО ... экономикалық банк құрылды. Сол уақыттан ... банк ... мен ... ... және несиелік есеп
айырысу қызметін көрсетуді тоқтатты. Сөйтіп, КСРО-ның Орталық ... ... ... мамандандырылған банктердің республикалық
кеңселері (филиалдары) ашылып қызмет ете бастады.
КСРО-ның Өнеркәсіп-құрылыс банкісіне ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру, капитал
жұмсалымын қаржыландыру мен несиелеу, сондай-ақ өнеркәсіпте, ... пен ... ... ... ... есеп ... ... қызметтері бекітіліп берілді. Сонымен қатар, бұл
банк осы ... ... ... мен ... ... ... және басқа шоттарды жүргізді. Осындай несиелік есеп
айырысу қызметтерінің түрлерін ауыл ... ... ... банкі, әлеуметтік аумақтағы және ... ... мен ... Тұрғын үй әлеуметтік банкі, халыққа қызмет
көрсетуге бағытталған Жинақ ... ... ... ... экспорттық және импорттық операциялар бойынша
есеп айырысуды ұйымдастырды.[2;107б.]
Мамандандырылған ... ... ... ... ... ... ... одақтас республикаларда және банктің
басқармалары саласында ұйымдастырылды. Аудан немесе қала деңгейінде ... ... ... ... Әр мамандандырылған банктің бір
мекемесі әр аудандағы өзіне тиісті клиенттерге ғана қызмет көрсеткен. Жинақ
банкісінің мекемелері аудандармен қоса ... және ... ... ... банкісінен басқа мамандандырылған банктердің төменгі
буындары мамандандырылуына қарамай-ақ, сол аудандардың барлық клиенттеріне
бірдей қызмет ... ... ... мамандандыру тек банктің жоғарғы
басқару деңгейінде ғана ... ал ... ... ... әмбебап
мекемелерге айналған болатын.
Мамандандырылған банктер санына байланысты оларда төрт несиелік жоспар
болған. Бұл банк ... әр ... ... ... несиелік ресурстарды
құрауға байланысты бірқатар мәселелерді тудырды. Банктен банкке ... есеп ... ... ... ... ... арта түсті. Әр банк өз ресурстар көлемінде жұмыс жасауы
үшін, оларға Мемлекеттік банкте ашылатын ... ... ... есеп ... өту қажет болды.
Мемлекеттің ықпалымен бөлінген коммерциялық ... ... ... ... әр банктің белгілі бір салаларында
(өнеркәсіп, құрылыс, ауыл шаруашылық, сыртқы сауда) ... ... Олар өз ... өте ... ... қаржыландырып және
несиелеп отырды, яғни, мұнда, бұл ... ... ... ... ... Мұндай банктердің активтерінде мемлекеттік
зиян шегіп отырған ... ... ... ... ... ссудалар қатары арта түсті.
Жалпы банктерді мамандандыру идеясы банк жүйесінің жұмысын ... ол ... ... және несиелік механизмге
түпкілікті өзгеріс енгізе алған жоқ. ... ... КСРО ... ролі ... ... ол ... ... жұмысына
ешқандай әсер ете алмады.[2;108б.]
Мұндай жағдайда, банк реформасын батыс үлгілерінде ... ... ... ... жүзеге асыруға ғана қол жеткізілді.
1987 жылғы реформаға дейінгі банктік жүйенің мынадай кемшіліктері
болды:
вексель ... ... ... ... әсіресе ауыл шаруашылығына қатысты;
шаруашылықтың барлық аяларында артық несиелеу операцияларының байқалуы;
банк мамандандырылуының ... ... да ... ... ... ... орын алуы;
пайыз мөлшерлемесінің төменгі деңгейде болуы;
экономиканың әр саласының қызметіне қойылатын ... ... ... әлсіздігі;
бақылауға жатпайтын несиелік және банктік ақшалардың басып шығарылуы.
1987 жылғы банктік жүйені қайта ұйымдастыру бұрынғыша әкімшілік ... ... қала ... тек қана бұл ... үш ... ... бірнеше
банктер монополиялары ауыстырды.
1987 жылғы банк жүйесін қайта ұйымдастырудың оң ... ... ... ... атап ... бұрынғы меншік формасында, яғни мемлекеттік болып қала берді;
олардың монополизмі толық сақталып, монополистердің саны өсті;
реформа жаңа экономикалық ... ... ... ... бір ... ... олардың несие алу
барысында банктерді таңдау мүмкіндігі болмады;
клиенттер арасында ... ... бөлу ... ... ... ... және несиелік ресурстар, саудаға түсетін орындар құрылмады;
банк аппаратын ... ... ... ... ... және ... ... бөлу барысында “банктік соғыc” шыға
бастады;
қайта ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ... қызметтері жайлы қозғалыс болмады.
Бұл реформаның оң жақтары ретінде қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... банк ... ... ... ... 70 жыл бойы КСРО-ның банк жүйесінде, оның ішінде ... ... ... мен шоғырландыру, әкімшілік әдістері кеңірек
орын алады. Сол уақыттардан қалыптасып ... ... ... ... бастаған нарықтық қатынастарға сәйкес келмеді.
Социалистік эксперимент жүргізу барысында ғасырлар бойы ... ... ... мен ... ... құралдары жойылып
кеткен болатын. Сөйтіп, утопиялық, идеологиялық ... ... жүйе ... ... ... банк ... ... жүйені
өзіне бағындырып және бәсекелестік элементтерін өзі реттеп отырады.
1989 жылдан ... ... ... ... банктер,
кооперативтік және жеке ... ... ... істеді. Сол жылы алғаш
құрылған коммерциялық банктерге – ... ... ... банк және т.б. ... ... банк ... 1990 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... талаптарына сай
келетін меншікті банк жүйесін құруға бетбұрыс жасады.
1990 жылы желтоқсан айында қабылданған “ҚазКРО-ғы банктер және ... ... ... заң Қазақстандағы банктік ... ... ... ... банктік реформа Ұлттық банктің 1995 жылға арналған “Қазақстандағы
банктік жүйені реформалау” ... ... ... ... өту ... және ... ... макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуде ҚР банк жүйесі
маңызды роль атқарады.
Қазіргі уақытта ... екі ... ... ... ... ... ... талдауда, олардың көрсетіп отырғанындай,
кемшіліктердің ... ... ... ... реттейтін нормативтік
базаны жасаудағы артта қалушылық және оның іске асырылуына іс ... ... ... кемшіліктерімен сипатталады.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасындағы жұмыс жасап отырған банктік
жүйенің қалыптасуын үш кезеңге бөледі:
І кезең. 1988 – 1991 жж. ... ...... ... банктер қызметінің бір ... ... ... ... ... беру ... ... түрлендіру; алғашқы
коммерциялық банктер құру; КСРО Мемлекеттік банкіне орталық ... ... ... ... бастапқы қадамдар жасау кезеңі.
ІІ кезең. 1992 жылдың аяғы 1993 жылдары – рубль аймағында бола ... ... ... ... ... бірқатар қызметтерін орындауға біртіндеп
кірісуі, коммерциялық банктердің экстенсивті (сандық) түрде қалыптасуы ... ... ... ... ... ... кезеңі.
ІІІ кезең. 1993 жылдың қараша айынан осы ... ... ... ... ... ... байланысты Ұлттық банкінің ақша-
несие аясының қызмет етуіне толық жауапкершілік алу, бюджет және ... ... ... ... ... ... ... жүйесін нығайту кезеңін білдіреді.
1995 жылғы банктік реформалауға дейінгі жұмыс ... ... ... ... мыналарды жатқызуға болады:
а) Ұлттық (орталық) банк қызметіне ... ... ... ... ... ... банк пен ... қызметтерінің жеткіліксіз шоғырлануы;
коммерциялық банктердің өтімділігін ... ... ... ... ... қызметін қадағалау және реттеу жүйесінің баяу
құрылуы;
валюталық реттеу және бақылау ... ... ... ... ... ... ... оларды болжау және
шешім қабылдауда пайдалану деңгейінің төмендігі;
осы уақытқа дейін пайдаланылып келген Ұлттық банк пен екінші деңгейдегі
банктердің бухгалтерлік есеп ... ... ... және ... талаптарына сай келмеуі;
Ұлттық банк жүйесіндегі еңбек ... ... ... ... ... Екінші деңгейдегі банктерге байланысты:
Ұлттық банктер тарапынан ... ... ... ... мен банк ... ... ... банктердің нарықта қызмет ете беруі;
қаржы ресурстарын жинақтаудың іс жүзіндегі механизмдерінің әлсіздігі;
шаруашылық субъектілерін ... ... ... ... және банк үшін ... ... ... тәуекелді бағалау
дәрежесінің, сондай-ақ ... ... ... бақылаудың
қанағаттанарлықсыз деңгейде болуы;[2;111б.]
орта және ұзақ мерзімде ірі жобаларды дербес ... ... ... ... ... ... капиталдану деңгейінің
жеткіліксіздігі;
прогрессивті қаржы құралдарын және ... ... ... ... ... жағынан даярлаудың жалпы төмен деңгейде
болуы.
Сонымен бұрынғы салалық мамандандырылған банктерді қайта ... ... ... 1994 ж. орта ... ... 1995 ... ... кезекте 1994 жылы Ұлттық ... ... ... Кабинет
Министрлігінің Қаулысына сәйкес арнайы құрылған комиссия Қазагроөнеркәсіп
банкіне санация ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін ескермей, Жоғарғы Кеңес пен
Үкіметтің шешімі бойынша өткен ... ... ... ... ... ... ... балансынан Қаржы Министрлігінің
қарамағында құрылған ауыл шаруашылығын қаржылық ... ... ... беру шараларын іске асырды.
Екінші кезекте, Қазақстан ӘлемБанкін 1994 ... орта ... ... ... (қазіргі Эксимбанк) және әмбебап
акционерлік ӘлемБанкке бөлу шаралары жүзеге ... ... ол ... ... ... ... ... – 35% құрады. Бұл бір
жағынан, ӘлемБанктегі мемлекеттің қаржысы мен мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... ... Әлем банктегі
монополияны жоюға мүмкіндік жасады.[2;113 б.]
Үшінші кезекте, мемлекеттік мамандандырылған Халық банкін ... ... ... ... ... ... үш ... кезеңде (1995 жылдың 1-ші жартысын) мемлекеттік емес
акционерлерден ... ... алу ... 100 % ... ... келтіру және оның жарғылық капиталын ұлғайту мақсатында мемлекеттен
жалға алған ғимаратын Халық банкінің меншігіне беру, сондай-ақ ... ... ... ... салымдарын индексациялау жүйесін анықтау
міндеті белгіленді.
Екінші кезеңде (1995 ж. ... ... және 1996 ж.), ... ... ... және ... карточкаларды енгізу және ... ... ... ... ... ... (1997 ж. ... Халық банкісінің алдында Ұлттық банк
белгілеген пруденциалдық нормативтерге сәйкес 01.01.1998ж. ... ... ... ... ұжымдық ... ... ... жүйесіне өтуге ... ... ... ... ... ... міндеті тұрды.
Төртінші кезеңде әмбебап банк - ... ... ... ... 1994 ... ... ... ондағы негізгі борышқор-
кәсіпорындардың бір бөлігі 1995 жылы жаңадан құрылатын ... ... ... ... әмбебап банк - Кредсоцбанктегі мемлекеттің үлесі -
40,3% мөлшерінде (1994 жылдың ... ... 1995 ... ... ... таман оның жарғылық капиталындағы мемлекеттің ... ... ... банк ... тиіс ... банктер үшін нақты секторды қысқа мерзімді несиелеу
тиімсіз болып табылғандықтан, орта және ұзақ ... ... ... өз
міндетіне алатын мамандандырылған мемлекеттік банктерді құру қажеттігі
туды. Ондай ... ... ... даму ... деп ... олар үшін ... ... пайда табу емес, яғни экономиканың жекелеген
салаларын дамыту болып саналады.
Сонымен, ... банк ... ... ... іске ... Экспортты-импорттық банк (Эксимбанк), Мемлекеттік даму банкі және
Тұрғын үй құрылыс банкі құрылды. Мамандандырылған банктер ... ... ... ... ... ... банкі де болды.
Мемлекеттік даму банкі – бұл банк экономиканың маңызды салаларында
тиімді инвестициялық ... ұзақ ... ... жүзеге асыруға
бағытталған үкіметтің қаржы-несие институты болып табылады.
Экспортты-импорттық банк (Эксимбанк) – бұл ... үшін ... даму және ... ... ... ... ... экспорттық
несиелер мен инвестицияларға сақтандыру және ... беру үшін ... ... ... банк.
Тұрғын үй құрылыс банкі – бұл тұрғын үй ... ... ... ... халық үшін тұрғын үй жинақ ... ... ... жүйесін құру мақсатында құрылған банк.
Медетші банк (траст) – бұл Дүниежүзілік банктің ықпалымен “Проблемалық
кәсіпорындар үшін госпиталь” ретінде құрылған банк. Бұл ... құру ... ... ол небәрі 4 жыл мерзімге қызмет етуге уақытша құрылды.
Ұлттық банктің 1995 жылғы ... ... ... шаралары
қаржылық және экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізді. Ең ... ... ... әдістері мен құралдары әрі қарай дами түсті.[2;114б.]
Банктерді қайта қаржыландыру механизмі ... ... 1995ж. ... ... ... несиелерді беру тоқтатылды. Орталықтандырылған
көздер есебінен берілетін несиелер көлемі мен мерзімі ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктерге ауысты. Ұлттық
банк орталық банктерге тән қызметке: қысқа мерзімді ... ... ... ... ... банктерге несие беру, Үкіметке несие
беру және ақша-несие және валюталық реттеумен айналысуға көшті.
1995 ... ... ... ... банктің екінші деңгейдегі
банктерге берілетін ... ... ... ... ... 3 ... дейін берілсе, ал екінші жартысында операциялардың ауыртпалығы
мемлекеттік бағалы қағаздардың ... ... өте ... ... ... ... дами түсті. 1995 жылы қыркүйек ... ... ... ... енгізілді. Базалық ақшалардың өсу қарқынына шек
қою ... ... банк ... ... ... ... ... шығару
арқылы ақша массасын реттеп отырды.
1995 жылы ... банк ... ... мөлшерлемесінің нақты мәнін
қалпына келтірді. ... ... ... ... оның ... ... 1995 ж. қаңтар айындағы инфляцияның қарқынын 8,9%-
дан, ... ... - ... ... ... нәтижесінде қайта
қаржыландыру мөлшерлемесі: 210 % -дан 45% -ға ... ... ... тағы да ... ... ... қол ... -1998 жж. банктік реформалар. Бұл реформалар Ұлттық банктің 1996-
1998 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының банк ... ... ... ... ... ... ... басты мақсаты - ҚР ұлттық
валютасының ішкі және ... ... әрі ... ... ... ... ... кеңейту үшін екінші деңгейдегі
банктердің жүйесін ... ... ... ... банк ... міндеттерді шешуге күш
жұмсады:
ақша-несиелік реттеу әдістері мен ... ... ... ... Ұлттық банктің араласуы арқылы ... ... ... ... ... ... дамыту және алтын валюта резервін басқару;
банктік қадағалау жүйесін және банк ... ... ... ... ... және банк ... реформалауды аяқтау;
Ұлттық банктің басқа елдердің орталық банктерімен және басқа ... ... ... ... қаржы ұйымдарына қатысуы;
Ұлттық банктің құрылымын жетілдіріп, кадр және ... ... ... банк ... ... жүйесін дамыту;
елдің банк жүйесінің қызмет етуінің және ... ... ... ... уақыттары Республикамызда берілген директивті несиелердің уақытында
қайтарылмағаны, яғни олардың 24 %-дан астамы ғана ... ... ... ... банк ондай несиелерді беруді тоқтатуға мәжбүр
болды. Осындай жағдайларға ... ... банк ... ... ... тек қана ... ... мерзімді
қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін несиелік аукциондар, банкаралық нарық,
ломбардтық несиелеу, “репо” операциялары, вексельдерді ... ... ... ... ... банк пен ... министрлігі арасындағы бюджетті несиелеуге
байланысты жаңа қатынастың қалыптасуына сәйкес, 1998 ... ... ... ... тапшылығын өз күшімен несиелеуге міндеттеме
алғандықтан, Ұлттық банк оған ... ... ... ... Оған ... ... 80%-ға жуық бөлігі Ұлттық банк несиелері есебінен
жабылып келген. Мұны да осы ... ... ... деп ... болады.
Банк жүйесін реформалау және ақша банкноталарын шығаруда ... іске қосу ... ... ... ... жағдайды
түбірімен өзгерістерге әкелді. Осыған байланысты қолма-қол ақша айналымын
басқаруда 1992-1993 жж. ... ... ... ... ... ... экономикалық реттеу әдістерін пайдаланудың
алғышарттары жасалды.
Сонымен осы реформа нәтижесінде кәсіпорындарды және екінші деңгейдегі
банктердің ... ... ... ... операцияларының лимиті
алынып тасталды.
Ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтап отыру ... ... ... ... ... ... ... жүйелі валюталық айырбас
бағамы саясатын жүргізіп отырды. Алтын-валюта резервін басқаруда ... ... екі ... құру қажет деп ... ... ... және ... өтімділік портфелі.
Мұндағы, тактикалық өтімділік портфелі валюталық бағамды ... ... және ... ... ... жабу үшін ... портфелінің негізгі құралдарына ақша нарығының құралдары жатты.
Стратегиялық ... ... ... ... ... орта
мерзімді (3 айдан 3 жылға дейінгі) және ұзақ мерзімді (3 жылдан 10 ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар
нарығының құралдары, орта және ұзақ мерзімді депозиттер және ... ... да ... ... ... ... ... басты мақсаты - банктік
қадағалау әдістері мен процедураларын халықаралық стандартқа ... ... ... ... ... банк ... деңгейдегі банктерге
капиталдану талабын қойды. Мұндағы мақсат - ... ... ... ... ... және ... ... банктерді анықтау болып
табылды. Осындай талаптың ... ... банк ... ... ... бірігуін немесе жойылу шараларын ұйымдастырды. Реформа
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... Осындай шараларды ең бастысы, мамандандырылған банктер басынан
кешті. ... ... ... ... ... ... қаражаты есебінен
құрылғандықтан да, олар үшін несиелік ресурстарды қалыптастыру басты
мәселеге айналады. ... ... ... ... жұмыс жасауға мәжбүр
болды. Айталық, Мемлекеттік даму банкі Эксимбанкпен, Тұрғын үй ... ... ... ал, ... банк - ... қор ... ... Мұндай түрлендіруге Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... банктің 1995 жылы бастаған банк жүйесінің бухгалтерлік есебін
реформалау 1996-1998 жж. әрі ... ... ... Ұлттық банктің
халықаралық стандартқа сәйкес жасалған жаңа ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі бухгалтерлік есепті реформалау - нарықтық экономика
талаптарына ... ... ... ... ... ... мен
стандарттарды банктердің тәжірибесіне енгізуге мүмкіндік ... ... ... есеп ... ... ... ... мынадай
мерзімдерді қамтыды:
- Ұлттық банк бойынша:
1996 жылы қосымша және бас бухгалтерия ... ... ... ... баспадан шығару. 1997 жылы 1996 жылдың жұмыс нәтижелері
бойынша жаңа ... ... мен ... материалдарға өзгерістер енгізу,
Ұлттық банктің қызметіне ... ... ... ... ... ескі ... ... жаңаға өтуді аяқтау шаралары жүзеге
асырылды. 1998 жылдың бірінші жартысында қосымша есеп бойынша ... ... жаңа ... әзірлеу және екінші жартысында ... ... ... ... жасау.
- Екінші деңгейдегі банктер бойынша:
1996 жылы екінші деңгейдегі он банктер бойынша жаңа шоттар жоспарын
енгізіп, ай ... осы ... ... ... ... ... жылы екінші тоқсанында екінші деңгейдегі банктерде бухгалтерлік
есептің ... ... ... ... деңгейдегі банктер бойынша үшінші
тоқсанда жылдық жинақ есебін құру ... ... ... ... бұл банктік реформаның басты нәтижесі - бұл банктік
жүйенің тұрақтылығын сақтап қалу ... ... ... ... қоры ... Бұл ... құру ... 1997 жылдан кешікпеуге тиіс
еді, бірақ әр түрлі ... ... қор 1999 ... ... ... ... 2000 ... қаңтарынан бастады.
Елімізде қабылданған “ҚР банктер және банктік ... ... ҚР ... ... ... банк жүйесі екі деңгейден тұрады:
- ҚР Ұлттық банкі – мемлекеттік орталық банк ретінде бірінші ... өзге ... ... ... даму ... ... ... деңгейді сипаттайды, сондықтан да оларды іс-жүзінде екінші
деңгейдегі банктер.[2;117б.]
3. Банктерді ашу және ... ... ... ... банктер өз қызметінде 1995 жылы 30 наурызда
қабылданған “ҚР Ұлттық банкі” және 1995 ... 31 ... ... ... ... және ... ... туралы” ҚР заңдарын басшылыққа алады.
Коммерциялық банктер - банктік жүйенің екінші деңгейін немесе екінші
деңгейдегі банктерді білдіреді. Олар ... ... ... ... және жеке ... кең ... ... операциялар мен
қаржылық қызметтерді жүзеге асырады.
Қазіргі коммерциялық банктер ... 1990 ... ... ... яғни отандық банктік жүйенің небары 17 жылдық тарихы бар.
Коммерциялық банктердің ... бес ... ... ... ... Кесте Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің сандық
құрамы.
|№ |Банктер, олардың |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж* |
| ... | | | | | ... ... ... с.і.: |37 |35 |35 |34 |34 |
| |- ... ... | | | | | |
| ... |17 |16 |15 |14 |14 |
| |- 100% ... | | | | | |
| ... |1 |2 |1 |1 |1 ... ... саны |368 |355 |385 |418 |435 ... |ЕКО саны |1020 |1023 |1106 |1106 |1019 ... |Шетелдегі өкілдік саны |8 |10 |11 |17 |20 ... ... |14 |20 |18 |18 |20 |
| ... | | | | | |
| ... саны | | | | | |
| |6. ... |21 |29 |34 |33 |33 |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | ... - ... ... Ұлттық банктің 2000-2006 жж. ... ... ... жылдың басында банктердің саны 200-ден асты, әрине бұл, олардың
экстенсивті жағынан дамуын сипаттаса, сол ... орта ... ... ... ... ... саны біртіндеп азаюда, әрине бұл құбылысты,
олардың интенсивттік немесе ... ... ... болады.[3;7б.]
2004 жылдың қаңтар айынан бастап, ҚР екінші деңгейдегі банктері қаржы
нарығын және ... ... ... және ... ... ... (Қаржылық қадағалау агенттігі) лицензиясы негізінде қызмет
етеді.
Лицензияның өзіндік стандартты формасы бар және онда ... ... ... түрі жазылады. Қазақстандағы берілетін
лицензияның дамыған шет елдерден айырмашылығы әмбебаптығы болып табылады.
ҚР-ғы банк ... ... ... банктердің мамандануын
белгілемейді, мысалға, инвестициялық, ипотекалық қызметтерді ... ... т.б. ... ... ... қағаздар нарығында да тікелей
қатысуға толық құқылы.
ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктер банктік операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... жүргізуге үшін арнайы
лицензия алады. Мұндай лицензия оларға өз ... ... ... үшін
қажетті саналатын банктер қатарымен корреспонденттік қатынастар орнатуға,
сондай-ақ дамыған шет елдерде өз филиалдары мен ... ... ... ... ... ... ... бағалы металдармен
операцияларды жүзеге асыруға арналған ... ... ... 31 ... ... ... ... және банктік қызмет
туралы” ҚР-ның заңына сәйкес Қазақстан Республикасында банкті ашу ... ... ... ... үш ... ... Банк ашуға рұқсат алу;
2) Әділет Министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өту;
3) Банк операцияларын жүргізуге лицензия алу.
Аталған ... ... ... заңды және жеке тұлға ... ... банк ... банк ... ... алу ... ... және
оған қоса төмендегідей құжаттарды тапсырады:
• рұқсат алу үшін беретін өтініші;
• құрылтайшылық шарт (түп нұсқа);
... ... (түп ... банк ... ... және банк ... ... туралы хаттама;
• құрылтайшылар туралы мәліметтер;
• құрылтайшылардың соңғы екі есептік жылдағы ... ... ... ... ... қаржылық жағдайлары туралы аудиторлық қорытынды;
• егер бір немесе одан да көп құрылтайшылары ... ... ... жағдайда сол мемлекеттегі тиісті мемлекеттік немесе қадағалау
органынан жазбаша келісім қажет;
• егер банк операцияларының ... ... ... асыратын ұйым банк
ретінде қайта ... ... оның ... ... ... ... мерзімге жасалған бухгалтерлік балансы, ұйымның қаржылық жағдайы
туралы аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер,
оның ішінде: банк төрағасы мен бас бухгалтерінің банк жүйесінде кемінде -
үш жыл, ал олардың орынбасарларының ... екі жыл, банк ... ... мен бас ... кемінде – бір жылдық еңбек
тәжірибесі болуы және ... ... ... ... ... ұйымдастырылу құрылымы (банктің өкілетті
органымен бектілуі тиіс);
• жаңадан құрылатын банктің ішкі аудит қызметі ... ... ... ... ... тиіс);
• жаңадан құрылатын банктің несиелік комитеті туралы ережесі (банктің
өкілетті органымен бектілуі ... ... ... ... ... оның ... болу керек, оның
ішінде: банк қызметінің стратегиясы, бағыттары мен ... ... ... ... ... бастапқы қаржылық (операциондық) үш жылға
арналған пайда және зиян ... ... ... жоспары (банк
клиенттерін қалыптастыру), еңбек ресурстарын қалыптастыру жоспары;
• тапсырылған бизнес-жоспарына ... ... ... туралы
құрылтайшылардың есебі;
• нотариалды түрде куәландырылған, құрылтайшылардың атынан өтініш беруге
құзіретінің ... ... ... ... ... ... ... қатысуы туралы мәліметтер.
Банк ашу үшін рұқсат алуға берілген өтініш үш ай әрі кеткенде алты ... ... ... ... ... ... ... банк ашуға рұқсат беру өтініштердің есебін
жүргізеді.
Екінші кезеңде жаңадан құралатын банк Қаржылық қадағалау агенттігі
рұқсат берген ... ... бір ай ... ҚР ... ... банк
мемлекеттік тіркеуге алынады. Оған, Қаржылық қадағалау агенттігінің банк
ашуға берген ... және оның ... ... құрылтайшылық
құжаттарын тапсырады.
Үшінші кезеңде банктік ... ... ... үшін ... агенттігінен лицензия алады. Лицензия алу үшін мемлекеттік
тіркеуден өткен ... ... бір ... ... ... орындауға тиіс:
- ұйымдастырушылық-техникалық шараларды орындау, оның ішінде: Ұлттық
банктің нормативтік талаптарына сәйкес бөлмелерді және ... ... ... ... бар ... ... ... капиталды төлеу.
Лицензия алуға өтінішпен бірге ... ... ... ... ... беруге тиіс. Өтінішті берген уақыттан
бастап, бір ай ішінде Қаржылық ... ... ... ... ... және онда банктің жүргізетін барлық операциялар тізімі
көрсетіледі.
Банктер бағалы қағаздар нарығында ... да ... ... ... ... алады. Оларға мыналар жатады:
- брокерлік – мемлекеттің бағалы қағаздарымен;
- ... - ... және өзге де ... ... ... ... ... қызмет түрлеріне Қаржылық қадағалау агенттігінен жекелеген
және кешенді (бірнеше қызметке) лицензиялар беріледі.
Сонымен қатар, ҚР-ғы ... ... ... өз ... жүзеге асыру
барысында филиалдарын, өкілдіктерін, жинақ-кассаларын, сондай-ақ еншілес
банктерін аша алады.
Банктің филиалы – ... ... ... ... лицензияда көрсетілетін
банктік операцияларды жүзеге асыруға құқылы және өзінің дербес бухгалтерлік
балансы бар, заңды ... ... ... ... ... сәйкес, банктер өздерінің филиалын ашу үшін Қаржылық қадағалау
агенттігінiң келісімін алуға тиіс. Ол үшін ... ... ... ... ашуға рұқсат алу өтініші;
- Банк операцияларының тізімі көрсетілген банк филиалы туралы
ереже;
- ... ... және бас ... ... ... туралы
мәліметтер.
Шетелдік банктердің ҚР аумағында филиалдарын ашуға заңмен тиым
салынады..
Банктің өкілдігі – ... ... ... ... ... тапсырмасымен және оның атынан әрекет ететін банктің орналасқан
жерінен тыс ... ... ... ... ... ... құрылымдық
бөлімшесі.[3;12б.]
Банк өкілдігі де Қаржылық қадағалау агенттігінің ... ... ... ... ашу үшін ... ... ... өкілдік ашуға рұқсат алу өтініші;
- өтініш жасаушы банктің құрылтайшылық құжаттары;
- ҚР аумағында өкілдік ашу туралы өтініш жасаушы ... ... ... ... ... банктік қызметті жүргізуге арналған
лицензиясының барлығын ... сол ... ... ... ... расталымы;
- аудиторлық ұйым куәландырған өтініш ... ... ... ... ... жылдық есебі;
- өтініш жасаушы банктің ҚР ... ... ... ... ... сол мемлекеттегі банктік қадағалау
органының жазбаша хабарламасы;
- өкілдікте жұмыс жасайтын қызметкерлердің саны және ... ... банк – ... капиталдың елу пайыздан астамы бас банкке
тиесілі және ... ... ... ... бар ... ... айырысу-кассалық бөлімі (жинақ кассасы) - ҚР аумағында банктік
операциялардың ... ... ... ... ... өкілеттік
мәртебесі жоқ, заңды тұлға емес, ҚР ... ... ... ... құрылатын бантің аумақтық бөлімшесі.
ҚР Қаржылық қадағалау агенттігінің екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... қайтарып алуы мүмкін:
- банк тарпынан өз еркімен қайта құрылу немесе таралуы ... ... банк ... ... ... сот ... ... мемлекеттік тіркеуге алған күннен бастап, бір жыл ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуге алған күннен бастап, бір ... ... ... банк операцияларын жүргізу лицензиясын алмаған
жағдайда;
- банк заңдылықтарында, сол сияқты жарғысында ... ... ... ... ... ... ... бастап, бір жылға ... ... ... ... ... ... басқа дамыған шетелдік тәжірибелер сияқты
жарияланған жарғылық капиталдың ... ... ... ... ... ... ... заңдарға сәйкес банкті тіркеуге
алу үшін жарияланған жарғылық қордың 50 %-дан кем емес ... ... ... ... ... ... ... басқа да материалды
бағалылықтар мен (ғимарат, техникалар, автокөлік) төленуге тиіс. Ал қалған
сомасы, яғни 50 %-ға жуығы жыл ... ... ... ... ... 50 %-ның ... түрдегі сомасы сол банктің
корреспонденттік шотына түсіріліп, ал материалдық ... ... ... байланысты банкті құрушы акционерлердің жалпы
жиналысындағы акті бойынша қабылданады. [3;14б.]
2-тарау. ... ... ... ... ... ... банктердің ресурстары, олардың қалыптасу көздерін талдау
Коммерциялық банктер бір жағынан, ... ... бос ... қаражаттарын тартатын болса, екінші
жағынан, бұл қаражаттар есебінен кәсіпорындар мен ұйымдардың әр ... ... ... ... Коммерциялық банктің пассивтік
операциялық негізінде оның қызметінің жүзеге асырылуы үшін қажетті банк
ресурстары жинақталады.
“Банк ресурстары” термині “несиелік ресурсы” ... кең ... Банк ... тек несиелеуге ғана емес, сол сияқты басқа да
активтік немесе ... ... ... ... коммерциялық банктер ерекше бір кәсіпорын ретінде делдалдық
қызметке байланысты, банктік ресурстар нарығында ақшалай ресурстарды ... ... оны ... ететін кәсіпорынға, ұйымға және халыққа ... ... - бұл ... ... ... ... және барлық активтік операциялар бойынша банк өтімділігін
қамтамасыз ету және ... табу ... ... ... ... және ... ... жиынтығы.
Нарықтық қатынастарға өту барысында банктік ресурстарының ... ... ... Меншікті қаражаттар қатарына, біріншіден,
коммерциялық банктің акционерлік капиталы, ... ... сол ... ... ... Тартылған қаражаттардың жаңа түріне: Ұлттық банктен
және басқа да несиелік мекемелерден ... ... ... ... ... ... ... қаражаттары, облигацияларды
сатудан түскен қаражаттар, лизингтік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының құрылымы олардың мамандануы,
әмбебаптығы және қызметінің ерекшеліктеріне қарай ерекшеленеді.
Банк ресурстарының ... ... ... ... ... ... Банктің заемдық және тартылған қаражаттары.
Банк ресурстарының құрамындағы меншікті капитал үлесі тартылған
қаражаттарға қарағанда өте ... ... ... қаражаттарға деген
қажеттілігінің 10%-ға жуық ... ... ал ... ... тартылған
қаражаттардың үлесіне тиеді. [3;69б.]
2006 жылдың 1 қаңтарына берілген ... ... ... ... ... ... ... құрылымы мен шамасына қарай 25-
кестеде топтастырылған.
2 Кесте Қазақстандық екінші деңгейдегі банктердің пассивтернің құрылымы
мен шамасына ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... АҚ |383 359 151 |39 265 133 |422 624 284 ... ТуранӘлем банкі АҚ |340 308 170 |29 670 510 |369 978 680 ... ... ... ... банкі |232 454 217 |21 100 904 |253 555 121 ... | | | ... ... сауда қаржы банкі АҚ |86 669 542 |9 083 160 |95 752 702 ... ... АҚ |75 177 638 |7 561 962 |82 739 600 ... ... АҚ |51 287 682 |7 123 368 |58 411 050 ... ... ... АҚ |48 772 598 |6 161 812 |54 934 410 ... ... ... АҚ |46 589 193 |4 085 889 |50 675 082 ... ... ... АҚ |41 954 490 |8 461 110 |50 415 600 ... Ситибанк Казахстан АҚ |28 864 535 |6 303 720 |35 168 255 ... ... ... АҚ |26 132 978 |5 429 518 |31 562 496 ... АБН АМРО ... ... АҚ |25 511 314 |5 146 055 |30 657 369 ... Темірбанк АҚ |24 249 481 |4 413 033 |28 662 514 ... HSBC ... ... ЕБ |17 494 355 |2 779 504 |20 273 859 ... ... |10 986 409 |1 507 108 |12 493 517 ... Цеснабанкі АҚ |10 812 320 |1 428 783 |12 241 103 ... ... ЕБ |7 424 480 |2 280 476 |9 704 956 ... Қазақстандағы Кытай банк ЕБ |4 185 336 |2 450 711 |6 636 047 ... | | | ... ... ... банкі АҚ |2 815 026 |1 198 976 |4 014 002 ... ... АҚ |2 622 019 |913 606 |3 535 625 ... ... МБ АҚ |2 009 297 |978 905 |2 988 202 ... Данабанк АҚ |1 231 666 |1 064 945 |2 296 611 ... ТПБК АҚ |929 517 | 1 290 089 |2 219 606 ... ББ АҚ |913 270 |1 327 307 |2 240 577 ... КЗИ ... АҚ |886 873 |2 213 684 |3 100 557 ... ТАИБ ... банкі ЕБ АҚ |706 996 |1 193 421 |1 900 417 ... ... ... ... 980 |1 119 484 |1 767 464 ... | | | ... ... АҚ |144 537 |1 055 273 |1 203 310 ... КИБ АҚ |126 340 |1 076 970 |1 203 310 ... ... АҚ |98 316 |1 034 446 |1 132 762 ... ... АҚ |83 625 |1 101 709 |1 185 334 ... ... ұлттық банкі ЕБ АҚ |46 656 |1 113 635 |1 160 291 ... ... ... |15 638 |1 508 473 |1 524 111 ... АҚ | | | ... ... ... және ... ... ... және реттеу жөніндегі|
|ҚР агентігінің есептік материалдарынан ... ... ... ... ... ... артуы, соның ішінде депозитік базаның өсуі ықпал етуде.
2003 жыл бойына екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... 47,6( ... ... құрылымында салымдарды
кепілдендіру жүйесіне мүше-банктерде орналасқан жеке тұлғалардың салымдары
341,5 млрд. теңгені құрады ... бұл ... 2003 ... 1 ... 42,4( ... 2004 жылдың 1 қаңтарына екінші деңгейдегі
банктердің жиынтық меншікті капиталының мөлшері 44,9( ... 233,6 ... ... банктердің меншікті капиталының ролі мен шамасы, басқа
қызметпен ... ... және ... ... ... ... меншікті капиталы банктің тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... меншікті капитал көмегімен
банк ... ... ... ... жер, ... ... ... және т.б. шығындар жабылады. Себебі, ... ... ... ... ... ... Осы меншікті капитал
есебінен банкте қажетті резервтер құрылды. Сонымен қатар, банктің меншікті
капиталы ұзақ мерзімді ... ... ... көзі.
Меншікті және тартылған коммерциялық банк ресурстары Ұлттық банкте
ашылатын корреспонденттік ... ... Бұл ... шот, ... ... ... ресурстар, ал кредиті бойынша несиелік жұмсалымдар беріледі.
Демек, дебеттік қалдықтың шамасы банктің бос резервінің мөлшерін көрсетеді.
Банктің бос ... ... ... ... ... ... шамасын білдіреді. Осы бос резервтер сомасы қаншалықты жоғары
болса, банктің тұрақтылығы соғұрлым жоғары, бірақ пайдасы ... ... егер бос ... ... ... аз ... онда ... пайдасы жоғары келеді. Сондықтан да, әрбір коммерциялық банк өзінің
корреспонденттік шоттағы қалдығын ... ... ... ... капиталы - банктің қаржылық тұрақтылығын,
коммерциялық және ... ... ... ету үшін ... ... ... қорлары мен сол сияқты ағымдағы қызметінің нәтижесіне байланысты
және өткен жылдардағы бөлінбеген ... ... ... ... бірдей емес, себебі, оларға әсер
ететін әр түрлі факторларға, атап айтсақ, активтер сапасына, ... ... ... ... ... мақсатына және банк
саясатына байланысты жыл ... ... ... ... ... ... меншікті капиталы мынадай
баптар құрайды:
... ... ... ... қосымша капиталдар;
• банк операциялары бойынша тәуекелдерді төмендету ... ... ... бөлінбеген банк пайдасы.
Банктің жарғылық капиталы банктің заңды тұлға ... ... ... және өмір ... ... негізін құрайды. Жарғылық
капиталдың төменгі мөлшері Қазақстан Ұлттық ... ... ... отырады. Банктің жарғылық капиталы, ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер төмендегідей екі ұйымдық формаларда
құрыла алады:
• акционерлік банк формасында;
• пай қосу арқылы, яғни жауапкершілігі шектеулі ... ... қосу ... ... банктің жарғылық капиталы құрылтайшылық
құжатта мөлшері анықталған ... ... ... олар ... ... ... болып саналады. Мұндай банктердің жарғылық
капиталын ұлғайту, тек қана пай қосушылардың қосымша қосқан жарналары ... ... ... өсуі есебінен жүзеге ... ... ... өздерінің жарғылық капиталын ұлғайту үшін қосымша
акцияларын эмиссиялайды, сол ... ... ... ... бағасын
өсіреді.
Меншікті капиталдың құрамдас бөлігі - акционерлік капитал. Бағалы қағаз
(акция) шығару есебінен құрылған банктің жарғылық ... ... ... деп атайды. Акционерлік капитал көлемі ...... ... ... құралады. Акционерлік банктің
акциясы - банктің жарғылық капиталына үлес қосқандығын куәландыратын және
дивиденд алуға және ... ... ... ... ... ... ... капиталдың құрылымы әр банктерде әр түрлі ... ... ... ... ... меншікті акционерлік капитал, яғни бұл жай және ... ... ... ... ... ... ... және бөлінбеген
пайдадан тұрады;
б) банктік резервтер, яғни алдағы уақыттағы әр түрлі шығындарды жабуға,
дивиденттер ... ... ... ... ... ... банктің ұзақ мерзімді міндеттемесі (ұзақ мерзімді вексельдері,
облигациялары).
Жалпы, банктің акционерлік капиталының ... ... ... ... қағаздардың проспект эмиссиясын дайындау және оны сараптамадан
өткізу;
2. бағалы қағаздарды эмиссиялауды ... ... ... ... тіркеу;
4. шығарылатын және орналастырылатын бағалы қағаздардың нәтижелерін тіркеу.
Акционерлік банктер акцияларды ... ... ... ... ... ... құру;
- банктің жарғылық қорын ұлғайту үшін қосымша акциялар шығару.
Банктің меншікті қаражатының түріне ... қор ... қор – банк ... пайда болуы мүмкін зияндардың орнын жабу
мақсатында құрылған қаражат қоры.
Сондай-ақ, резервтік қор банктің тұрақты қызмет етуін қамтамасыз етеді.
Резервтік ... ... ... ... ... капиталға белгілі бір пайыз
мөлшерінде, айталық, 25% мөлшерінде құрылатын болса, оның мөлшері жарғылық
қормен теңескен жағдайда жарғылық капиталға ... ... ... ... негізгі көзіне банк пайдасы жатады. Кейде, банкте пайда
болмаған жағдайда резервтік қор есебінен банктің ... бар ... ... ... ... - ... ... тозуына байланысты аударылған
аударымдар есебінен және белгілі мақсатқа ... ... ... ... ... ... - негізгі қорларды қайта бағалау негізінде, валюталық
қаражаттарды қайта бағалау қоры, яғни ұлттық валюта мен ... ... ... нәтижесінде құрылады. Валюталық қаражаттарды қайта
бағалау қоры шетел валютасында жарғылық капиталды ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді төмендету
мақсатында құрылатын арнайы резервтер жатады. Мұндай ... ... ... және ... ... ... ... құрылған
резервтер жатады.
Бөлінбеген пайда – акциялар бойынша дивидентті ... ... ... ... ... ... пайданың бөлігін білдіреді.
Банктің меншікті капиталын ұлғайту жолдарына мыналар жатады:
- банк пайдасы;
- акциялар шығару;
- құрылтайшылар және пай қосушылар санын арттыру;
облигациялар ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете отырып, оның қаржылық
тұрақтылығына кепіл болады және ... ... ... әр ... зардаптарын ретке келтіретін басты көз болып табылады.
Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі ұзақ уақыт бойы ... ... және ... мен оны ... ұйымдар арасындағы
пікірталасқа айналып келеді.
Банктер өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төменгі ... ... Ал ... бақылаушылар, банктердің банкроттықтан аулақ
болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде. болуын талап етеді. Банктердің
банкроттығы ондағы басқарудың ... ... ... ... ... ... ол ... капитал нормасында жұмыс жасай алады деген
пікірлер бар.
“Капиталдың ... ... ... ... тұрақтылығын және
оның тәуекелге бару дәрежесін көрсетеді. Капиталдың ... - ... ... ... ... дәрежелері ескерілген банк активтеріне
сәйкес болуға тиісті. Сондай-ақ, коммерциялық банктер өз ... ... ... тыс ұлғайтуды теріс санайды. Өйткені, ол банктің
қызметіне кері әсер етуі ... ... көбі ... шығара отырып,
қаражат тартуға ынтасыз болып келеді. Сондықтан банк ... ... ... және ... ... екінші жағынан, банк капиталы мен
коммерциялық банктердің басқа да қызметіндегі параметрлер ... ... ... ... келген коммерциялық банктің меншікті капиталының мөлшерін мынадай
формуламен анықтауға болады:
МК ( А ( М
мұндағы,
(1)
МК – банктің меншікті капиталы;
А ... ... ... ... – банктің міндеттемелері.
Банктің ресурсындағы меншікті капиталдың өте төменгі үлесінде ... ... ... ... ол ... салым иелері алдындағы жауап беру мөлшеріне
сәйкес келмейтіндігін сипаттайды.
Банк меншікті капиталын ... ... ... ... ... ... банктердің дивидендтері өнеркәсіптік ... ... ... ... өзгеруіне, қарыз алушының несиелік
қабілетінің нашарлауына байланысты, ... ... ... ... банк ... ... қысқа мерзімді қарыз көздеріне көңіл бөледі,
бірақ олардың көбі ... ... ... ... алынуы мүмкін.
Сондықтан, кез келген саяси немесе экономикалық өмірдегі жағдайлар
банктердегі ... ... ... ... болуға тиіс. Бастапқыда
банк капиталының активтерге қатысты шекті қатынасы 20% ... ... ... оның шамасы 12 %-ды (пруденциялық нормативтердегі к2-нің мәні)
құрайды. Бұл дегеніміз банк жүйесіндегі ... ... ... өте келе арта ... ... ... банк ... активтерінің сапасы әлі де болса өз деңгейінде еместігін
ескерсек, онда ... оның ... ... меншікті капитал үлесі
жеткіліксіздігі байқалады. [3;77б.]
Демек, банк ... ... ... ... банк ... ... ... біріне жатады.
Базель келісіміне сәйкес, банктің капиталы екі деңгейге бөлінеді: ... ... және ІІ ... капитал.
І деңгейлі капиталға: қарапайым акциялар, бөлінбеген пайда, сол сияқты
еншілес ... ... ... ... ... емес
негізгі капитал шамасы жатады.
ІІ деңгейлі (қосымша) капиталға: ... ... ... ... ... ... артықшылығы бар акциялар қосылған екінші
дәрежелі қарыздар жатады.
Базель келісімінің бекіткен нормативтік коэффициентіне сәйкес, ... ... ... ... ... пруденциялық
нормативтер қатарында банк ... ... ... ... ... ... ... үлгісі 2-тақырыпта
пруденциялық нормативтер қатарында берілген.
Соңғы жылдары отандық банктердің ... ... ... қарқынмен
өскенімен, олардың капиталдары жеткілікті мөлшерде қалып отырғандығын 3-
кестемен беруге болады.
Кесте-3 Екінші ... ... ... ... ... |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж ... |
|Жиынтық меншікті |121,6 |161,2 |233,6 |346,8 |587,2 |770,0 ... млрд ... | | | | | | ... ішінде: | | | | | | ... ... ... |90,7 |110,6 |153,3 |229,1 |368,4 |503,3 ... млрд ... | | | | | | ... ... ... |35,9 |55,7 |87,9 |128,4 |218,7 |265,7 ... ... | | | | | | ... деңгейлі | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... (к1) |0,11 |0,9 |0,11 |0,08 |0,08 |0,09 ... ... | | | | | | ... дәрежесіне | | | | | | ... ... | | | | | | ... және | | | | | | ... тыс | | | | | | ... | | | | | | ... (к2) |0,19 |0,17 |0,18 |0,16 |0,15 |0,15 ... ... ... ... 2002-2006 жж. есебінен алынған |
1998 жылдан бастап, осы күнге дейінгі капиталдың өсуі ... ... өту ... және ... ... ... ... орындауымен байланысты болғаны жасырын емес.
Нақтырақ айтсақ, капиталдың өсуі банктердің алған пайдасы және ... ... ... ... асырылды. [3;79б.]
2001 жылдан бастап, ҚҰБ-нің және ҚҚА-нің есептік мәліметтеріне сүйенсек
Қазақстандық банктердің меншікті капиталының жеткіліктігі ... сай ... ... де банк ... ... қарқынмен өсуі банктік секторы
үшін тәуекелдің ұлғаюына әкелетінін естен шығармаған дұрыс сияқты.
Соңғы жылдардағы Қазақстандық екінші ... ... ... мен ... өсу динамикасы 1-суретте берілген.
Сурет-1 Екінші деңгейдегі банктердің меншікті капиталы мен активтерінің
динамикасы, млрд теңге
Суреттен ... ... ... 4 ... банк ... мен ... мөлшері қарқынды өскен. Оның себебі, экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... ұлғаюна әкелді. Банк ресурстарының өсуі банк ... ... ... активтерінің артуына септігін тигізді. Сөйтіп,
банктердің активтері ... ... ... нормативке сәйкес
жеткілікті мөлшерді меншікті қаражат ұстап отыруға тырысады және ол ... ... ... ... өзіндік ықпал етеді.Осындай
жағдайларға ... ... ... ... ... сақтап,
тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелеу көлемін шектеуде. Банктің табысы
берген несиелердің ... ... ... ... онда несие көлемін
шектеу банк табыстылығын шектеуге, соның нәтижесінде банк капиталын ұлғайту
көзінің қысқаруына әкелетінін ... ... ... ... ... ұлғайту көзі ретінде тек қана акцияларды шығару амалы
қалуда. Бір айта ... ... ірі ... ... ... қолхат арқылы шетел нарығына орналастырып отырғаны да жасырын
емес. Бұл шаралар аталған банкке қатысты ҚР Қаржылық ... ... ... туғызуы мүмкін. Себебі, мұндай жағдай отандық банк
акциялары иелерінің ... ... ... ... ... Мақыш С.Б.
Банк ресурстарының құрылымында тартылған қаражаттар үлесі меншікті
қаржаттармен салыстырғанда өте ... ... ... банктің активтік
операцияларының басым бөлігі жүзеге асырылады.
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, сондай-ақ ескі банктік жүйе
үшін уақытша бос ақшалай қаражаттарды ... ... емес ... ... ... ... ... өзгертті десе де болады.
Банктік тәжірибеде барлық тартылатын қаражаттарды ... ... ... екі ... ... депозитік қаражаттар;
- депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп ... ... ... банк үшін ... арзан ресурс көзі болып табылады.
Депозит – бұл клиенттердің (жеке және заңды ... ... бір ... салған және өздері пайдалана алатын қаражаттары.
Депозиттік емес тартылған қаражаттар – бұл банктің ... ... ... ... ... ... ... сату жолымен тарататын
қаражаттары.
Депозиттік емес банктік ... ... мен ... ... ... олар персоналдық емес, яғни банктің нақты
клиенттің ... ... ... ... ... ... банктің өзінен туындайды.
Депозиттік емес тартылған ресурстармен көбіне ірі ... ... ... ... емес ... ірі сомада сатып
алынатындықтан да, оларды көтерме ... ... ... ... ... ... және пассивті болып бөлінеді. Активті
депозиттік ...... ... бос ақша ... ... және өзге ... шоттарда орналастыруымен
байланысты операциялар. Олар банктің өтімді активтері ретінде, яғни жалпы
активтердің өте аз ... ... ... ... ... ... ... депозиттік операциялар - бұл клиенттердің уақытша бос ақша
қаражаттарын белгілі уақытқа және пайыз ... ... ... байланысты
операциялар. Бұл операциялар көмегімен тартылған депозиттер пассив жағының
көп бөлігін алады және банктік ... ... ... ... ... тәжірибеде салымдардың, депозиттердің және депозиттік
емес ресурстардың шоттарының әр ... ... Бұл ... ... нарықта банк қызметтеріне деген клиенттер топтарының сұранысын
қанағаттандыруға және олардың қаражаттары мен уақытша бос ... ... ... ... ... ... мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
- талап етілетін депозиттер;
- мерзімді депозиттер;
- ... ... ... ... түріндегі (депозитік және жинақ сертификаттары)
депозиттер.
Сондай-ақ, оларды ... ... ... ... болады:
- мерзімдеріне қарай;
- салым иелерінің категорияларына қарай;
- қаражаттарды салу және қайтарып алу шартына ... ... ... ... ... ... ... операциялары бойынша жеңілдіктер алуына қарай;
- басқа.
Салым иелерінің категорияларына байланысты депозиттік ... ... ... жеке ... ... кәсіпорындар және акционерлік қоғамдардың шоттарына;
- жергілікті билік ұйымдарының ... ... ... ... ... азаматтарының шоттарына.
Талап етілетін депозиттер – бұл салым иелерінің бастапқы талап етуіне
байланысты әр түрлі төлем құжаттар ... ... ... ... ... ... ... банктік тәжірибеде талап етілетін депозиттерге мыналар жатады :
- мемлекеттік, акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ әр ... ... ... ... шоттарындағы сақталатын
қаражаттары;
- әр түрлі мақсатқа тағайындалған ... ... есеп ... ... жергілікті бюджеттер қаражаттары және олардың шоттарындағы
қаражаттар;
- басқа банктердің корреспонденттік ... ... ... ... ... ... ... олардың иелері үшін
жоғарғы өтімділігіне байланысты сипатталады. Талап ... ... ... шаруашылық және басқа да ... ... ... ... және пайдаланылады.
Ал, кемшілігі – бұл шот бойынша пайыз ... ... ... ... мөлшерде төленеді. Міне осыдан келіп талап етуге дейінгі ... ... ... ... ақша салу және оны алу кез келген ... ... да ... ... шот иесі ... осы ... пайдаланғаны үшін пайыз түрінде немесе
коммиссиондық ақы алып отырады;
- банктер талап етілетін шоттарда ақшалай қаражаттарды сақтағаны ... ... ... ... ... ... ... де мүмкін;
- талап етілетін депозиттер бойынша, коммерциялық банк Орталық банкте
сақталатын міндетті резервтерге жоғарғы мөлшерде аударымдар жасайды.
Қазақстандық ... ... ... ... етілетін
депозиттердің үлесі тартылған қаражаттар ... өте ... ... Бұл өте ... ... ... ... оларды ұзақ мерзімге
орналастыруға байланысты қиындықтар туындайды.
Мерзімді депозит – бұл ... ... бір ... және ... төлеу
шартында орналастырылған клиенттердің уақытша бос ақша қаражаттары.
Бұл депозит түрі алдын ала хабарлаудан ... ... ... бойынша
алынуы мүмкін. Мерзімді депозиттер чектің көмегімен пайдаланылмайды, бірақ
қолма-қол ақша түрінде еркін аударылады немесе ағымдағы ... ... ... ... бұл ... ... болса, онда шот иесі айып-пұл
төлеуге міндетті.
Бұл салымның ерекшелігі - талап еткенге ... ... ... міндетті резервтердің төменгі мөлшері белгіленеді.
Депозиттің бұл түрін алдын ала хабарлау негізінде ... ... ... ... иесі ала ... ... депозиттерді чектер арқылы алуға
болмайды. Мерзімді депозиттерді басқа шоттарға аударуға болады.
Мерзімді депозиттер мынадай түрлерге ... ... ... ... ала алуы ... ... депозиттер.
Меншікті-мерзімді депозиттер сақталу мерзіміне қарай жіктеледі:
- 30 күнге ... 30-90 ... ... 90-180 ... ... 180 ... 360 ... дейінгі;
- 360 күннен жоғары. [3;86б.]
Мерзімді депозиттер бойынша, салым иесінен алдын ала хабарлау депозиті
бойынша міндетті түрде өтінішін талап ... ... беру ... алдын ала
келісіледі және депозит бойынша, соған сәйкес пайыз ... ... ала ... ... мерзімі жеті күннен жоғары болып келеді.
Мерзімді депозиттердің мынадай ерекшеліктері болады: есеп ... ... әрі ... ... ... да есеп ... құжаттары
толтырылмайды; шоттағы қаражат баяу айналады; тұрақты пайыз төленеді; пайыз
мөлшерінің ең жоғарғы ... ... ... ... ... ... алуы ... салым иесінің алдын ала хабардар етуі талап етіледі; бұл
шоттағы қаражаттар бойынша ең төменгі мөлшерде резервтер белгіленеді.
Тағы бір ... ... ... түрі - ... ... ... мерзімі жоқ, қаражатты алуда ескертуін талап етпейді, салымның
жоғарғы шегі ... ... салу және алу ... ... кітапшасын
көрсетуі қажет. [3;87б.]
Банктер үшін мұндай шоттар ... ... ... ... ... ... кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу жағдайына сай ... ... ... қажет және т.б. Компьютердің көмегімен жасалған жеке
бет шоты туралы көшірмесі негізінде жинақ салымдарымен ... ... ... ... ... және ... ... депозиттік ресурстардың
біршама тұрақты бөлігін білдіреді.
Жинақ салымдарының тұрақты мерзімі болмайды. Бұл салымдардың ... ... ... қарағанда төменгі мөлшерде пайыз төленеді.
Жинақ салымдары жинақ кітапшалары ... ... ... ... ерекшеліктері болады:
- ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзімі болмайды;
- шоттағы қаражатты алдын ала алу барысында ешқандай да ескерту ... ... ... ... ... ... аларда міндетті түрде ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін ... ... ... ... ... тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын жинақ салымдары
салым операцияларының мерзіміне және мазмұнына қарай төмендегідей түрлерге
бөлінеді:
- мерзімді ... ... ... ... ... мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс салымдары;
- ақшалай-заттай ұтыс салымдары
- мақсатты және ағымдық салымдар;
- алдын ала алуын хабарлайтын салымдар;
- валюталық салымдар.
Мерзімді ... ... ... ... ... және сол ... алуға мүмкін емес салымдар жатады. Мерзімді жинақ салымдарына басқа
жинақ салымдарға қарағанда жоғарғы мөлшерде пайыз төленеді.
Қосымша жарна қосатын ... – бұл ... ... ... ала
келісілген уәде бойынша үздіксіз ... ... ... ... ... ... Бұл шотта жинақталынған соманы белгілі бір күнде (жаңа
жылдық салым, бойжеткен ... және ... ... ... жинақ салымдар негізінен жалақы, зейнетақы, үздіксіз төлемдерді
төлеу үшін жинақталатын және пайдаланылатын қаражаттарды білдіреді. Мұндай
салымдар бойынша өте төменгі пайыз ... ... мен ... ... бір түріне депозиттік және
жинақ сертификаттарын жатқызуға болады.
Депозиттік сертификат – заңды тұлғаның банкке ... ... және оған ... ... ... ... ... немесе оның
филиалдарынан салған салым сомасы мен ... ... ... құқық
беретін бағалы қағаз.
Жинақ сертификаты - жеке тұлғаның банкке салған қаражатын куәландыратын
және оған салым мерзімінің ... ... ... ... оның ... ... ... мен сыйақы мөлшерлемесін алуға құқық беретін бағалы
қағаз.
Депозиттік және жинақ сертификаттары иемденуіне қарай екі ... ... ... ... ... сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ сертификаттары бұл салым иелерінің атына
толтырылып ... Ал, ... ... ... ... ... яғни оны кім ... сол қаражаттың иесі болып саналады.
Депозиттік және жинақ ... ... ... және ... үшін төлеуге болатын төлем құралы немесе есеп айырысу ... ... ... ... ... ірі ... ... оларды заңды тұлғалар сатып алады.
Әлемдік банктік тәжірибеде ... ... ... екі ... ... ... депозиттік сертификаттар салым иелерінің қолдарында
болып, уақыты ... соң ... ... ... ... басқа бір тұлғаларға екінші
нарықта сатып алу-сату арқылы өтеді.
Жинақ сертификаты жеке ... ... ... ... мерзімі 1 жылдан 3 жылға дейінгі ... ... ... ... тек жеке ... ғана ... депозиттік және жинақ сертификаттары мерзімінен бұрын төлеуге
ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда банк сертификатты сатып ... ... ... ... ... [3;90б.]
Коммерциялық банктер үшін бұл сертификат ресурсты ... яғни ірі ... ... бір ... ... ... жағдайда, коммерциялық банктердің активтік операцияларын
қаржыландырудың басты көзі ретінде пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... ... түрде
жүргізе отырып, депозиттік операцияларды ұлғайту талап етіледі.
Депозиттік операцияларды ұйымдастыру барысында коммерциялық банктер
баланс ... ... ... ... ... ... ... депозиттік ресурстардың қаржыландыратын активтік ... мен ... ... келуі;
- депозиттік операциялар банк пайдасын ұлғайтуға немесе ... алу үшін ... ... ... ... операцияларды ұйымдастыру процесінде мерзімді депозиттер
мен мерзімді салымдардың көбірек тартылуына көңіл бөлу;
- салым иелерінің ... ... ... депозиттік операциялар
түрлерін ұлғайтып, қосымша қызмет көрсетіп, жеңілдіктер жасауға
тиіс.
ҚР-ғы депозиттік нарық еліміздегі ... ... ... бір ... ... ... Депозиттік нарықтағы өзгерістерді 4-кестеден
байқауға болады
4 Кесте Депозиттік нарықтағы өзгерістер
| |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж ... ... |294,0 |446,0 |610,0 |733,5 |1270,8 |1653,5 ... ... | | | | | | ... ... |50 |64 |39 |48 |45 |42 ... үлесі, ( | | | | | | ... ... |31 |42 |43 |46 |40 |36 ... ... , (| | | | | | ... ... |11,3 |13,6 |16,3 |16,6 |21 |22 ... ( | | | | | | ... ... ... ... орташа сыйақы мөлшерлемесі, ( |
|Шетел валютасындағы |8,6 |7,3 |6,9 |5,9 |5,8 |5,5 ... ... | | | | | | ... ... |15,6 |12,8 |11,0 |10,9 |9,8 |9,5 ... | | | | | | ... - ... мәліметтер Ұлттық банктің статистикалық бюллетенінен |
|алынған ... ... ... ... әр ... ... ... ішінде
халық табыстарының өсуі, теңгенің АҚШ долларына қатысты нығаюы, халықтың
салымдарынын ұжымдық кепілдендіру жүйесінің ... етуі және ... ... ... өсу ... ... ... тұрақты депозиттік нарықтың қалыптасуына ... ... 1999 жылы 5 ... ... “ҚР-ғы екінші деңгейдегі
банктерегі жеке тұлғалардың салымдарын (депозиттерін) ... ... ... ... ... ... құрылған “Жеке
тұлғалардың салымдарын кепілдендіру (сақтандыру) Қазақстан қоры” ... ... ... десе ... ... осы қорға қысқаша тоқталайық.[4]
Қордың жарғылық капиталы 1 млрд теңге. Қордың құрылтайшысы ... ... ... ... банктік шоты Ұлттық банкте ашылған. Қордың қаражаты
ережеге сәйкес мынадай бағытта орналастырылады:
- Қор ... 80(-ын кем емес ... ... ... ... ... ... (депозиттерді).
Бұл Қордың мақсаты - “ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктерегі жеке
тұлғалардың салымдарын ... ... ... ... соңғы өзгерістер мен толықтыруларға сәйкес, Қорға
қатысушы ... жеке ... ... ... ... ... ... (сақтандыру) объектісіне мыналар жатады:
- жеке тұлғалардың теңгедегі мерзімді салымдары сыйақыларымен;
- жеке тұлғалардың шетел валютасындағы (доллар мен еуродағы) мерзімді
салымдары сыйақсыз;
- жеке ... ... ... ... ... ... ... банктерегі жеке тұлғалардың салымдарына кепіл
беру Қорға қатысушы ... ... ... негізінде жүзеге асады.
Қорға қатысушы банктер үшін олардың қаржылық жағдайыны байланысты
жекеше түрде міндетті ... ... ... ... ... ... мен оған есептелетін сыйақы көлемінен 0,125 (-дан
0,375 (-ға дейін ... ... ... ... ... үшін кепілдендірілетін салым (депозит) сомасына көбейту қажет.
Жеке тұлғалардың ... ... және оның ... ... ... салынса сол валютамен қайтарылады.
Қор әрбір салымшыға (депозиторға) мынадай мөлшерде кепілдік береді:
- ... ... ... - 700 мың теңгеден аспайтын сомада және
банктік операцияларды жүргізуге ... ... ... ... уақытқа есептелген сыйақы сомасын, Ұлттық ... ... ... ... елу ... ... АҚШ ... және еуродағы салымды - салынған салымның (депозиттің)
90( теңгеге балама сомадан аспайтын ... ... ... яғни ... банктің салық және кеден төлемдерін есептеу
мақсатында белгілеген шетел валютасының теңгеге қатысты бағамы
бойынша салым салынған ... ... ... ету ... - 50 мың ... ... салынған
салым көлемінде сыйақысыз.
Банк депозиттік емес ресурстары банктің қысқа мерзімді өтімділігін
қолдау ... ... ... ... несиелер, Ұлттық банктің
несиелері, банктердің меншікті бағалы ... ... ... ... ... ... және ... басқа да қаржы
нарығынан сатып алынған ресурстары жатады.
Банкаралық несие - бұл ... ... ... беретін
несиелері.
Банкаралық несие бұл басқа ресурстармен салыстырғанда өте қымбат ресурс
болып табылады.
Банкаралық ... ... ... ... ... ... – бұл банктердің ... ... ... ... [3;92б.]
Депозиттік емес қаражаттардың бір түріне Ұлттық банктің коммерциялық
банктерге ... ... ... ... ... мақсатында беріліп
отырған мынадай несиелерін жатқызуға болады: овернайт (бір ... ...... ... ... ... шотында дебеттік
қалдықтың пайда болуына байланысты бір түнге берілетін несие.
Мысалға, оны бүгін кешке ... ... ... ... қайтаруға тура
келеді. Кей жағдайда, бұл несиені алу жұмыс ... ... күні ... күнге түссе, онда несие келесі аптаның бірінші күні қайтарылуы тиіс.
Овернайт ... ... ҚР ... ... ... мөлшерлемесін белгілейді.
“Овернайт” заемдары бойынша сыйақы мөлшерлемесі - ҚР Ұлттық банкінің
екінші деңгейдегі банктерге, олардың ҚР Ұлттық ... ... ... есеп айырысуды дебеттік қалдықпен аяқтауы барысында бір
түнге берілетін заемдары бойынша қолданылады.
Овердрафт – банктік ... күні ... ... ... ... ... ... уақытша қаражат жоқтығына немесе жетіспеуіне
байланысты ақшалай аударымдар мен ... ... ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкі сыйақы мөлшерлемесін
белгілейді.
Бұл аталған несиелер қысқа мерзімді. Ұлттық банк ... ... ... күні орта және ұзақ мерзімде несиелерді бермейді.
Бағалы ... ... ... алу ... сату келісімі (РЕПО
операциясы) - қазыналық міндеттемелермен қамтамасыз етілетін қысқа мерзімді
займның түрін білдіреді.
Мұндағы қарыз алушының міндеттемесі, яғни ол ... күні және ... ... ... ... ... бағалы қағазын қайта сатып алуды
көздейді.
Банктердің мемлекеттің бағалы қағаздарымен жасайтын РЕПО және кері ... ... ... ... ҚР ... банкі белгілейді.
ҚР Ұлттық банктерде вексельдерді қайта есепке алу және несие беру ... ... ... ... ... байланысты коммерциялық банктердің
ҚР Ұлттық банкке өздерінің вексельдерін кепілге бере ... ... ... Ұлттық банкі вексельдерді ... ... ... ... ... ... ресурстарды тартудың жаңа бір формасына банктің ... ... ... тек ... вексельдерді ғана шығарады. Банк
вексельдерін шығарудағы артықшылықтарға: біріншіден, вексельді тауарлар мен
көрсетілетін қызметтер үшін есеп ... ... ... ... алу ... кепілдік ретінде жүреді; үшіншіден,
вексельді жеке және ... ... ... ... ... өтімділігі жоғары; бесіншіден, вексельдер бойынша ... ... ... ... ... ... жеке ... өту
барысында шектеулік болмайды; жетіншіден, вексельдің мерзімі әр түрлі
болады.
Коммерциялық банктер өздерінің меншікті ... мен ... ... ... ... облигациялар арқылы қосымша қаражат тартады.
Облигацияларды отандық тәжірибеде көбіне ірі коммерциялық ... ... ... ... ... түрлерін шығару бір жағынан, банк
капиталын, екінші жағынан, оның ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... - банктің өтімділігін жақсарту.
2.2 Банктердің активтік операцияларын талдау және жіктеу
Банк активтері – пайда табу мақсатында ... ... әр ... ... орналастырылған қаражаттары.
Банктік активтердің құрылымы баланстың актив жағында көрсетілетін
сапасына ... ... ... ... нәтижесіне қатынасын сипаттайды.
Активтердің сапасы активтік ... ... ... ... толық құны жоқ активтердің көлеміне және активтердің
өзгеріске ұшырау белгілеріне қарай анықталады.
Коммерциялық ... ... ... төрт ... ... болады:
1. касса және оған теңесетін ақшалай қаражаттар;
2. берілген несиелер;
3. бағалы қағаздарға жұмсалынған инвестициялар;
4. банктің ғимараты мен жабдықтары.
Активтердің сапасы, олардың ... ... ... ... ... емес ... үлес ... активтердің көлеміне, табыс
әкелуіне қарай анықталады.
Банк өзінің міндеттемелерін күнделікті орындап отыруын қамтамасыз ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес келуге
тиіс. Осы мақсатта банк ... ... ... ... ... және ... ... қарай жіктейді. Өтімділігіне қарай
банк активтері төмендегідей топтарға бөлінеді:
1. жоғары өтімді активтер;
2. өтімді активтер;
3. ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... пруденциалдық нормативтерге
сәйкес жоғары өтімді активтерге мыналар жатады:
• қолма-қол ақшалар;
• мемлекеттің бағалы ... және ... ... ... ... қағаздары, сондай-ақ өтімділігі жоғары басқа да бағалы
қағаздар;
• құйма ... ... ... ... ... Standard & Poors және ... рейтингтік агенттіктердің
“А” төмен емес ұзақ мерзімді рейтингі бар бейрезидент-банктердегі талап
етуге дейінгі ... Standard & Poors және ... ... ... “А” ... ... мерзімді рейтингі бар ҚР банктерге берген “овернайт” займдары.
Банктің бұл ... ... ... ... уақытында алуға
мүмкіндік беретін активтерге жатады. [3;23б.]
Банктің өтімді қаражаттарының ... ... ... яғни ... ... 30 күнді құрайтын, шетел валютасында берген
барлық несиелер, алдағы 30 күн ішінде аталған банкке келіп түсуге ... да ... ... ... ... активтерге бір жылдан жоғары уақытқа берілген
несиелердің бәрі, сондай-ақ 50( кепіл-хат және ... 1 ... ... берілген несиелер, Үкіметтің кепіл-хатымен, бағалы қағаздарды ... ... ... алып ... ссудаларды шегеріп тастағандағы
мерзімі өткен несиелер. [3;96б.]
Кейбір ... ... банк ... ... ... ... ... 4 топқа бөледі:
1-топ. Алғашқы резервтер – бұл алынатын салымдарды төлеуге және несиеге
деген өтінішті қанағаттандыру үшін тез ... ... ең ... ... активтерге мыналар жатады:
• Касса;
• Орталық банктегі корршоттағы және өзге де ... ... ... Инкассациялау процесіндегі чектер және өзге де төлем құжаттары;
• Басқа да коммерциялық банктердегі корршоттағы қаражаттар.
Мұндай активтер банкке табыс әкелмейді, ... ... ... көзі ... ... ... ... резервтер – бұл банкке шамалы ғана ... де ... ... ... ... жатады. Себебі, оларды ең
төменгі тәуекелмен, кішкене ғана кешіктіріп, қолма-қол ақшаға айналдыруға
болады. ... ... ... ... және өзге де ... ... қағаздар; талап етілетін (онкольдық)несиелер; бірінші сыныпты қарыз
алушыға берілетін несиелер.
Бұл топтың активтерінің ... ... ...... ... көзі ... ... ету болып табылады.
3-топ. Банктік активтердің маңызды бөлігі – банктік несиелік портфелі.
Банктің несиелері біршама табысты және ең тәуекелді болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жатады. Инвестициялық портфелді
қалыптастыру екі мақсатты ... ... ... ... және ұзақ ... ... ... мерзімінің жақын қалуына байланысты, сондай-ақ
оларды қысқа мерзімге айналдыруда екінші реттегі ... ... ... ... 1 ... берілген мәліметтер бойынша Қазақстандық екінші
деңгейдегі банктердің активтері, олардың құрылымы мен шамасына қарай ... ... ... Кесте Қазақстандық екінші деңгейдегі банктердің активтерінің құрылымымен
шамасына ... ... ... ... ... |Барлық |
|аттары | | ... ... ... |
|1. Қазкоммерц |9 961 |9 461 |72 465 |262 159 778|6 876 |422 624 284 ... АҚ |235 |136 |212 | |923 | ... ... |9 706 |6 960 |84 791 |236 440 507|32 079 |369 978 680 ... АҚ |315 |352 |610 | |896 | ... ... |7 519 |3 725 |48 040 |160 118 016|34 151 |253 555 121 ... ... |773 |582 |339 | |411 | ... АҚ | | | | | | ... ... ... |2 054 |3 471 |22 937 |60 498 397 |6 790 |95 752 702 ... банкі АҚ |827 |485 |817 | |176 | ... ... |2 953 |8 906 |9 915 |52 642 058 |8 322 |82 739 600 ... АҚ |006 |261 |329 | |946 | ... Нұрбанк АҚ |2 054 |4 807 |10 434 |36 504 227 |4 609 |58 411 050 |
| |827 |864 |652 | |480 | ... ... |1 268 |5 627 |7 746 |34 743 321 |6 688 |54 934 410 ... АҚ |401 |738 |716 | |234 | ... ... ... |1 424 |2 577 |13 201 |30 698 040 |2 503 |50 675 082 ... |323 |525 |569 | |625 | ... ... ... 722|3 360 |20 302 |15 957 191 |10 126 |50 415 600 ... | |371 |328 | |988 | ... ... |411 378|5 360 |2 814 |20 685 728 |5 896 |35 168 255 ... АҚ | |068 |318 | |763 | ... |417 724|1 290 |2 683 |17 668 080 |9 502 |31 562 496 ... | |635 |261 | |796 | ... АҚ | | | | | | ... АБН АМРО |1 123 |1 582 |8 575 |11 549 034 |7 738 |30 657 369 ... ... |166 |630 |788 | |751 | ... | | | | | | ... ... АҚ|813 240|2 597 |2 651 |15 119 114 |7 480 |28 662 514 |
| | |503 |683 | |974 | ... HSBC |106 859|873 584|4 019 |9 784 796 |5 489 |20 273 859 ... ... | | |436 | |184 | ... | | | | | | ... ... |523 183|357 885|1 120 |7 940 370 |2 551 |12 493 517 ... | | |733 | |346 | ... ... |501 902|715 553|2 454 |7 564 338 |1 005 |12 241 103 ... | | |053 | |257 | ... ... |286 380|894 342|718 492 |6 897 344 |908 398 |9 704 956 |
|ЕБ | | | | | | ... |200 519|1 387 |2 098 |640 713 |2 309 |6 636 047 ... | |070 |089 | |656 | ... ... ЕБ | | | | | | ... | | | | | | ... ... |208 194|1 123 |840 374 |839 298 |1 002 |4 014 002 ... ... | |993 | | |143 | ... | | | | | | ... ... АҚ|141 83 |880 681|14 583 |1 793 685 |704 793 |3 535 625 ... КЗИ ... АҚ|173 953|215 884|1 920 |180 539 |609 582 |3 100 557 |
| | | |599 | | | ... ... МБ |214 750|306 888|- |1 922 942 |543 622 |2 988 202 ... | | | | | | ... ... АҚ |36 078 |69 018 |- |1 579 934 |254 150 |2 240 577 ... Лариба-Банкі|107 332|299 161|1 157 |285 067 |193 524 |2 219 606 ... АҚ | | |416 | | | ... ТПБК АҚ |4 734 |578 865|1 157 |285 067 |193 524 |1 219 606 |
| | | |416 | | | ... ТАИБ |38 235 |95 467 |562 845 |987 240 |216 630 |1 900 417 ... ... | | | | | | ... АҚ | | | | | | ... Қазақстан |29 368 |42 178 |- |1 722 864 |- |1 767 464 ... | | | | | | ... АҚ | | | | | | ... ... |3 405 |4 930 |312 756 |1 148 016 |55 004 |1 524 111 ... | | | | | | ... АҚ | | | | | | ... КИБ АҚ |- |96 019 |- |955 858 |151 433 |1203 310 ... ... |25 910 |30 966 |70 083 |1 032817 |40 034 |1 199 810 ... | | | | | | ... ... |26 363 |171 179|162 592 |503 101 |322 099 |1 185 334 ... | | | | | | ... ... |35 475 |66 871 |862 176 |- |195 769 |1 160 291 ... банкі ЕБ | | | | | | ... | | | | | | ... ... |5 645 |24 717 |24 940 |957 706 |119 754 |1 132 762 ... | | | | | | ... ... ... және ... ... ... ... және |
|реттеу жөніндегі ҚР агентігінің есептік материалдарынан ... ... ... 2005 жыл бойына екінші деңгейдегі
банктердің активтерінің сомасы 531 млрд. теңге немесе 46,4( ... ... 1 ... 1 676 млрд ... ... ... актитерінің
құрылымындағы ең көп бөлігі займдарға - 60,6(, одан кейін, бағалы ... – 19,6(, ең аз үлес ... ... -9,1( ... ... өсуі ... артуымен қамтамасыз етілген. Жіктелген
активтер мен шартты міндеттемелердің жалпы ... ... 14,9( ... ... осындай қарқынмен өсуі, оның ұлттық экономиканың
дамуындағы рөлінің артып ... ... ... ... ... бұрын
банк активтері ЖІӨ-нің төрттен бірін құраса, бүгінгі күні ... ... ... асып отыр ... ... ... ... банк секторының рөлін сипаттайтын
банк көрсеткіштерінің динамикасы
| |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж |2005ж |06. 2006 ... |25,1 |30,6 |37,7 |48,5 |61,9 |63,1 ... ... | | | | | | ... |15,9 |19,1 |24,4 |32,7 |41,9 |42,4 ... ЖІӨ-ге| | | | | | ... | | | | | | ... |3,8 |4,3 |5,2 |6,3 |8,0 |8,8 ... ... | | | | | ... | | | | | | ... |15,0 |18,6 |21,8 |29,0 |34,6 |35,8 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ...... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банктің Басқармасының 2002 жылы 16
қарашадағы № 465 ... ... ... ... ... және ... ... және үмітсіз санаттарға
жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру” туралы ережесіне сәйкес, ... ... ... банктер ай сайын айлық ... ... мен ... міндеттемелердің жіктелуі және оларға қарсы провизиялар
құру туралы мәліметтер ... ... ... және жеке ... ... ... басқа
банктерге байланысты банктің талаптары жатады.
Аталған ережеге сәйкес, активтер мен шартты міндеттемелер стандартты
және жіктелінген ... ... ... қатарына жатпайтын активтер ... ... ... мен ... ... ... (5 ... және үмітсіз болып бөлінеді.
Жіктелген активтер ... банк ... ... бағалы
қағаздары, дебиторлық қарыздары және шартты міндеттемелері жатады. [3;98б.]
Несиелердің жіктелуі олардың сапасына, ... ... ... ... жағдайына, оның несиелік тарихына, несиелердің жіктелу
санаттарына байланысты жүзеге асады.
Банкаралық ... ... ... ... ... ... және жеке ... берілген несиелердің жіктелуі 1-қосымшада
берілген.
Басқа банктерде орналастырылған банк депозиттерінің жіктелуі өзінше
ерекше. Егер А ... ... ... емес ... бар ... ... Қазақстан Республикасының суверенді рейтингі бір деңгейге
төмен емес жеке рейтингі бар кез келген ... ... ... (соның
ішінде корреспонденттік шот) орналастырылған болса, депозиттен, соның
ішінде корроспонденттік шоттан қаражатты ... ... ... ... онда ... ... ... болып табылады.
Сонымен қатар, егер А тобындағы рейтингінен төмен емес ... ... ... ... Қазақстан Республикасының суверенді рейтингі бір
деңгейге төмен жеке рейтингі бар кез келген ... ... ... ... ... шот) орналастырылған болса, онда банк құжат
негізінде оның қаржылық ... ... ... ... ... мониторинг болмаған жағдайда, ондай
банкте орналасытырылған депозит не корреспонденттік шот бір ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі бар. Бағалы қағаздарды
жіктеу ... ... ... ... қайта бағалауға
жатпайтын қарыздық бағалы қағаздар түрлері бойынша жүзеге асырылады.
Заңды тұлғалардың акцияларын ... ... ... А ... ... ... емес рейтингі бар шетел эмитентінің
немесе Қазақстан Республикасының ... ... бір ... ... жеке ... бар ... ... ақ Қазақстан қор
биржасының А категориясының ресми тізіміне енген бағалы қағаздар бойынша
төлемдер кешіктірілмеген ... олар ... ... ... ... ... төмен рейтингі бар шетел эмитентінің ... ... ... рейтингі бір деңгейге төмен ... бар ... ... ... құжат негізінде банк
мониторинг жүргізеді.
Бағалы ... ... ... ... анықтайтын мониторинг
болмаған жағдайда, ондай бағалы бағаздар бір категорияға төмендеп жіктеледі
(3-қосымша).
Дебиторлық қарыздарды жіктеуге ... және ... ... өтеу ... үш ... ... дебиторлық қарыздардан басқалары
жатады. Қайтару мерзімі алдын ала белгіленбеген, бірақ банк баланыында алты
айдан жоғары мерзімде ... ... ... ... ... ... төмендейді.
Егер бір дебитордың дебиторлық қарызы банктің меншікті капиталының ... ... ... онда дебиторлық қарыздың пайда болған күнінен
бастап банк дебитордың ... ... ... ... бойынша
мониторинг жүргізеді. Дебитордың қаржылық жағдайына ... ... ... ... ... ... бір категорияға
төмендейді (4-қосымша).
Банктің шарты міндеттемелерінің жіктелуі клиенттің тапсырмасы ... және ... ... ... үшін ... ... ... міндеттемелер бойынша жүзеге асады.
Шартты міндеттемелерді есепке алу және жіктеу банкпен оның ... ... ... ... басталады.
Шартты міндеттеме бойынша сый ақы төлеу мерзімі кешіктірілмеген және
шартты міндеттеме ашылған клиенттің қаржылық ... ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Клиенттің қаржылық жағдайы тұрақты болмаған және сый ақы төлеу мерзімі
кешіктірілген жағдайда ондай шартты ... ... ... ... банктердегі банктік депозитерінің (соның ішінде
кореспонденттік шоттардың), бағалы қағаздардың, дебиторлық ... ... ... жіктелуі 6-қосымшада берілген критерилерге
байланысты жүзеге асады.
Провизиялардың көлемі жіктелген ... ... ... ... ... 100% -ға ... құрылады
Провизиялар – активтердің қайтарылмауы немесе олардың ... ... ... жабу үшін ... ... ... жалпы және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы провизиялар – бұл банктің арнайы провизияларды ... ... ... ... да ... ... активтері бойынша мүмкін
шығындарды жабу үшін ... ... ... – бұл құны ... ... алу ... екі есе төмен
немесе қайтарылмай қалуы мүмкін нақты жіктелінген ... ... ... арналған провизиялар.
Активтер мен шартты міндеттемелер айына екі рет жіктеледі.
1) Алдын ала жіктелім, яғни айдың соңғы күнінен 7 күн ... ... оның ... ... соңына таман Банк бойынша жалпы алғанда активтер мен шартты
міндеттемелердің сапасын тәуекелдің дәрежесіне қарай ... ... ... ... ... ... дейін қарыз алушыларды қарыздары бойынша ескерту және
қайтармай қалу ... ... ... қарыз алушыға қызмет көрсетумен байланысты болуы мүмкін мәселелерді
несиелік бөлімшелерге хабарлау.
2) Ақырғы жіктелім. Айдың соңғы күнінде ... ... ... ... ... [3;101б.]
Әрбір несиелік операциялар бойынша несиелік қоржынды жіктеу ... ... ... ... ... ... несиелік операциялары бойынша мүмкін болар зияндардың орнын
жабу үшін провизия (резерв) құру қажеттігі банк ... ... ... негізделеді. Несиелік тәуекелдерге байланысты провизия
құру банк активтерінің сапасының нашарлауын немесе несиелік операциялардың
тәуекелдігінің жоғарылығын ескере ... ... ... Банк үшін
провизияның құрылуы, оның қаржылық қызметінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге
ықпал етеді.
Несиелік тәуекел деңгейіне қарай, яғни ... ... ... ... несие берушіге төлемеген негізгі қарызы мен пайызының
сомасына қарай несиелер жіктеледі. ... ... ... ... несиелер мынадай сыныптарға бөлінеді:
1) Стандартты;
2) Күмәнді:
- 1-санатты күмәнді – төлемдерді ... және ... ... 2-санатты күмәнді - төлемдерді кешіктіріп несеме жартылай ... ... ... - төлемдерді уақтылы және толық төлеген
жағдайларда;
- 4-санатты күмәнді - төлемдерді ... ... ... ... 5 –санатты күмәнді
3) Үмітсіз.
Қарыз алушылардың төлем ... ... ... ... зияндарды болдырмау мақсатында банктерде несиелік
тәуекелді бағалау тәжірибесі жүзеге асады.
Жалпы активтерді, соның ... ... ... және несиелік
тәуекелді бағалау мынадай критерилерді ескере отырып ... ... ... алушының қаржылық жағдайы;
2) Банк алдындағы жіктелінген активтер және шартты ... ... ... ... болуы;
3) Қамтамасыз ету сапасы;
4) Несиенің мерзімін ұзартылуы;
5) Өзге де мерзімі өткен міндеттемелердің болуы;
6) Несиелердің көзделеген мақсатқа ... ... ... Өзге несие берушілер алдында шегерілген қарыздарының болуы;
8) Қарыз алушыда Ұлттық банктің бекіткен тізіміне ... ... ... ... ... үшін ең ... ... алушының қаржылық жағдайына
баға берілуге тиіс. [3;143б.]
Қарыз алушының ... ... ... отандық банктер
тәжірибесінде несиелік скоринг жүйесі қолданылады.
Қарыз алушы заңды ... ... ... ... ... немесе
жарты жыл сайын бір рет клиенттің ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік баланс пен пайда және
зиян есебі жатады. ... ... ... ... ... ... ... несиелік скоринг көмегімен жедел-бағалауды
жүзеге асырады.
Несиелік ... ... ... ... ... ... қызметін
сипаттайтын бес параметр пайдаланады. Аталған параметрлер екі топқа
бөлінген:
1-топ: ... ... ... ... ... жұмсалатын шығындардың сатудан түсетін ... ... ... ... ... ... өзгерісі;
- меншікті капиталдың өзгерісі;
- міндеттемелердің жалпы өзгерісі.
2-топ: Қаржылық көрсеткіштер негізінде қарыз ... ... ... ... ... ... қабілетін сипаттайтын мынадай қаржы
көрсеткіштері есептеледі:
- ағымдағы және жылдам өтімділік коэффициенттері;
- ... ... ... ... меншікті капиталдың рентабельділігі;
- тауарлы-материалды запастардың айналымдылығы;
- дебиторлық қарыздар айналымдылығы;
- кредиторлық ... ... ... ... ... ... есептеу жолымен
бектілетін балл беріледі және маңыздылық салмағы белгіленеді.
Скоринг – ... ... мен ... ... сомасы ретінде
есептелінеді және оның мәні нол мен ... ... ... ... ... мәнді қарыз алушының қаржылық жағдайының деңгейін
анықтау үшін және сол ... ... ... балл беру үшін ... ету ... критерилері бойынша балдарды аталған Ережеге
сәйкес есептейді (қосымша бетті қараңыз).
Активтерді ... ... ... ... балл ... аталған
барлық критерийлерді қосу арқылы анықталады. [3;145б.]
3-тарау. Коммерциялық банктердің қызметінің даму болашағы
3.1 Банк қызметін жиынтық қадағалау әдісін жетілдіру
Экономикаға мемлекеттің ... ... ... және қаржылай
ырықтандырылудың орын алуы, ... банк ... ... мен
өміршеңділігіне ықпал етері сөзсіз. Бірақ бұл ... банк ... ... ... халықтың уақытша бос ақша қаражаттарын ... ... ... ... ескерсек, банктердің
тұрақтылығы туралы мәселені ... ... тыс ... ... ... ... елдер тәжірибесінде кеңінен қолданылып отырған банк
жүйесінің қызметін ... ... ... және ... ... ... ... қажеттігінің мынадай негізгі себептерін
бөліп атауға болады:
- банк жүйесіне деген қоғамның сенімділігін ... ету, ... ... ... несие берушілерінің және
акционерлерінің ... ... ... ... ... ету ... олардың
банктік заңдылықтарды және нормативтік актілерді бұзу жолдарының
алдын алуға бағытталған инспекциялық ... ... ... ... және ... тексерулер негізінде банктің
басынан кешкен мәселелерін және оның себептерін анықтап, сондай-
ақ оларды ... ... ... ... ... қолдану
және ұсыныстар жасау.
Қазақстандағы екінші деңгейдегі банктердің қызметін реттеу 2004 жылға
дейін Ұлттық ... ... ... департаменті көмегімен жүзеге асты.
Қазіргі кезде 2003 жылы шілде айында қабылданған ... ... ... ... ... реттеу және қадағалау туралы” ҚР заңына сәйкес,
елімізде банктік қадағалауды жаңадан құрылған мемлекеттік өкілетті орган ... ... және ... ... ... және ... ... ҚР
Агенттігі жүзеге асырады. Бұл орган тек қана банктерге ... ... өзге де ... ... мен ... қаржы нарығының
қызмет етуіне қадағалау жүргізеді.
Банктік қадағалау - бұл банк қызметіндегі қандай да бір ... ... ... ... ... басты міндеттерінің бірі – бұл ... ... ... ... ... ... ... ету, яғни
банктік сектордың сенімділігі мен тұрақтылығын қолдау. Ал, ол міндетті
шешуде банктердің қызметін қадағалаудың 2 ... ... ... ... мәселесі туады. [3;36б.]
Бұл қашықтан (дистанционды) қадағалау әдісі және инспекциялық әдісі.
Қашықтан (сырттан) қадағалау ... - бұл ... ... ... беру ... жүргізілетін пруденциялық қадағалау
әдісі.
Екінші деңгейдегі банктердің қаржылық ... ... ... ... жағдайы мен нәтижесіне қатысты төмендегідей маңызды
сұрақтарды қамтиды:
1) капитал;
2) активтердің сапасы;
3) пайдалылық пен рентабельділік;
4) өтімділік.
Қаржылық талдаумен ... ... ... ... ... ... ... жақтарын айқындауы тиіс.
Екінші деңгейдегі банктер ҚР ... ... ... ... ... формаларын тапсырады:
– 700 Н формасы бойынша күнделікті балансы;
– ашық валюталық позицияның лимиттері және валюталық нетто-позициясы
туралы апталық есебі;
– ағымдағы ... ... ... апта ... есеп ... мен ... өзара салыстыру кестесі).
– пруденциялық нормативтердің орындалуы туралы ай сайын есеп беруі;
... және ... ... мен ... ай ... тоқсан сайын үнемі қаржылық есеп беруі.
Қазақстан Республикасының пруденциялық ... ... ... к1, к2, к3,1, к3,2, к4,1, к4,2 және к5 ... ... есеп ... ... ... айдың сегізінші күнінен
кешіктірмей Қаржылық қадағалау агенттігіне тапсырады. Кураторлар әр ай
сайын ... ... ... ... үшін ... басқармасының есептелген мәліметтерімен салыстырып отырады.
[3;37б.]
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі белгіленген екінші деңгейдегі
банктердің қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... ... сайын халықаралық стандарттарға негізделген
қаржылық есеп береді. Қаржылық есеп беру банктік қаржылық жағдайы мен оның
қызметінің ... ... ... ... қамтитын отыз бес
кестеден тұрады.
Кестеде берілген мәліметтер ВОSS ... ... ... ... және осы ... ... ... жағдайы туралы толық көрініс алуға болады және
салыстырмалы банктердің ... ... ... ... ... ... мен әр ... есеп берулердің негізінде қашықтан
қадағалаудың қызметкерлері тоқсан сайын Статус-Репорт деп аталатын қысқаша
қорытынды жасайды.
Статус-Репорт - банктің ағымдағы ... ... ... бағалауға
мүмкіндік беретін құжат.
Статус-Репортты жасау барысында қашықтан қадағалау қызметкерлері "CAEL"
("CAEL", яғни ... ... CAMEL ... ... ... ... ... беру жүйесін қолданады.
Статус-Репортта көрсетілетін негізгі қаржылық көрсеткіштер мен басқа да
мәліметтерге мыналар жатады:
1) Банк туралы жалпы мәліметтер.
2) Меншікті капиталының ... мен ... ... ... ... ... Банктің табысы мен шығысы.
6) Өтімділігі мен ең төменгі резервтік талаптар.
7) Қосымша ақпараттар.
Қашықтан қадағалау қызметкерлері ... жыл ... төрт ... ... жасап, жылдық Статус-Репортты жасайды.
Қашықтан қадағалаудың жетістіктері есеп және есеп ... ... мен ... ... ... мәліметтердің дұрыстығына
байланысты болады, сонымен қатар берілген ... ... ... ... ... көңіл бөлу керек.
Тиімді қашықтан қадағалау үшін жоғарыда аталған негізгі көрсеткіштеріне
қаржылық ... ... ... ... ... қажет. Есеп беру
мәліметтерін қаржылық талдау, топтар бойынша коэффициенттердің деңгейін,
тенденцияларын салыстыру талдауын жүргізу үшін ... ... ... - онда банктердің ... ... ... ... ... ... және табыстылығы
бойынша жиі жаңартылып ... ... ... ... ... көңіл аударуға мүмкіндік болмайды және ... ... ... оның тексеруден өтпегеніне толық сенуге болмайды.
[3;44б.]
Инспекциялық (іштей) қадағалау - банктерді орналасқан жерінде тексеру
арқылы олардың жағдайлары туралы нақты мәліметтер ... ... ... ... ... ... әдісінің артықшылығы - банктің барлық операциялары мен
тәуекелін тиянақты тексеру, ... ... ... туралы нақты
көрініс алуға болады. Сонымен қатар инспекциялар сирек – кейбір ... ... бір рет - ... ... банктің жағдайының барлық
жақтарына үзіліссіз бақылау қызметін жасай алмайды.
Қашықтан қадағалау, инспекциялау барысында анықталған ... ... ... ... бақылау жасауы мүмкін. Осымен бірге
қадағалау орындары қызметкерлерінің есеп ... ... ... ... мен ... болу ... ... 80-ші жылдарынан бастап, индустриалды дамыған елдерде
қаржы-өнеркісіптік топтардың құрыла бастағаны бәрімізге белгілі. Олардың
қызметінің ... ... ... ... мен ... сегменттерін
барынша қамтуды көздейді. Мұндай қаржы-өнеркәсіптік топтардың негізгі
элементі өзге компаниялардың ... бола ... ... ... ... ... және ... көрсетуді жүзеге асыратын банктер
болып табылады. Бұл жерде банктер ... ірі ... ... ... туындайтын қосымша тәуекелдерге тап болады. Егерде
қадағалау банктердің басқа компаниялармен ... ... ... ... онда оны ... ... деп атайды.
Басқаша айтқанда, жиынтық (консолидированный) қадағалау – бұл банктік
топтардың және ... ... ... басында болатын немесе
басынан кешетін барлық тәуекелдерді ескеретін қадағалаудың ... ...... органдарына банктік топтардың басында болатын
тәуекелдерді бағалау жолымен банктердің депозиторларының мүдделерін қорғау
қаржы ... ... ... ... ... ... тиісті
шара қолдануды талап ету болып табылады.
Жиынтық қадағалау бағдарламасын ... ... үшін ... ... анықтама беру; екіншіден, қадағалаушы органның
екі құзіретке ие ... ... ... ... ... ... алуға құқылы және анықталған кемшіліктерді қалпына келтіруге
байланысты шаралар қолдануға құқығының болуы.
“ҚР-ғы банктер және банк ... ... ... ... сәйкес аффилирленген тұлғаға мынадай ... ... ... ... ... ... тұлғасы болып табылады, егер:
- ол банктің ірі қатысушысы болса;
- банк сол тұлғаның ірі ... ... ... сол ... ірі ... банктің ірі қатысушысы болып
табылса”.
Сонымен қатар қазақстандық заңда мынадай анықтама беріледі: ... ... - бұл ... дауысты акцияларының он немесе елу пайыздан
астамын тікелей не жанама түрде ... ... ... ... ету ... бар, ҚР ... не бейрезиденті саналатын жеке
немесе заңды тұлға”.
Егер қадағалаушы орган банктің басқа компаниялармен байланысы негізінде
туындайтын ... ... ... ... онда ол, аталған компаниялар
туралы, яғни олардың қаржылық ... ... ... ... ... және өзге ... ... қызметке
байланысты туындайтын тәуекелдерді қалай бақылайтыны ... ... ... ... ... қызметін реттейтін елдердің заңдарында бас (ата) және
еншілес ... ... ... жиі ... Кейбір елдерде ата
компания деп елу пайыздан астам акцияларды иеленетін компанияларды атайды.
Сондай-ақ өзге ... ... ... иелену” деген ұғымға
қарағанда “бақылау” термині пайдаланылады.
Қазақстан тәжірибесінде еншілес ... ... ... ... астамы бас банке тиесілі болып табылатын екінші деңгейдегі банкті
жатқызады.
Банктік ... үшін ... ... ұғымы пайдаланған
қолайлы, себебі, кез келген компания, өзге компаниялардың бақылауында
болса, ол ... ... ... ... ... тиесілі болуына
қарамастан еншілес компания ретінде қарау шартты.
Банктік топтарға халықаралық талдау ... ... ... олар ... ... ... ... тұрақсыздыққа
ұшырауына мүдделі болмайды, бұл дегеніміз өз кезегінде пайдасыз жұмыс
жасайтын ондай ... ата ... ... ... және ... депозиторлары мен кредиторларының оларға деген
сенімдерінің төмендеуіне әкелетінін көрсетеді.
Жиынтық тәуекелді бағалаудан бұрын ... ... ... ... ... және ... тізімі нақтылануға тиіс.
Қазақстанда екінші деңгейдегі банктің ірі қатысушысы болу ... ... құру “ҚР ... және ... қызмет туралы” ҚР заңына
және “екінші деңгейдегі банктің ірі қатысушысы немесе ... ... алу ... ҚР Ұлттық банкісінің ережесіне сәйкес жүзеге асады.
Ережеге ... ... ... ... ... ... тапсырады:
- сол банктің ірі қатысушысы мәртебесін алу туралы ... ... ... шешімінің көшірмесі;
- банктің акциясын сатып алу шарты мен тәртібі ... ... ... ... ... ... ... сатып алуға
арналған ақша қаражатының көзі және сомасы;
- өтініш берушінің атынан тапсырма алған өкіл туралы ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық банкісінің бекіткен формасында өтініш беруші
туралы, яғни еңбек қызметі, ... банк ... ... ... үшін ... жауапкершілікке
тартылғандығы туралы қысқаша мәліметтер;
заңды тұлға үшін:
- өтініш берушінің құрылтайшылық құжаттары;
- Қазақстан Ұлттық банкісінің бекіткен формасында өтніш берушінің
жетекшілік ... ... ... ... ... ... құқық бұзғандығы үшін ... ... ... қысқаша мәліметтер;
- аудиторлық ұйыммен куәландырылған соңғы екі қваржылық жылдағы
қаржылық есебі, сондай-ақ ірі қатысушыс ... беру ... ... ... тоқсанға арналған қаржылық есебі;
[3;47б.]
- ірі қатысушы атағын алғаннан кейінгі уақытқа арналған ... ... ... есеп ... ... өзге заңды
тұлғамен қосылу, банкті басқаруға немесе банктің қызметіне
өзгерістер енгізу туралы ... мен ... ... қадағалауға байланысты корпоративтік топтарды үш ... ... ... ... ... ... қызметі бар банктік топ;
3) қарапайым қаржы конгломераты;
4) күрделі қаржы конгломераты.
Қарапайым банктік топтар негізінен белгілі бір ... ... ... ... үйымдарды ашу барысында пайда болады.
Қазақстан Республикасының заңына сәйкес банктік топтар банктерден және
қаржылық қызметтер нарығында қызмет ... ... оның ... ... ... банктік топтарды холдингтік компаниялар басқаруы мүмкін.
Мұндағы холдингтік ... ... ... ұйымдардың акцияларын
иелену және меншікті инвестицияларын басқарумен сипатталады.
Аралас ... бар ... ... ... компаниялар және банктер
бақылау жасайды.
Қарапайым қаржы конгломератындағы ұйымдар негізінен ... ... және олар ... ... және ... ... нарығының басты
қатысушы компаниялары болып табылады.
Күрделі қаржы конгломератында ... ... ... ... емес ... не ... арқылы өздігінен бақыланады. Мұндай
ұйымдар банктік, бағалы қағазбен сауда және сақтандыру ... ... ... конгломераты деп қаржылық қызметпен айнылысатын, қызметі
ортақ бақылауда болатын кез келген компанияны атауға болады.
Жиынтық тәуекелді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... олар ... яғни ... қаржылық жағдайына
қауіп туғызатын ақпараттар алу және кемшіліктерді қалпына келтіру шараларын
қолдану қажет.
Банктің аффилирленген тұлғалары болып саналатындардың ... ... ... принциптері Банктік қадағалау жөніндегі ... ... ... ... ... ... принциптерінде
қарастырылған. [3;48б.]
Банктік қадағалау жөніндегі Базель комитеті әлемнің экономикалық
жағынан ... ... ... ... ... ... 1975 жылы ... Бүгінгі күні Банктік қадағалау жөніндегі Базель
комитеті бұл ... және өзге ... ... ... ... ... ... кіретін дүниежүзілік ұйым болып табылады. Бұл
комитеттің орталық ұйымының құрамына Бельгия, Канада, Франция, ... ... ... Нидерландия, Швеция, Щвейцария, Бірккен
Хандық, АҚШ сияқты елдердің орталық банктері мен ... ... ... Комитеттің мәжілісі Швейцарияның Базель қаласында
орналасқан Халықаралық есеп айырысу Банкінде өтеді.
1997 жылы ... ... ... ... жөніндегі Базель комитеті
Тиімді банктік қадағалаудың негізгі принциптерін жасады. Тиімді банктік
қадағалаудың негізгі принциптері 25, ... ... ... ... ... ... тиімді банктік қадағалауды жүргізудің ортақ шарттары;
- банкті және оның иелік ету құрылымын ... ... ... және өзге ... мен лимиттерге
қойылатын талаптар;
- қашықтан банктік қадағалау әдістері;
- банктердің есебіне қойылатын талаптар;
- қадағалау органдарының құзіреті;
- банктердің халықаралық ... ...... заңдылықтардың орындалуын қамтамасыз ететін
әртүрлі мемлекеттік органдардың қызметін сипаттайды.
Банктік қадағалау жүйесіне мыналар кіреді:
- қадағалауға ... ... ... ... ... ... ... арналған лицензиялар беру
процедурасы;
- бухгалтерлік есеп, банктік және ... есеп ... ... қызметке берілген лицензияларды жоққа шығару немесе
банктік операцияларды шектеу;
- аудиторлық тексерулердің міндеттілігі;
- банкті уақытша ... ... ... банкті төлем қабілетсіз деп жариялау.
Банктік қадағалауды ұйымдастыру құрылымы әр елде әр түрлі. Ұлыбритания,
Италия, Нидерланды елдерінде коммерциялық банктердің қызметіне ... ... ... жүргізеді.
Канада және Швейцарияда қадағалау органдары орталық банктен тыс қызмет
етеді. Ал, ... АҚШ және ... ... ... ... ... ... банктер мен бірге қадағалау жөніндегі мемлекеттік
органдар жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі 1995 жылы ... ... қол ... ... ... ... ... принциптерді
орындауға міндеттеме алғандықтан оларды орындауда. Бүгінгі күні Жиынтық
қадағалау ... ... ... отыруына байланысты бірқатар
принциптер ғана толық орындалмауда, ал ... ... ... ... ... қадағалау Қазақстандағы банктік топтардың қызметіне қадағалау
жүргізуге толық мүмкіндік береді. [3;49б.]
Айталық, 2005 жылдың 1 қаңтарындағы мәліметтер бойынша ... ... ... ... қызметін реттеу және қадағалау ... ... 9 ... топтарға жиынтық қадағалауды жүргізеді (7-кесте).
7 Кесте Қазақстандағы банктік топтар
|Бас банктің аттары ... ... ... ... ... АҚ ... ... ААҚ, КБ |
| ... ... ... АҚ, |
| ... ... |
| ... BV” ... АҚ ... ... ЖШС, ... ... АҚ, |
| ... B.V., “Қазақстан” МЖЗҚ, |
| ... ... “Kazko ... LTD, “Force |
| ... ЖШС, “Real ... ЖШС ... ... ... ... АҚ, ... АҚ, HSBK ... АҚ ... B.V., ... ... ... |
| ... АКБ, шетелдік сақтандыру компаниясы |
| ... АҚ, ... ... банкі МЖЗҚ |
|“БанкЦентркредит” АҚ |“Капитал” МЖЗҚ АҚ, “Центр Лизинг” ЖШС, ... |
| ... ЖШС, “KІB Asset ... ... АҚ ... Capіtal BV”, “Темір Лизинг” АҚ |
|“Нұрбанк” АҚ ... ... АҚ, ... АҚ, |
| ... ... ... ЖШС, |
| ... ЖШС, ... СК АҚ, |
| ... ... ... ... ... АҚ ... Халықарылық Сақтандыру тобы СК” АҚ |
|“АБН АМРО Банк Казахстан”|АБН АМРО “Asset Menegment” ЗАИБЖҰ АҚ, ... ... ... ЖЗҚ ... ... ... ... ... СК” АҚ, ... “АТФ LІFE” АҚ |
|банкі” АҚ | ... ... және ... ... ... ... және |
|қадағалау жөніндегі ҚР ... ... ... топтардың қызметін реттеу мақсатында ҚР Ұлттық банкі ... ... ... ... нормативтер белгілейді:
- жарғылық капиталдың төменгі мөлшері;
- меншікті капиталдың жеткілікті коэффициенті;
- бір ... ... ... ... ең төменгі мөлшері.
Банктік топтардың жарғылық капиталының ең төменгі мөлшері 1,5 ... ... ... капиталдың жеткілікті коэффициенті бекітілмеген, сондай-ақ
оған талап қойылмаған болса, онда ең төменгі ... ... ... ... мен ... және мүмкін міндеттемелерді 0,2 көбейтеді.
Банктік топтың меншікті капиталы келесідей түрде есептеледі:
МК (НМК ( (ҚНМК ( ... ...... ...... ... меншікті капиталы;
ҚНМК – банктік топтың қатысушысының нақты меншікті капиталының мөлшері
(банктен басқа);
ҚМКТ – банктік топтың қатысушысының ... ... ең ... (банктен басқа). [3;50б.]
Меншікті капитал жеткіліктігі банктік топтың меншікті капиталының
тәуекел дәрежесіне ... ... ... мен ... және ... ... және үлесі былай есептеледі:
МК - Ү
К ...... ... ... жеткіліктігі коэффициенті;
Ү - азшылық үлесі;
А - тәуекел дәрежесіне қарай өлшенген активтері мен ... және ...... ... ... ... құрылған резервтер және жалпы
құрылған резервтердің ... ... ... жеткіліктігі коэффициенті 0,12 -ден кем болмауы
тиіс.
Бір қарыз алушы деп ... ... ... ... ... да ... бойынша борышқор болып табылатын кез келген тұлға. Мұндағы
банктік топтың бір ... ... ... ... ... ... ... мынадай міндеттемелердің бірі болса ғана есептеледі:
- борышқорларының бірі акциялардың 25(-дан астамын ... ... ... 25(-дан астамын иеленетін және оған
тікелей не жанама бақылау жасайтын тұлғалар.
- борышқордың бірі ... ... ... ... ... ... немесе оның кепілшісі ретінде болып
табылатын, сондай-ақ ... ... үшін ... ... ... ... ... болып табылмайтын борышқор
тұлғаға өздерінің меншікті активін беріп, ... ... үшін ... ... ... ... тұлға.
Банктік топтың бір қарыз алушысына келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері
былай есептеледі:
Т
ЖТ ... ЖТ ... ... ... ... ... ең жоғары мөлшері;
Т - бір қарыз алушыға келетін ... ... ... мөлшері;
[3;51б.]
Бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері ... ... ... ... ... және ... ... бір
қарыз алушысына келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері әр ... ... ... ... ... ... ... банктің топтың меншікті
капиталының мөлшерінің сегіз есе көлемінен аспауы тиіс..
2004 жылдың 1 қаңтарын Қазақстандық ... ... ... ... есебі 7-кестеде көрсетіледі.
Кесте-8 Қазақстан Республикасындағы банктік топтардың пруденциялдық
топтардың есебі
| |ЖК mіn |К ( 0,12 |ЖТ ( 10( |ЖТ ( 25( |ЖТ ( 800( ... ... |(( 1,5 |(МК ... ... ... ... ... |ты ... ... |10(-нан |
| ... | ... ... ... |
| | | ... | ... ... АҚ |2 392 418 |0,15 |4 |18 |96,78 ... АҚ |2 3 410 |0,14 |0,13 |24,71 |164,5 |
| |908 | | | | ... ... |9 896 800 |0,15 |6,46 |15,81 |99,46 ... ... АҚ | | | | | ... АҚ|5 063 339 |0,15 |2 |21 |136 ... АҚ |3 077 500 |0,19 |9 |19 |108 ... АҚ |3 807 500 |0,20 |1 |18 |42,03 ... АМРО Банк |2 200 000 |0,50 |0,9 |20,9 |37 ... АҚ | | | | | ... ... және қаржы ұйымдарының қызметін реттеу және ... ... ҚР ... материалынан ... ... ... ... пайымдауынша банктік топтарға
арналған пруденциялдық нормативтердің қолданыла бастаған уақытынан бастап,
олардың еншілес ұйымдарының қаржылық-шаруашылық ... ... Банк ... ... ... ... ... жағдайды анықтауда банктің негізі көрсеткіштерін және
капиталдың сәйкестілігін, активтердің сапасын, басқаруды (менеджмент),
табыстылығы мен ... ... CAMEL ... ... ... ... жан-жақты тексерулер барысында мынадай
сұрақтар қамтылады:
а) Банктің қаржылық жағдайымен жүргізілетін операциялардың ... ... мен ... ... ішкі ... ... орындауын
тексеру, белгіленген тәртіптерді сақтау мен құжаттардың дұрыс жүргізілуі;
ә) басқару сапасын бағалау, олар төмендегілерді қамтиды:
– операторлар жағынан басшылықтың бақылауын бағалау;
– банк ... ... ... мен ... ... асу тәртібін
зерттеу;
– қызметкерлердің қызметке сәйкестігін және қайта дайындау тәртібі;
– иерархиялық құрылым мен екі ... ... ... ... мен ... ... бақылау жасау. Құжаттар мен
заңдардың және белгіленген әдістердің сақталуын тексеру;
в) ... есеп ... ... ... тексеру нәтижесінде алынған санкциялар мен рекомендацияларды
сақтау, келісімдер бойынша құжаттарды ... ... және ... ... ... ... ... жасалған несие саясатының толықтығы төмендегідей
бағыттарды қамтиды:
– жеке тұлғалар мен ... ... ... ... банктер үшін қолайлы бағалы қағаздардың түрлері;
– бағалау тәртібі;
– ссудалардың шекті көлемі;
– несиені бағалау ... ... ... мен ... ... ... несиенің "ескіруі", пайыздардың тоқтатылуы мен ... ... жабу үшін ... құру.
д) банктің төлем қабілеттілігін бағалау. Бұдан кейін ... ... мен банк ... ... Бұл әдетте банктің жоғары
менеджментімен және аудиторларымен жеке-жеке қарастыруды қамтиды.
Тексерушілер сондай-ақ ... ... ... ... ... жасалған "CAMEL" жүйесіне сәйкес бағалайды.
Банктің табыстылығын тексеруде СПРЭД-тің банк қызметкерлерінің еңбек
өнімділігіне және ... ... ... алу ... қатынасына
мән береді.
Басқа жағынан банктің қаржылық ... ... банк ... оның ... мен ... ... ... жағдайлар мен
заңға қарсы келетін іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... ... алаяқтардың өз құралдарын халықаралық байланыстарда
пайдаланып, оларды заңсыз жолмен шығаруға барлық мүмкіндіктерін салуынан
көрініп ... ... ... ... ... мен ... ... басқа да органдармен ақпараттар алмасу саласында тығыз қарым-
қатынас жасайды.
Инспекциялау ... ... ... ... жеке бір сұрақтар
бойынша зерттеу жолымен, оның нақты қаржылық және институционалды жағдайы
туралы мәліметтерді ... үшін және ... ... немесе жеке
қызметкерлерінің қызметінің қазіргі заңдылыққа сәйкестігін ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкі дербес ... ... ... ... ... шақыру арқылы
жүргізеді. Ұлттық банктен банктерге ... және ... ... ... ... ... ... басшысы, қажет болған жағдайда, оның
мүшелері арасында нақты міндеттердің болуы мен жұмыстың ... ... ... ... ... өзінің жұмысын өз ... және ... үшін ... барлық қажетті құжаттарды алуға
құқылы. Банк талап етілген құжаттарды дайындауға және тексерушілерге ... өз ... ... рейтинг жүйесі - қаржылық есеп беру мәліметтері мен инспекциялық
тексерулердің нәтижесі бойынша банктің жағдайына баға беруге болатын ... ... ... ... ... CAMEL ... талданатын компоненттердің алғашқы
әріптерінен құрылған:
C – (capіtal adequacy) – капиталдың ... ... ... ... ету үшін ... жеткіліктілігі, яғни
меншікті капиталының көлемі бағаланады.
А – (asset qualіty) – активтердің сапасы, мұнда ... ... ... ... ... қайтаруды қамтамасыз етуге және
проблемалы несиенің жалпы банктің қаржылық жағдайына әсер ... ...... ... - банк қызметінің ... ... ... мен ... және нормативтік актілердің
талаптарының орындалуына бақылау әдістерін ескере отырып, банкті басқару
әдістері бағаланады.
E – ...... ... - ... ... ... үшін, оның табысының жеткіліктілігі ... ... ......... ... ... және болашақтағы
міндеттемелерін орындау үшін өтімді активтерінің жеткіліктілігі, ... ... ... ... компоненттерін бағалау Ұлттық банкке берілетін қаржылық
есеп берулердің мәліметтері бойынша жүргізіледі. Бірақ та оларды ... үшін ... ... ... ... Бұл жүйе ... бағалау үзідіксіз процесс болып табылады. Дегенмен де бағалауды
инспекциялық тексерудің соңында жүргізгенді дұрыс санайды.
CAMEL ... бес ... ... ... ... ... басқару, табыстылығын және өтімділігін
бағалауды жүргізгенде мынадай принциптер мен тәртіптерді ескеруі қажет:
1-рейтинг ... өте ... ... мен ... ... бағалануы өте жоғары немесе басқа банктерге қарағанда жоғары.
2-рейтинг (қанағаттанарлық):
– қызметінің нәтижелері қанағаттанарлық (күрделі мәселелер ... ... ... ... ... ... орташа деңгейде;
– қаржы операцияларының қауіпсіздігі мен сенімділігін қамтамасыз ету
үшін қажетті жағдайлар жасалған.
3-рейтинг ... ... ... ... бағалануы орташа немесе қанағаттанарлықтан төмен;
– сапасы орташадан төмен.
4-рейтинг (шекті):
– орындалуы орташа деңгейден төмен;
– банктің қызметіндегі ... ... банк ... ... анық ... ... ... қызметінің нәтижелері сөзсіз нашар;
– мәселелері асқынған және тез арада ... ... ... ... егер ... жою ... шаралар қолданбаса, банктің банкротқа
ұшырау қаупі бар. [3;56б.]
Капиталдың жеткіліктігі. Капитал салымшылардың ... ... ... ... болып табылады. Тұрақты капиталы бар банктің ... ... ... үлкен шығындарды өз мойнына алу мүмкіндігі
болады.
Сонымен қатар, банктердің халықаралық стандарттарға өтуі бойынша оларды
бірінші немесе ... ... ... байланысты әрбір банк үшін
белгіленетін жеке бақылау белгілері бар.
Меншікті капиталдың (МК) ... ... ... ... үшін ... ... ... болады:
(5)
(((((((((((((((((((((
(6)
(7)
=
(8)
=
[3;55б.]
CAMEL жүйесі бойынша капиталдың рейтингісін жүргізудің жалпы
принциптері мынадай:
1-рейтинг ... ... ... ... ... ... (k1, ... минималды белгілерден екі немесе одан көп есе жоғары болса,
яғни 12 % және 24 %-ға тең ... одан ... ... меншікті капиталының көрсеткіштері басқа банктермен салыстырғанда
жоғары болса.
Осы рейтингтегі банктер сәйкесінше капитализацияланған және болашақта
жақсы капитализацияланған деп ... ... k1, k2 ... 8 %-пен 14 % -ға ... банк ... ... ... банктерді салыстыру тобында ең бір
жақсы банктердің бірі болып табылады;
... ... ... ... ... ... ... орташа.
Бұл деңгейдегі банктер қазіргі кездегі жеткілікті капиталдары және оны
болашақта да сақтайды деп айтуға болады.
3-рейтинг (орташа):
• k1, k2 ... ... ... ... ... 6 % және 12 %-ге тең;
• капитал көрсеткіштері бойынша ... ... ... ең аз ... ... ... ... инспекциялық тексерулер нәтижесінде анықталған активтердің сапасы орташа
банктер.
4-рейтинг (шекті):
• белгіленген нормативтердің (k1, k2) ең болмаса ... ... ... капитал жеткіліктілігі көрсеткіштері 6 % және 10 %-ға тең банктер;
• банктерді капитал көрсеткіштер бойынша салыстыру тобында ... ... ... ... ... ... нәтижелері бойынша әлсіз немесе активтердің
сапасы жағынан проблемалары бар банктер.
Бұл ... ... ... ... және оның ... өмір ... мен төлем қабілеттілігіне қауіп төндіреді.
5-рейтинг (қанағаттанарлықсыз):
• капитал жеткіліктілігінің көрсеткіштері белгіленген нормативтерден төмен
немесе теріс көлемді капиталы бар ... ... ... ... ... салыстыру тобында нашар
банктердің қатарына ... ... ... ... ... ... активтерінің сапасы шекті
немесе қанағаттанарлықсыз болған банктер.
Бұл ... ... ... ... ... да ... көздері
жағынан жедел жәрдем жасау талап етіледі. ... және ... да ... ... ... ... қауіп төндіреді.
Активтердің сапасы. Банктің активтерінің сапасын талдаудың мақсаты
болып банктің есеп беруінде олардың өмір сүру ... мен құны ... ... ... ... анықтауда активтердің әр деңгейдегі
тәуекелінің бар екенін ескеру қажет. Белгілі бір активтердің ... ... ... болады. Мысалға, кассадағы қолма қол ... ... ... корреспонденттік шоттағы қалдық. Бұл активтерге
қарама-қарсы 100 % тәуекелі бар ... бар. ... ... ... ... жатады. [3;56б.]
Активтердің сапасын талдау барлық активтердің түрлерін ... тыс ... мен ... ... ... ... ... қамтиды. Сондықтан несие портфелінің сапасын талдауға ... ... ... ... Бұл ... ... принципі несиенің
қайтарылуын қамтамасыз етуді талдау болып табылады. Біріншіден, ... ... ... ... керек:
1) несиені өтеу келісім-шартқа сәйкес жүргізіліп жатыр ма, ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақты ма, әлде қаржылық
жағдайы ... ... ... ... ... ... қайтара алмаған жағдайда банктің несиенің орнын
жабу үшін қосымша қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бар ма?
Егер банк несие бойынша шығындарды жабуға провизиялар құрған болса,
онда құрылған провизиялардың ... ... ... ... ... ... ... талдау жіктелінген активтердің орташа құны мен банк
капиталының қатынасына негізделеді. CAМЕL ... ... ... ... ... ... 9-кестеде келтірілген
9 Кесте Активтер сапасын бағалау принциптері
|Жіктелген активтер құнының капиталға |САМЕL рейтингісі ... | ... кем емес |1. ... ... -дан 15%-ға ... |2. ... ... 30-ға ... |3. ... ... 50-ға ... |4. ... ... ... |5. ... ...... ... ... Мақыш С.Б. ... ... ... кешіктірілген немесе ... саны аз, ... ... ... ... тұру үшін ... ... мен басқару механизмдері жеткілікті банктер.
Бұл рейтингтегі банктердің ... ... ... болуы
және бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері мен ... ... ... байланысты талаптардың орындауы керек.
2-рейтинг – (қанағаттанарлық). 1-рейтингке ... ... бұл ... ... ... ... немесе
жіктелінген активтерінің мөлшері үлкен болады, бірақ ... ... ... ал, ... активтердің сапасы қанағаттандырарлық болады.
Несие саясаты мен ішкі бақылау жүйесінің саясаты жалпыға сәйкес деп
бағаланады, сондай-ақ кез келген ... ... ... ... ... ... ... де диверсификацияланған несиелік портфелі
болуы және бір қарыз алушыға келетін тәуекелдің ең ... ... ... ... қатынастағы тұлғаларға байланысты талаптарды орындауы керек.
3-рейтинг ... Бұл ... ... ... ... жіктелінген активтердің көлемінің жоғары болып келуі ... ... ... активтердің деңгейі әзірше банктің
капитализациялануын қажет етпейді, бірақ жағдайдың нашарлап кету мүмкіндігі
бар. ... ... ... несиелердің қайтарылуын талап ... ... ... ... жағдайын жақсарту үшін ішкі бақылау әдістерін жетілдіру қажет.
4-рейтинг (шекті). Бұл ... ... ... ... ... ... ... шығынды және активтердің сапасы нашар
деп бағаланады. Жағдайды түзетуге байланысты ... ... ... ... ... ... мен ауыртпалығы болашақта
банктің төлем қабілетіне қауіп төндіруі мүмкін. [3;57б.]
Мұндай банктердің несиелерді басқаруы ... ... ... мен ... ... әлсіз болады және басқару мен иемдену мәселелері бойынша
заңсыз іс-әрекеттердің де болуы мүмкін. Бұл банктердің несиелік ... ... ... ... ... бір ... ғана ... мен ерекше қатынастағы тұлғаларға байланысты талаптардың
орындалмауын сипаттайды.
5-рейтинг ... Бұл ... ... ... және жіктелген активтер көлемінің нашар жағдайы және банктің
төлем қаблеттілігіне нақты қауіп ... ... ... ... іске қосып және ағымдағы
шығындарды қысқартуға байланысты жақын ... ... ... ... ... ... ... Табыстылық пен рентабельділік банктің жұмысының маңызды
көрсеткіштері болып табылады.
Табыстылықты талдауда ең алдымен мынадай факторларды ескеру ... ... ... ... сайын өзінің құнын жоғалтатын активтердің
(құралдар, негізгі құралдар) амортизациялау тәжірибесі бар ... ... ... ... ... дұрыс жүргізіле ме?
– салықты төлегеннен кейін ... ... ... ... есеп баптарында көрсетілуін тексеру.
Өйткені дивидент түрінде төленген таза пайданың жоғары болуы банктің
пайдасының көп бөлігін өзінің капиталын ... ... ... ... ... ... есеп беру ... растығын тексерген соң, CAMEL ... ... ... үшін ... ... жүргізіледі.
Пайдалылықты талдау жылдың соңында жүргізіледі. Пайдалылықты талдау мынадай
принциптерге сүйенеді (10-кесте).
10 ... ... ... ... принциптері
|Активтердің орташа құнына қатысты |САМЕL жүйесі бойынша рейтингісі ... ... | ... ... |1. ... ... -дан 1%-ға дейін |2. ... ... ... ... |3. ... ... ... дейін |4. ... ... ... немесе шығындар |5. Қанағаттанарлықсыз ...... ... ... ... С.Б. ... ... талдау үшін кез келген ... ... емес және CAMEL ... бойынша өтімділік рейтингісін анықтау үшін
инспекторға ... ... ... ... өзінің жеке ойын басшылыққа
алуы қажет:
1) салымдардың көлемін, яғни банктің депозиттерінің ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге қалатын депозиттер),
оның алдын ала ескертусіз шоттардан алынуы мүмкін ... ... ... ... ... депозиттер); [3;59б.]
2) активтердің өтімді түрде болуы немесе өтімді түрдегі активтерге тез
айналатын активтердің болуы (өтімді ... ... көп ... ... деңгейі жоғары болады);
3) банктің қарыз қаражаттарына деген қажеттілік ... ... ... ... ... ашу ... ... алынған қаражаттар
немесе Ұлттық банктен алынған қаражаттардың тартылған ресурстардың ... ... (бұл ... ... ... банктің өтімділік позициясына
мазасыздық туғызады);
4) банк басшылығының өтімділік деңгейін басқару қабілетін және банктің
өтімділікті реттеудегі өзінің жеке ішкі саясаты мен ... ... ... әр ... ... қатынастарды қолдануға болады.
(9)
(10)
CAMEL жүйесі бойынша өтімділікті талдаудың жалпы критерийлері:
1-рейтинг (тұрақты). Бұл ... ... ... ... жеткілікті. Банктің ішкі бақылау әдістері мен ақпаратты өңдеу жүйесі
банк басшыларына сәйкес мәліметтерді беріп отырады. Банкте депозит ... ... ... ... бар. ... ... ... банктерді
салыстырғанда бұл банктің өтімділік коэффициенті жоғары.
2-рейтинг (қанағаттанарлық). Бұл рейтингтегі банктерде ... ... мен ... ... тәуелдігінің жоғары
тенденциялары байқалады. Банкте депозит түрінде несиелеу көздерінің белгілі
бір бөлігі ғана бар. Және тез ... ... ... ... ... ... бар. Өтімділік коэффициенті басқа банктермен салыстырғанда
орташа деңгейден жоғары.
3-рейтинг ... Бұл ... ... өтімді активтер көлемі
жеткіліксіз. Өтімділік коэффициенті басқа ... ... ... (шекті). Бұл рейтингтегі банктердің өтімді активтерінің
көлемінің жеткіліксіздігінен өтімділік ... ... ... ... ... ... Банк қарыз қаражаттарына тәуелді. Өтімділік
көрсеткіштері басқа банктермен салыстырғанда орташадан төмен.
5-рейтинг (қанағаттанарлықсыз). Банктің өтімділік ... ... ... ... оның өмір ... ... төндіреді. Өтімді активтердің
жетіспеушілігі және өтімділік коэффиценттерінің үнемі сақталмауы байқалады.
Мұндай банктерге тез ... ... ... ... ... CAMEL ... жазылуында менеджмент үшінші
компоненті ... ... ... ... ... талдағаннан кейін жүргізеді. Өйткені менеджментті бағалау басқа 4
компонентке тікелей тәуелді болады және ... ... CAMEL ... ... ... ... ... активтердің сапасы, пайда мен өтімділікке қарағанда, басқару
әдістерін бағалау үшін коэффициентті көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... CAMEL жүйесі бойынша басқа 4 ... ... ... ... ... ... ... ескерілуге тиіс:
• банктерге тексеру жүргізгенде, банк басшылығы ... ... ... және ... ... көрсетуі керек;
• банк басшылығының экономикалық жағдайдың өзгеруіне, сондай-ақ банктік
жүйенің өзгеруіне бейімделу қабілеті болу ... және ... банк ... ... ... ... керек;
• банк басшылығы банк жұмысының ішкі ... ... және ... ... ... ... банк ... білікті басқаруды қамтамасыз ету үшін қызметкерлерді
оқытып отыруы қажет;
• банк ... кез ... ... ... ... ... ... ерекше қатынастағы тұлғаларға жеңілдікпен несие бергені
үшін сыналуы керек.
CAMEL рейтинг жүйесі бойынша ... 5 ... ... ... соң, ... ... ... сипаттайтын банктің жиынтық
рейтингісін анықтайды.
Жиынтық рейтингісін ... үшін 5 ... ... ... ... ... соманы 5-ке бөлеміз.
Барлық компоненттердің сомасы 11-ге тең ... оны 5-ке ... 2,2 оны ... ... ... (9-кесте), жиынтық рейтинг 2-ге
тең немесе қанағаттанарлық болып табылады.
11 Кесте Жиынтық рейтингтің мәндері
| 1-ден 1,4 ... |1-ге ... және ... ... ... 2,4 дейін |2-ге айналдырылады және рейтинг қанағаттанарлық |
|2,5-тен 3,4 дейін |3-ке ... және ... ... ... 4,4 ... |4-ке ... және ... шекті |
|4,5-тен 5,0 ... |5-ке ... және ... қанағаттанарлықсыз|
|Ескерту – Коммерциялық банктердің операциялары Мақыш С.Б. ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар
тән:
• қаржы жағдайы барлық аспектілер бойынша сенімді;
• табылған кемшіліктер айтарлықтай емес және ... ... ... болады;
• банктің қаржылық жағдайы экономикада немесе банктік секторда болып жатқан
мәселелер мен өзгерістерге қарағанда тұрақты;
2-рейтинг ... ... ... ... банктерге мынадай
жағдайлар тән:
• табылған кемшіліктер айтарлықтай емес және олар банк ... ... ... ... ... өз ... ... саналғанымен, банктің,
экономикалық конъюнктураның жағдайы мен банк ... ... ... ... болуы керек;
• банктік қадағалау департаментін мазасыздандыратын тексеру ... ... ... ... айқындалған мәселелер банк басшылығымен міндетті
түрде шешілуі керек.
3-рейтинг немесе ... ... ... ... тән жағдайлар:
• банк әлсіз, егер экономикада немесе банктік сектордағы ... ... ... онда ... қаржылық жағдайы нашарлауы мүмкін;
• тез арада жіберілген қателіктерді түзету бойынша шаралар қолданбаса
банктік қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... ерекше мазасыздандырады.
4-рейтинг немесе шекті рейтингісін алған банктерге мына жағдайлар тән:
• қаржы қызметінде айтарлықтай кемшіліктер болады;
• жағдайының тұрақсыздық ... бар және ол ... ... қалыпқа
келтірілмеген;
• егер жағдайды түзету бойынша шаралар қолданбаса, жағдайдың асқынып кетуі,
банктің болашақта өмір ... ... ... мүмкін;
• банктің банкротқа ұшырау қаупі бар;
• банкті қадағалау департаменті жағынан қатаң қадағалау мен бақылауды қажет
етеді.
Сондай-ақ мәселелер мен кемшіліктерді ... ... ... ... талап етіледі.
5-рейтинг немесе қанағаттанарлықсыз рейтингісін алған банктерге келесі
жағдайлар тән:
• жақын арада банкротқа ұшыраудың жоғары деңгейдегі мүмкіндігі бар;
• бірнеше қауіпті ... бар, ... өте ... ... банктің
акционерлері тарапынан немесе басқа да қаржы көздерінен жедел ... ... ... ... ... бойынша жедел шараларды қолданбаса және қаржылық көмек
көрсетілмесе күштеп таратуды ... ... ... ... ... ғана біздің ҚР Ұлттық банкіне және ... ... ... ... қор тарапынан айтылған сынға
назар ... ... ... да ... күні ... ... займдарының жалпы сомасы елдің үкіметі мен корпоративтік
сектордың шығарған еврооблигациялық займдарының жалпы сомасынан асып ... ... ... емес. Туран Әлем Банктер сияқты өзге ірі ... ... ... ... ... тысқары жерлерге шығарып немесе ішкі
ресурстарымыз жеткілікті жағдайда ... ... ... ... да
ақылға симайтын дүние. Сондай-ақ, оның кері әсерін біз ... ... ... ... атап айтсақ, ол біріншіден, елдегі инфляцияның
деңгейінің ҚР Ұлттық банкінің биылғы жылға ... ... ... ... ... сырттан арзанға тартқан қарыздарын
халыққа ипотекалық несиеге қымбатқа беруінің нәтижесінде жылжымайтын ... ... өсуі және ... ойымша, екінші деңгейдегі банктер отандық ақша қорларын ... ... ... бар ... бос ақша қаражаттарын
жұмылдыру механизмін жасауға тез арада ... ... ... ... ... қарыз алған сайын, сонша мөлшерде іштегі ақша массасының
ұлғаятынын ескерсек, оның ... ... әрі ... ... ... шығармауға тиіспіз.
Сонымен қатар, бүгінгі таңда отандық банктердің сыртқа қаражат салуына
да шек қою қажет. Өйткені, ол сыртқа қарай капиталдың ... жол ... өзге ... ... ... ... одан
көретін пайдамыз шамалы. Ең тиімдісі, банктердің артық ресурстарын ... ... ... қорларымыздағы қаражаттарының бір бөлігін жетекші
банктер арқылы және Үкіметтің кепілдігімен отандық импортты алмастыратын
өнім шығаратын ... ... ... ... ... ... ғана,
бүгінгі ұлттық экономикамыздың ертеңгі бәсекелестік қабілетті экономикаға
айналып, дамығын 50 бәсеке елдің қатарына кіретінімізге сенім мол.
1998 ... ... осы ... дейінгі капиталдың өсуі банктеріміздің
Халықаралық стандартқа өту ... және ... ... ... ... ... байланысты болғаны жасырын емес.
Нақтырақ айтсақ, капиталдың өсуі ... ... ... және ... ... ... ... асырылды.
Банктер өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төменгі ... ... Ал ... ... ... банкроттықтан аулақ
болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде болуын талап етеді. Банктердің
банкроттығы ондағы ... ... ... мүмкін, себебі банкті
жақсы басқарса, ол төменгі капитал нормасында ... ... ... ... ... ... ... капиталдың өте төменгі үлесінде болуы да
дұрыс емес. Себебі, ол банктің салым иелері алдындағы жауап беру ... ... ... ... ... ... негіз болатын ... ... ... ... ... ... кәсіпорын активтеріне
қарағанда, пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне, қарыз алушының ... ... ... ... нарықтық құндары
өзгеріп отырады;
- банк ... ... ... ... ... ... ... бөледі,
бірақ олардың көбі талап етуге байланысты қайтарылып алынуы мүмкін.
Сондықтан, кез ... ... ... ... ... ... ... сыртқа ағылуына себеп болуға тиіс. Бастапқыда
банк капиталының активтерге ... ... ... 20% ... ... ... оның шамасы 12 %-ды (пруденциялық нормативтердегі к2-нің мәні)
құрайды. Бұл ... банк ... ... ... ... өте келе арта ... көрсетеді. Себебі, банк жүйесіндегі
банктердің активтерінің сапасы әлі де ... өз ... ... онда ... оның ... жабатын меншікті капитал үлесі
жеткіліксіздігі байқалады.
Демек, банк ... ... ... ... банк ... ... шарттардың біріне жатады.
Банктердегі немесе жалпы банктік жүйедегі капитал көлемін тура анықтау
қиын, бірақ жоғарыда қарастырылған қызметтердің ... ... ... мен ... ... ... үшін ... жеткілікті мөлшерде
болуы қажет. Қажетті капиталдың сомасы банктің тәуекел деңгейіне байланысты
болуға тиіс. ... егер ... ... ... ... дәрежесі өте
жоғары болса, онда банкке көп ... ... ... тура ... ... капитал мөлшерін анықтай отырып, банк алдында келесідей міндеттер
тұрады: тәуекелдің артуына байланысты өз ... ... ... ... ... ... ... төмен болып келетін ... өз ... ... ме? ... ... банк ... оның активтер
сапасына, басқару сапасына, қызметіндегі саясатқа және банктің басынан
кешетін тәуекелдерге тәуелді ме жоқ па ( - ... ... ... ... жылдың 1 шілде айына капиталдың мөлшері 770,0 млрд. теңгені немесе
6 млрд АҚШ долларынан асады. Бұл салыстырмалы түрде қарасақ, ... ... ... ... ... капиталына пара-пар болып келеді. Ендеше,
біздің отандық банктеріміздің капиталдану мәселесін ... ... ... туындайды. Олай болмаған жағдайда, алдағы уақыттары еліміз ДСҰ-на
мүше болса, банктеріміз ... ... ... ... ірі ... ... түсе ... белгілі.
Осындай жағдайларға байланысты кейбір банктеріміз капитал жеткіліктігін
сақтап, тәуекелдің алдын алу мақсатында несиелеу көлемін ... ... ... ... ... ... ... десек, онда несие
көлемін шектеу банк табыстылығын шектеуге, соның нәтижесінде банк капиталын
ұлғайту көзінің қысқаруына ... ... ... ... ... капиталын ұлғайту көзі ретінде тек қана ... ... ... Бір айта ... ... ірі ... өздерінің
акцияларын депозитарлық қолхат арқылы шетел нарығына орналастырып отырғаны
да жасырын емес. Бұл шаралар ... ... ... ҚР ... ... ... ... туғызуы мүмкін. Себебі, мұндай жағдай отандық
банк акциялары иелерінің жұмбақ болуын баяндайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. ... Б.А. ... ... ... валюта
қатынастары. Оқу құралы Алматы, ... ... С.Б. Ақша ... және ... Оқу ... ... 2004. “ҚР-ғы Ұлттық банк
туралы” ҚР заңы 30.03.1995.247б
3. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердiң операциялары:
Оқу ... ... ... ... және ... қызмет туралы” ҚР заңы /
31.08.1995.266б
4. ... ... ... ... ... ... ... туралы” ҚР заңы//
06.08.2003.
6. “ҚР-да ... ... ... ҚР ... ... лизингі” туралы ҚР заңы. 5.07.2000ж
8. Валюталық бақылау және реттеу туралы ҚР заңы. 18
декабрь 2005ж
9. “Қаржы нарығын және ... ... ... және ... ... ҚР ... ... “Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы” ҚР заңы
29.06.1998
11. 2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының ... ... ... ... ... ... ... нормативтер туралы”
ереже.
12. Программа развития денежно-кредитной политики
Национального Банка Республики Казахстан на ... ... 2000 ... 2 ... ... банк ... N
266 бекітілген “Қазақстан Республикасының
банктеріндегі клиенттердің банктік шоттарын ... және жабу ... ... ... 2002 жылы 16 ... N 465 қаулысымен
бекітілген “Активтердің, шартты міндеттемелердің
жіктелуі және ... ... және ... ... ... оларға қарсы провизиялар
құру” туралы ережесі.
15. 1999 жылы 15 қарашада Ұлттық банктің Басқармасының
қаулысымен ... “ҚР ... ... ... ... жүргізу” ережесі.
16. “Қазақстан Республикасы аумағында төлем ... және ... ... мен ... жүзеге асыру ережесі” туралы ҚР Ұлттық
банк Басқармасының 2000 жылға 25 сәуірде бекіткен
N 179 қаулысы.
17. Екінші деңгейдегі ... ... және ... операцияларын жүргізу ережесі.
15.11.1999 ж. ҚҰБ ... N 397 ... ... ... ... 2002 жылы ... N 465 ... бекітілген
“Активтердің, шартты міндеттемелердің жіктелуі ... ... және ... ... ... оларға қарсы провизиялар құру” туралы
ережесі.
19. Мақыш С.Б., ... А.Ә. Банк ісі: Оқу ... ... ... ... ... С.Б., ... А.А. Банкосвое дело: учебное
пособие Алматы. Қазақ ... ... ... ... учебник / под ред. ... // ... ... ... ... ... ... / под ред. О.И. Лаврушина
// Москва “Финансы и стататистика” ... ... ... учебник / под ред. Г.Г.Коробовой.
М.:Юристь, 2002.
25. Банковское дело: учебник / под ред. А.М. ... ... ... ... ... руководство / Под
ред. В. Платонова, М. Хиггниса. - М.:
“Консалтбанкир”, ... ... ... деятельности: учебник / под ред.
Тагирбекова К.Р. – Москва.: Инфра М,2003
28. Управление деятельностью ... ... ... ... / под ред. ... // ... .: Юристь, 2005.
29. Банковское дело: соврменная система кредитования /
под ред. О.И. ... // ... .: ... ... Моисеев С.Р. денежно-кредитная политика: теория и
практика: учебная пособие / М.: Экономисть, 2005.
31. Масленченков Ю.С. Финансовый ... ... ... / М.: ... ... ... И.В. Управление активами и пассивами в
коммерческом банке. / М.: ... ... ... И.В. Организация ... ... / М.: ... ... Щербакова Г.Н. Банковские системы развитых стран. –
М.:Экзамен, 2003.
35. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка.
– М. ИКЦ ДИС, ... Е.Б. ... ... ... ... и
зарубежный опыт // Москва “Финансы и статистика” –
1993.
37. О.М. Маркова и др. Коммерческие банки и ... ... ... и ... ... ... және оларға провизиялар құру
мың теңге
|Жіктелуге |Жалпы |соның ... ... ... |Қамтама|
|байланысты |негізгі ... ... ... ... |сыз ... тобы ... |несие |негізгі |прови-зи|2 гарафа |құны |
| ... ... ...... | |
| | ... ... |несиелер | |
| | ...... | ... | |
| | | |зия | ... | |
| | | ... | ... | |
| | | |(() | | | |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... Стандарты | | |0 | | | ... ... | | | | | | ... 1-санатты | | |5 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |10 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |20 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 4-санатты | | |25 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |50 | | | ... | | | | | | ... Үмітсіз | | |100 | | | ... (1(2(3)| | | | | | ...... ... ... ... С.Б. ... екінші деңгейдегі банктердің депозиттерінің жіктелуі және оларға
провизия құру
мың теңге
|Жіктелуге ... ... ... |Нақты |соның |
|байланысты ... ... ... ... |ішінде |
|депозиттер тобы| ... ... ... |2 ... |
| | ... ... | ... ... | |тын ... | ... |
| | ... |провизия | | |
| | ... ... (()| | |
| | ... | | | |
| |1 |2 |3 |4 |5 ... ... | | |0 | | ... Күмәнді: | | | | | ... ... | | |5 | | ... - | | | | | ... | | | | | ... және | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | |10 | | ... – | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | |20 | | ... - | | | | | ... | | | | | ... және | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | |25 | | ... – | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... толық | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | |50 | | ... | | | | | ... ... | | |100 | | ... (1(2(3)| | | | | ...... ... ... ... С.Б. |
3-қосымша
ҚР екінші деңгейдегі ... ... ... және ... ... құру
мың теңге
|Жіктелуге тиісті бағалы |Номиналды|Ережеге сәйкес |Нақты ... тобы |қ құны ... ... ... |
| | ... ... |провизиялар |
| | ... (() | |
| |1 |2 |3 ... ... | |0 | ... ... | | | ... ... ... - | |5 | ... ... және | | | ... ... жағдайда | | | ... ... ... – | |10 | ... кешіктіргенде | | | ... ... ... | | | ... | | | ... ... ... - | |20 | ... ... және | | | ... ... жағдайда | | | ... ... ... – | |25 | ... ... | | | ... толық төлемеген | | | ... | | | ... ... ... | |50 | ... ... | |100 | ... (1(2(3) | | | ...... ... ... ... С.Б. ... ... деңгейдегі банктердің дебиторлық қарыздарының жіктелуі және
оларға провизиялар ... ... ... ... ... ... ... |Қамтамас|
|қарыз | ... ... ... ... |ыз ету |
| | ... салу |негізгі |прови-зи|2 гарафа|құны |
| | ...... | |
| | ... ... | ... |
| | ... |провизия | |ық қарыз| |
| | |мен ... | ... | |
| | ... | |прови-зи| |
| | ... | | |я ... |
| | ... | | | | |
| | ... ... | | | |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... | | |0 | | | ... ... | | | | | | ... ... | | |5 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |10 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... толық | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |20 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |25 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... толық | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |50 | | | ... | | | | | | ... ... | | |100 | | | ... (1(2(3)| | | | | | ...... ... операциялары Мақыш С.Б. ... ... ... банктердің шартты міндеттемелерінің жіктелуі және
оларға провизиялар құру
мың теңге
|Шартты ... ... ... ... ... ... | ... ... ... ... |асыз |
| | ... ... ... ... |
| | ... |қарыз |я сомасы|дағы |құны |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | ... |
| | ... ... | ... | |
| | ... |(() | ... | |
| | ... | ... |
| | ... | | |я ... |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | |лер ... | | | | |
| |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... | | |0 | | | ... ... | | | | | | ... ... | | |5 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |10 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |20 | | | ... - | | | | | | ... | | | | | | ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 4-санатты | | |25 | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | |50 | | | ... | | | | | | ... ... | | |100 | | | ... (1(2(3)| | | | | | ...... ... ... ... С.Б. ... мен шартты міндеттемелердің жіктелуі
| |Критерилер ... ... ... жағдайы | ... ... |0 ... ... |(1 ... ... |(2 ... ... |(4 ... ... ... ... кез келген төлемдерді | |
| ... | ... ... ... ... ... қарыз | |
| ... ... ... ... | |
| ... актив бойынша төлемдерді төлеу мерзімінің|0 |
| ... ... | ... |1-30 күнге |7 күнге дейін |14 ... ... |(1,5 ... |31-60 күнге |7 күннен 15 күнге |14 күннен 30 күнге|(2,5 ... |61-90 ... |15 ... 30 ... |30 ... 60 |(3,5 |
| | | ... дейін | ... |90 ... |30 ... ... |60 ... жоғары |(4,5 |
| |жоғары | | | ... ... ету ... | ... ... |-3 ... ... |-2 ... ... |0 ... |Қанағаттанарлықсыз |(1 ... | ... ... |(2 ... ... ... | ... ... ... болмауы |0 ... ... ... ... ... |
| | ... ... | |(1 ... ... өткен өзге міндеттемелердің болуы (мерзімі |(1 |
| ... өзге ... ... – 0 ... | ... ... көздеген мақсатқа пайдаланылмаған үлесі, (| |
| ... ... – 0 ... | ... |25 ( ... |1 ... |50 ( жоғары |2 ... |75 ( ... |3 ... |100 ( |4 ... ... ... ... алдында шегерілген |(2 |
| ... ... ... ... ... – 0| |
| ... | ... |Қарыз алушыда рейтингтердің болуы: | ... ... және ... |-3 ... |Қазақстан Республикасының рейтингінен жоғары -“А” |-2 |
| ... | ... ... Республикасы рейтингі деңгейінде |-1 ... ... ... ... ... ... |0 |
| ... рейтингсіз болуы | ... | ...... ... операциялары Мақыш С.Б. |
-----------------------
Өтімді активтер
Салымдар
Берілген несиелер
Депозиттік салымдар
МК
Пайданың ... ... ... ... есепті кезеңдегі МК
=

Өткен жылғы
есепті кезеңдегі
МК
Берілген жылғы
есепті кезеңдегі ... ... (МК) өсу ... ... ... кезеңдегі активтер
=

Активтердің өсу қарқыны
Берілген жылғы
есепті кезеңдегі активтер
Өткен жылғы есепті
кезеңдегі активтер

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық нарыққа қатысушылар6 бет
Қазақстанн Республикасының коммерциялық банктерінің өтімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін талдау мен бағалау43 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ағылшын тілін оқыту технологиялары74 бет
Ақпараттық-коммуникативтік технологияларды пайдалану4 бет
Біріккен маркетингтік коммуникация жүйесі37 бет
Байланыс желілері және олардың классификациясы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь