Сөйлеу туралы теориялар

Сөйлеу дегеніміз – адамдардың тіл арқылы басқа адамдармен қарым-қатынас жасау әрекеті. Ойымызды басқа біреуге жеткізуде көрінетін жеке адамдың дербес әрекетін сөйлеу деп атайды. Сөйлеу анатомиялық мүшелердің қатысуымен іске асқанымен, негізінен кісінің психикалық қабілетіне, қоғамдық тәжірибесіне сүйенед. Сөйлеу үшін жұмсалатын тілдік амалдар ұзақ ғасырлар бойында кісілердің пікір алысу тәжірибесі үстінде қалыптасқан.
Сөйлеу әрекеті үлкен ми сыңарларының анализдік, синтсз-дік қызметінің нәтижесі. Бүл, біріншіден, сөйлеу органдарындап.і қозғалыстарды, жазылған әріптердің түрлерін, тілдегі дыбыс-тарды нозік галдаудан; екіншіден, сөздік сигнаддардың болшскіаі-гш элемеиттерін байланыстырудан керінеді. Физиологнялық тұрғыдан создің мәнін И.П.Павлов былай түсіндіреді: «Егер айналадағы дүниеден алынатын біздің түйсіктеріміз бен елестеріміз шындықтын бірінші сигналдары болып табылатын болса, онда тіл ең әуелі сойлеу оргаңдарынан ми қабығына баратын кинестезиялық тітіркенулер, екінші сигналдар — сигналдардың сигналы болып табылады. Олар шындықтан дерексіздену болып табыладі да, жалпылауға мүмкіншілік береді, ал бұл соңғы бізге ғана тән ең жоғары ойлауды құрайды». Сөйлеу мен сананың пайда болып, біртіндеп қалыптасуын тек биологиялық жағдайлардан емес, ең бастысы қоғамдық-әлеуметтік, тарихи факторлардан іздестіруіміз қажет. Сана мен тіл адамзат қоғамының тарихи дамуының, олардың іс-әрекетпен айналысуының, еңбек құралдарын жасап, пайдалана білудің нәтижесі.
1.Муқанов М. – Психология.
2. Жарықбаев, Қ. Жантану негiздерi. - Алматы, 2002.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ ... ... ... ... ... М.ИГруппа:ПХ-415Тексерген: Едигенова А.Ж.Семей 2015 жылСөйлеу дегеніміз  -  ... тіл ... ... адамдармен қарым-қатынас жасау әрекеті. Ойымызды басқа біреуге жеткізуде көрінетін жеке ... ... ... ... деп ... ... анатомиялық мүшелердің қатысуымен іске асқанымен, негізінен кісінің психикалық қабілетіне, қоғамдық тәжірибесіне сүйенед. Сөйлеу үшін жұмсалатын тілдік амалдар ұзақ ғасырлар ... ... ... ... ... ... ... Сөйлеу әрекеті үлкен ми сыңарларының анализдік, синтсз-дік қызметінің нәтижесі. Бүл, ... ... ... ... жазылған әріптердің түрлерін, тілдегі дыбыс-тарды нозік галдаудан; екіншіден, сөздік сигнаддардың болшскіаі-гш элемеиттерін байланыстырудан керінеді. Физиологнялық тұрғыдан создің мәнін И.П.Павлов былай ... . ... мен ... ... ... ... қалыптасуын тек биологиялық жағдайлардан емес, ең бастысы қоғамдық-әлеуметтік, тарихи факторлардан ... ... Сана мен тіл ... ... ... ... олардың іс-әрекетпен айналысуының, еңбек құралдарын жасап, пайдалана білудің нәтижесі.Сөйлеу  -  ... ... ... ... тілді өзінше       пайдалануы. Сөзді қабылдау және оны ... ... ... байланысты. Сөзді дұрыс қабылдамай тұрып, оны ұғынуға болмайды. Жеке сөздерді қабылдау оны ұғынуды қажет етеді. Қабылдау мен ұғыну бір мезгілде ... ... ... іске аспайды. Адамға тән сөйлеу әрекетінде екі сипат болуы шарт. Біріншісі  -  ... ... ... оның мәнерлілігі. Сөздің мәнерлігі сөйлеу интонациясы мен артикуляциялық аппаратқа тығыз байланысты. Ал ... ... ... ол өзінің сөздік мәнін жояды.   Сөздің мағыналығы дегеніміз  -  ... ... ... ... ... Ойы таяз кісі бос ... болады, оның сөзі де айқын, таза болмайды. Сөздің мәнерлігі дегеніміз  -  ... ... ... ... қалпын білдіре алуы, яғни әрбір сөйлемді өзінің сазымен айта алуы. Ғұлама Жүсіп Баласағұн:  деп ... ... ... ...  -  үлкен ми сыңарларының анализдік, синтездік қызметінің нәтижесі. А.А.Монтьевтің айтуынша, сөйлеу әрекеті, теориясына сай, барлық ... ... ... ... бір ... ... ... екен. Тілді интелектуал қызметінің құралы ретінде ала отырып, психолог-ғалымы былай көрсетеді:1.Сөйлеу әрекетін жоспарлау 2.оны жүзеге асыру3. салыстыру мен бақылау ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы сөйлеу деп аталатын үлкен екі түрге, сонан кейін сырттай сөйлеу ауызша, ... ... тағы ... ... бұл түрлері бір-бірмен тығыз байланыста іске асып отырады. Өйткені олардың физилогиялық негізі бір, ол негіз  -  ... ... ... ... ... ... ... Психолог Т.Тәжібаев: Ауызша сөз бен жазбаша сөздің арасындағы үлкен айырмашылықтар бар, ол айырмашылықтар балалар тілінде айқын көрінеді  -  дей ... бұл ... ... ... ... ... оның механикалық құрылысының күрделілігінде дегенді айтады. Жазып сөйлегенде логикалық байланыс ... ... ... ... ... да, ... да әңгімелесуші оқушылардың пікіріне байланысты өзгеріп отырады.     Ауызша сөйлеу  -  кезінде актив және ... ... ... ... ... күн ... жиі қолданылатын сөздер болғандықтан деңгейлік тапсырмалардың барлық түрлерінде кездеседі. Пассив сөздер ... ... ... ... күн ... ... ... болғандықтан, ол шығармашылық деңгей тапсырмаларында ғана кездеседі. Мәселен, ғылыми-техникалық атаулар, лингвистикалық, фонетикалық т.б. атаулар. Сөйлеудің ерекше бір түрі жазбаша сөз. Бұл ... ... ... ... ... келгеннен кейін меңгеріледі. Жазбаша сөйлеу адамның сөйлеуінің біршама дамыған кезінде ғана ... ... ... қалам-қағаз ұстап жазып үйренгеннен кейін басталады. Жазбаша сөйлеудің кейбір ерекшеліктері: а) жазған ... ... ... ә) ... ... өте ... талап қойылады; б) грамматикалық ережелерді сақтау қатаң ... ... адам ... ... ... әр ... ... оған қажетті баламалар, мағыналы сөз тіркестерін іздейді. Бұл күрделі ой жұмысын қажет етеді. Сөйлеудің жеке бір түрі  -  ішкі ... Бұл ... ... ... ...  -  ақ ... алудың көрінісі. Әр ұлттық өкілі қандай да бір нәрсе туралы ойласа да, ... өз ... ... Осындай кезде адам ішкі сөйлеуін пайдаланады. Мәселен, жиналыста сөйлейтін оқушы өзі іштей сөйлеп дайындалуы ықтимал. Сыбырлап сөйлеп дайындалуын да ... ... ... ... ... ... деп аталады. Сөйлеуші бұл үшін жатығады. Сыртқы сөйлеуді ішкі ... ...  -  ... деп ... Бұл ... дейінгі жастағы балаларда жиі кездеседі. Сонымен оқушыға білім беру барысында сөйлеу тілінің дамуы үшін ... ... ... ... ... тілі ... үшін бала ... түрде үлкен адамдармен сөйлеу қарым-қатынасында болуы шарт. ... ... ... ... үшін ... реакциясы болуы тиіс және оны эмоциялық түрде қабылдауы керек. Үшіншіден, басқа адамдардың сөзін түсінуден баланың өзінің сөйлеу процесі өте кеш ... ... ... ... ... Төртіншіден, баланың сөйлеу тілінің жетілуі  -  оның өзінің сөйлеуінде тілдің грамматикалық және синтаксистік түрлерін дұрыс ... ... ... ... ...  деуі тегін емес. Шебер сөйлей білу де өнер. Оқушының ... ... ... ...  -  ... ... қорының мол болуы.Сөйлеу тілінің дамуы -өте күрделі процесс. Ол оқушының психикалық дамуына, ... ... ... ... ... Тірі организм үздіксіз дамып өзін қоршаған ортаға бейімделіп отырады. И.П.Павловтың іліміне ... даму ... ішкі нерв ... және ... шындық өмірдің адамға үздіксіз көрсетіп отырған сыртқы ықпалдарының өзара әрекеттестігі, бұл процесс қоршаған орта мен организмнің теңдесуі болып саналады. ... ... ... ... алу адам ... ... түрлі кезеңдерінде түрліше көрінеді. Мәселен, жас баланың алғашқы кезде дыбыстарға қайтаратын жауап реакциясы жалпылама түрде, яғни генерализация сипатында ... ...  ... ... айтқанда немесе сағатқа қарап сөйлегенде, сол сағатқа ұқсас дыбыстардың жиынтығына назар аударады да, дыбыстың ... ... ... дұрыс айыра алмайды. Бұл жағдай баланың ми қабығының анализдік, синтездік жүмысы әлі жонді жетілмегендігін, ягни онда ... ... ... ... әлі мардымсыз екендігін корсетеді. Сөзді жалпылай алу  --  адам ... мен ... ең ... ... Бала ... қабілетке тілі шығып, жүре бастағаннан кейін біртіндсп ие болып отырады.Сөйлеу тілінің толығырақ сипаттайтын оның істеген істері бола ... да, ... ... ... көптеген қасиеттерін байқауға болады.Сөйлеген сөзінен адам мінезінің (рақымдылық пен мейірмсіздік, биязылық пен ... ... пен ... көптеген жақтары көрінуі мүмкін. Адамдармен қарым-қатынас жасауда күйгелектік жасау, не болмаса бөлу, тіпті ... ... адам ... ерекшеліктеріне байланысты келеді. Сөйтіп басқа да психикалық процестерімен қатар сөз де адамдардың жеке басының ... ... ... ... ... ... Сөз, сөз сараптау, тілдік қатынас, екеуара сөйлесу, әр түрлі деңгейлік тапсырмалар ... ... ... ... бір ситуацияға әңгіме құру арқылы оқушылардың сөйлеу тілі дамытылады.  Сөз  --  тілдің ... ... ... ... де ... ... ... өткір де дәл, сезімге әсер етіп, сөйлеуде жандандырытын, ойлаудың икемділігі мен тездігін дамытатын, балалардың сөздік қорын жетілдіре түсу қызметін атқаратындай ... ... ... ... ... ... қажетті білік пен дағдыларды қалыптастыруға мүмкіндікбереді.Баланың өз ойын түсінікті, ұғымды жеткізе білуі отбасынан бастап қалыптасады.Оның алғашқы ұстазы ата  --  ... ... ... мен ... ...  --  күн араласу, сөйлесу арқылы баланың тілі күн санап жетіле береді.Баланың тілі неғұрлым бай болса, ойы да ... кең ... бала ... ... ... ... ойын ... түсу отбасының, балабақшаның қажырлы еңбегінің арқасында жүзеге асады. Сөз этикеті деген ұғым тек ... ... ... ... ... ... мағынада ғана емес, адамдар арасындағы қарым  --  қатынасқа ұйтқы болып реттеп отырудың құралы ретінде тұрақты ... ... ... сөз ... ... сөз ... өзге де ... амал тәсілдер деген мазмұнды аңғартады.Сөз әдебі бүлдіршіндердің адамдармен қарым  --  қатынас жасауы үшін, оның сыпайы ... ... асуы ... ...  --  ақ көңіл  --  күйге жағымды әсер етуі үшін жұмсалады. ... бір ... ... ұжымда, мәдени - көпшілік орындарда және т.б. жерлерде бүлдіршіндердің өзге адамдармен өзара қарым  --  қатынас жасауы алуан ... сан ... ... ... ... айтып тауысу мүмкін емес.Әйтсе де мұндай сан ... ...  --  ... ... ... болады.Оларды, негізінен, мынадай басты  --  басты топтарға бөлуге болады:сәлемдесу, қоштасу, танысу, кешірім сұрау, жұбату, құттықтау, ... ... ... ... ... ... ... тізбек, әдетте, тұйықталған тізбек емес, сондықтан басқа да тақырыптық ... ... ... ... ... оның көпшіл екенін немесе тұйық екенін айыруға болады, адамның ақылы, сезімі, еркі оның сөзінен ... ... сөз етіп ... ... мен ... ... ... ойлауға бейімділігі бар жоғын олардың сөзінен білуге болады. Адамдар жаратылысынан ... ... ... мен ... қатты әсер етсе, әдетте сөйлеген сөз де терең сезіммен айтылып, тыңдайшыларға жетіп жатады. Жас ... оның ... және ... толы ... жақсы ұғып алады. Сөз баршамызға мәлім, басқа адамдарға мәлімет беру үшін ғана керек емес, сондай-ақ сол ... ... ... ... ... ... үшін ... Осы тұрғыдан алғанда адам сөйлеген сөзінің дұрыс екендігіне, керек жағдайларда жұрт оның ақылын алып, айтқанын ... көзі ... оның ... ролі ... ...                    ... М.  -  Психология.                     2. ... Қ. ... ... - ... 2002.  
        
      

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психология213 бет
Ойлау мен сөйлеу туралы жалпы түсінік39 бет
Ойлау, сөйлеу9 бет
Қазақ тіл біліміндегі когнитивтік парадигма441 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
«Зияты бұзылған 3-5 сынып оқушылардың жазбаша сөйлеу тілі бұзылыстарының сипаты»48 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет
Адамның әлеуметтік мәртебесі: сөйлеу әдебінің ерекшеліктері95 бет
Араб тіліндегі есімді сөйлемдер56 бет
Атаулы сөйлем11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь