Кәсіпорынның негізгі қызмет табыстарының талдауы

Мазмұны

Жоспар бет

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

І. Өнімді өткізуден түскен табыстардың теориялық негіздері.
1.1.Табыстылықтың теориялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
1.2.«АВК Капланбек» ЖШС.нің жалпы экономикалық сипаттамасы
және экономикалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.3. «АВК Капланбек» ЖШС.нің бухгалтерлік есебін ұйымдастыру... 14

ІІ. Кәсіпорынның негізгі қызмет табыстарының талдауы
2.1 Кәсіпорын табыстылығының көрсеткіштері және оларды талдаудың
міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
2.2 Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... . 21
2.3 Маржиналды табысты талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
2.4 Табыстылықтың салыстырмалы көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... 49

ІІІ. Өнімді өткізуден түскен табыстардың аудиті мен жетілдіру жолдары
3.1 Аудиттің маңыздылығы мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
3.2 Негізгі қызмет табыстарының аудиті және аудитті жүргізудегі
процедуралардың жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 76

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 82

Пайдалынылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84
Кіріспе
Қазіргі нарықтық жағдайда ұйымдарда табыстылық маңызды орын алады. Республикамыздағы бухгалтерлік есеп жүйесі максималды түрде халықаралық қаржылық есептілік стандартқа көше бастаған.
Қаржының тұрақтылығы мен рентабельділікке талдау жүргізу мәліметтері ұйымдардың жедел басшылық жұмысы және олардың құрылымдық бөлімдері үшін қолданылады, мемлекеттік қаржылық есеп беруді құрастыру үшін, экономикалық болжамды және ағымдағы жоспарды, қорыта келе, еліміздің экономикасын дамыту заңдылықтарын оқып білу және зерттеу қажет.
Қазіргі заман шартында шаруашылықпен айналысатын ұйымның қаржы жүйесі заманға сай, толық және дұрыс экономикалық ақпараттарсыз күрделі экономикалық механизммен басқару тәжірибелі түрде жүргізу мүмкін емес.
Диплом жұмысының мақсаты «Өнімді өткізуден түскен табыстың талдауы және аудиті» туралы алдағы кезеңдегі жағдайын қарастыру болып табылады.
Диплом жұмыс үш бөлімнен тұрады. Әр бөлім атауларына сай толық ашылады.
1-бөлім Кәсіпорынның жалпы экономикалық сипаттамасы
2- бөлім Кәсіпорынның негізгі қызмет табыстылығын талдау
3-бөлім Өнімді өткізуден түскен табыстарының аудиті мен жетілдіру жолдары
Осы бөлімдер бөлімшелерден тұрады. Осы жұмысты жазу кезінде Қазақстан Республикасының Үкіметінің қаулылары және заң актілері білімді экономистердің теориялық және тәжірибелік бағыттары, жұмыстары қолданылады. Бұл дипломдық жұмыста статистикалық экономика-математикалық және жеке ауқымды зерттеу әдістерін қолдана отырып, кәсіпорынның қаржылық есеп беру мәліметтеріне талдау жасалған.
Диплом жұмысының бірінші бөлімінде табыстылықтың теориялық аспектілері қарастырылады. Яғни, көптеген білімді экономистердің теориялық, тәжірибелік бағыттары және жұмыстары қолданылады. Сонымен қатар, қарастырып отырған мекеменің жалпы экономикалық сипаттамасы, көрсеткіштері қолданылады және бухгалтерлік есебінің ұйымдастырылу жолдары қарастырылады.
Екінші бөлімінде Кәсіпорынның негізгі қызметтен түскен табыстылығын
талдау сонымен қатар табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін талдау және маржиналды табысты талдау жолдары толығымен ашылады.
Үшінші бөлімінде Өнімді өткізуден түскен табыстардың аудиті мен жетілдіру жолдары жазылады. Қаржылардың келіп түсуінен және жұмсалуынан қаржы нәтижесі орныдалады. Мұнда қаржы көрсеткіштерінің деңгейін және өсіңкілігін талдау, рентабельділік көрсеткіштеріне кестелер түрінде талдау жасалған.
Бизнестің кәсіби аудит проблемасын зерттеудің көкейтестілігі мүмкіндігінше аз шығынмен аса жоғары экономикалық тиімділікке қол жеткізуді оңтайлы ұйымдастыруға ұмтылатын барлық қатысушылардың мүддесінен білінеді. Аудит жоспарлау, талдау, үйлестіру, есеп, ұйымдастыру, бақылау және реттеу сияқты басқару қызметтерімен тығыз байланысты.
Егер есептің көмегімен ақпарат көздері қалыптасатын болса, онда оның кешенді аудиті шаруашылық жүргізуші субъектілердің экономикалық процестерін жоспарлау, ұйымдастыру және реттеу барысында жіберілген кемшіліктер мен қателіктерді анықтауға және оны қайтадан болдырмауға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасында индустриясы дамыған елдердің озық тәжірибесіне сәйкес бизнестің жаңаша кешенді тәуелсіз кәсіби аудиті жүзеге асырылуда. Операциондық аудит пен қаржылық есептілік аудит және оның басқа да маңызды түрлері посткеңестік аумақтарда нарықтық экономиканың қалыптасуындағы шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметінің тиімділігін арттыру бойынша ғылыми негізделген ұсыныстармен және шындыққа жанасымды ақпараттармен мүдделілік танытатын пайдаланушылардың қажеттіліктерін қамтамасыз етеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» 2007 жылғы 28 ақпандағы Қазақстан Республикасының №234-ІІІ заңы
2. Аудиторлық қызмет туралы заң Алматы,2006 жылғы 5 мамырдағы № 139-№ ІІІ
3. Халықаралық қаржылық есеп берудің стандарттары 2006ж
4. Бухгалтерлік есеп стандарттары. Қазақстан Республикасының Ұлттық комиссиясы. Алматы, 1996-2003ж.
5. Қазақстандағы аудиттің халықаралық стандарттары. «Ішкі аудит қызметінің жұмыстарын қарастыру» Т.1. Алматы,2001 ж.
6. Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі.Алматы:«Бико»,2004ж.
7. Абленов Д.О. «Аудит негіздері». Алматы: Экономика,2003 ж.
8. Абрютина М.С «Финансовый анализ коммерческой деятельности» Финансовый менеджмент Москва «фин пресс» 2002г.
9. Әбдіманапов Ә.Ә. «Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері»-Алматы: АЙАН, 2001ж.
10. Әжібаева З.Н., Байболтаева Н.Ә. Жумагалиева Ж.Ғ., «Аудит». Алматы, 2006 ж.
11. Байдаулетов М. «Аудит». Алматы,2004 ж.
12. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп, Маркет Алматы 2005ж.
13. Бочаров В.В. «Финансовый анализ» Питер 2002г.
16.Дуйсенбаев К.Ш., Егенбердиева С.К. «Анализ финансовой устойчивости предприятия»// Библиотека бухгалтера и предпринимателя -2004-№ е 21
18.Дуйсенбаев К.Ш., Егенбердиева С.К., Дюсембаева З.К. «Аудит и анализ финансовой отчетности». Алматы : «Қаржы-қаражат», 1998 ж.
19. Жумагалиева Ж.Ғ., Жаппарханова М.С. «Басқару есебі» Алматы 2006ж
20.Ержанов М.С. «Теория и практика аудита». Алматы,2000 ж.
21. Ефимова О.В. «Финансовый анализ» Москва 2002г.
22. Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» Алматы экономика 2006ж.
23. Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А. «Қаржылық есеп» Алматы экономика 2001ж.
24. Қожамқұлов Т. «Еңбектi ұйымдастыру мен басқару тәсiлдерi». Алматы, Мектеп,2002
25. Көкенов У.Ж., Көкенова Ф.У. « Кәсiпорындардың бухгалтерлiк есебi». Алматы, Рауан, 1992.
26. Міржақыпова С.Т. «Банктегі бухгалтерлік есеп» Алматы: Экономка 2006ж
27. Назарова В.О.«Бухгалтерлік есеп принциптері»Алматы:Экономика 2005ж
28. Сатмұрзаев А.А., Укашев Б.Е. «Аудит теориясы», Алматы,1999 ж.
29. Салина А.П. «Принципы бухгалтерского учета»-Алматы: Экономика, 2003г.
31.Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет: Учебное пособие». Алматы: Экономика,2000ж.
32.Тасмағанбетов Т.А. т.б. «Кәсiпорындардағы бухгалтерлiк есеп». Алматы, Экономика, 2002.
33. Радостовец В.К. «Бухгалтерский учет на предприятии» Алматы 1998г.
34. Энтони Р.Дж.Рис. «Учет ситуаций и примеры»- М.:Финансы и статистика, 2003г.
35.Чумаченко Н.Г. «Совершенствовать экономический анализ.» //Бухгалтерский учет -1997-№11.
        
        Мазмұны
Жоспар
бет
Кіріспе
............................................................................
................................. 3
І. Өнімді өткізуден түскен ... ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық сипаттамасы
және экономикалық ... ... «АВК ... ... ... ... ұйымдастыру... 14
ІІ. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... және оларды талдаудың
міндеттері..................................................................
........................... 17
2.2 Табыстылықтың ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштерін талдау................
49
ІІІ. Өнімді өткізуден түскен табыстардың аудиті мен жетілдіру жолдары
3.1 ... ... ... ... ... қызмет табыстарының аудиті және аудитті жүргізудегі
процедуралардың ... ... ... ... ... ... ұйымдарда табыстылық маңызды орын алады.
Республикамыздағы бухгалтерлік есеп жүйесі максималды ... ... ... ... көше ... ... мен ... талдау жүргізу мәліметтері
ұйымдардың жедел басшылық жұмысы және олардың құрылымдық ... ... ... ... есеп ... ... үшін, экономикалық
болжамды және ағымдағы жоспарды, қорыта келе, еліміздің экономикасын дамыту
заңдылықтарын оқып білу және зерттеу қажет.
Қазіргі заман шартында ... ... ... қаржы жүйесі
заманға сай, толық және ... ... ... ... ... ... ... түрде жүргізу мүмкін емес.
Диплом жұмысының мақсаты «Өнімді өткізуден түскен табыстың талдауы
және аудиті» туралы ... ... ... ... болып табылады.
Диплом жұмыс үш бөлімнен тұрады. Әр бөлім атауларына сай ... ... ... ... экономикалық сипаттамасы
2- бөлім Кәсіпорынның негізгі қызмет табыстылығын талдау
3-бөлім Өнімді өткізуден түскен табыстарының аудиті мен ... ... ... тұрады. Осы жұмысты жазу кезінде Қазақстан
Республикасының Үкіметінің ... және заң ... ... ... және ... бағыттары, жұмыстары қолданылады.
Бұл дипломдық ... ... ... және ... зерттеу әдістерін қолдана отырып, кәсіпорынның қаржылық есеп беру
мәліметтеріне талдау жасалған.
Диплом жұмысының ... ... ... ... аспектілері
қарастырылады. Яғни, көптеген білімді экономистердің теориялық, тәжірибелік
бағыттары және ... ... ... ... ... ... жалпы экономикалық сипаттамасы, көрсеткіштері қолданылады және
бухгалтерлік есебінің ұйымдастырылу ... ... ... ... негізгі қызметтен түскен табыстылығын
талдау сонымен қатар табыстылықтың абсолютті көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... ... бөлімінде Өнімді өткізуден түскен табыстардың аудиті ... ... ... ... келіп түсуінен және ... ... ... ... қаржы көрсеткіштерінің деңгейін және
өсіңкілігін талдау, рентабельділік көрсеткіштеріне кестелер түрінде талдау
жасалған.
Бизнестің кәсіби ... ... ... ... аз ... аса ... экономикалық тиімділікке қол жеткізуді
оңтайлы ұйымдастыруға ұмтылатын барлық қатысушылардың мүддесінен білінеді.
Аудит жоспарлау, талдау, үйлестіру, есеп, ұйымдастыру, ... және ... ... ... ... байланысты.
Егер есептің көмегімен ақпарат көздері қалыптасатын болса, онда оның
кешенді аудиті шаруашылық жүргізуші ... ... ... ұйымдастыру және реттеу барысында жіберілген кемшіліктер мен
қателіктерді анықтауға және оны ... ... ... береді.
Қазақстан Республикасында индустриясы дамыған елдердің озық
тәжірибесіне сәйкес ... ... ... тәуелсіз кәсіби аудиті жүзеге
асырылуда. Операциондық аудит пен қаржылық есептілік аудит және оның ... ... ... посткеңестік аумақтарда нарықтық экономиканың
қалыптасуындағы ... ... ... ... тиімділігін
арттыру бойынша ғылыми негізделген ұсыныстармен және ... ... ... ... пайдаланушылардың қажеттіліктерін
қамтамасыз етеді.
1-Бөлім. Өнімді өткізуден түскен ... ... ... ... ... ... субъектісінің табыстары- деп Қазақстан ... ... №5 ... - деп аталатын стандартына сәйкес есепті
кезеңдегі активтердің көбеюін (ақша қаражаттарының, басқа да ... ... ... ... және ... азаюы (өтелінуі)
негізінде капиталдың көбеюін (үлес қосушылардың қосқан жарналарынан басқа)
яғни экономикалық пайда табуды айтамыз.
Мұндай табыстарға:
- дайын бұйымдар мен ... ... ... ... ... көрсетуден алынатын табыстар;
- дивиденттер, ролятилер және пайыз (процент) түрінде алынатын ... да ... ... ... ... ... табыстар қатарына шаруашылық субъектісіне келіп
түскен, кіріс етілген және ... ... ... мына ... ... ала ... ретінде алынған табыстар;
- алынған несиелердің және қарыздардың қайтарылуы.
Сондай-ақ, қызметтер көрсету ... ... ... барынша дұрыс бағалау мүмкін болмаған ... ... ... ... ғана ... ... шаруашылық субъектісі қызметінің түріне және бағытына
байланысты мынадай түрлерге бөлінеді:
- негізгі қызметтен алынған табыстар;
- ... емес ... ... ... ... ... ... қызметтен алынған табыстары мен негізгі емес қызметтен
(жанама ... ... ... қосындысы оның жиынтық табысын
құрайды.Ал бұл табыс сатылған өнімнен, көрсетілген қызметтен ... ... ... ... құны ... бағаланады.Өткізу құны шаруашылық
субъектісімен активті сатып алушының немесе пайдаланушының ... ... ... ... ... ... шарттар қанағаттандырылған
кезде танылады:
- табыс сомасы дұрыс бағаланған жағдайда;
- субъектінің экономикалық пайдаларды алу ... ... ... ... ... ... ... берген жағдайда;
- мәміле бойынша нақтылы жұмсалған немесе күтіліп отырған ... ... ... субъектісінің негізгі қызметтен алатын табыстары – ... мен ... ... ... шығарған тауарларды сатудан,
көрсеткен қызметтерден, сондай-ақ орындалған жұмыстардың барысында тапқан
табыстары саналады.Субъектінің негізгі ... ... ... ... «Негізгі қызметтен түскен табыс» - деп ... ... ... ... ... мен ұйымдардың негізгі емес қызметінен түскен табыстары –
деп субъектінің ... ... ... басқа жұмыстарды
(қызметтерді) орындауы ... ... ... табыстарын
айтады.Шаруашылық субъектісінің бұндай қызметтерді атқаруы,жұмыстарды
орындауы ... ... ... ... емес ... түскен
табыс» - деп аталатын бас шоттың бөлімше шоттарында есептелінеді.
Нарықтық экономика шарты бойынша кәсіпорынның ... ... ... ... Кәсіпорынның табыстылығы нақты және салыстырмалы
көрсеткіштер арқылы сипатталады. Нақты табыс көрсеткіші- бұл ... ... Шет ... ... ұғымы келесі мағынада анықталады:
Табыс-бұл экономикалық пайданың өсуі есеп беру ... ... ... ... ... ... пассивтердің азаюынан
капиталдың өсуі.
Табыс көрсеткіштер жүйесі ең алдымен ... ... ... ... Оған ... ... Өнімдерді сату мен қызметтер көрсетуден түскен кіріс;
- Жалпы табыс;
- ... ... ... өзге ... ... емес қызметтен алынатын табыс;
- салық салынғанға дейінгі табыс;
- салық салынғаннан кейінгі жай қызметтен түскен табыс;
- ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі болып танылатын таза
табыс.
Табыс жалпы алғанда тірі және ... ... ... шығындарының
өнімділігін, шаруашылықтың нәтижелерін көрсетеді. Кейбір ... ... ... ... басқа экономистер кәсіпорын жұмысы
тиімділігіне жатқызады. Біздің көзқарасымыз бойынша бірінші айтылған ... ... ... сай ... маңызы өте зор. Табыс: не
өндіреміз, кімге және ... ... ... үш түбірлі бір бірімен ... ... ... ... нарықтық экономикада өндірістік және әлеуметтік дамуының негізгі
көзі болғандықтан, кез келген кәсіпорын қызметінің мақсаты табыс табу болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ... өзін қаржыландыруына әсерін тигізеді. Әр кәсіпорын ағымдағы ... ... ... ... ... арқылы жабады. Уақытша
жетіспеушілік кезінде ... ... банк ... және ... несие
бойынша қамтамасыз етеді.
Өнімнің бағасы еңбек шығындарына сәйкес болуын, ... ... ... ... және өзіндік құнынның ... ... ... ... жүйесі және өнімнің өзіндік құнын анықтау ғылыми
негізделген болуы керек. ... бөлу ... ... ... алуы ... ... дамуын, тиімділігінің жоғарылауына ынталандырушы фактор
қызметін атқарады.
Табысты тиімді пайдалану тек қалған барлық ... ... ... ... ... ... жазалау шаралары, салық салу
акциздер, жол ақысы, дивиденттер, өсім ақы, салымдар, пай жарнасы, қаржы
салымдары, ... ... ... және ... ... ... ... табыс көлемі кәсіпорынның қаржы-шаруашылық қызметінің (кіріс және
шығыс туралы есеп ... ... ... ... ... жатады.
Бес жүз мың теңгелік табыс қызмет масштабының және кәсіпорынның салған
қаржы ... ... ... ... ... орай салыстырмалы сомасы
бірдей болмайды. Сол себептен, ... ... ... ... ... ... көрсеткішін қолданады, оған әр түрлі ... ... ... ... және ... қызметінің тиімділігін
сипаттайтын кәсіпорынның ... ... ... ... сияқты мемлекетте көңіл бөледі. Сондықтан әр кәсіпорында ... ... ... көрсеткіштеріне жүйелік талдау жүргізу өте қажет.
Тауарларды сатудан түскен пайда, талдау ... ... есеп ... ... ... ... мен немесе басқа шаруашылық ұйымдар
сол мерзіміндегі ... ... ... жеке ... ... осы ... ... болып табылады.
Кәсіпорынның қаржы нәтижелері сипаттамасы пайда ... ... қана ... ... ... ... пайда көлемін
– қандай шаруашылықта, қай салада қорлар тиімді ... ... ... ... ... ... ақшаның құнсыздануына әкеліп соғатын
өнімнің өзіндік құнының өсуі себебінен ... ... ... жағдайда ең
сенімді өндірістік тиімділік көрсеткіші – ... ... ... ол, баланстық пайданың өткізілген ... ... ... ... ... ... ... пайда ол қаржылық нәтижелерде, жұмыс пен қызмет, басқада
өткізулер, өткізуден тыс операциялар ... ... мен ... ... ... нәтижелері:
- өнімді сатудын көлемі, дайын өнімнің ауыспалы қалдықтарынан,
дайын өнімді ... ... ... ... ... ... ... құрылымы;
- тауар өнімінің сапасымен, өнімдерді өткізу нарығы, сату нарығы
мен құнсыздану процесіндегі ... ... ... сату
бағасы;
- өнімнің өзіндік құны;
Басқа өткізуден ... ... үш ... бөлінеді:
- Қорларды сатудан пайда;
- Қосалқы шаруашылық ... ... ... пайда;
- Негізгі қорларды және материалдық емес активтерді өткізуден
пайда.
Өткізуден тыс ... ... ... ... ... пайдасынан құралады:
- негізгі құралдарды және жерді жалға ... ... ... және төленетін өсім айыбы мен жазалар;
- дебиторлық ... ... ... ... ... ... шығындар;
- акция, облигация, депозиттерден табыстар;
- валюталық операциялар бойынша табыстар мен шығындар.
Салық салынатын пайда баланстық пайда мен ... ... ... ... ... салығы ұсталатын (құнды қағаз және бірлескен
кәсіпорынның ... ... ... ... тек ... ... алынған, бюджетке толық шығын, есептегенде пайдаға салынатын салыққа
жеңілдікті есептеуде қаралатын.
Таза пайда- бұл барлық салықтардан, ... ... ... қайырымдылық қорларына аударымдардан кейін кәсіпорын басшылығында
қалатын пайда.
Талдау процесінде таза табыс көлемінің ... ... ... ... және оған әсер ететін факторлар зерттеледі. Таза
табысқа әсер ететін негізгі факторлар болып, ... ... ... ... ... ... пайдалылық деңгейі, өткізуден тыс операциялар
табысы, олар бойынша шығындар табыс салығы мен басқа да ... ... ... төленетін кәсіпорын табыстылығын талдау өткен ... ... ... және ... молдығы өндірістің маңызды тиімділік көрсеткіші
болып табылады. Пайда- бұл, біріншіден, ... ... ... көзі,
екіншіден мемлекеттік және жергілікті бюджет табыстарының көзі
Табыс деңгейі мен кәсіпорын рентабельділігі ... ... ... ... ... ... ... тереңірек
талдау үшін әсер етуші факторларды мақсатқа сай топтастыру керек.
Сыртқы факторлар ... ... ... ... және басқа да факторлар, яғни, бір
кәсіпорында қосымша ... ... ... ... ... өзгерістер, кәсіпорын жоспарында қаралмаған өнімнің көтерме
бағасы, қолданылатын ... ... ... жартылай
фабрикаттар, қызметтер мен тасымалдарға белгіленген бағалар,
сауда жеңілдігі, амортизациялық аударым ... ... ақы ... және оған ... ... тағы ... ... мөлшері кәсіпорын төлейтін салық;
- кәсіпорынға әсер ететін шаруашылық ... ... ... ... жоғарғы шаруашылық,
қаржылық, банктік және басқа мемлекеттік тәртіп ... ... ... негізгі факторлар:
а) еңбек нәтижелерін анықтайтын және мемлекеттік тәртіпті бұзумен
байланысты факторлар.
Кәсіпорынның әр түрлі өндірістік, тұрмыстық және ... ... ... ... ... ... көрсеткіші жүйесінде алады. Оған
кіретіндер өнімді ... ... ... ... да ... ... ... (зиян); өткізуден тыс операциялардан табыс, шығын; баланстық
пайда салық салынатын табыс, таза ... және тағы ... ... ... ... ... нақты тиімділігін
сипаттайды. Табыс бойынша авансталған қаржыны қайтарым даңгейі кәсіпорынға
салынған активтердің табыстылығы анықталады.
Табыс көрсеткіштерін есептеудің бастапқы кезеңі, өнімді ... ... ... ... сатудан түскен қаржы кәсіпорынның өндірістік ісінің
аяқталғанын авансталған қаржының қайтарылуын ... Сату ... ... ... ... әсер тигізеді.
2. «АВК Капланбек» ЖШС-нің жалпы экономикалық сипаттамасы
Капланбек шарап заводының ... 1934 жылы ... ... ... ... ... өнім ... келген.Кеңестер одағы тарағасын 1994
жылдан бастап завод ... ... ... ... ... ... ... құрылды.
Міне содан бері 13 жыл көлемінде шарап түрлерін ... өз ... ... ... көптеген қыр-сырын игеріп шарап өндіру мен сатып-
өткізудің тәжірибелік сырларын ... ... ... ... ... ... ... жаңартып және жаңа жүзім сорттарын өсіру арқылы
шараптың жаңа түрлерін шығару қаралған.
- Шаруа ... ... ... және жергілікті
тұрғындармен жеке ... ... ... ... ... ... «Капланбек АВК» ЖШС-нің шығарған өнімдерін Қазақстанның қалалары
аудандары және алыс ... шет ... ... Сатып өткізу негізінен келісілген көтерме сауда арқылы және
дүкендер арқылы жүргізіледі.
Өндірістік өнім ... ... ... ... 6,7 млн ... ... бәсекелестері болып:
1) «Бахус» Ашық Акционерлік Қоғамы;
2) «Конысбаев» - шарап заводы және Абай ... ... ... ... ... шарап заводтары есептеледі.
«Капланбек АВК» ЖШС Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ... ... инфраструктура мен жарақталған шарап өнімдерін шығару
үшін ... ... ... сай ... ... жүзімді өңдеу арқылы маркалы шараптың 8 ... ... ... «Мускат», «Ақ-бұлақ», «Ислам», «Жоламан»,
«Ерке-Тумаш», «Қызыл-Таң» және де орденді шараптың үш түрі ... ... ... ... 12 ... ... ... жылы завод бөлім-бөлімімен қайта жаңартудан өтіп бірнеше
ғимараттар мен үлкен жертөле ... ... ... ... ... ... жылы шарап өндіру цехы тоқтаусыз және көпжақты ашыту
бойынша қайта жарақталып,1200 гкал/сағ ... 4-16 ... ... ... 850 ... ... ... 8 желі бар;
- сөткесіне 75 тонна жеміс өңдейтін 2 желі ... ... 1500 ... ... 2 желі ... ... 5000 ... құятын 1 желі бар;
- сөткесіне 500 долл беретін спирт колоннасы құрастырылып жатыр;
- сөткесіне 280 дол беретін коньяк колоннасы жұмыс ... ... ... 2 ... тұрады.Осы ғимаратта керекті құралдармен
жабдықталған зертхана орналасқан.Зертханада шараптардың және ... ... ... жүргізіледі.
Есеп шоты – 009467183 Халық Банкі
Шымкент қаласы МФО – 195801604
СТН – 581200001712
Қаржылық ... ... ... ... ... |2005 г |2006г |2007г |
| ... | | | ... ... |Мың долл |228,94 |114,56 |19201,5 ... ... |Мың долл |91396,0 |93406,2 |97506,8 ... ... |Мың долл |16,69 |67,83 |35,95 ... ... ... |Мың ... |12633,7 |25131,6 |24397,5 ... өнімнің өзіндік |Мың теңге |48028,3 |126,25 |5208,2 ... | | | | ... ... ... |Мың ... |11747,7 |19252,5 |19728,3 ... құны | | | | ... ... ... |Мың ... | | | ... ... | |+886,0 ... |+5403,3 ... ... |Мың теңге |2136,8 |2620,7 |3494,3 ... ж/е ... да |Мың ... |125,2 |13953,2 |2615,0 ... | | | | ... ... ... теңге | | | ... | |-1250,8 |-1428,9 |-706,0 ... беру ... жоспарланған баланстық табыстың орындалуын және өсу
құрамын талдау
|Баланстық табыстың | ... ... беру жылы ... ... | |
| | ... |Нақты |
| ... ... |939200 ... |164094 ... ... түскен |12633,7 |15458,97 |19252,5 ... | | | ... ... ... ... |17983,6 ... ... | | | ... өткізілген |1250,8 ... | ... ... | | | ... «АВК ... ... бухгалтерлік есебінің ұйымдастырылу жолдары
Қоғамның бухгалтерлік есеп және ... ... ... ... келесідей
нормативтік құжаттарға сәйкес жүргізіледі: ... ... ... ж № 2732 ... есеп ... заң күші ... және ... Республикасының Қаржы Министрлігінің 18 қыркүйек
2002, №438 бұйрығы бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары ( ҚР ... ... ж №372 ... ... зерттеулер) және
есеп қолданудағы әдістемелік ұсынылымдар. Оны құру базалары ... ... ... комиссиясының бухгалтерлік есеп туралы 1996 ж13-15
қарашадағы №3 бухгалтерлік есеп стандарттары (БЕС) және оған ... ... қоса ҚР ... есеп жүйесін реттеудегі басқада
нормативті – құқықтық құжаттар болып табылады. ... есеп ... ... негізгі тәртіптері және ішкі бақылау және сыртқы
аудит талаптары анықталады.
Құрылу негізіне келесідей ... ... ... ... ... ... маңыздылық, сенімділік, бейтараптылық,
сақтық, аяқтылық, сәйкестік, ... шын және ... ... ... және ... ҚР «Салық және бюджетке ... да ... ... ... 2001 ж 12 ... №210 -2
өзгертулермен толықтырылуларына сәйкес жүргізіледі.
Бухгалтерлік есепте есептеу ... ... Есеп ... ... ... есепті ұйымдастыру жауапкершілігі қоғам президентіне
жүктеледі.
Қоғамның ... ... БЕС №2 ... баланс және
қаржылық есептіліктегі негізгі алынымдар» ... ... ... ... ұзақ ... ... жоқ.
Қаржы – шаруашылық қызметі нәтижелері туралы есептілік БЕС №3 ... ... ... ... ... мен шығындар есепті кезеңде таза
табыс пен зиянды анықтауда қосылады.
Қоғамның есепті кезеңі болып күнтізбелік жыл ... ... ... ... құру кезінде жіберілген қателер сомасын
дұрыстау есепті ... ... және ... ... ... Алдынғы
кезеңдегі мәнді қателер сомасын дұрыстау, есептілікте бөлінбеген табыстың
бастапқы сальдосын өзгерту арқылы жүргізеді.
БЕС №3 ... ... ... ... туралы есеп» калькуляциялау
үшін, және сонымен қатар ... ... ... және ... ... Бұл ... қоғамның ішкі пайдаланушылары үшін ... ол ... ... ... және қоғамның коммерциялық
құпиясы болып табылады. Табыспен сәйкестендіру мақсатында, оған қоса « ... ЖШС ... ... мен ... ... ... шығындар
бөлімі шартты түрде негізгі және негізгі емес ... ... ... бөлінеді.
Кәсіпорынның кассасы жұмысшы қызметкерлерге есептелген ... ... есеп ... ... ... көлік құралдарына шығындарды (жанар –
жағар майға ) ... ... ... ... тауарларды сатып алу үшін, сатылған
өнім үшін түсетін ... ... ... ... ақ ұйымның хат және басқада
құжаттарды пошта арқылы жөнелтуі үшін есеп айрысуға арналған. Касса арнайы
жабдықталған, яғни ... ... ... ... ... ... ... сейфі бар бөлімде орналасқан.
Кассадағы нақты ақшалар касса қызметкерлерінің мөрі сүргіш арқылы
басылып жабылатын сейфте ... ... ... ... ... кассаны жауып күзетшіге тапсыруы тиіс. Кассадағы ... ... ... яғни ... ... жауап береді.
« АВК Капланбек» ЖШС жылдық бухгалтерлік қорытынды есеп ... ... ... ... ...... ... туралы есептен;
3. ... ... ... ... ... ... қозғалысы туралы есептен;
5. Түсініктемелік жазбадан.
Жылдық бухгалтерлік қорытынды есебіне ... ... ... ... ... ... ... өткен жылмен ағымдағы жылдық
мәліметтерін салыстыру арқылы жазылған ... және ... ... ... баптары мен бағалау әдістері ... ... ... Бұл ... ... ... жазбада ұйымның
келесі есепті жылдың есеп саясатына енгізілетін өзгерістер жайлы ... ... ... есеп беру ... 1 қаңтардан 31
желтоқсанға дейінгі аралық болып бекітілген.
ІІ-бөлім. Кәсіпорынның негізгі қызметтен түскен ... ... ... ... ... және оларды талдаудың
міндеттері.
Кәсіпорынның нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... табыстылығы абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштермен
сипатталады. Табыстылықтың абсолютті көрсеткіші – бұл табыстар ... ... ... ... ... ... ... түрде анықталады:
«Табыстар дегеніміз – қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі, не
болмаса пассивтердің азаюы түріндегі есепті кезеңдегі ... ... ... ... бұл ... ... есебінен өсуден басқа
жағдайдағы капиталдың өсуіне әкеледі».
Ықшамдалған түрде бұл түсінік 1995 жылы 26 желтоқсандағы «Бухгалтерлік
есеп туралы» заң күші бар ҚР ... №2732 ... ... ... ... ... ... – бұл есептік кезеңдегі
активтердің ұлғаюы немесе міндеттемелердің азаюы».Белгілі бір ... ... ... ... алу мүмкін емес.Өз кезегінде, табыс
алмай ... ... ... ... және ... ... шешу
мүмкін емес.
Табыстылықтың көрсеткіштер жүйесі ең ... ... ... ... ... ... өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден
алынатын табыс; салық салынғанға дейінгі дағдылы қызметтен алынатын табыс;
салық салынғаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... табыс; кәсіпорын қызметінің соңғы қаржылық нәтижесі
болып табылатын таза табыс.
Табыс жинақталған түрде шаруашылық ... ... ... ... ... ... өнімділігін көрсетеді.
Оны кейбір экономистер экономикалық тиімділік көрсеткіштері қатарына
жатқызса, енді біреулері оны кәсіпорын жұмысының тиімділігіне жатқызады.
Біздің ... ... ... ... ... табыстың
абсолютті сомасы салынған қаржылардың қайтарымдылығы ... ... ... ... ... ролі айтарлықтай артты. Өзіміз білетіндей
жоспарлы-директифті экономика жағдайында оның ролі төмендетілген болатын.
Табыс (пайда) табу кез ... ... ... ... ... төмендетілді. Нарықтық экономикаға көшумен табыс (пайда) оның, яғни
кәсіпорынның ... ... ... ... қана ... байланысқан үш
мәселенің шешімін анықтайды: нені, қалай және кім үшін өндіру керек?Табыс
табу кез келген кәсіпорынның қызмет ... ... ... ... ... экономика кәсіпорынның негізгі өндірістік және әлеуметтік дамуының
көзі болып ... ... ... ... ... ... ақталуын және
кәсіпорынның өндірістік-техникалық базасының кеңеюіне негізделеді.Бұл әр
кәсіпорын өзінің ағымдағы және күрделі ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы кезінде, оларға деген қажеттілік, егер ... ... ... олар ... ... ... ссудаларымен және
коммерциялық несиелермен, сонымен қатар ... ... ... ... несиелерімен жабылуы мүмкін.
Табыс есебінен, сондай-ақ кәсіпорынның бюджет алдындағы, банктер мен
басқа да кәсіпорындар, ... ... ... ... табыс кәсіпорынның өндірістік және қаржылық қызметін ... ... ... табылады.
Ол оның іскерлік белсенділігі мен ... ... ... ... қаржылардың қайтарымдылық деңгейі мен
осы кәсіпорынның активтеріне салынған салымдардың табыстылығы ... ... ... ... ролі ол ... ... елдеріндегі арнайы әдебиеттерде табыс ... ... ... ... ... жоқ. Оған 2-ден 6-ға ... ... жатқызады.Біздің
ойымызша, ол тек екі қызмет атқарады.
1) мемлекеттік бюджет табысының көзі;
2) кәсіпорын мен бірлестіктерінің ... және ... ... және ... ... ... ... табысты
шаруашылықты жүргізуші қоғамның, кәсіпорын ұжымының және әр жұмысшының
экономикалық мүдделері байланысатын элементі ретінде көрсетеді.
Осыдан табысты құру және бөлу ... ... ... оның ... ... ... ... субъектінің
тиімділігінің алынған және оның иелігінде қалатын ... ... ... ... ... өз қызметтерін тиімді орындай алуы үшін келесідей негізгі
шарттар қажет болады:
1. Жуықтаудың ... бір ... өнім ... ... ... ... тиіс және ол сондай-ақ еңбек өнімділігінің
үздіксіз өсуі мен өзіндік ... ... ... ... Бұйымдарды калькуляциялау және өнімнің өзіндік құнын анықтау
жүйесі ғылыми негізделген болуы керек.
3. ... бөлу ... ... ... роль ... ... ... дамуы мен оның тиімділігін арттыруда ынталандырушы фактор
болуы тиіс;
4. Табысты тиімді пайдалану тек ... ... ... ... ... ... ... санкциялар, салық салу,
акциздер, жал төлемі, дивиденттер, ... ... ... салымдар, пай (жарна) төлемдері, инвестициялар, есеп айырысу
нысандары, несие түрлері, валюта және ... ... ... және ... мүмкін.
Бірақ табыстың абсолютті мөлшері кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... мың ... табыс кәсіпорынның салынған капиталының мөлшері
және қызметінің ауқымы бойынша әр ... ... ... ... бұл ... ... ... айтарлықтай деңгейде
бірдей болмайды. Сондықтан да алынатын табысты нақты бағалау үшін кәсіпорын
қызметінің тиімділігін сипаттайтын және ... ... ... әр ... ... ... табыстылықтың салыстырмалы
көрсеткіштері қолданылады.
Кәсіпорынның табыстылық көрсеткіштерінің өсуіне шаруашылықты жүргізуші
субъектінің өзі де, ... те ... әр ... ... абсолютті және салыстырмалы
көрсеткіштеріне жүйелі түрде талдау жасау қажет.
Табыстылық көрсеткіштерін талдау міндеттеріне мыналар жатады:
... ... ... ... ... таза ... қалыптасуының құрамдас элементтерін зерттеу;
• табысқа әсер ... ... ... ... және ... ... табысты бөлу бағыттарын, пропорцияларын және ... ... өсу ... ... кәсіпорынның даму перспективасын ескере ... ... ... ... ... ... табыстылықтың (рентабельділіктің) әр түрлі коэффициенттерін және
олардың деңгейлеріне әсер ... ... ... ... ... көрсеткіштерін талдау
Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорынның шаруашылық қызметінің негізгі
және түпкі мақсаты табыс алу ... ... ... осы ... ... ... ... абсолютті көрсеткіші өнімді ( жұмыс, қызмет)
өткізуден алынатын табыс болып табылады.
Ол қаржы – ... ... ... ... есепте қосымша құн
салығы, акциздер және т.с.с. салықтар мен міндетті ... ...... ... ... сату ... және баға ... алынып
тасталып көрсетіледі.
Қаржы – шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есептің осы бабы ... ... ... ... ... ... ең ... үлес салмақты өнімдер мен тауарларды өткізуден
түсетін табыс алады, оның мөлшері өнім ... ... оның ... ... ... ... да ... анықталады.
Өнім өткізуден түсетін табыс сомасына қоймадағы ... ... және ... ... жауапты сақталуындағы тиеліп жіберілген
тауарлардың өзгерістері белгілі бір әсер ... ...... ... ... ... өсуі бірінші жағдайда өткізуден
түсетін табыс сомасының өсуіне, ...... әсер ... ... ... ... ... жоспарланған тауар өндірісінен
және бұйымдардың (дайын өнімдер, сатып алушының жауапты ... ... ... ... өзгерісінен шығуы керек. Бірақ
өнімді өткізуден ... ... ... ... ... ...... қорлардың тым артуы есебінен болатын ... ... ... ... ... ... алу жоспарының негізделуін тексеру
жөнінде мәліметтер келтірілген.
Кесте-3
Өнімді өткізуден түскен табыс жоспарының негізделуін тексеру
|№ |Көрсеткіштер ... ... ... мың |
| | |тг. |
|1 ... ... дайын өнімнің жыл |17983,6 |
| ... ... ... | |
|2 ... өнім ... |29000 |
|3 ... ... жыл ... ... |
|4 ... ... ... мүмкін табыс (1 |31524,63 |
| ... + 2 ... – 3 ... | |
|5 ... ... ... өткізуден алынатын|15458,97 |
| ... | |
|6 ... (4 ... – 5 ... |16065,66 ... ... ... ... ... табыс көлемін 16065,66 мың
теңгеге төмендеткені көрінді. Жоспар жасаған кезде жыл соңындағы өтпеген
өнімнің шамадан тыс ... ... ... ... ... ... табыс 15458,97 мың теңгені емес, 16065,66 ... көп, ... мың ... ... ... еді. Басқаша айтқанда, жоспарды артық
орындау болмас еді.
Өтпеген өнімнің қалдықтары ... ... ... ... ... бір ... ... буып – түю, орау, тиеуге дайындау, көлік
партиясының көлеміне ... есеп ... ... жазу үшін ... ... ... қалады. Осы жерде дайын өнімнің қалдықтарының нормадан ... ... ... ... қызметінің көңіл аударуы қажет. Өнім
шаруашылық байланыстарының үзілуіне байланысты өткізілмей ... ... ... ... сұранысқа ие болмауы мүмкін. Бұндай жағдай
нақты – ... ... ... өндіруші кәсіпорында орын алады.
Орындалған жұмыстар мен көрсетілген қызметтер тауар ... ... ... байланысты қоймадағы өнім қалдықтары бола алмайды. Бұл сондай – ақ
кейбір салалардың өнімдеріне, мысалы, электроэнергетика, көлік, ... да ... ... ... ... алушының жауапты сақтауында болады, яғни өнім
тиеліп жіберіліп сатып алушыға келіп ... ... ... ... ... оны төлеуден бас тартады. Төлеуден бас ... ... ... шарттарын сақтамағандығынан болуы мүмкін.
Есептеу әдісіне көшу өнімді өткізуден түсетін табыс оған ... ... ... ... ... емес, оның тиеліп жіберілген көлемімен
анықталуына әкелді. Бұл талдаушылар тиелген тауарлар үшін ... ... ... ... тиіс ... сөз ... Тиелген тауарлардың бір бөлігін
сатып алушылардың уақытында төлемейтіні белгілі. Бұл ... ... ... ... ... ... орай бұл ... әдетке
айналған. Төлемеушілік көлемі азайған жоқ, ... ... ақша ... ... ... ... Ол үшін сатып алушыға тауарды тиеп ... оны есеп ... ... ... ... ... алу ... банкке талап қою, коммерциялық несиені толтыру қажет.
Нарық жағдайында тиеліп жіберілген өнімдер үшін есеп айырысудың алдын ала
төлеу нысаны да қолданылады. Алдын ала ... ... ... ... ... ... ... болдырмайды. Тиелген өнімдер үшін ... бұл ... ... ... ... Алайда оның
кемшіліктері де бар:
біріншіден, бұл нысан ... үшін ... ... бір ... өндірілген өнім сапасын бақылау
төмендейді, әсіресе егер жабдықтаушы кәсіпорын тауарлар мен ... ... ... орын ... ... ... ... жүргізгеннен кейін, тауарды қажетті
санынан аз алуы мүмкін (мысалы, тоннамен және ... ... ... ... ... алу ... уақытта).
Табыстылықтың екінші абсолютті көрсеткіші – ... ... Ол ... ... ... ... және негізгі қызмет нәтижесінде
өнімді өткізуден түскен табыс пен өткізілген өнімнің өндірістік ... ... ... ... ... ... әсер ететін маңызды фактор ... ... ... оның ... оның ... көп ... тигізеді.
Көптеген кәсіпорындарда өзіндік құнды баптар бойынша талдаумен
айналысатын, оны ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір мөлшерде бұл жұмыс, инфляциясының
әсері және шикізат пен отын – энергетика ... ... ... ... ... ... күрт өсуі және кәсіпорынның меншікті
айналым қаражаттарының жетіспеуі жағдайында өзіндік ... ... ... ... ... емес.
Шаруашылық жүргізудің тұрақты экономикалық жағдайында жалпы табыстың
өсуінің негізгі жолы – ... ... ... өзіндік құнды
төмендету. Бұл, әсіресе шикізат ... үлес ... ... өзіндік
құнында өте жоғары болып келетін өңдеу және ... ... ... ... және металл өңдеу, металлургия, мұнай – химия, тігін, тамақ және
т.б.) қызмет жасайтын ... үшін өте ... ... ... себептерге байланысты табыс өсімін пайдалы
қазбаларды шығарудың өзіндік құнын төмендету нәтижесінде қамтамасыз ету ... Бұл ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Соңғы тұтынушыға бағытталған салаларда сұраныс, өзіндік құн деңгейімен
анықталатын өндіріс және ... ... ... шешуші мәнділікке ие болады.
Заттай түрде өнімді өткізу көлемінің өсуі табыстың ... ... ие ... ... ... ... ... салымдар көмегімен
қол жеткізуге болады, бұл ... ... ... жабдықтарды сатып
алуға, жаңа технологияны игеруге, өндірісті кеңейтуге бағытталуын ... Бұл жол, ... ... ... кәсіпорындардың инфляция, бағаның
өсуі және ұзақ ... ... қол ... ... ... ... мүмкін емес. Күрделі капитал салымдарын жүргізуге қаржылары
мен мүмкіндіктері бар ... егер ... ... ... ... ... онда бұл кәсіпорын өз табысын нақты
өсіре алады.
Өндіріс және өнім ... ... ... әкелетін айналым қаражаттарының
айналымдылығын жылдамдату ... ... ... ... Инфляция
айналым қаражаттарын өте тез құнсыздандырады. ... ... ... – энергетика ресурстарын сатып алуына олардың көп бөлігі бағытталады.
Сатып алушылардың төлемеушілігі және де ... ... ... ала ... кәсіпорынның қаржысының көп бөлігін айналымнан тыс әкетеді. Төлем
жүргізбеудің себептері тек ... ... ... ғана ... ... ... қаржылық есептік тәртіп, банк жүйесі жұмысындағы
кемшіліктер және де вексельдік айналымның дамымауы да болып ... ... ... өсуі есебінен жоғары қарқынмен өседі. Бағаның
өсуі өзінше теріс фактор болып табылмайды. Егер өнімге ... ... мен ... ... техника – экономикалық параметрлердің және
тұтынушылық қасиетінің жақсаруымен байланысты болса, онда ол ... ... ... жалпы табысқа әсерін анықтау үшін қаржы –
шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есептің мәліметтері бойынша келесі
талдау кестесін құруға ... (4 - ... ... ... ... ... ... табысы (мың теңге)
| |Көрсеткіштер |Жоспар бойынша |Нақты өткізілген|Нақты |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
|1 ... ... ... |25131,6 |24397,5 |
| ... түсетін | | | |
| ... | | | |
|2 ... ... |11747,7 |19252,5 |19728,3 |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
|3 ... ... (1 қатар –|886 |5879,1 |46692 |
| |2 ... | | | ... ... ... ... жоспарланған көлемінен 45806 мың теңгеге көп.
Бұл ауытқуға келесі факторлар әсер етті:
1) өткізілген ... ... ... ... өнім ... бағасы;
3) өткізілген өнім көлемі (саны);
4) өткізілген өнім құрамындағы ... ... ... ... осы ... ... анықтау керек. Олардың
есебі келесі түрде жүргізіледі.
1. Өнімнің ... ... ... ... ... өткізілген
өнімнің нақты өзіндік құнынан өткізілген өнімнің нақты көлемінің
жоспарлы ... ... алып ... ... мына ... ... .
Q - ... өнімнің нақты көлемі;
S - өнім бірлігінің нақты өзіндік құны;
S - өнім ... ... ... ... табылған сомада шикізат, материалдар, отын, ... ... ... ... тарифі бағаларының жоспармен салыстырғандағы
өзгерістері бар. Бұл фактор кәсіпорыннан тәуелсіз болғандықтан, ішкі талдау
барысында оны дербес фактор ретінде көрсету ... ... ... ... ... ... ... немесе өсуі кезінде жалпы табыс сәйкесінше өседі немесе азаяды.
Біздің мысалда ... ... ... бұл ... ... ... 4758 ... төмендетті (19728,3 – 19252,5).
2. Жалпы табыстың нақты көлемінің ... ... ... ... ... ... ... бойынша есептеледі:
П= - .
Мұндағы: P және p - өнім ... ... ... ... бағасы.
Басқаша айтқанда, бұл фактордың әсерінің мөлшері өнім өткізуден түскен
нақты түсімнен жоспарланған мөлшерді алып ... ... ... ... ... табыс баға факторы есебінен 734,1 мың теңгеге
(25131,6 – 24397,5) өсті.
3. Өткізу көлемінің өзгерісінің жалпы табыс ... ... ... алдымен өткізу көлемі бойынша жоспардың орындалу дәрежесін
анықтау керек. Табыс көлемі осы факторға ... ... ... ... ... ... көлемі бойынша орындалу
пайызына көбейту керек.
Арнайы әдебиеттерді оқып – зерттеу, тауар өнімдерін ... ... ... құрамындағы құрылымдық өзгерістер ... ... ... ... ... ... онда ... таластары жүргізілетіндігін
көрсетті.
Есептеу үшін өткізілген өнімнің көлемін әр түрлі бағалау ... ... ... ... ... құны ... ... бойынша жоспардың орындалу пайызын есептеу кезінде әр қалай
бағалау, пайдаға әсерін анықтау кезінде ... ... ... әдіс ... ... ... өнімді өткізуден түсетін
табыстың өзгеруі өткізудің физикалық көлеміне ғана емес, сондай – ... ... ... ... ... рентабельділігіне
де әсер етеді. Қазіргі кезде бағалар күнделікті күрделі өзгерістерді бастан
кешіруде, сондықтан біздің көзқарасымыз бойынша өткізу ... ... құн ... ... әлдеқайда дәлелді болып табылады.
Жалпы табысқа тауарлы өнімдерді ... ... ... ... ... арқылы анықталады:
1. N =
Мұндағы: N - өндірістік ... құны ... ... ... ... деңгейі;
S, S - өткізілген өнімнің сәйкесінше нақты және жоспарлы
өндірістік өзіндік құны.
2. П= .
П - ... ... ... көлемінің табысқа тигізетін әсері;
П - жоспарлы жалпы табыс.
Біз талдап отырған кәсіпорын тауарлы ... ... ... ... 16,79
% - ға асыра орындады (19728,3:11747,7*100)-100, нәтижесінде жоспарланған
жалпы табыстан 150 мың теңге артық ... ...... ... ... мен ... ... өнім құрамындағы
құрылымдық өзгерістердің жалпы табысқа әсерін есептеудің екі тәсілі бар:
1) “өткізілген өнімнің нақты ... ... ... ... тиісті жалпы табыс сомасын өткізу көлемі бойынша ... ... ... ... ... ... мөлшерімен
салыстыру арқылы;
2) “өткізу көлемінің өзгеруі” факторының әсер ету ... ... ... ... ... ... ... және алынуға
тиісті табыстың көрсеткіштері арасындағы айырмадан шегеру ... ... ... ... жиі ... өйткені бұл фактордың әсер ету
көлемін есептеуге дейін өткізу көлемінің өзгерісінің әсерін ... ... ... ... ... бойынша” есептелінген, алынуға
тиісті жалпы табыс сомасы осы екі факторлардың ... ... ... бұл ... ... ... ... әсерін шегеру арқылы
өткізілген өнім құрамындағы құрылымдық өзгерістерінің пайдаға тигізетін
әсерін анықтайды.
Біздің мысалымызда есептеулер ... ... 5879,1 – 8860,1 = ... – 2981 + (- 150) = - ... ... нәтижесінде жоспармен салыстырғанда жалпы табыс
3131 мың теңгеге кем алынған.
Біздің ойымызша, бұл фактордың әсерін ... ... ... ... ... ... ... есепті жылы өнімді өткізу көлемі ... ... ... ... жоспарлы құрылым жағдайында алынған
табыспен салыстыру арқылы анықтаған дұрыс болып табылады.
Есептің мұндай әдісі әлдеқайда ыңғайлы әрі дәл ... ... ... ... ... – (8860,1*16,79:100) = 5879,1 – 1487,6 = 3131.
Біздің мысалымызда құрылымның өзгеруі жалпы табыстың ауытқуына ... ... яғни оның ... 3131 мың ... ... ... ... нәтижелері төмендегі кестеде көрсетілген.
Кесте-5
Жалпы табыстың ауытқуына негізгі факторлардың әсері
|№ |Көрсеткіштер ... мың тг ... |
| | | ... %-бен ... ... өнімнің өзіндік құнының|4758 |+28,4 |
| ... | | ... ... бағалар деңгейінің өсуі|+734,1 |+77,7 ... ... ... ... ... |+150 |+3,4 ... |Өткізілген өнім құрамындағы |-3131 |-12,7 |
| ... ... | | |
| ... |+2511,1 |+40,0 ... тыс жалпы табыс келісім бағалары мен өнімді өткізу көлемінің
өсуі нәтижесінде ... ... Егер ... ... ... ... ... бермеген болса және де бизнес жоспармен салыстырғанда өткізілген
өнімнің ... ... ... ... жағдайда жалпы табыс
7889 мың теңгеге (4758 + 3131) ... еді. ... ... ... ... өсуі нәтижесінде азаюын – кәсіпорын жұмысындағы жағымсыз
құбылыс ... ... ... ... ... 2006 жылы ... кәсіпорынның өткізген өнімінің құрамында болған құрылымдық
өзгерістер жатады.
Сондықтан талдаушы, шығарылатын өнім ... мен ... ... ... ... ... ... өзгерістерін талдауға
басты назар аударуы қажет. Егер әрине нарықта оларға деген сұраныс ... ... ... ... ... өндіру мен сату тиімді
болады. Өткен жылмен салыстырғандағы жалпы ... ... ... ... В.А. ... (34) ... ... әдістемесін қолдануға
болады. Нарықтық экономика жағдайында, ... ... ... ... кезде және де олардың деңгейі нарық жағдайымен анықталатын кезде осы
бағалардың өзгерісі туралы ... алу ... ... ... ... ... екі түрлі бағамен, яғни нарықтағы қазіргі және өткен жылдағы
бағалар бойынша жүргізбейді. ... бәрі ... ... және ... ... ... ... олардың тек жылдық қана емес, сонымен
қатар одан да қысқа мерзім аралықтарына, яғни ай, тоқсан, ... ... ... ... болу қажеттілігін тудырады. Мұндай
мәліметтер ең ... ... ... ... және әр ... ... ... органдарына қажет болып табылады.
Біздің мысалымызда өткен жылмен салыстырғанда баға индексі 1,05 – ... ... өсуі ... ... әсер етуі ... табыстың өзгеруіне әсер етуші негізгі факторларға келесі өзгерістер
жатады:
1) ... ... ... ... ... өткізуден түскен табыстың өзгеруі;
3) өткізілген өнімнің 1 теңгеге шаққандағы шығындарының өзгерісі.
Олардың есепті жылы алынған жиынтық табыстың ... ... ... ... ... ... ... келесі аналитикалық кестені
құрайық.
Кесте-6
Жалпы табыстың өткен жылдағыдан ауытқуына факторлардың тигізетін ... үшін ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Өнімді (жұмыс, қызметті) |12633,7 |24397,5 |
| ... ... | | ... ... ... (жұмыс, |11747,7 |19728,3 |
| ... ... ... құны | | ... ... ... (1 – ... 2 - |886 |46692 |
| ... | | ... ... ... |1,00 |1,05 ... ... ... (жұмыс, |24392 |22075 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | ... мәліметтерге сүйене отырып, жоғарыда көрсетілген факторлардың жалпы
табыстың өзгеруіне тигізген әсерін ... ... өсуі ... ... әсер ... анықтау үшін, есепті
жылы өнімді өткізуден түскен табысты өткен жылдың ... ... (ҚҚС және ... ... ... содан кейін оны
есепті жылдың еркін сату ... (ҚҚС және ... ... өткізуден түскен табыспен салыстыру қажет.
Алынған ... ... ... ... ... (өскенін
немесе кемігендігін) және сәйкесінше табыстың да өзгерісін
көрсетеді.
Есепті ... ... ... ... ... ... жылғы бағамен:
24397,5 : 1,05 = 23235,7
Бағалардың өзгерісі және оның ... ... ... – 23235,7 =1161,8 мың ... ... еркін сату бағасының өсуі есебінен түскен есепті жылдағы
қосымша табыс 1161,8 мың теңгені құрайды.
2. Өткізуден түскен табыстың ... ... ... ... жылғы өткізілген өнімнің 1 теңгесіне шаққандағы табысының деңгейі
тұрғысынан алатын болсақ, онда оның абсолютті сомадағы ... ... ... ... ... ... өсуі немесе азаюына пропорционалды түрде
болуы тиіс.
3. Өткізілген ... ... ... 1 ... ... ... ықпалы, есепті жылы өткізілген өнімнен түскен табыстың
1 теңгесіне шаққандағы шығындардың ... ... мен ... жылғы шығындар
деңгейі арасындағы айырмасы ретінде анықталады және бұл ... ... ... ... есептегендегі өнімді өткізуден алынатын нақты
табысқа көбейтеді. Нәтижесі шығынның кемуі немесе артуы кему есебінен жалпы
табыс ... ... ... ... ... ... ... – негізгі қызметтен алынған
(түскен) табыс. Ол сальдоланған қаржылық нәтижені ... және ... пен ... шығындары арасындағы айырма ретінде мына формула бойынша
анықталады:
Д = Д - Р.
Мұндағы: Д- негізгі ... ... ... - ... ... - ... шығындары.
Жалпы табыс көлемі қаншалықты көп және ... ... ... ... ... ... ... білдіретін кезең шығындары
қаншалықты аз болса, негізгі қызметтен алынатын табыс соншалықты жоғары
болады. ... да ... ... ... ... ... жоғарыда аталған көрсеткіштермен, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... ... калькуляция баптары бойынша ... ... ... ... және де ... пайдаланушылар
шығындарды тұрақты және айнымалы шығындарға дәл бөле ... ... ... ... ... табыс көлемімен теңестіруге және
оны талдаудың прогрессивті әдісін ... ... ... біз, бұл ... ... оның нарықтық экономикадағы
ролін қарастырамыз және маржиналды (жалпы) табысты прогрессивті әдіс арқылы
талдай отырып, ... ... ... ... ... әр түрлі
факторлардың тигізетін әсерін анықтаймыз.
2.3 Маржиналды табысты талдау
Нарықтық экономикаға өту өндіріс шығындарын есепке алуды ұйымдастыруды
қайта ... және оның ... ... ... талап етеді. Осы
мақсатта ҚР бухгалтерлік есеп ... мен ... үшін ... дамыған елдердегі шығындарды есепке алуда “директ - ... ... ... ... ... ... Бұл жүйе АҚШ – ... болған
Директ – костинг жүйесінің негізінде “Шығындарды тұрақты және айнымалы
деп бөлу – директ – костинг жүйесінің бірінші ерекше ... - деп ... ... С.С. ... ... ... ... өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты өзгеретін
тікелей шығындар жатады: шикізат және ... ... ... ... отын және ... ... персоналдың жалақысы,
тиісті төлемдерімен бірге жабдықтарды күту және пайдалану шығындары және
бірқатар басқа да үстеме шығындар.
Тұрақты ... ... ... ... және ... шығындары жатады. “Тұрақты шығындар ... ... ... және ... арасында бөлінбейді, олар тура нәтижелерге
жатқызылады”.
Айнымалы шығындар тұрақты ... ... ... ... ... ... ... мөлшері тұрақты болып қалады
және өндіріс көлеміне пропорционалды өзгермейді, мысалы, жал ... ... үшін ... ... ... ... кәсіпорын басшысының жалақыларының кейбір түрлері және басқа
да шығындар.
Тұрақты ... ... ... ... ... сомамен есептеледі.
Оларға кәсіпорын және оның бөлімшелері бойынша смета ... ... ... ... ... ... негізінде кәсіпорынның
шаруашылық нәтижесіне әр бөлімшенің ... ... ... ... ... ... шығындар, жоғарыда аталғандай өндіріс
көлемінің өзгеруіне тәуелді емес. Сондықтан ... ... ... резерві
өндіріс көлемінің өсуінде жатыр. Шығарылған өнім көлемі ... ... өнім ... ... шығындар соншалықты аз келеді.
Шығындарды тұрақты және өзгермелі деп жіктеу біршама шартты сипатта
екенін айта кеткен жөн, ... ... бір бабы әр ... ... ... ... ... тәуелсіз болуы мүмкін. Мысалы, кәсіпорын
қызметінің саласын кеңейту, тиісті қызмет бөлімшелерінің қызметкерлерінің
жұмыс ... ... ... маркетинг бөлімі, жоспарлау -
өндірістік бөлімі және т.б.). Бұл жағдайда белгілі бір ... ... ... ... өсуі ... ... ол шығындар белгілі бір
кезеңде тұрақты ретінде қарастырылады.
Сонымен ... ... ... ... ... жеке баптар
бойыншы өнім шығару көлемінің тұрақсыздығына тәуелсіз бір кезеңнен ... ... ... ... жал ... ... ... мен
тауарларды сақтау бойынша шығындардың көбеюі және т.б.). Басқа бір жағынан
алғанда, ... ... ... ... және ... ... факторлардың салдарынан өндіріс көлемінің өзгеруі ... ... ... ... және ... деп бөлу қысқартылған
(толық емес, шектеулі) өзіндік құнды есептеу мақсатында ... ... алу және ... тек ... шығындар ғана қосылады, яғни
“директ - костинг” жүйесі кезінде ... ... ... ... ... ... Біздің елімізде бухгалтерлік есептің
қазақстандық стандартына көшпес бұрын, толық өзіндік құнды есептеу ... ... ... ... ал ... - ... жүйесі іс
жүзінде қолданылмайды.
Біздің көзқарасымыз бойынша “директ - костинг” жүйесі, ... ... және ... ... құнын калькуляциялауды бірге
байланыстырады.
“Директ - костинг” жүйесін қолдану ... бір ... ... ... және айнымалы деп жіктеу, тіпті нақты
кәсіпорын ... да ... ... мүмкін емес, ол қызметтің өзгермелі
жағдайларына ... ... ... ... - костинг” жүйесін
қолдану барысында ... және баға ... үшін ... толық
өзіндік құнын жүйеден тыс жолмен анықтауға тура келеді. ... ... ... де ... ... ... ... өндіріс шығындары
мен салық салуға жататын табыс есептік жолмен анықталады. “Сонымен қатар, ... ... ... В.К. Радостовец – шығындарды тұрақты және өзгермелі деп
бөлу есептің бақылау және ... ... ... ... ... ықпал етеді”. Басқаша айтқанда, шығындарды бөлу шарттылығының
кемшіліктері “директ - ... ... ... артықшылықтарымен
жабылады, олардың негізгілері:
шығарылған өнімдердің сұрыпталымы мен табысын үйлестіру;
жаңа өнім бағасын ... ... ... ... нұсқаларын ... ... ... (жартылай фабрикаттарды алу);
қосымша тапсырыс қабылдау, ... ... ... және тағы ... болып табылады.
“Директ - костинг” жүйесі – бұл шығындарды олардың түрлері, ... ... мен ... бойынша шығындардың есебінен, өндірістік қызмет
нәтижелерінің есебінен, сонымен бірге шығындар мен нәтижелерін ... ... ... ... ... басқарушылық (өндірістік) есеп
жүйесі.
Өндірістік шығындар және пайда мен шығындар туралы есеп ...... - ... ... ... түрінде беріледі... Бірақ
бұл жүйенің американ ғалымының көзқарасы бойынша белгілі бір кемшіліктері
бар. Олар мыналар: біріншіден, ... және ... ... ... ... әр ... ... оларды біріктіру дұрыс емес. Есепті ... ... деп бөлу ... ... ... сақтауда жатыр” (36).
Профессор С.С. Сатыбалдин, АҚШ – та ... ... ... ... ... және жан – ... зерттеді. Ол біздің көзқарасымызша “директ
- костинг” ... ... ... көрсеткен. Ол оның үшінші белгісі
деп өнеркәсіптік фирманың табыстары туралы көп сатылы есеп ... ... ... ... ... түрде көрінеді:
1. Өнімді өткізуден түскен табыс – 14416.
2. Айнымалы ...... ... ... – 7327.
4. Тұрақты шығындар – 4925.
5. Негізгі қызметтен алынған табыс – 2402.
Маржиналды табыс – бұл өнімді өткізуден ... ... пен ... ... ... (14416 - 7089). ... ... ол – тұрақты
шығындар мен негізгі ... ... ... ... ... Бұл ... сатылы есеп құруға мүмкіндік береді, оның есепті жіктеу үшін ... ... ... кем ... екі ... тұрады: жоғарғысы
маржиналды табысты, ал төменгісі негізгі қызметтен ... ... - ... ... бойынша жасалған табыс туралы есепте айнымалы
шығындардың, өткізу бағасының және өткізілетін өнім ... ... ... қызметтен түскен табыстың өзгеріске ұшырағаны көрінеді.
Жүйеде алынатын ... баға мен ... ең ... ... ... ... ... табыс көлемін болжауға мүмкіндік береді. Бұл
“директ – ... ... ... ... ... ... айнымалы және тұрақты шығындардың өткізілген өнім көлемі,
маржиналды табыс және ... ... ... ... ... ... көрсету үшін графикалық әдісті пайдаланамыз. Декарт координатының
тігінен (“y” белгіленетін ордината осі) ... құн және ... ... ... ... ал ... (“x” белгіленетін абцисса
осі) – табиғи ... өнім саны ... ... келтіреміз.
Кәсіпорын икемді сұранысқа ие болатын бір атаулы өнім ... ... ... ... ... құрамыз. өнім бірлігіне келетін
өзгермелі ... – 9 ... ... ... ... ... көлемі – 10 – нан 70 мың данаға дейін бұйым, осы көлемдегі тұрақты
шығындар – 450 мың ... ... ... – 630 мың ... ... – 1080 мың ... өткізілген өнім бірлігінің бағасы – 24 теңге.
Өнім өндірудің қандай көлемінде, өткізуден түскен ... ... ... ... тең болатын және табыс та, шығын да болмайтын өткізудің
қауіпті көлеміне қалай қол ... ... ... ... Егер ... ... нақты табыс, оның толық өзіндік құнынан жоғары болса,
онда кәсіпорын негізгі қызметтен табыс алады, ал егер ... ... ... ... ... ... үшін ... қауіпті көлемінің нүктесі,
немесе “өлі нүкте”) өзіндік құн, өткізу көлемі және ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады:
Д = V + C + Д.
Мұнда: Д - өнімді өткізуден түскен табыс;
V - ... ... ... ...... ... негізгі қызметтен түскен табыс.
Өндіріс көлемінің қауіпті нүктесі үшін теңдеу келесі түрде болады:
Д = V + C .
Егер өткізуден түскен ... өнім ... сату ... (P) ... ... санының (g) көбейтіндісі ретінде, ал өзгермелі
шығындардың жалпы ... өнім ... ... шығындары мен өткізілген
өнім бірлігінің санына көбейтіндісі ретінде көрсететін болса, онда ... ... ... = C + V ... P - өнім бірлігінің сату бағасы;
V - өнім ... ... ... шығындар;
g – сатылған бұйым бірліктерінің саны;
С – тұрақты шығындар.
Бұл теңдеу қажетті көрсеткіштерді алу үшін ... ... ... ... ... көлемін есептеу.
P = C +V; P - V = C; g (P - V) ... = = ... g - өнім ... ... ... бірліктердің саны);
d - өнім көлеміне келетін маржиналды табыс,теңге.
Барлық өнімдердің маржиналды табысты, түсім мен ... ... ... айырма ретінде анықталады.
Жоғарыда келтірілген мәндерді орнына қойып, “өлі ... ... ... ... анықтаймыз:
g = = = 30000.
Есеп, өндірістің қауіпті көлемі 30 мың өнім ... ... ... ... ... ... ... қауіпті көлемін есептеу.
Бұл көрсеткішті анықтау үшін ... ... ... ... Осы ... оң жақ және сол жақ ... бағаға (р) көбейту
арқылы қажет формуланы аламыз:
g=; g ; ... ; Д=; Д= ... ... ... алдыңғы қабылданғандарға сәйкес.
Сандық белгілерді қойып, ізделіп отырған көрсеткіштің көлемін табамыз:
Д= = =720000.
“Өлі нүктеде” өткізілген ... ... ... ... 720 мың ... Тұрақты шығындардың қауіпті деңгейін есептеу. Есептеу үшін қауіпті
нүктедегі өткізілген өнімнен түскен табыстың ... ... V + C ... С = Д - V = P= g(P-V), яғни C = ... ... бойынша өндіріс көлемінің қауіпті нүктесіндегі
тұрақты ... ... ... = g теңге.
Бұл формула қолайлы, себебі ол егер маржиналды табыс ... ... ... өткізуден түскен табыс көлеміне қатысты пайызбен берілген
кезде тұрақты ... ... ... ... береді. Онда есептеу
формуласы мынандай болады:
С = gx =450000 теңге.
4. Өткізудің ... ... ... ... ... ... табыстың берілген көлеміне және өнім
бірлігіне есептелген тұрақты және айнымалы ... ... ... = C + V ... P бұдан
P=.
Сандық мәндерді орнына қойып, өткізудің қауіпті бағасын анықтайық:
P===15+9=24 теңге.
Егер маржиналды табыс көлемі мен түсім арасындағы ... ... ... өнім бірлігіне келетін маржиналды табыс көлемі мен ... ... ... онда бұйымның ең төмен бағасын мына формула
бойынша анықтауға болады:
P=.
4. Ең төменгі ... ... ... есептеу.
Егер тұрақты шығындардың көлемі және өнімді өткізуден түскен табыстың
күтілетін ... ... ... онда ең төменгі табыстың түсімге қатысты %
- ға ... ... ... анықталады:
d % - пен алғанда Д ==62,5 %
62,5 =450 000 теңге.
Өндірістің қауіпті көлемінің мөлшеріне келесі ... ... ... әсер ... өнім ... бағасы;
2) өнімнің бірлігіне шаққандағы айнымалы ... ... ... өнім ... ... төмендеуі нақты өлшемдегі өткізу
көлемінің көбеюінің қажеттілігін анықтайды, яғни шығындарды өтеу үшін орнын
толтыру нүктесінің көтерілуін анықтайды.
Егер ... ... ... ... 24 ... 21 ... ... онда орнын толтыру нүктесі 37 500 бірлікке тең болады.
10 мыңнан 70 мың бірлікке ... ... ... өткізудің релеванттық
интервалын сақтау кезінде қауіпсіздік аймағы тарылады және 40 мың ... мың ... ... (70 000 - 37 500), яғни ... ... кәсіпорын
тек 37 501 бірліктен бастап негізгі қызметтен табыс алады. Бағаның ... ... ... кері ... ... Ол ... деңгейін
төмендетеді. Мысалы, егер кәсіпорын өнім бірлігін 29 теңгеден сатса, яғни
бағаны 5 теңгеге ... 20,8 % - ға ... онда ... ... ... 500 ... құрайды ... ... егер ... ... ... ... 5 ... кәсіпорын 7500 бұйымға аз сатады. Өнім ... ... ... өзгеруі мен өндіріс көлемінің қауіпті нүктесі тікелей
өзара байланысты: осы ... өсуі "өлі ... ... ... ... отырған мысалда өнім бірлігіне шаққандағы айнымалы
шығындар 9 теңгенің орнына 12 ... ... яғни ... өссе, онда
өндірістің қауіпті көлемі 37500 бірлікке тең болады
Тұрақты шығындар ... ... ... ... ұқсас болып келеді.
Тұрақты шығындардың көлемінің өзгерісінің қауіпті көлемге әсері келесі
формула бойынша ... ... ... отырғанымыздай, тұрақты шығындардың сомасының кез
келген өсімі ... ... ... ... және ... Басқаша
айтқанда, өткізуден түскен табыс жаңа, өскен шығындарды өтеуі үшін өнімнің
белгілі бір көлемін ... сату ... ... яғни белгілі бір
көлемде қосымша өнім сатылуы керек.
Осы мысалды одан әрі қарастыра отырып, мысалы жал ... ... ... шығындардың 10%-ға өсуі қауіпті көлемге қалай әсер
ететінін анықтайық. Мәліметтерді ... ... ... қойып,
жаңа, өскен тұрақты шығындар жағдайында тек ... ... ... үшін ... 3000 өнім ... сату қажет екендігін анықтаймыз.
Кері тұжырымдама да дұрыс ... яғни ... ... ... ... төмендетудің және кәсіпорынның қаржылық жағдайын
жақсартудың бірден – бір әдісі ... ... ... 30000 ... кәсіпорын шығынсыз жұмыс істейді. Бір өнімге шаққандағы тұрақты
шығын мөлшері 15 теңгені (450000:3000) ... ... ... ... ... ... ... 20 теңгеден 6000 бұйымды сатып алғысы
келеді.
Кәсіпорын тапсырысты, оны ... ... ... ... ... ... тиіс, келтірілген кестені қараңыз.
Кесте-7
Қосымша тапсырысты қабылдаудың экономикалық мақсатқа сайлығын бағалау
|Көрсеткіштер ... ... |
| | |мың тг ... өткізуден түскен табыс | 600*20 | ... ... | 600*9 | ... шығындар | - |- ... ... ... ... | 120-54 |66 ... отырғанымыздай, сатып алушы ұсынған баға кәсіпорынның өнімді
өткізу бағасынан төмен ... ... осы ... ... ... 66000 тг ... ... табыс алуды қамтамасыз етіп
отыр. Оның ... көзі ... ... ... болып табылады
(45000:36 000=12,5 тг.), ол бір өнімге 12,5 ... ... ... ... қауіпті көлемінің өзгеруін ... біз ... ... ... қол ... туралы айтып отырмыз. Алайда
кез келген кәсіпорынның мақсаты - негізгі қызметтен табыс алу.
Табыстылықты талдауды ... ... ... ... біріншіден,
өткізуден түскен табыстың қандай көлемінде кәсіпорын үшін ... ... ... ... алуға болатынын, екіншіден тұрақты шығындардың
деңгейінің өзгеруі ... ... ... әсер ... ... ... 30 000 өнімді өткізу барлық шығындарды өтеген болатын. Яғни,
осы мөлшерден ең ... бір ... ... сату ең аз ... алуға
мүмкіндік береді. Есепті кезеңде 40000 өнім ... ... ... ... ... 150 мың ... ... (40000 * 24 -
40000 * 9 - 450000 = 960000 – 360000 -450000).
Кәсіпорын басшылары табыс а) 5%-ға, ә) 10 %-і өсуі үшін ... ... ... ... ... ... мәселе қояды.
Бұл сұраққа жауап беру үшін келесі ... ... - ... қызметтен түскен табыстың жоспарлы сомасы;
- жоспардағы табыс сомасын алуды қамтамасыз ететін
сату көлемі.
Берілген ... ... ... ... ... мен ... ... жоспарлы табыстың сомасы ретінде анықтаудан шығады.
Ол үшін формуланың оң және сол ... өнім ... ... ... ... ... ... формулаға белгілі мәліметтерді орнына қоя отырып, негізгі
қызметтен түскен табыс сәйкес 5% және 10%-ға ... ... ... анықтаймыз:
а) бірлік.
б)
бірлік.
Негізгі қызметтен алынатын табысты 5%-ға көтеру үшін ... ... 12 ... тең 500 ... ... ал 10%-ға - жалпы сомасы 24 мың теңгеге тең
1000 өнім ... ... ... өнім ... ... өсуі ... қызметтен табыстың
5-ке өсуін қамтамасыз етеді, ал өткізудің 2,5%-ға өсуі ... ... ... 10%-ға ... ... ... бір емес, бірнеше түрін өткізетін болса, оңда
кәсіпорын үшін зиянсыздық нүктесі ... ... ... ... ... бұл 720 мың ... құрайды:
"Шығындар шығару (өткізу) - табыс" арақатынасын ... ... ... ... аз көлемін жоғары бағамен немесе көп өнімді
төмен бағамен сату ... пе ... ... ... беру барысында пайдаланылуы
мүмкін.
Кәсіпорын үшін тиімді вариантты таңдау осы арақатынасты ... ... ... қажет етеді. Шығындарды өнім көлемімен
және табыспен өзара байланыссыз қарастыру мүмкін емес, ... бұл ... ... ... ... Сондықтан, "шығындар — шығару (өткізу)
— табыс" арақатынасын талдау басқа салалармен қатар маркетингтік талдауда
да қолданылады.
Жоғарыда ... ... ... және оның ... іске
асырылатын маржиналды табыстың талдауы нарықтық экономиканың белгілері
болып ... ... ... ... ... және басқару шешімдерін
қабылдаудың интеграциясының жоғары дәрежесіне қол ... ... Бұл ... ... ... ... ... өндіріс көлемінің
өзгеруіне тәуелді жағдайды зерттеуге бөлінеді, бұл ... ... ... ... тез және ... шешім қабылдауға
мүмкіндік береді.
Оның ең маңызды жағы - өнімнің өзіндік құнын тек айнымалы шығындармен
шектеу, күрт ... ... ... ... ... ... жұмысын, есеп және бақылауды жеңілдетуге мүмкіндік береді:
өзіндік құн "әлдеқайда анығырақ" болады, ал жеке ... - ... ... жүйе, тұрақты шығындардың көлемін жоспарлау мен нормалаудың
негізделу мәселесін ... ... ... ... осы ... ... ... есепте жеке қатарда көрсетіледі.
Бұдан басқа "директ-костинг" жүйесінде тұрақты шығындарды жедел бақылау
жүзеге асырылады, себебі өзіндік құнды бақылау ... ... ... икемді бюджеттер жиі қолданылады. "Директ-костинг" жүйесінде
"стандарт-кост" жүйесін пайдалану барысында, ... ... ... ал ... ... ... ... қуаттың жұмысқа
жүктелуінің әр түрлі деңгейлері үшін ... ... әр ... ... ... ... кезінде келесі ... ... ... ең ... ... ... ... бойынша өндірістік
бағдарламаны ұтымды етуге байланысты; бәсекелес белгілі бір бағамен сататын
жаңа өнімге баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ... өндіру немесе шеттен сатып алу бойынша; қосымша
тапсырыс қабылдаудың дұрыстығы туралы және т.б.
"Директ-костинг" ... ... ... ... ... ... ... бойынша да, жеке өнімдер бойынша да қолдануға
басты назар аударады. Ол рентабелділігі жоғары өнімдерді ... ... ... себебі сатылу бағасы мен айнымалы шығындардың ... ... ... ... өнімдер арасында бөлу нәтижесінде
қозғалмайды. Ол ... ... ... ... ... ... ... бағыттауға мүмкіндік беретін ақпараттарды алуды
қамтамасыз етеді.
"Директ-костинг" жүйесі шығындарды талдау мен ... ... ... ... ... Ол ... және тұрақты шығындардың бөлек
есебін, өзіндік құнды калькуляциялау, шығындар мен
қаржы нәтижелерінің ... ... ... және қаржы
есебінің біріккен жүйесі. ... оны ... ... ... ... ... ... жүйесі” деп атайды. Қазіргі кезде, біздің
елімізде нарықтық ... ... және ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... көтеруге мүмкіндік беретін,
осы жүйені қолданудың мүмкіндігі және ... ... ... пайдалану, талдаушының назарын тек айнымалы шығындарды ... ... ... ... ... келтірілген баптары шегінде
кезеңдік шығындарды төмендету ресурстарын ... және сол ... ... ... ... табысын арттыруға аударуға мүмкіндік
береді.
2.4 ТАБЫСТЫЛЫҚТЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ КӨРСЕТКІШТЕРІН ТАЛДАУ
Табыстылықтың салыстырмалы ... ... ... ... ... ... жасау, қаржыландыру көздерін
ынталандыру және оларды тиімді пайдалану сияқты мүмкіндіктерін анықтайтын,
осы кәсіпорын ... ... ... ... жатады.
Олар кәсіпорын қызметін түрлі бағытта белгілейді және олар ... ... ... сай ... ... ... талдау мен кәсіпорынның қаржы жағдайын
бағалаудың міндетті элементтері ... ... ... олар ... ... ... ... сипаттайтын маңызды көрсеткіштер.
Табыстылық көрсеткіштері 3 топқа бөлінеді:
а) жалпы активтер (авансталған, жиынтық капитал) және олардың жекелеген
элементтері;
ә) өнімдер;
б) ақша қаражаттарының таза ... ... ... ... ... көрсеткіштері.
Кәсіпорын активтерін (мүлкін) пайдалану тиімділігі берілген кәсіпорынға
қаражаттар салудың дұрыстығы туралы ... ... ... әрі ... бірі ... саналады.
Кәсіпорын мүліктерінің (активтерінің) тиімділігін өлшеудің бірден-бір
дұрыс, танылған әрі кең тараған ... ... бірі ... коэффициенті, ол таза табыстың жалпы активтерге (авансталған
капиталға) қатынасын көрсетеді. Активтердің ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның алған табысымен
салыстырған жөн.
Табыстылық коэффициентіне ... ... ... ... ... ... ... мақсатында қажетті
табысты жеткілікті түрде ала алу қабілетін көрсететін өлшеуіш;
* табысты болжау әдісі;
* шешім қабылдау және бақылау құралы ... ... ... көрсеткіші ретінде, авансталған капиталдың
табыстылық ... оның ... ... ... ... Кәсіпорынның
инвестициялауға қажетті табысты ... ... алу ... ... ... ... ... капиталдың табыстылық
деңгейі кәсіпорынның ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... ... ... байланысты ол, инвесторлар мен ... ... заем ... ... ... ие болады.
Бұл көрсеткішті табысты (пайданы) болжау ... ... ... ол ... болашақта алынатын табысын активтермен
(жалпы капитал) байланыстыруға мүмкіндік береді. Бұл болжаудың ... ... ... кәсіпорындарда инвестициялық шешімдер
қабылдауда, қаржылық жоспарлауда, үйлестіруде, сондай-ақ шаруашылық қызметі
мен оның нәтижесін бақылау мен ... ... роль ... ... ... ... ... оның әрбір орталықтары
бойынша қатаң түрде бақылап отырады және сәйкесінше осы ... ... ... сыйақылар беріледі. Активтерге немесе жобаларға жаңа
қаржы ... салу ... ... ... ... ... ... және бұл есептер, шешімдер қабылдауда негіз болып ... ... ... ... ... ... ... мына
формула бойынша есептеледі:
_ = Таза ... ... ... ... ... ... отырған кәсіпорын мәліметтері бойынша кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... (жалпы активтер)
табыстылық деңгейі,%
|№ |Көрсеткіштер |Өткен жыл ... жыл ... |
| | | | |(+,-) ... |Б |1 |2 |3 ... ... табыс, мың тг |164094 |939200 |+775106 |
| ... ... |20135,5 |66156 ... |
| |(авансталған, жиынтық | | | ... ... = ... | | | |
| ... жалғасы | | | |
| ... = ... | | | |
| ... | | | |
| ... ... |8,15 |14,20 |+6,05 |
| ... ... | | | |
| ... ... %) | | | |
| | | | | ... | | | | ... ... табыстылық деңгейі (авансталған капитал) өткен
жылмен салыстырғанда 6,05 пунктке өскен және 14,20%-ды құрайды. ... ... ... білу ... Оның қандай факторлардың есебінен
құрылғанын және активтердің табыстылық деңгейін өсіру және ... үшін ... ... талдау, әлдеқайда маңызды ... ... ... бұл ... деңгейінің өзгеруіне
әсер етуші факторларға және ... ... ... екі ... кездеседі. Факторларды сандық және сапалық етіп бөлу ... ... ... көзқарас болып табылады Сандық фактор сомасы
бойынша жыл басына және жыл аяғына есептеліп, 2-ге ... ... ... құны ... ал ... ... кәсіпорынның таза табысы
жатқызылады.
Бұл екі ... ... ... ... ... ... ауытқуға
(+6,05) ықпалын анықтау үшін, өткен жылғы табыс және есепті жылға жалпы
активтер ... ... ... ... ... ... бұл ... мысалымызда 9,75%-ды құрайды.
Одан өткен жылғы табыстылық коэффициентін алып тастау ... ... ... ... ету мөлшерін анықтаймыз. Бұл ... ... ... кері ... 1,6 ... ... Таза табыстың 775106 мың ... ... ... ... – 4,45 ... ... өсірді. Бұл екі фактордың жиынтық
әсері, өткен ... ... ... ... ... ... оң ... ... ... ... +4,45 = ... айта кеткен жөн, факторлар әсерін бұл әдістеме бойынша өлшеу
біршама қате, себебі оны ... ... ... ... ... күдіксіз болғанына қарамастан, ол көрсеткіштің экономикалық
мазмұнына жауап ... Таза ... ... ... ... ... - ... тарту көздеріне тәуелсіз) активтер құнының бірлігінен
(1 ... ... ... ақшалай бірлігі алынғанын көрсетеді. Осыған
қарағанда, неғұрлым кәсіпорын кеңейген сайын және оның ... ... ... ... ... тиімділігі төмен болады.
Керісінше, авансталған ... ... ... ... ... ... тәуелді болуы тиіс. Осы түсініктерді қарастыра келе,
біз екінші ... ... ... ... және дұрыс деп есептейміз.
Және оның соңғы жылдардағы арнайы әдебиеттерде кең таралуы кездейсоқ емес.
Таза табысты қалыптастыру барысында, іскерлік белсенділігі көрсеткіштерінің
бірі ... ... ... өткізуден алынған табыс маңызды роль атқарады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... деңгейінің өзгерісі келесі бірінші қатарлы факторлардың әсерінен
болады деп есептейді:
1) кәсіпорын табыстылығының ... ... бірі ... ... ... деңгейі;
2) жалпы активтердің айналымдылығы.
Бұл көрсеткіштердің арасындағы өзара байланыс келесі түрде ... ... ... ... = өткізілген (сату) ... * ... ... ... ... ... салынған қаражаттарының
әрбір теңгесінен алынған таза табысы, ... ... ... кәсіпорын активтерінің айналымдылығының жылдамдығына байланысты
болады.
Формула жалпы ... ... ... ... ... сату ... төмен болғанда капитал мен оның элементтерінің
айналымын жылдамдатуға ұмтылу керек және ... сол ... ... анықталатын кәсіпорынның төмен іскерлік белсенділігі, өнімді
өндіру шығындарын азайту немесе өнім бағасын өсіру, яғни сату ... ... ... (орны толтырылуы) мүмкін.
Авансталған капиталдың (жалпы активтердің) табыстылық ... ... ... ... ... ... талдау үшін
келесі аналитикалық кестені құрамыз.
Кесте-9
Авансталған капиталдың (жалпы- баланс валютасы) табыстылық ... ... ... ... мен ... ... табыстылығы
коэффициентінің өзгерісінің тигізетін ықпалы
|№ | Көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... |
| | |жыл |жыл ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | |(+;-) | |
| | | | | ... табыс|Активтер |
| | | | | ... |дің |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... | Б | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|1 ... ... |164094 |939200 |+775106 |Х |Х |
| |Мың ... | | | | | |
|2 ... түскен |12633,7 |24397,5|+117638 |Х |Х |
| ... мың ... | | | | | |
|3 ... ... |20135,5 |66156 ... |Х |Х |
| ... ... | | | | | |
| ... мың. тг | | | | | |
|4 ... ... |8,15 |14,20 | 6,05 |Х |Х |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... % | | | | | |
|5 ... ... |38,49 | 25,51 |Х |Х |
| ... | | | | | |
| ... % | | | | | |
|6 ... |0,63 |0,37 |-0,26 |Х |Х |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... факторлар тізбектеп ауыстыру әдісімен есептеледі.
Есепті ... ... ... ... коэффициенті мен сату
табыстылығының коэффициенті бойынша шартты көрсеткіш ... ... ... (Д у) аламыз.
Д у= 12,98 – 0,37 = 12,61
Осы көрсеткішті және ... ... ... және есепті жылғы
активтер табыстылығы деңгейінің көрсеткішін (авансталған капитал) пайдалана
отырып, бірінші қатарлы факторлардың ықпал ету ... ... ... ол ... мәліметтермен сипатталады:
1) өткізілген өнімнің табыстылық ... ... ... ... ... ... коэффициентінің өзгерісі: 12,61-8,15 =
4,46.
Сонымен қатар, жалпы активтердің табыстылық деңгейінің ... ... ... ... өсуі оң ... ... ... активтердің айналымдылығының бәсеңдеуі, оның жылдам ... ... ... ... ... ... ... тәсілімен
жүргізіледі. Ол үшін үлестік қатысу ... ... ... ықпал ету деңгейінің төменгі қатарлы факторлар өзгерісінің
абсолютті сомасына қатынасы ретінде ... ... ... ... ... (авансталған капитал)
немесе қызметтің барлық түрлерінің табыстылық ... ... ... өз ... ... ... және та-бысты
жүргізетінін көрсетеді.
Тәжірибеде ағымдағы активтердің табыстылығы деп аталатын көрсеткіш
кеңінен қолданылады. Ол ... ... ... бір теңгеден кәсіпорын
қанша табыс алатынын көрсетеді:
Мұнда: Та – ... ... ... ... ... құқығында жұмыс істеуші кәсіпорын үшін салынған
капиталдың табыстылық деңгейін ... яғни ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның таза табысының
оның меншікті капиталына пайыздың қатынасы есептеледі.
Бұл көрсеткіш - меншікті капиталдың табыстылық ... ... деп ... . Ол мына формуламен анықталады:
Мұнда: Дск –меншікті капиталдың табыстылығы;
Дч -таза табыс;
С к - меншікті капитал.
Ол экономикалық және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... көрсеткішті жеке кәсіпорынның қызметін талдаудың түрлі
жақтарын үйлестіруші, ... ... деп ... да ... - деп ... Дәл осы ... ... акционерлік компаниялардың акцияларына баға
белгілеуді бағалау барысында маңызды роль ... ... ... ... және ... авторлары кәсіпорындардың тиімділігі,
бәсекелестігі және ... ... ... дәл осы ... ... ... коэффициенті (мөлшерлемесі) ... ... ... ... ... ... ... капиталдың
айналымдылық көрсеткішіне көбейтіндісінің нәтижесі.
Шетелдік арнайы әдебиетте меншікті капиталдың ... ... әсер ... ... ... түрлі әдістемелері ұсынылған.
Өткізілген өнімнің әрбір теңгесінен көбірек таза табыс алу, ... ... ... ... кәсіпорынның жиынтық (авансталған,
жалпы) капиталының құрылымдық өзгерісі.
Меншікті капитал мен барлық активтердің табыстылық деңгейі ... ... ... ... ... ... Егер ... қаражаттары осы қарыз ... ... ... ... ... ... онда ... меншікті капиталдың
қайтарымдылығын арттыру үшін қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда кәсіпорын
иелері, ... ... ... ... (ставкасын) өсіру
мақсатында, әрине қарыздарға (несиеге) назар аударады: қаржылық оқулықта
мұны ... ... деп ... байланысты кәсіпорын иесінің іс-әрекеті екі негізгі элементтің
ықпалында болады.
Бірінші элемент - бұл салық салынғаннан кейінгі өндіріс ... ... ... ... бойынша пайыздың
мөлшерлемесінің салыстырмалы деңгейі.
Қарыз капиталының табыстылық мөлшерлемесі, кредиторлар табысының ... ... ... ... ... бойынша анықталады:
Д = Кредиторлар табысы _ = ... ... ... ... ... орта және ... ... капиталына табыстылық мөлшерлемесі (76),
таза ... ... ... ... ... ... ... ретінде анықталады:
Мұнда: Да - активтердің табыстылығы (инвестицияланған капитал);
Дч - таза ... - ... ... - ... ... ... компанияға әсері.
Негізінде, мысалы кәсіпорынның жаңа ... ... ... ... ... салынғаннан кейін 15%-ға тең өндіріс табыстылығына
ие болады, бұл кезде нарықтағы пайыздық мөлшерлеме 10%-ға тең. ... ... құны ... ақшаларды іске қосу арқылы меншікті
капиталдың табыстылық мөлшерлемесін өсіру мақсатында, қарыз капиталы ... ... ... ... айырманы алуға тырысады. Кәсіпкер бұл
жағдайға назар ... ... ... ... шығындар азаяды және
салықтык үнемділік байқалады. Ссудалар бойынша пайыз мөлшерлемесі келісім-
шарт нормасы болып ... ... ... 10 ... ... ... салыктық үнем үлесіне қысқарады.
Мысалы, егер салық мөлшерлемесі 50% - ға тең ... онда 10% - ... – шарт ... ... ... ... ... 5% - тең,
яғни қарыз капиталының нақты мөлшерлемесі:
10% * (1 – 0,5)=5% - ға ... ... ... ... ... табыстылығы (рентабельді) мен
нақты пайыздық мөлшерлеме арасындағы бұндай арақатынас негізінде, ... ... ... ... ... мөлшерлемесіне тигізетін
әсері арта түседі деп айтуға болады.
Екінші элемент экономикалық белсенділіктің ... ... ... ... ... ... бойынша егер салық төленгеннен
кейінгі ... ... ... ... ... ... төленгеннен кейінгі пайыз мөлшерлемесі арасындағы айырма оң болса,
онда тетік нәтижесі де оң болады. Егер активтердің табыстылық ... ... ... ... қарағанда аз болатын болса, онда ... ... ... кері әсер ... деп бағаланады. Меншікті
капиталдың тиімділігін арттыру ... ... ... ... шешуге мүмкіндік беретін “тетік нәтижесінің”
формуласы аналитикалық жұмыста ... ... ... ... ... пайдалана отырып меншікті капиталдың ... ... ... көрсетеді.
Меншікті капиталдың табыстылық факторларын ашып ... ... мен ... ... келетін болсақ, онда олар онша дұрыс емес,
себебі активтер құнының ... ... ... ... ... ... ... капиталдың құрылымын сипаттамайды, ол жиынтық капиталдың меншікті
капиталдан қанша есеге көп ... ... Бұл ... ... ... осы қатынасқа тура пропорционалды тәуелділігін
көруге болады: oл неғұрлым жоғары болса, ... ... ... ... көп ... ... ... және меншікті капиталдың
арақатынасы меншіктің шоғырлану (тәуелсіздік, автономия) ... ... оның ... ... кем болмауы тиіс (2). Олай болмаған
жағдайларда кәсіпорын өзінің қаржылық ... ... алуы ... ... ... ... табыстылық деңгейінің өзгеруіне әсер
етуші факторларды талдау үшін жоғарыда аталған ... ... ... ... ... “тетік нәтижесінің”
формуласы жеткілікі болады. Біз жиынтық ... ... ... ... мен меншікті капиталдың табыстылық коэффициентінің
өзара байланысын анықтау қажет деп ойлаймыз.
Табыстылықтың маңызды ... ... бірі бұл ... ... ... ... табылады. Ол таза табыстың ... ... ... мен ... құралдардың орташа құнына
қатынасы ретінде есептеліп ... ... ... ... ... жыл ... және жыл аяғына материалдық айналым қаражаттары және
негізгі құралдар құндарын қосып, 2-ге бөлу арқылы ... ... ... ... ... ... А.Д. Шеремет ұсынған
факторлық талдау әдістемесі, көрсеткіштің алғашқы ... ... ... ... қызмет тиімділігін арттыру және
өндірісті интенсивтендірудің барлық сапалы сипаттамасы ... ... ... факторлық үлгісі келесі түрде ұсынылады:
Мұнда: - ... ... ... сыйымдылығы;
- өткізілген өнімнің материал сыйымдылығы;
- өткізілген өнімнің амортизация ... ... ... ... ... өнімнің қор
сыйымдылығы;
- айналым қаражаттары бойынша ... ... ... ... ... - таза ... - ... құралдардың орташа құны;
Е – материалдық айналым қаражаттарының орташа
қалдықтары;
- өткізілген ... ... ... ... ... ... құн бойынша өткізілген өнімнен
алынған ... 1 ... ... ... ... жоғары болса (негізгі қорлардың ... мен ... ... айналым жылдамдығы неғұрлым жоғары
болса, өнімнің 1 ... ... ... мен ... ... ... ... еңбек материалдары) үлестік шығындары неғұрлым
төмен болса), өндірістік құралдардың табыстылық ... де ... ... ... ... ... қорлардың табыстылық деңгейіне
тигізетін ықпалының сандық бағасы ... ... ... ... ... ... табыстылық деңгейінің
өзгеруіне әсер етуші көрсеткіштер
|№ |Көрсеткіштер ... ... жылы |
| | |ар | | ... |Б |В |1 |2 ... ... ... мың тг. |Д |164094 |939200 ... |Өткізуден алынған табыс (түсім) |Д |12633,7 |24397,5 |
| ... және ... құн ... | | |
| |мың тг. | | | ... ... ... ... ... |F |49826 |55789 |
| ... мың тг. | | | ... ... ... қаражаттарының |E |15244 |14385 |
| ... ... ... мың тг. | | | ... ... ... жылдық орташа |F+E |65070 |70174 |
| ... (3 ... ... мың тг. | | | ... ... қор сыйымдылық коэффициенті |К |3,944 |2,2866 |
| |(3 ... : 2 ... | | | ... |Айналым қаражаттарын бекіту |К |1,2066 |0,5896 |
| ... (4 ... ... | | | ... ... өнімнің 1 теңгесіне |Д[|12,98 |38,49 |
| ... ... - ... |pic] | | |
| ... ... ... (1 | | | |
| ... қатар), тг. | | | ... ... ... ... |Д |2,521 |13,383 |
| ... (1 қатар:5 қатар)-100% | | | ... ... ... ... есепті жылы 13,383%-ды құрады, ал
өткен жылы 2,521% 6олған, яғни оның ... 10,86 ... ... ... табыстылық деңгейінің (рентабельділігі) өзгеруіне
ықпал етуші факторлардың әсері келесі есептеулер бойынша тізбектеп ауыстыру
әдісімен анықталады:
1) өткізілген өнімнің 1 теңгесіне ... таза ... ... ... 8,33 ... ... әкеледі. (10,86-2,521), ... = 38,49: ... қор ... көбеюі, яғни негізгі өндірістік қорлардың қор
қайтарымдылығының азаюы ... ... ... 2,52 ... ... әкелді мұндағы 9,30=0,2821:(2,4069+0,6251)-
100;
3) материалдық айналым қаражаттарын бекіту коэффициентінің азаюы, яғни
олардың айналымдылығының жылдамдауы өндірістік ... ... 0,02 ... ... ... ... Осылайша
факторлар бойынша өндірістік қорлардың табыстылық деңгейінің жалпы
өсімі 10,86 ... ... ... ол ... ... ... ... бұл көрсеткіш деңгейінің
жалпы өзгерісіне сәйкес келеді.
Тәжірибеде қаржылық салымдардың табыстылығы деп аталатын көрсеткіш ... ол ... ... үлестік қатысудан және құнды
қағаздар бойынша ... ... ... ... ... ... ретінде анықталады:
Қаржы ... ... ... ... = ... + ... ... табыс- бойынша Ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді
тылығы ... ... ... ... ... ... салымдарының табыстылық деңгейі кәсіпорынның инвестициялық
қызметті қаншалықты тиімді жүргізетінін көрсетеді.
Нарықтық экономикасы дамыған ... бұл ... ... ... да
көрсеткіш қолданылады, ол кәсіпорындарға инвестицияланған қаржыларды
пайдалану тиімділігін және бұл ... ... ... ... ... ... ... Д - инвестиция табыстылығы;
Ск - меншікті ... ... ... - ұзақ ... ... ... мөлшері.
Бұл көрсеткіш кейбір жағдайда, таза табыс пен несиелер бойынша ... ұзақ ... ... мен ... ... сомасына бөлу
арқылы анықталады.
Мына формула бойынша инвестициялардың ... ... ... ... тек ... ... есебінен ғана емес, сонымен бірге
қарыздар берген инвестор-кредиторлар есебінен де қаржыландырылатынына көңіл
бөлінеді. Сондықтан да таза ... ... ... ... төленетін
пайыздар сомасы да енгізіледі.
Өнім бірлігінің табыстылығы, жекелеген өнімдерді өндіру мен өткізудің,
өткізілген өнімдердің қалыптасқан ... ... ... ... ... анықтауға, сондай-ақ сату құрылымының тиімділігін
бағалауға мүмкіндік ... Бұл ... ... ... болып табылады
және де ол, басқарушылық талдауды жүргізу барысында қолданылады.
Негізгі қызмет табыстылығының (табыс ... тағы бір ... ... ... өнімнің табыстылығы. Бұл көрсеткіш ... ... ... ... таза ... ... ... Ол келесі
формула бойынша анықталады:
Мұнда: Д - өнімді (жұмыс, ... ... ... ... ... бұйым топтары мен оның жекелеген түрлерінің табыстылығы,
өнімнің сол немесе басқа түрлерін ... ... ... ... ... ... өте көлемді ассортиментін
шығарушы кәсіпорындарда өте ... ... ... табылады.
Өнімнің табыстылығының модификацияланған көрсеткіші - бұл сату көлемінің
табыстылығы, ол мына формула ... ... Д - сату ... табыстылығы;
Д - жалпы табыс;
ДN - өнімді (жұмыс, қызметті) өткізуден ... ... ... ... деңгейіне өткізілген өнімнің құрылымының, оның
өзіндік құнының және өнімді сату бағаларының өзгерісі ықпал ... ... ... ... әсер ... факторларды есептеуге
қажетті бастапқы ақпараттар төмендегі кестеде келтіріледі.
Сату көлемінің табыстылық деңгейінің өзгеру факторларының ... ... ... ... ... ... әсер ... факторлар есебі
|№ |Табыстылық өзгерісінің факторлары |Факторлардың ... |
| | ... ... ... ... |Өнім құрылымы |20,28 – 21,17 |-0,89 ... ... ... құны |20,98 – 20,28 |+0,70 ... ... сату ... ... |26,67 – 20,98 |+5,69 ... ... |26,67 – 21,17 |+5,5 ... ... ... ... өткізілген өнімнің табыстылық
деңгейінің 5,5 ... өсуі үш ... ... ... ... Өнімнің
өзіндік құнының төмендеуі мен сату бағасының өсуіне байланысты табыстылық
деңгейі ... 0,70 және 5,69 ... ... ... ... өзгерісі нәтижесінде (табыстылығы аздау, бірақ ... ие ... өнім ... үлес салмағы өсті) оның ... ... ... 0,89 ... ... ... табыстылығының сату көлемінің жалпы табыстылығына әсер
ету бағасын, Новосибирск Мемлекеттік экономика және басқару академиясының
ғалымдары ұсынған талдау әдістемесін ... ... ... ... ... ... талдау келесі жүйеде жүргізіледі:
1) жалпы өткізу көлеміндегі ... өнім ... үлес ... ... ... түрлерінің табыстылығының жеке көрсеткіштері
есептеледі;
3) жеке бұйымдар ... оның ... ... ықпалы, барлық
өткізілген өнімдер ... жеке ... ... өткізу көлеміндегі
бұйымдардың үлесіне көбейту ... ... ... ... жеке ... өзгеруімен байланысты ықпал,
есепті кезең табыстылығы мен базистік ... ... ... ... кезеңдегі бұйым үлесіне көбейту арқылы анықталады;
5) Құрылымдық фактордың тигізетін ықпалы, ... ... ... ... мен ... ... ... үлес
салмақтарының арасындағы айырмаға көбейту арқылы анықталады.
Талдау ... ... ... базасы – бухгалтерлік есептің
мәліметтері болғандықтан, талдаудың бұл түрі тек өнім ... ... ... ... ... ... ғана ... болады.
Мұндай талдау өткізілген өнімдердің қалыптасқан құрылымы жағдайында жалпы
табыстылыққа жекелеген ... ... мен ... ... ықпалын
анықтауға, сондай-ақ сату құрылымының тиімділігін ... ... ... ... (рентабельділігінің) өзгеруіне
өзіндік құн деңгейі мен сату бағасы әсер ... Бұл ... ... ауыстыру әдісімен есептеледі.
Кесте-12
Өнім бірлігінің табыстылығының (рентабелділігінің) өзгеру ... ... ... |Өнім ... - ... ... |
| |көрсеткіштері |бағасы, ... | |
| | ... ... |% | |
| | | ... | | |
| | | |мың тг. | | |
| | | | | |Бар - ... ... |
| | | | | ... ... ... |
| | | | | | ... ... |
| | | | | | ...... |
| | | | | | ... ... ... ... ... |916 |742 |23,45 |x |x |x ... |Нақты өзіндік |916 |723 |26,29 |x |x |x |
| ... және | | | | | | |
| ... сату | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... |941 |723 |30,15 |+6,70 |+3,46 |+3,24 ... ... табыстылығын арттырудың негізгі фактор оны шығарудың
өзіндік құнын төмендету болғандықтан, оның ... ... ... ... талдауға басты назар аударылуы тиіс, сонымен бірге баға
қалыптасуының дұрыстығын зерттеуге де көңіл бөлінеді.
Соңғы ... ... ... ... ... және
акционерлер алдында қолма-қол ақша ... өз ... ... ... ... Қолма-қол ақшалардың ағымы негізінде
есептелетін табыстылық нарықтық экономикасы дамыған ... ... Оның ... бар, ... ақша ағымдарымен жүргізілетін
операциялар өндірістің қарқынды түрінің маңызды ... және ... ... мен экономикалық "кінәратсыздығының" басты нышаны болып
табылады.
Осылайша, біз ... ... ... салыстырмалы
көрсеткіштерін қарастырып, олардың деңгейінің өзгеруіне әсер етуші
факторларды ... ... ... ... ... да ... ... көрсеткіштер кәсіпорын қызметінің тиімділігін және оның іскерлік
белсенділігін сипаттайды.
ІІІ- ... ... ... түскен табыстардың аудиті мен жетілдіру
жолдары
3.1 Аудиттің маңыздылығы мен әдістері
Аудит термині осыдан екі мың жыл бұрын ... ... ... ... ... ... «ол ... немесе «естуші» дегенді білдіреді.
Кәсіби аудиттің пайда болуы мен қалыптасуы- бұл ... ... ... ... ... ұзақ процесс. Аудиттің қоғамдық ролін ... оны ... ... теориялық негізін және мәнін ашу
керек.
Аудит-бұл біздің еліміздегі акционерлік қоғамдардың серіктестіктердін
және басқа да ... ... ... ... ... және қаржылық бақылаудың салыстырмалы түрдегі жаңа бағыты. Бұрын
бақылау мен ... ... ... ... деп, ... болмайды. Алайда
көптеген операциялық мазмұны жағынан бір-біріне жақын болса да, ... ... ... бір ұғымды білдірмейді. Аудит бақылаудың шығармашылық дамуын
білдіреді. Ол экономикалық ... ... мен ... ... ... Аудиторлық іс экономикалық талдау, кешенді құжаттық
тексеру, балансы немесе сот-бухгалтерлік сараптаманы есеппен тексеру туралы
біздің ұғымымыздан бөлек ... да ... ... ... ... асыру
барысында аты аталғандардың және есептік, бақылаушы-талдамалы тәжірибе
салаларының рәсімдерін пайдаланады. Белгілі ғалым Я.В. ... ... ... ... ... және жамандықты жою, ал аудиттің
мақсаты- кемшіліктерді кеміту жәнә қастықты ... ... ... ... ... аудитін дамыту
мәселесін көп қырлы болуы мына аспектілерді зерделеу үшін бөліп ... ... ... ... ... ... ... және мағынасын оның
бақылаушы-талдамалы қызметінің басқа да шектес ғылымдары және
түрлерімен ... ... ... ... нұсқауларын, түрлерін
және типтерін ғылыми жіктеу; аудиттің даму ... ... ... бизнес аудиті мен талдауының
принциптері мен компоненттерін, постулаттарын нақтылай түсу,
тұжырымдамасын ... ... ... ... және жеке ... ... ... талдау көрсеткіштер жүйесін, өлшемдерін,
әдістерін таңдау, экономикалық әлеуетті пайдалану ... ... ... ... және ... ... қызметін жақсарту бойынша әзірлеу;
3) Ұйымдастырушылық: бизнес аудитін жүргізу мен ... ... және ... ... ашу; ... ... қызметтердің
технологиясы мен нақты рәсімін жетілдіру бойынша ұсыныстарды
әзірлеу.
Кәсіби аудиттің даму проблемаларымен осы ... ... ... ... зерделеу ұлттық экономиканың нақты секторындағы
шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... өткізушілік қызметтерінде болатын оқиғалар мен ... ... ... оның ... жетілдіру бойынша,
ұсыныстарды жасау мен әзірлеуді тереңдетіп зерттеудің әдістемелік негізіне
қызмет етеді.
Экономикалық әдебиеттерде аудиттің түрлері мен ... ... ... тәсілдемелері бар. Мынандай негізгі белгілері бойынша аудит ... ... ... ... Аудитті дамытудың эволюциялық кезеңдерімен:
- растаушы
- жүйелі-бағдарлы
- тәуекелге негізделген
2) құқықтық негізде:
- міндетті
- бастамашыл (ерікті)
- кеісуші
- реттемеленген
- кеісімшарттық
3) қолданылу салаларымен:
- жалпы
- банктік
- ... ... ... маркетингтік
4) толықтығы:
- кешенді
- тақырыптық
- функционалдық
- ұйымдастырушылық
- арнайы
5) әдістемелік тәсілдемемен:
-есепшіліктік
- тестілік
- объекті
- циклдік.
Аудитор өзінің кәсіби ... мына ... ... алу ... ... ... ... құпияны сақтай білетіндік,
тәуелсіздік, жинақылық, ... ақ ... ... нақтылық,
жариялылық, демократияшылдық және т.б.
Ғылым саласындағы зерттеу, оның шындықты анықтау үшін ғылым тану жолын
оның ... ... деп ... ... ғылым тану әдістері қандай бір
ғылым саласында болмасын ... ... тану ... ... ... ... ... ерекшелігіне сәйкес оның әдістерінің де өзіндік
айырмашылығы ... ... да ... ... ... даму ағымында теориялық
тұрғыдан философиялық анықтама бойынша барлық ғылым саласына бірдей әмбебап
әдіс – ол ... әдіс деп ... ... ... негізі –
ол, табиғаттағы экономикадағы ... ... ... ... ... ... ... диалектикалық әдіс өмірдегі барлық құбылысты
өзара объективтік заңдылықпен байланыста екенін негізге ... ... ... ... ... орындау барысында қоғамдық
сенімді қолдау әрі нығайту ретінде адалдық, объективтілік және тәуелсіздік
прициптерінің талаптарын ... ... ... ... мен тәуелсіздігін сақтауы керек.
Сондықтан да диалектикалық әдіс қандай ғылым саласы ... да ... ... ... ... ... ... саласына
қосылады, оның даму барысында қоғамға қажет жетістіктерін пайдалану үшін
аудитке тән ғылыми әдістер тобы оның ... ... олар ... ... методология және жеке методология болып бөлінеді.
Аудиттің жеке методологиясы диалектика принциптері мен ... ... ... ... ... ... жеке методологиясы
экономика, ғылым саласының теориясының заңдылығын ... ала ... ... тән ... ... құралады.
Аудиттің жеке методологиясы барлық ғылым саласына тән әдістер тобынан
құралады, ... ... және ... индукция және дедукция, бақылау,
салыстыру, өлшеу. Осы аталған әдістердің барлығы ... ... ... ... жан – жақты қарастырылған.
Аудит барысында ... ... ... ... ... мағынасы мен мазмұнына талдау жасап оның жеке құрамдарына
байланыстылығын анықтау. Индукция шаруашылық ... ... ... ... ... оның ... көлемін көрсететін
анықтамаларға байланыстылығын ... ... ... ... ... – ғылыми зерттеудегі ұқсастық негізінде
объектілерді ... ... ... ... ... әр түрлі
жағынан ұқсастығын қарастыру арқылы анықтама жасау.
Жүйелі талдау – ... ... ... оны құрайтын бөлімдерін
топтау арқылы зерттеу әдісі. Аудит барысында жүйелі талдау әдісі ... ... жеке – жеке ... ... әсер ... ... ... бірлескен түріндегі объектілерге әсерін бір жүйеге келтіру.
Яғни, жүйелі талдау әдісі факторлардың ... ... ... ... ... бағалануын талдау әдісі объектіні
жүйеленген зерттеу әдісі мен ... ... ... ... ... ... процесінде барлық түрлі өндіріс шығындарының тиімділігін,
шығындарды оптималды мөлшерде есептеу үшін қолданылады. Бұл әдіс өндірістік
шаруашылық ... ішкі ... ... қолданылады.
Аудит жаңа ғылым саласы ретінде бухгалтерлік есеп, экономикалық талдау,
заң тағы басқа экономика ғылымдарының негіздерімен жан – жақты байланысты.
Сондықтан да ... ... ... ретінде өзіндік ерекшеліктеріне ... ... ... бар. Ол ... ... ... ... функцияларына сәйкес жалпы ... ... ... Олар ... ... ... ... методикалық әдістерімен
тығыз байланысты. Аудит жұмысының барысында сол ... ... ... ... ... ... ... қолданылады және де олар
аудит методикалық әдістерінің құрамына ... ... ... ... ... ... ... әдістермен жұмыс істейді. Олар түгелдеу,
бақылау әдістері, бухгалтерлік есеп берудегі тіркеуді тексеру, аналитикалық
және синтетикалық есеп кестелерін ... ... ... ... ... үш топқа бөлінеді:
1) Аналитикалық анықтау; есептеу
2) құжаттау;
3) ... ...... әдісі – ол негізінде экономикалық талдау
(топтау, салыстыру т.б), аналитикалық тексеру және ... ... ... Осы ... ... көп ... ... әдісі –
ол шаруашылық субъектілерінің қаржылық ақпаратының құрамының ... ... ... ... ... оны ... ... төлем сомасымен
салыстыру, ол көрсеткіштерді өткен жыл қорытындыларымен салыстыру, онда
анықталған өзгеру мөлшерінің нендей себептен болғанын, факторлардың ... ... ... - өз кезінде үш топқа бөлінеді: ... ... 2) ... ... ... ... 3) есеп
құжаттарын зерттеп, тексеру.
Ақпараттық моделдеу дегеніміз – аудит объектісінің ақпарат тасушыға бір
жүйеге келтіріп аудит жүргізуге ыңғайластыру.
Нормативтік – ... ... ... ... заң ... ... нормативтік құжаттар талабының, ішкі ереже тәртібінің орындалуын
анықтайды. Мысалы, түгелдеу тәртібінің заңды ... ... ... ... ... – нұсқауының дұрыс қолданылуы бақылану ... ... ... қаржы қорларын тексеру, ақша қаржысын тексеру
ережелерінің дұрыс қолданылуы.
Есеп құжаттарын ... ... ... сол құжаттарда көрсетілген
шаруашылық операцияларының ... ... және ... шындықты көрсетуін анықтау қажет.
Құжаттарды тексерудің бірнеше түрлерін, әдістерін, қарастыру ... ... ... логикалық тексеру немесе жаппай қарама
– қарсы екі жазу жолымен, шоттарға тіркелу жолымен, есепті қалпына ... тағы ... ... әдісте құжаттың барлық реквизиттерінің дұрыс толтырылғандығы,
түзетудің болмауы, арифметикалық есебі, жауапкершіліктегі жұмысшылардың қол
қоюы қарастырылады.
Арифметикалық тексеруде санау, көбейту ... ... ... ... ... тексерудегі мақсат сондағы тіркелген
операциялардың заңдылығын және экономикалық ... ...... ... ... ... ... дұрыстығын тексеру
әдісі бухгалтерлік есептің дұрыстығын тексеру өте жиі ... ... ... ... ... екі ... кездеседі. Мысалы, дүкенші тауар
сатудан түскен ақшаны кассаға ... ... ... ... ... ... ... болады да, оның квитанциясы дүкеншінің есеп ... ... ... ... ... ... ... – қарсы
тексеру арқылы анықталады.
Түзету процесінің бірнеше түрі бар.
1) Корректура әдісі, ол бухгалтерлік тіркеу ... ... сол есеп ... ... ол ... белгі жасау. Мысалы,
тексеруші қатені ... есеп ... ... ... оны түзеткен
адам өз атын жазып қол қоюы керек (күнін, жылын көрсетіп).
2) Бухгалтерлік есептегі қатені қосымша екі жақты ... ... ... әдіс қате қай кезде анықталса сол уақытта қолданыла беретін әдіс.
3) Үшінші қате түзету әдісі – ... ... Бұл әдіс ... ... екі
жақты жазу сомасында қызыл сиямен жазылады.
Нақты бақылау бухгалтерлік есепте және аудит барысында ... ... ...... ... ... тексеру методологиясы ең сенімді,
күдіксіз әдіс, сол осы арқылы ғана бар ... ... ... ... ... тексеру үш түрге бөлінеді: түгелдеу, сараптап анықтау,
бақылау арқылы анықтау.
Түгелдеу – ... ... ... және ... ... ол, ... мүлкінің негізгі құралдың, тауардың, материалдың, ақша
қаржысының, құнды қағазының есеп айырысу операцияларының ... бір ... ... ... есеп көрсеткішіне сайма – сай ... ... ... ... ... ... ... анықтау әдісі
негізінде өндіріс процесін бақылау ретінде қолданылады.Оның ішінде өндіріс
технологиясының дұрыстығы, ... ... ... ... ... талабына лайықты екенін, жаңа өнім
сапалылығын сараптау, өндіріс процесіндегі шикізат пен ... ... ... тағы сол ... ... ... сараптау
жүргізіледі.
Бақылау – анықтау әдісі – бұл да нақты тексерудің бір ... ... ... ... ... ... тексеру, бақылау жасау.
Мысалы, күнделікті ... ... ... ... ... ... ... материалдар тасу, дайын өнімнің сатылу процесін, олардың
қоймада сақталу тәртібін бақылау.
Қорыта келгенде аудитор жұмысында методикалық ... ... ... ... ... және аудит жоспарына сәйкес жүргізілген әртүрлі
бақылау объектісін аудиттік ... ... есеп ... ... ... үшін сапалы аудиторлық дәлелдемелердің
жеткілікті санын жинауға мүмкіндік береді. Бұл жерде есеп беру ... ... ... ... ... және ... ... сондай – ақ «Ұйымдардың бухгалтерлік есеп
беруі» бухгалтерлік есеп беру бойынша ережелерге сәйкес оған қойылған жалпы
талаптардың және ... есеп ... ... ... қосымша
тексеру қажет.
Аудиторлық тексеруге экономикалық субъектілердің бухгалтерлік есеп
берулерін құрайтын барлық формалар жатқызылады:
- ұйымдық балансы ... ... ... – 1)
- кірістер мен шығыстар туралы есеп беру (нысан – 2)
- ақша қозғалысы туралы есеп беру (нысан – 3)
- ... ... ... ... есеп беру (нысан – 4 )
Жылдық есеп беруге түсініктеме ... Есеп ... ... ... есеп беру ... ... ... жоғарыда келтірілген нормативтік
құжаттарды, тексеру жүргізілетін ... ... ... ... және ... ... басшылыққа алады. Есеп беру
жылдың ... ... ... бабы ... ... түгендеудің
нәтижелерімен расталуы тиіс. Түгендеу және аудит жүргізу барысында
айқындалған ... ... және ... ... – ақ ... есеп
мәліметтеріндегі барлық айырмашылықтар түзетіліп және ... есеп ... ... тиісті есеп регистрлеуде аталуы тиіс.
3.2 Негізгі қызметтен түскен табыстардың ... және ... ... ... ... ... түске табыс (сатып өткізу) және қаржылық
нәтижелердің құралу циклы ... ... ... ... аудитор осы цикл
арқылы шаруашылық операцияларының өтуін куәландыратын ақпараттарды
зерттейді. Негізгі қызметтен ... ... ... ... және қаржылық
нәтижелердің құралу цикылдына дайын өнімдерді (жұмыстарды, қызметтерді)
сатып- өткізумен, ... ... ... емес және ... ... кәсіпаорыннан шығуымен байланысты шаруашылық
операциялары ... Бұл ... ... ... ... борыштар пайда болады және қаржылық нәтиже анықталады.
Бұл циклдың ... ... ... үшін ... ... ... алынған мәліметтердің де (сатып-өткізілген өнімдердің
өзіндік құнын есептеулер, дайын өнімдерді ... ... ... жою ... ... ... ... мәліметтердің де
дұрыстығына дәлелдеулер алады.
Негізгі ... ... ... ... ... және қаржылық
нәтижелердің құралы циклы аудитінің негізгі бағыттары – дайын ... ... ... сатып - өткізуден алынған табысты және сатып -
өткізілген ... ... ... ... дұрыстығын, сонымен бірге
дебиторлық борыштардың пайда болуын анықтау.
Сатып өткізу және қаржылық ... ... ... ... сұрауынан басталып, дайын өнімнің немесе ... ... ... ... Дебиторлық борыш компанияға тиесілі, бірақ ол
әлі алмаған қаражаттар. Дебиторлық борыштарды сипаттаушы шоттар сатушы мен
сатып алушыға ... ... шот ... беруге, ақшаны алуға және
тіркеуге ... ... ... ... көбірек уақыт аралығын қамтиды.
Сәйкестікке тексеру жүргізудің негізгі мақсаты ішкі бақылау жүйесінің
сапасына,нормативтік құқықтық құжаттарға және тексеру сәтінде ... ... ... процедураларға сәйкестігіне тест жүргізу болып табылады.
Сатып - өткізу және қаржылық нәтижелердің құралу циклы ... ... ... ... ... ... - ... және қаржылық нәтижелердің құралу циклын реттеуші негізгі
нормативтік – құқықтық ... ... | ... |Құжаттың аты |
|1 |2 |
|1 ... ... ... ... 1999ж. ... |
| |25 – ... ... алу - ... 458-477 ... |
|2 ... ... «Салық және бюджетке төленетін |
| ... ... ... ... ... ... ... |(2004 жылдың 22 қазанында жасалынған ... және |
| ... |
|3 ... ... ... ... 05.04.2003ж. № 401-2 |
| |(2004 ... 9 ... ... ... және |
| ... |
|4 ... ... ... реттеу туралы» заңы |
| ... ( 1995 ... 20 ... ... ... |
| ... толықтырулармен). |
|5 ... ... ... ... ... ... |
| ... № 97-1 (2003 ... 9 ... ... |
| ... толықтыруларымен №482-2) |
|6 |ҚР ... есеп және ... есеп беру ... заңы |
| ... №273 (2004 ... 11 ... ... және|
| ... |
|7 ... еске ... ... бар ...... |
| ... қолдану Ережелері: ҚР Үкіметінің № 449 |
| ... ж. |
|8 ... ... және ... ... талаптар |
| |қою және ... мен ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ҚР |
| ... ... ... №111, ... |
|9 ... және ... ... өнімдер мен тауарлардың |
| ... және ... ... дауларды шешу |
| ... ... ... ... туралы: ҚР жоғарғы |
| ... соты ... ... №4 ... |
|10 ... ... сай ... ... мен ... ... |
| ... ... ... шешу туралы: ҚР жоғарғы арбитраж |
| ... ... ... №5 ... ... ... ... ... дайындап тапсырудың тұжырымдамалық |
| ... ... ҚР ... ... №542 ... ... ж. ... |«Бастапқы құжаттардың нысандарын бекіту туралы»: ҚР ... |
| ... №128 ... ... ж. ... ... деп ... ... ... №5 ұлттық стандарты |
| |ҚР ... есеп ... ... ... қаулысы. №3 |
| |13.11.1996 (ҚР ... ... ... ... |
| ... толықтырулармен, 28.01.2003 ж. №27 ... ... деп ... ... ... №5 ... ... |әдістемелік ұсыныстар: ҚР Қаржы Министрлігі ... есеп |
| ... ... ... ... №7 ... |
| ... ... ... ... ... ... құру ... 5 «Табыс» деп |
| ... ... есеп ... ... ... |
| |ҚР ... ... №457 ... 31.12.1997ж. ... ... есеп ... ... ... ҚР ... |
| ... №72 Ереже- нұсқауы. 24.11.1997ж ... ... есеп ... ... ... ҚР ... |
| ... №438 бұйрығы, 18.09.2002ж (Қаржы Министрлігінің|
| |№372 ... ... ж. ... ... |
| ... ... ... ... ... шартының шеңберінде жүзеге |
| ... ... ... ... шот – |
| ... ... беру тәртібі: ҚР Қаржы Министрлігі Салық |
| ... ... №18 ... ... |
|19 ... ... ... ... ... Қаржы|
| |Министрлігінің №23-2-2-6/63/1540 хаты, 07.02.2001ж. ... ... ... мақсатына қол жеткізу үшін аудитор
кәсіпорынның ішкі бақылау саясаты мен ... ... және ... есеп ... мен есеп саясатында
белгіленген нұсқауларға сәйкестігіне көз жеткізу ... ... ... ... ... ... ішкі ... жасау процедуралары
төмендегі негізгі элементтерден тұрады:
- ... ... ... ... ... ... жоспарлау,
ұйымдастыру, реттеу, оған бақылау жасау, есеп ... және ... ... ұйым жұмыскерлерінің белгілі бір тобының өзара
қарым – қатынасы мен әрекет ету ... ... және ... ... ... ... ... өзінің міндетті қызметін ... ... ... ... ... ... «бақылау обьектісін» және дайын өнімді сатып - өткізу бойынша
нақты операцияларды жүзеге асырудың әртүрлі аспектілерін ... ... ... ... ... ішкі бақылау процедураларымен танысу үшін аудитор алдыңғы
аудиттің материалдарын зерттейді. Ол ... ... ... ... жүйені, блок – схемаларды, құжат айналымын, анкеталарды суреттеу арқылы
ішкі бақылау жүйесі жөнінде ... ... ... жылы жаңалауды талап ететін тексеру бөлімшелерін белгілейді.
Егер аудиторлық фирма аудитті бірінші рет ... ... ... ... ... өткізу және қаржылық нәтижелердің құралу процессін
операциялардың төмендегі тобына бөлген дұрыс:
-өніммен жабдықтауға тапсырыс алу;
-коммерциялық ... беру ... ... ... ... дайындау және келісім жасау;
-өнімдерді жөнелтуге дайындау;
-сатып алушылардың өнім үшін ... ... ... ... ... экономика жағдайында функционалды аудиттің өте өзекті
бағыты- ағымдағы ... ең ... және ... ... ... ақша мен оның ... ... циклі
мен қозғалысын тексеру болып табылады.
Негізгі қызметтен түскен табыстардың аудиті ретінде ... ... ... ... бар, ... ... анық сенімділігін,
пайдалы қызмет ету құны мен ... ... ... ... істен шығарудың ... ... ... ... ... ... ішкі бақылауда
тексеру түсіндіріледі.
Аудитор бұл щбъектілерді тексергенде 38 ҚЕХС, 28 БЕС, ... ... ... ... ... ... «Авторлық
құқық туралы» және басқа құқықтық – ... ... ... Ең ... ... ... сай Бас кітаптың мәліметтеріне
баланс көрсеткіштерінің сәйкестігі зияткерлік меншік объектілерінің бар
екендігі және оның жағдайы, алу ... ... ... ... қабылдау- тапсыру актілері, бұл объектілер сипатталған немесе
кесімді ... ... ... көздері мен өзге құжаттар
тексеріледі. Объектілерді кәсіпорынның пайдалануына жарамды ... ... ... ... ... ... материалдық
активтердің құн бағалаудың дұрыстығын айқындау керек. ... ... ... әр ... ... ... жөн.
Қортынды
Сондықтан да салық қызмет органдары, басқа бақылаушы органдар ... ... ... ... алудың осы саласына көңiл аудару қажет.
Егер, мәселелер кездескен жағдайда ... ... ... ... үшiн түбегейлi iс болып табылады. Алдымен негізгі қызметтен
түскен табысты талдау және аудит жұмысын дұрыс жүргізуді ұйымдастыру ... өзi көп ... ... ... ... және пайда табуға мүмкiндiк
туғызады.
Осымен дипломдық ... ... ... «АВК ... ... ... табыстары туралы экономикалық
сипаттамасы мен бухгалтерлік есебін ұйымдастырудың ... ... ... ... «АВК ... ... Шектеулі
Серіктестігінің негізгі қызметтен түскен табыстарына ... ... ... ... мынандай шішімге келуге болады:
- Табыстың абсолютті көрсеткіштеріне және маржиналдық ... ... ... ... ... ... ... табыстылығының салыстырмалы көрсеткіштері
қатынасын әр түрлі тұрғыдан сипаттайтын коэффициенттермен
сәйкестілік жағдайларға байланысты қажеттіліктерді қолдануды
дұрыс ... ... ... ... ... негізгі қызметтен түскен табыстардың ... ... ... ... ... қарастырылып мынандай қортындыға
келуге болады:
- ... ... ... табыстар бойынша сәйкестікке аудит жүргізгенде
ақпараттың толықтылығы және маңыздылық принциптері;
- негізгі қызметтен түскен табыстардың ... ... ... ... ... ... негізгі қызметтен түскен табыстарға аудит жүргізгенде қандай талдамалық
процедуралардың жүзеге асырылуы. ... ... ... ... ... ... пен кәсіпорынды сактап қалудын басты факторы
болып, кәсіпорынның каржылық жағдайы мен ... ... ... ол
үшін осы аталған жайдың мәні туралы дер кезінде және сенімді ақпарат кажет.
Тап осындай ақпараттың ... ... ... ... ... дау жок. Бұл ... ... ақпараттармен қамтамасыз ету көп
жағдайда, бухгалтерия қызметкерлеріне ... ... ... қоса,
олар есепті оңайлатуға, салық жүйесінің талаптарын орындауға, нормативтік
актілерді ... ... ... ... ... дәл және анық
болуына жауапты болып келеді. ... ... ... ең ... ... назар аударады. Қысқа мерзімді активтер
айналым көрсеткіштері бірнеше кезеңдердің сала бойынша орташа ... ... ... ... айналымның шарттың жағдайы
бойынша есептен шығарылғаны мен салыстыру сатып алушылардың уақтылы төлеу
дәрежесін ... ... ... ... айналымның шоттағыдан ауытқуы
борышкерден қайтаруды талап етудің ... ... ... ... ... ... бұл ... алудың қиынға
түсуінің сатып алушының қаржысының тапшылығының салдарынан болуы мүмкін.
Осымен «АВК Капланбек» ... ... ... ... пайда көздерін табуда болашақта ұзақ мерзімді активтерді ұлғайтуға
қаржы мамандары заманға сай жаңа ... ... ... ... Және ... ... деңгейге жеткізу мен қаржы ... ... ... айналымдылығы, іскерлік белсенділікті ұлғайтуға қажетті
шараларды қолдануды талап етеді. ... ... рөлі ... ... ... ... көшумен байланысты шетелдік тәжірибелі
жұмыстар мен ... ... ... және ... ... ... ... артады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру ... 2007 ... ... Қазақстан Республикасының №234-ІІІ заңы
2. Аудиторлық қызмет туралы заң Алматы,2006 жылғы 5 мамырдағы № 139-№ ІІІ
3. Халықаралық қаржылық есеп берудің стандарттары ... ... есеп ... ... ... ... ... 1996-2003ж.
5. Қазақстандағы аудиттің халықаралық стандарттары. «Ішкі аудит
қызметінің жұмыстарын қарастыру» Т.1. ... ... ... ... ... ... Абленов Д.О. «Аудит негіздері». Алматы: Экономика,2003 ж.
8. Абрютина М.С ... ... ... ... Финансовый
менеджмент Москва «фин пресс» 2002г.
9. Әбдіманапов Ә.Ә. «Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері»-Алматы:
АЙАН, 2001ж.
10. Әжібаева З.Н., ... Н.Ә. ... Ж.Ғ., ... 2006 ж.
11. Байдаулетов М. «Аудит». Алматы,2004 ж.
12. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік ... ... ... 2005ж.
13. Бочаров В.В. «Финансовый анализ» Питер 2002г.
16.Дуйсенбаев К.Ш., Егенбердиева С.К. «Анализ финансовой ... ... ... и предпринимателя -2004-№ е 21
18.Дуйсенбаев К.Ш., Егенбердиева С.К., Дюсембаева З.К. ... и ... ... Алматы : «Қаржы-қаражат», 1998 ж.
19. Жумагалиева Ж.Ғ., Жаппарханова М.С. «Басқару есебі» Алматы 2006ж
20.Ержанов М.С. «Теория и практика ... ... ... ... О.В. ... ... ... 2002г.
22. Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А. «Бухгалтерлік есеп теориясы және
негіздері» Алматы экономика 2006ж.
23. Кеулімжаев Қ.К., Құдайбергенов Н.А. «Қаржылық есеп» ... ... ... Т. ... ... мен ... тәсiлдерi». Алматы,
Мектеп,2002
25. Көкенов У.Ж., Көкенова Ф.У. « ... ... ... ... ... ... С.Т. «Банктегі бухгалтерлік есеп» Алматы: Экономка 2006ж
27. Назарова В.О.«Бухгалтерлік есеп принциптері»Алматы:Экономика 2005ж
28. Сатмұрзаев А.А., Укашев Б.Е. «Аудит теориясы», ... ... ... А.П. ... ... учета»-Алматы: Экономика, 2003г.
31.Сейдахметова Ф.С. «Современный бухгалтерский учет: ... ... ... Т.А. т.б. «Кәсiпорындардағы бухгалтерлiк есеп». Алматы,
Экономика, 2002.
33. Радостовец В.К. ... учет на ... ... ... Энтони Р.Дж.Рис. «Учет ситуаций и примеры»- ... ... ... Н.Г. ... экономический анализ.»
//Бухгалтерский учет ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік маркетингтің теориялық аспектілері52 бет
"Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын құру және алу қағидалары"48 бет
: резидент еместердің табыстарының салық есебі3 бет
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет
«корпоративтік табыс салығы және Қазақстан Республикасында компаниялар қызметіне оның әсері (ауезов ауданының салық басқармасы мысалында)»85 бет
«Семей жолдары» ЖШС-тың жылдық жиынтық табысы30 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет
Акционерлік қоғамдадың табыстылығын болжау3 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь