Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы

1. Қазақстан Республикасының әлеуметтік.экономикалық дамуы
2. Солтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік.экономикалық жағдайы
Қазақстанда нарықтық экономикаға көшудің алғашқы кезде үш кезеңі белгіленді. Бірінші кезең — 1991—1992 жылдар, екінші кезең — 1993—1995 жылдар аралығы болып, осы мерзімде жүргізілетін іс бағдарламасы Жоғарғы Кеңестің сессиясында мақүлданып, Президенттің Жарлығымен бекіді. Ал үшінші кезең — 1996—1998 жылдарды қамтуға тиіс болды. Осыған байланысты көптеген жаңа заңдар, реформаны жүзеге асыруға қажет басқа да құжаттар қабылданды. Нарықтық экономикаға көшу мәселелерімен айналысатын жаңа мемлекеттік басқару органдары құрылды. Олар: Мүлік жөніндегі, Монополияға қарсы саясат жөніндегі комитеттер, Салық инспекциясы, Кеден жэне т.б. Сондай-ақ нарықтық экономикаға тэн инфрақұрылымның кейбір түрлері: биржалар, коммерциялық банктер, сауда үйлері, жекеменшіктік кәсіпорындар мен шаруашылықтар, жеке меншік пен мемлекет меншігі аралас ірі корпорациялар, акционерлік қоғамдар, холдингтік компаниялар өмірге келді. Сөйтіп, нарықтық экономикаға қарай, меншіктің түрін өзгертуде, аралас экономика құруда біршама жұмыстар атқарылды. Алайда, нарықтық экономикаға көшуде бірсыпыра қателіктерге жол берілді. Біріншіден, реформаны бастауда мемлекеттің мақсаты да, мүдделері де, оларға жетер жолы да, әдіс-тәсілдері де толық анықталмады. Екіншіден, барлық елдерге бірдей сай келетін экономикалық реформаның моделі болмайды. Әр елдің өзіне тән, оның ұлттық бітіміне, тарихына, дәстүріне, нақтылы сая- си, әлеуметтік, экономикалық қалыптасқан жағдайына сәйкес өз моделі, өз жолы болуы керек. Оны әлемдік тәжірибе де көрсеткен. “Жапондық”, “Немістік” тағы басқадай әр елдің өз даму жолы болғаны белгілі. Қазақстан көп елде жақсы нәтиже бермеген, Халықаралық Валюталық Қоры ұсынған “есеңгіретіп емдеу” деп аталатын жолына түсті, Ресейдің соңынан ерді. Үшіншіден, экономикалық реформа бірінен кейін бірі және өзіндік ретімен жасалуы арқылы жүзеге асуға тиіс. Ал Қазақстанда қажетті заң жүйесі жасалып бітпей, жекеменшікке негізделген кәсіпорындардың үлесі өсіп, бәсеке ортасы қалыптаспай түрып, ең әуелі бағаны ырықтандырудан бастау қате болды, өйткені бағаны ырықтандыру — үкімет тарапынан мезгіл-мезгіл оны өсіріп отыру болып шықты. Төртіншіден, қабылданған заңдар көп жағдайда жүзеге аспай қалды, себебі ол заңдардың жүзеге асатын механизмдері жасалмағанды. Бесіншіден, инфляцияны ауыздықтамаса ешбір істе береке болмайтыны белгілі. Бірақ осыған қарамастан мемлекеттегі қаржы, несие, ақша жүйесі ретке келмеді. Ұлттық банк ақша жүйесін, ақша айналымын, оның ішкі және сыртқы қозғалысын қатаң бақылауға алудың орнына, ақша-несие ресурстарын бей-берекет жұмсап, аса жоғары процентпен сатып, пайда табумен әуестенді. Алтыншыдан, қылмыс, жемқорлық, заңды бұзушылық көбейді. Оған жаппай тәртіпсіздік, жауапсыздық қосылды. Міне, бұлар реформаны жүргізуде, эконо- миканы дамытуда өздерінің зиянын тигізді. Жетіншіден, мемлекет басшылары экономикалық дағдарыс кезінде өмір сүріп, жұмыс істеп көрмегендіктен, оның қыр-сырын, бүге-шігесін, одан шығу жолда¬рын білмеді. Экономикалық дағдарысты дүрыстап бағалай алмады.
1. Тайжанова, Ж.А. Новое измерение социально-экономического прогресса // Материалы III традиционной научно-теоретической конференции молодых ученых и студентов «Стратегия экономического и социального развития Казахстана: теория и практика». – Алматы, 2009. -61с. 2. Шаукенова З. Качество образования - в носителях знаний. Казахстанская правда. 2007. 15 ноября. -6с. 3. 3.Статистические показатели социально-экономического развития Республики Казахстан и ее регионов. -Астана, 2011. -144 с 4. Қазақстандағы кедейшіліктің себептері мен оларды шешу жолдары. Қазақстандағы БҰҰДБ басылымдар сериясы. -Алматы, 2011. -140 б. 5. 1.Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2050 Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы//Егемен Қазақстан.- 2012 ж.- 15 желтоқсан 6. А.Құсайынов Әлемдегі және Қазақстандағы білім берудің сапасы 7. 3.Г.Бельгер Білім беру көкжиектері //Айқын .,2013ж.-12.12,№229. 8.Шаукенова З. Качество образования - в носителях знаний. Казахстанская правда. 2007. 15 ноября. -6с. 9. Статистические показатели социально-экономического развития Республики Казахстан и ее регионов. -Астана, 2011. -144 с
        
        Жоспар:* Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы* Солтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық жағдайыПайдаланылған әдебиеттер* Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кезде үш кезеңі белгіленді. Бірінші кезең  --  1991 -- 1992 жылдар, екінші кезең  --  1993 -- 1995 ... ... ... осы мерзімде жүргізілетін іс бағдарламасы Жоғарғы Кеңестің сессиясында мақүлданып, Президенттің Жарлығымен ... Ал ... ...  --  1996 -- 1998 ... қамтуға тиіс болды. Осыған байланысты көптеген жаңа заңдар, реформаны жүзеге асыруға қажет басқа да құжаттар қабылданды. Нарықтық экономикаға көшу ... ... жаңа ... ... органдары құрылды. Олар: Мүлік жөніндегі, Монополияға қарсы саясат жөніндегі комитеттер, Салық инспекциясы, Кеден жэне т.б. Сондай-ақ ... ... тэн ... ... ... биржалар, коммерциялық банктер, сауда үйлері, жекеменшіктік кәсіпорындар мен шаруашылықтар, жеке меншік пен ... ... ... ірі ... ... ... холдингтік компаниялар өмірге келді. Сөйтіп, нарықтық экономикаға қарай, меншіктің түрін өзгертуде, аралас экономика құруда ... ... ... Алайда, нарықтық экономикаға көшуде бірсыпыра қателіктерге жол ... ... ... ... ... ... да, мүдделері де, оларға жетер жолы да, әдіс-тәсілдері де толық анықталмады. Екіншіден, барлық елдерге бірдей сай келетін ... ... ... болмайды. Әр елдің өзіне тән, оның ұлттық бітіміне, ... ... ... сая- си, әлеуметтік, экономикалық қалыптасқан жағдайына сәйкес өз моделі, өз жолы болуы керек. Оны әлемдік тәжірибе де ... ... ... тағы ... әр ... өз даму жолы ... белгілі. Қазақстан көп елде жақсы нәтиже бермеген, Халықаралық Валюталық Қоры ұсынған ... ... деп ... жолына түсті, Ресейдің соңынан ерді. Үшіншіден, экономикалық реформа бірінен кейін бірі және өзіндік ретімен жасалуы арқылы жүзеге ... ... Ал ... ... заң ... ... бітпей, жекеменшікке негізделген кәсіпорындардың үлесі өсіп, бәсеке ортасы қалыптаспай түрып, ең ... ... ... ... қате ... ... ... ырықтандыру  --  үкімет тарапынан мезгіл-мезгіл оны өсіріп отыру болып шықты. Төртіншіден, қабылданған заңдар көп жағдайда ... ... ... себебі ол заңдардың жүзеге асатын механизмдері жасалмағанды. Бесіншіден, ... ... ... істе ... ... ... Бірақ осыған қарамастан мемлекеттегі қаржы, несие, ақша жүйесі ретке келмеді. Ұлттық банк ақша жүйесін, ақша ... оның ішкі және ... ... ... ... ... орнына, ақша-несие ресурстарын бей-берекет жұмсап, аса жоғары процентпен сатып, пайда табумен әуестенді. Алтыншыдан, ... ... ... ... ... Оған ... ... жауапсыздық қосылды. Міне, бұлар реформаны жүргізуде, эконо- миканы дамытуда өздерінің зиянын тигізді. Жетіншіден, мемлекет басшылары экономикалық дағдарыс кезінде өмір сүріп, ... ... ... оның ... ... одан шығу ... - рын білмеді. Экономикалық дағдарысты дүрыстап бағалай алмады. Елді дағдарыстан тез арада шығару саясаты ... ... ол ... ... ... ... ... дағдарыстан шығудың жолдарын қарастыра бастады. Оның ең бастысы  --  ... ... ... бір ... ... еді. Қазақстанда ырықтандыру 1992 ж. мұнайдың, мұнайдан шығатын өнімдердің, басқа да ... ... ... ... ... ... ... керек деген ұранмен жүргізілді. Осының нәтижесінде әр кәсіпкер, әр кәсіпорын ең жоғары таза пай - да алғысы келді. Сөйтіп баға ... ... ... ... ... шарықтап өсу кесірінен төмен түсіп кетті. Бағаны ырықтандырудан кейінгі ... ... іс  --  ... Мемлекеттік меншікті жекешелендірусіз нарыққа нақты көшу мүмкін емес еді. Бұл қадам нарық субъектілерін құру тұрғысынан ғана ... ... ... ... ... меншік иесі психологиясын қалыптастыру тұрғысыпап да маңызды. Сондықтан да республикада ... ... ... ... оны ... 4 ... ... айтуға болады. Алғашқы үшеуі мемле - кет иелігінен алу мен жекешелендірудің ... ... ... ... ... ... меншікті басқаруды жетілдіруге екпін түсуімен сипатталады. Біз шағын ... ... ... ... ба - рысында 1991 -- 1992 жылдары 5000-ға жуық нысандар жекешелен-дірілді, олардың қатарында ұжымдық меншікке берілген 470-тен астам ... ... ... ... ... Республикасында мемлекет иелігінен алу мен мемлекеттік меншікті жекешелендірудің 1993 -- 1995 жылдарға арналған Yenлттық бағдарламасы" ... ... Бұл ... аса ... ... ... ... басқару мен жекешелендірудің біртұтас жүйесі болды. Сол кезде ... және орта ... ... ... ... Көтерме-сауда буынын қоса алғанда бұрынғы кеңестік сауда жүйесін өзгерту басталды. Қызмет көрсету саласында бәсекелестік орта ... ... ... ... 1995 ... желтоқсанда заң күші бар "Жекешелендіру туралы" Жарлықпен басталып, 1999 жылға дейін жалғасты. Осы сәттен бастап ол тек ақша ... ... ... 1999 жыл - дан ... ... кезекке мемлекеттік мүлікті басқаруды жетілдіру мәселелері шықты. Төртінші кезеңде мемлекеттік меншікті басқару және онымен айналысу мәселелері ... ... ... ... ... ... жаңа ... қолданыла баста - ды. Республикалық мемлекеттік және ... ... ... ... ... Елдің экономикалық қауіпсіздігін анықтайтын экономиканың стратегиялық маңызды секторларына мемлекеттің ықпалы мен ондағы үлесі ... ... ... сақталды. Мұнай-газ секторында  --  бұл "ҚазМұнайГаз", ...  --  ... ... --  "Қазақтелеком", темір жолда  --  "Қазақстан темір ... ... ... барысында да кемшіліктер орын алды. Мемлекеттік меншікті жекешелендіру жарияланған екі ... де (1991 -- 92 жж. жэне 1993 -- 95 жж.) ... ... ... ... ... жол берілді. Бұл халық шаруашылығы үшін берекесіздік ... ... ... ... ... ... ... біріне айналды. Сондай-ақ, елдің экс - порта өнім шығаратын кәсіпорындары ескі әдетіне басып, өздерінің тауарларын эшелон-эшелонмен сыртқа жөнелте ... ғана ... ... салдарынан республикадан 250 млрд. сомның өнімі сыртқа, негізінен алғанда Ресей Федерациясы мен ТМД елдеріне сутегін кеткен ... ... ... бұл ... ... пен ... ... инсти- туттарды, Статистика мен Қолдау Комитетін қатыстыра отырып, ... ... ... ... ... Осымен байланысты 1994 жылдың қаңтарында Президент экономикалық ... ... ... дыру ... шаралар туралы қаулы қабылдады. Онда дағдарысқа қарсы шаралар мен ... ... 1994 -- 1995 ... ... ... ... ... энерге- тикалық тәуелсіздікті қамтамасыз ету мәселесі қойылды, өндірістің құлдырауы тоқтатылып, экономиканы тұрақтандыру, инфляцияны ауыздықтау қажет екені айтылды. 1993 ж. 15 ... ... өз ... -- теңге енгізілді. Сөйтіп, біз экономикалық тәуелсіздіктің аса маңызды нышаны  --  үлттық валютамыз теңгеге ие болдық. Бұл бізге 1994 ... ... ... ал 1995 жылы ... ... ауыздықтауға мүмкіндік берді. Реформаның барысында 1994 жылдың күзінен үкімет макроэкономикалық реттеуді меңгере бастады. Бағаның өсуі біраз тежеліп, ... өсу ... ... ... ... Сол ... ... банктің несиеге алатын пайызы да қауырт азайды. Ақша- қаражат саласында да ... ... ... Өнеркәсіптің кей салаларында да оңға басушылық орын алды. Жалпы дағдарыстан ... ... ... ... ... бірі  --  ... орталық болу тиіс еді. Алайда, Министрлер кабинетінде реформаны ойластырып, алға бастыра- тын орталық болмады. Экономика министрлігі ондай орталық бола ... ... 1994 -- 1995 ... ... ... ша - ... мен ... тереңдету бағдарламасы орындалмай қалды. Макроэкономикалық тұрақтандыру және қүнсыздануды тоқтатуға қол жетпеді, тиімді сыртқы ... ... ... да ... болмай шықты, әлеуметтік саясат та халықтың басым көпшілігінің наразылығын өршіткені болмаса, разы етпеді. Өзінің бүкіл ... ... іс ... ... ... процесі нақты бәсекелестік үшін базалық жағдайларды қүруға ... ... ... ... өнеркәсіп өнімінің 85 процентке жуық көлемі жекеменшік секторда өндіріледі. Нарықтық реформаға көшудегі жіберілген тағы бір қате  --  ол ... ... ... ... ғалымдарына сенбеуі. Оның себебі бізде бүған дейін нарықтық экономика болмады, сондықтан біздің экономистер нарыққа көшудің жолдарын, ... ... деп ... Сондықтан нарықтық экономикаға көшу үшін кеңесші ретінде ... ... ... ... ... т.б. ... ... Бірақ олар өз елінде маман болғанмен, біздің жағдайды, халықтың менталитетін, ... ... ... ... білмеді де. Олардың білетіні Батыстың дамыған, қалыптасқан нарықтық экономикасы еді. Оған қоса ТМД елдерінде экономикалық дағдарыс капиталистік ... тэн ... ... өндіру дағдарысы емес, жетіспеушілік дағдарысы болатын. Екіншіден, ол елдерде ертеден тауар өндірісі, тауарлық қатынастар ... ... Ал ... ... ... жоқ. ... ТМД ... социалистік экономикадан нарықтық экономикаға көшу тез қарқын алды. Сондықтан шетел ... ... ... ... ... ... қалды. Нарықтық қатынастарға көшу барысында бізде орын алған тағы бір үрдіс бар. Ол ... ... ... ... ... - дыру, ұжымдастыру науқандары сияқты қоғам өміріндегі түбегейлі өзгерістерге революциялық сипат беру. Ал біздің халық бұл ... ... және ол ... ... келе бермеді. Әсіресе, ауыл шаруашылығын жекешелендіруде үкімет асығыстық жіберді. Дағдарыс жағдайында бой көтерген жеке фермерлер басқа халықты асырамақ ... ... әрең ... ... ... 1993 -- 1995 ... арналған бағдарламалардағы инфляцияны төмендету, өндірістің құлдырауын тоқтату және өндірістің ұлғаюы үшін жағдайлар жасау жоспарынан еш нәрсе шықпады. ... ... ... ... 15 айға ... қосымша бағдарлама қабылданды. Оның оң нәтижесі деп инфляцияның баяулауын айту- ға ... ... ... ... тоқтату мүмкін болмады. 1991 жылы өндірістің құлдырауы ... ... ... 1990 ... ... 14,6%-ке, 1993 жылы  --  28%-ке, 1994 жылы 48%-ке, ал 1995 жылы  --  45%-ке жетті. Қазақстан ... ... ... 1996 -- 1998 ... ... жаңа бағдарлама қабылдады. Онда реформаның ең күрделі де - ген мәселелерін шешу ... орын ... ... ... ... ... ... бірыңғай холдингтік, шағын жэне орта кәсіпкерлікті қолдау, ауыл шаруашылығында қосымша 30 мыңға жуық шаруа қожалықтары мен ... ... қүру ... ... ... жоқ. Қоғам айқын мақсаттар мен оларға қол жеткізу жолдары баяндалған стратегиялық ... ... ... бо- латын. Олар "Қазақстан  --  2030" ел дамуының Стратегиясын- да ... 1997 ... ... ... Президент Н.Ә.Назарбаев республика халқына "Қазақстан  --  2030" деген атпен жолдау ... онда ... ... ... және ... жатқан реформаларды аяқтаудың, сондай-ақ алдыңғы қатарлы мемлекеттердің қатарына қосылудың, немесе "Қазақстан барысын" ... жаңа ... ... ... ... ... ... дамуының жақын арадағы және стратегиялық ұзақ мерзімдегі даму жолдары мен мүмкіндіктері жан-жақты көрсетілді. Онда елдің ішкі ... ... және ... саясатындағы мүмкіндіктерді барынша пайдалана отырып, мемлекеттің дамуындағы ұзақ мерзімді жеті басымдықты іске асыру көзделген. Олар: 1) ... ... ... 2) ішкі ... түрақтылық пен қоғамның топтасуын нығайту; 3) нарықтық ... ... ... өсу; 4) ... ... денсаулығы, білімі мен әл-ауқатын көтеру; 5) энер - гетика ресурстарын жете пайдалану; 6) инфрақұрылым, көлік және байланысты ... 7) ... ... ... ... Тек осы аса ... шараларды іске асырғанда ғана Қазақстан халқының өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы мүмкін екендігіне сенім білдірілді. ...  --  2030" ... ... орай ... ... ... егемендігі мен тәуелсіздігін нығайту, әлемдік стандарттарға сай түзілген заңнамалық-қүқықтық базаны жетілдіру жөнінде орасан зор жүмыстар жүргізілді. Атап ... ... сот жэне ... ... органдарын қоса алғанда, оның барлық тармақтарының қүрылымы мен қызметінің қағидаттары едәуір жетілдірілді. Сондай-ақ, демократия мен азаматтық қоғам инсти- туттары даму ... ... ... ... ... ... қоғамдастықтың тең құқылы мүшесі ретінде лайықты орын алды. Қалыптасқан әріптестік саяси және экономикалық ... ... ... ... жүзі ... байланыстыруға мүмкіндік берді. Қазақстан жетекші халықаралық ұйымдарда, соның ішінде, БYenYen-да белсенді жұмыс жүргізіп, антиядролық қозғалысқа, жаппай қарусыздануға, ... және ... ... ... ... лайықты үлесін қосып келеді. "Қазақстан  --  2030" стратегиясында көрсетілгендей, әсіресе, соңғы ... ... ... экономикалық өрлеу, өндіріс ауқымының өсуі байқалып отыр. Тек 2000 -- 2002 жылда - ры жалпы ішкі өнімнің жиынтық ... 35,5 ... ... Сау- атты ... ... ... ... беделін едәуір көтеруге жағдай жасады. Қазақстан бұл жылдары ТМД ... ... жан ... шаққанда шетелдік инвестициялар тарту жөнінен көш бастады. Шетелдік инвесторларды, соның ішінде ... аса ірі ... да ... ... бірқатар маңызды міндеттерді шешіп берді: Ауқымды инвестицияларды ... ... ... ... 1993 ... 2003 ... ... кезеңде 25,8 миллиард долларды құрады, жан басына шаққанда Қазақстан ТМД-да 1- орынды алады. 1994 жылдан 2007 жылдың аяғына дейін еліміз өз ... ... 60 ... 70 ... ... астам тікелей инвестиция тартты. Бүгінде Орталық Азияға келген барлық инвестициялардың 80% Қазақстан еншісінде. Ал экономикаға қосылған ішкі инвести- ... ... ... күні 80 ... ... асып ... ... Сонымен қатар, Қазақстан басқа елдерден келген инвестиция көздерін өз экономикасын көтеру ісіне тиімді пайдалана ... енді ... ... де ... сала ... ... мемлекетке ай- налды. Қазір оның қаржысы Ресей мен өңірдегі елдерге, Түркия мен ... ... ... жэне ... да ... шет ел экономи - касына салынып жатыр ... ... ... ... ... менеджмент қызметі құлдырау жағдайында болган аса ірі ... ... ... ... ... ... берді. Әлемдік рынокқа шығу және әлемдік шаруашылық байланысқа белсенді кірісу қамтамасыз етілді. (Н.Назарбаев. Жаңа ...  --  жаңа ... --  ... ... 16 ... 2004). Осының нәтижесінде республика экономикасының барлық дерлік салаларында, әсіресе, ауыл шаруашылығында, сауда мен ... ... ... жеке ... ... ... бола ... Нарықтық экономиканың жетекші бір факторы мемлекеттік емес сектор үлесін серпінді ұлғайту ... ... ... ... - ... ... бойынша, 2004 жылдың I жартыжылдығына тіркелген 194,8 мыц заңды тұлғаның 192,7 ... ... ... ... Бұл ... ... 98%-і, ... саласында бұл үлес  --  98%-ті; ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығында 97,5%-ті ... ... ... процестердің нақты қатысушысы жекеменшік иесі болып отыр. Оның ... ... ... ... ... мен ... ... салаларына кеңінен қатысуы айрықша нарықтық мінез-құлық қалыптастырды. Әсіресе, шағын кәсіпкерліктің дамуын атап көрсетуге тұрарлық. "Қазақстан  --  2030" ... ... ... ... тәуелсіз еліміздің басты табыстары мен жетістіктері  --  мемлекет- тің ... ... және ... ... болды. Бұл барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуіне, әл-ауқатының артуына кең өріс ашты. Қазір біздің ... ... ... ... ... қана ... жоқ, ... қатар барлық қазақстандықтардың игілігі үшін ішкі ресурстары мол әлеуметтік-экономикалық дамудың нақты нышандары қалыптасты. Оған дәлел ретінде әлемдегі ең күшті ...  --  ... ... ... ... бар ел мәртебесін беру тура - лы шешімін ерекше атап көрсеткен жөн. Бұл АҚШ ... ... ... ... мен ... ... ... жетістіктерін мойындауы болып табылады. Сөйтіп, Қазақстанның ТМД елдері арасында осы мәртебені бірінші болып алуы кездейсоқтық ... Бүл ... ... ... АҚШ жэне тағы басқа дамыған елдер тарапынан экономикалық шек- ... мен ... алып ... ... ... ... Ол ... республиканың нарық қатынасына көшкен ел ретінде Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруінің оңтайлы алғы шарты болып табылады. ... ... ... жер ... ... 182 ... 15 мемлекеті нарықтың қарқынды даму жолын игерген, 156 ел  --  нарықтық даму ... ... ... бірі  --  ... тек 11 ел ғана  --  нарықтық ... элі ... ... экономиканың заңдары мен талаптарына сай біз де елімізде нарықтық (кәсіпкерлік) қоғам құрып ... Сол ... де ... ... 80 пайыздан астамы жекешелендірілген, қазірдің өзінде респу- бликамызда 500 мыңға жуық ... ... ... Онда 2 млн.-нан астам адам жұмысқа тартылған. ...  --  ... ... айналды. Дамыған елдердегідей "кәсібің  --  нәсібің" деген ұстаныммен өмір сүруге көштік. Экономикалық, өндірістік қатынастар жүйесін түбегейлі өзгерту ... ... ең ... ... ... міндеттері шешілді. Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік, тиісті ... ... қол ... Біз ... жұмыс істеп жатқан нарық экономикасын құрдық. Бүгінгі таңда Қазақстанда нақтылы жұмыс істеп түрған нарықтық ... бар. ... ... көшу ... ... ... жол ... Халық шаруашылығының бұл саласын дамытуда көптеген қиыншылықтар кездесті. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары өнеркәсіп салалары, ... ауыр ... ... аса қажет жеңіл өнеркәсіп орындары біртіндеп тоқтай бастады. Кәсіпорындардың көпшілігі қажетті ... ... ... ... ... ... өз ... толық пайдалана алмады. Күрделі құрылыстың қысқаруы экономикаға кері әсер етті. Экономиканың тұрақтануына қаржы-ақша жүйесінің ... ... ... ... Өнеркәсіп орындарының жарты- сы 1992 жылы 1991 жылғы деңгеймен ... ... ... жол ... ... ... тауарлар күрт азайып кетті. Оны өндіру көлемі өнеркәсіп өндірісінің ... ... бес- тен бір ... ғана ... ... 1991 ... ... 21,5%-ке кеміді. Республика бойынша мұнай мен көмір өндіру қысқарды. Металлургия өнеркәсібінде күрделі жағдай ... ... ... ... құю ... ... ... өндірісі қыс- қарды. Құрылыс және ауыл шаруашылығы техникаларын шығару ... ... ... құрылысты қаржыландыру көлемі 40 пайыздан астам қысқарды, нәтижесінде 1992 ж. мемлекеттік тапсырыс бойынша іске ... ... 32 ... ... мен ... тек 2-уі ғана іске ... Өнеркәсіптің құлдырауы 1993 және 1994 жылдары да тоқтамады. 1993 жылы 1990 жылмен салыстырғанда өнеркәсіп өнімі 16,1%- ке ... Ал 1994 жылы 1992 ... ... ... ... ... ... халық тұтынатын тауарлар 41%-ке кеміді. Дегенмен 1995 жылы өнеркәсіп өнімінің ... ... оның ... ... 1994 ... ... ... өсім байқалды. 1995 жылы республикадағы кәсіпорындарды реформалау және жеке жобалар бойынша ірі объектілерді жекешелендіру жөніндегі жұмыс қарқын алды. Бірақ осыған ... ... ... ... Тек 1996 ... ... қарай өнеркәсіптің құлдырауы кейбір салаларда тоқтап, кейіннен біраз өскендігі байқалды. Өндірістің құлдырауының ... ...  --  Одақ ... - ша ... ... ... ... үзілуі. Өнеркәсіптің артта қалуының тағы бір себебі  --  оның ... ... ... ... ... ... өндіретін, әсіресе, машина жасау салаларының жоқтығында болды. Одан басқа, мемлекет экономиканы басқарудың тізгінін босатып алды, ... ... ... ... өз ... ... жаңа ... мен техниканы пайдалану, оны өндіріске енгізу ісі ақсап жатты. ... ... ... мен ... жою үшін 1999 ... бастап Қазақстан үкіметі елдің өнеркәсібін жандан- дыруда бірсыпыра шараларды іске асырды. Жеңіл өнеркәсіпті дамыту бағдарламасы жасалып, химия ... мен ... ... ... дамыту бағдарламасы тиянақталды. Соның нәтижесінде 1999 жылы мұнай-газ өндіру, металлургия, химия, ... және ... ... ... ... қол ... Жыл соңында жалпы өнім өндіру 1%-ке, ал өндіріс көлемін арттыру 1,8%- ке өсті. Елдің алтын қоры 2 ... ... ... Міне, осындай мемлекеттік маңызды шараларды жүзеге асыру ба- рысында 2000 -- 2002 жылдары республикада тұрақты экономикалық өрлеу, өндіріс ауқымының өсуі ... Тек ... 3 ... ... ... ... 42,9 пайызды құрады. Қазақстанның өнеркәсіп саласында мұнай-газ өндірісі елеулі орын алып, ол жал - пы өнеркәсіп өнімінің 46 ... ... Бұл ... тек газ- мұнай шығару салаларын дамытуға 9,5 млрд. доллар шетел инвести- циясы тартылды. Қазір де мұнай-газ секторы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... республиканың жалпы ішкі өнімдерінің едәуір бөлігін қамтиды. Батыс Қазақстан аймағында Теңіз бен Қарашығанақ сияқты мұнай-газ кен орындарын ... ... ... ... іске ... ... ... Каспий аймағында өнеркәсіптік мұнай өндіруді 2005 жылдан бастап қолға алу жоспарланған. Жамбыл об - лысы жеріндегі Амангелді газ ... ... ... ... басталды. Каспий құрлықтық мұнай құбырының бірінші кезегін іске қосу еліміздің экспорт ... ... ... түсті. Мұнайды әлемдік нарыққа жеткізудің баламалы нұсқалары  --  Атырау-Баку- Жейһан, Қазақстан-Түркменстан-Иран, Батыс Қазақстан-Қытай ... да ... ... ... тұр. ... жылдары Ақтау теңіз портын, Достық-Алашанькоу шекаралық өткелін және ... ... ... ... ... ... ... Ертіс көпірі мен Ақсу-Дегелең теміржол құрылысы аяқталды. Алтынсарин-Хромтау арасындагы теміржол құрылысы аяқталып, 2004 ... ... ... іске қосылды. Алматы-Астана автожолын жаңалау жұмысы 2003 жылы аяқталды. Алматыдагы әуежай қалпына ... ... 2002 жылы ... 2001 ... ... ... өнімінің жалпы көлемі 9,5 пайызға артты. 90- жылдардың басында ауыл шаруашылығы елеулі дағдарысты бастан кешірді. Оның басты себебі  --  ауыл ... мен ... ... ... ... ... алшақтық еді. Ауыл шаруашылығының терең дағдарысқа ұшырауына республикадағы колхоздар мен кеңшарларды жаппай және тез арада жекешелендіру ... ... ... ... ... бОО-ден астам астық өндіретін, 700-дей қой шаруашылығымен ... ... мен ... ... құс ... бар еді. Республика халқы жекешелендіру барысында өздерінің осы қолда барынан айырылып қалды. Бағадағы былық, бейберекеттік, жекешелендірудегі ... пен ... ... ... ... жоғарыдан төменге дейінгі жүйесін күйрету, материалдық-техникалық қамтамасыз етуді алыпсатарлыққа айналдыру және т.б. ауыл ... ... ... 1993 жылы ... ... көпшілігі жүмыскерлерге 6 айға дейін жалақы бере алмады. Ауылшаруашылық өнімдерін өңдейтін, ұқсататын салаларда жаңа ... ... жаңа ... ... ... ... ... алмастыру сияқты жүмыстардың көлемі азайып кетті. Агроөнеркэсіп кешеніндегі жоғарыдағы айтылған және басқа да кемшіліктерді жоймай, салаға деген ... ... ... ... реформаның жүзеге асуы мүмкін емес еді. Егіншілік өнімдері ... егін ... жер ... ... ... ауылшаруашылық өнімі 1992 -- 1998 жылдары аралығында 55 ... ... ... ... 30 ... ... 12 мил - лион ... азайған. Аграрлық сектордың басты бір саласы  --  мал шаруашылығы едәуір төмендеді. Малдың саны азайып кетті. Мал мен қүстың ... ... осы ... ... көзқарастың нашарла- уынан болды. Малға қажетті жем-шөп аз дайындалды. Жекешелен- діру нәтижесінде жеке ... ... ... ... ... ... ... ауыл тұрғындарына керекті тауарларға ауыстырылды. Егер 1991 жылы 9,8 млн. бас ірі қара ... 2002 жылы 4,4 млн. бас қана ... ... қой мен ешкі 35,7 млн. ... 10,4 млн. ... ... жылқы 1,6 млн. бастан 1,0 млн. басқа дейін азайып кетті. 2000 жылдан басталған ауыл шаруашылығындағы тың серпіліс мал ... ... ... да ... ... Мәселен, 2000 -- 2002 жылдары ірі қара мал 8%-ке, қой басы 9%-ке, ... 1%- ке, қүс ... 25%-ке ... ... ... мал басының 90%- тен астамы жеке шаруа қожалықтарының қолында жинақталған. Қазақстан үкіметі соңғы ... ауыл ... ... ... ... бағытталған шараларды іске асыруда. Ауыл шаруашылығына 1996 жылғы бюджеттен 4,3 миллиард теңге, 1997 жылы 5,3 ... ... ... 1996 жылы Азия даму ... ... ... ... 100 миллион АҚШ доллары мөлшерінде несие бөлінді. Оның 50 млн. доллары 1997 жылы ауыл ... ... Тек 1996 жылы 630 егін жэне 100 ... ... ... ... сатып алынды. Мемлекет тарапынан ауыл шаруашылығына бөлінетін қаржы жылдан-жылға көбейіп отырды. 1999 жылы оған 9 ... ... ... 2000 жылы ... ... 11 млрд. теңге жұмсалды. Ауылда шаруашылық жүргізудің жаңа формалары қалыптасты. 2000 жылы ... ... 96198 ауыл ... ... оның ... 91471 шаруа қожалығы, 1781 өндірістік кооператив, 2886 шаруашылық серіктестігі жэне 60 ... ... ... істеді. Сөйтіп, 1999 -- 2001 жылдар аралығында ауылда тиімді шаруашылық жүргізуге қабілетті ... ... ... ... ... ... ... Н.Назарбаев өзінің "Жаңа кезең  --  жаңа ... атты ... ... атап ... ... ... бағдарланған фермер- лер табы пайда болды"(Егемен Қазақстан. 16 ... 2004 ж.). Ауыл ... ... ... ... өндірілген өнімдердің 99 пайызы жеке меншік қүрылымдарының үлесіне ... ... ауыл ... ... ... ... құрылымдарының бұрынғы қарыздарының барлығы жойылды. Басқа қарыздары 5 -- 6 ... әрі ... ... Қазір ауылдық жерлерде 25 мыңнан астам заңды тұлға ... спен ... ... алса, тек шаруа қожалықтарының саны ғана 170 мыңнан асты. ... үшін ... ... ұмытылды. Соңғы жылдары Қазақстан миллиард пұттан астам дәнді- ... ... қол ... ... ... заманында астықтың осындай мөлшерін өндіру үшін бүкіл одақ болып жұмыла кірісетін болса, қазір астықты аз шығын жұмсап-ақ жинап ... ... ... ... Ауыл ... одан әрі ... жаңа ... 2002 жылдан басталды. Бұл 2005 жылға дейінгі уақытты қамтуға тиіс кезең аграрлық өндірістегі реформаны аяқтау, ауылшаруашылық ... жеке ... ... жэне ... ... бейнесін жаңғырту мәселелерімен сабақтастырыла қарастырылған. Үкімет 2002 жылдан бастап ауыл шаруашылығына қатысты үлкен ... ... ... ... 2002 жылы ... ... ... бағдарлама қабылданды. Ол 2003 -- 2005 жылдарды қамтыды, бұл жылдар ауылды қолдау, өркендету жылдары деп аталды. Сөйтіп, аграрлық ... мен ауыл ... ... кешенді шешу үшін 2003 -- 2005 жылдар Ауыл жылдары болып жарияланды. 2002 жылы ауыл шаруашылығы салаларын қолдау мақсатында мемлекеттік ... 30 ... ... ... ... 2003 ... бастап ауыл шаруашылығын жэне оған байла- нысты салаларды бюджеттік қаржыландыру елеулі түрде өсті. Мы- ... 2003 жылы 40 ... ... қаржы бөлініп, оның 30 миллиарды аграрлық секторды дамытуға, 10 миллиарды ауылдың әлеуметтік мәселесіне, оның ішінде, денсаулық ... ... беру ... ... ауыз ... ... етуге жұмсалды. Ал 2004 жылы ауыл шаруашылығын дамытуға мемлекеттік бюджеттен  --  50 млрд., 2005 жылы  --  55 ... ... ... ... ... Қазақстан аграрлық секторды дамытуда айтарлықтай нәтижелерге жетті. Ауыл ... ... ... 2002 ... ... 2 ... жуық ... Инвестици- ялар 3 еседен астам ұлғайды. Бұл аграрлық секторды мемлекеттің орасан қолдауы нәтижесінде мүмкін болды. Жоғарыда аталған ау - ылды ... үш ... ... ел ішін ... ... ... ... Қабылданған шаралар ауыл шаруашылығындағы тау- ар айналымының 4 есеге жуық жалпы өсіміне оң ықпал етсе, ол 4 ... АҚШ ... ... асып ... (ҚР ... Н.Ә.Назарбаевтың 2008 жылғы 6 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауынан. --  Егемен Қазақстан, 2008, 7 ақпан). 2007 жылы ... ... ... ... ... ... жақсы өнім алынды. Әсіресе, ел диқандары жақсы көрсеткіштерге қол жеткізді. Республика бойынша 22,5 миллион тоннадан астам ... ... ... ... ... жан ... шаққандағы көлемі мен ұн эксперты бойынша әлемде бірінші орынға шықты. Соңгы он ... ауыл ... ... ... көлемі 3 есе дерлік артты. Қорытып айтқанда, еліміздің ауыл шаруашылығына жан-жақты көмек корсету арқылы оның ... ... ... ... ... кездегі егістік көлемін сақтау, одан алынатын өнімді өсіру, малдың санын түрақтандыру ісін жүзеге асыру көзделген. Қазір ауылдық жерлерде Қазақстан халқының 43 ... ... ... Тәуелсіздік алған Қазақстанның көлік қатынасында темір жолдың маңызы ерекше зор. ... ... ... ... ... үлесіне көлік қатынасының барлық түрлері бойынша тасылатын жүктің төрттен үш бөлігі, жол жүретін адамдардың тең жарымы тиеді. Темір жолдарды техникалық ... ... ету және жүк тасу ... ... ТМД ... арасында Ресей мен Украинадан кейінгі үшінші орынды алады. Міне, осымен байланысты темір жол ... ... жыл ... өсіп отыр және оның ... ... Президент Н.Ә.Назарбаевтың "Қазақстан  --  2030" стратегиялық бағдарламасында көрініс тапқан. Бұл мәселелерді шешуде темір жол құрылымын ... ... орын ... 1996 ... 31 ... ... қаулысымен Алматы, Тың және Батыс Қазақстан темір жол бөлімдері біріктіріліп, республикалық мемлекеттік "Қазақстан темір жолы" кәсіпорны құрылды. Ал 2002 жылы бұл ... ... ... ... темір жолы ұлттық компаниясы" жабық акционерлік қоғамына айналдырылды. 2002 жылы Қазақстандағы темір жолдың ұзындығы 13,6 мың шақырымға жетті, оның ... ... жол ... саны 720 ... ... алған алғашқы жылдардан бастап жаңа темір жолдар салу жэне темір жол станциялары мен желілерді қайтадан ... ... ... ... Соның ішінде халықаралық темір жол желілерін құруға ... ... ... ... темір жол қатынасын дамытуда Достық станциясы маңызды рөл атқарады. Өйткені ол Еуропа жэне Азия ... ... ... ... жүзеге асыруда үлкен орын алады. 1991 жылы қыркүйекте Достық ... ... ... мен ... арасында жүк тасу, ал 1992 жылы маусымда жолаушылар тасу жүзеге асырылды. 1994 ... ... ... ... ... ... жүк тасу жүргізіле бастады. Нәтижесінде Қазақстан мен Қытай, Өзбекстан жэне ... Ко - рея ... ... Достық станциясы арқылы едәуір өсті. Тек 2002 жылдың өзінде жүк тасу 1994 жылмен салыстырғанда 10 есеге ... 6 млн. ... ... ...  --  2030" бағдарламасының талаптарына сай 1998 жылы ... ... ... рет ... ... тарихын- да Павлодар облысының Ақсу қаласы мен Шығыс Қазақстан облысындағы Конечная темір жол құрылысы басталып, 2000 жылы 8 ... ... ... ... ...  --  184 ... Жолды салуға республиканың әртүрлі аудандарынан 1500 жұмысшы қатынасты, құрылысқа 6,5 млрд. тенге жұмсалды. Бұл жол ... ... және ... ... ... қатынасты 600 шақырымға қысқартты. Павлодар облысының Ақсу және Май аудандары жеріндегі табиғи байлықтарды ... ... ... ... ... ... ... маңызды темір жол құрылысы Қостанай облысындагы Алтынсарин станциясы мен Ақтөбе ... ... ... ... ... жол ... ... ұзындығы 387 шақырым, құрылыс жұмысы 2001 жылдың ... ... ... 2004 ... ... айының соңында аяқталып, пайдалануға берілді. Бұл жол ... ... және ... ... ... жол ... 1,5 мың шақырымға қысқартты және елді Ресейдің Қарталы-Орск темір жолына бағыныштылықтан босатты. Бұл жол- мен Қазақстанның Орталық жэне Солтүстік ... ... ... хром ... ... ал ... ... және Одесса теңіз порттары арқылы Украинаға қара металл, ферросплав, ... ... ... ... ... облыстарынан Иранға жыл сайын 5,5 млн. тонна астық жеткізу көзделген. Республиканың темір жол қатынасын одан әрі дамытуда оның аса қажетті ... ... ... жүйесіне қосудың маңызы ерекше зор. Соңғы 10 -- 12 жыл ... бұл ... ... оң ... ... ... 1991 -- 1994 жж. Арыс пен Шу ... арасындағы 600 шақырымдық жолды электр жүйесіне қосу жұмысы аяқталды. Ал 1993 ... ... Шу мен ... ... ... ... ... қуатына қосу басталды. 1996 -- 1999 жылдары қашықтығы 190 шақырым Шу-Отар темір ... ... ... көшіру аяқталды, 2000 жылы үзындығы 90 шақырым Отар-Yenзынағаш учаскесі іске қосылды, ал 2002 жылдың көктемінде Отар мен ... ... ... жол ... ... қуатымен жүмыс істеуге көшіру біржолата аяқталды. Осының нәтижесінде Қазақстанда электр қуатымен жүмыс істейтін темір жол магистралінің үзындығы 3,7 мың шақырымға ... не- месе ... ... ... ... 27 ... ... Болашақта Алматы қаласы мен Достық станциясы арасындағы темір жолды электр қуатына ауыстыру ... ... ... ... ... отырған басты мақсаттарының бірі  --  адамдардың жақсы түрмысын іс жүзінде қамтамасыз ететін қоғам ... Осы ... ... ... ... ... пен мүмкіндік туғызып, жоғары әлеуметтік мәртебеге жетуін қамтамасыз ету, зейнетақыны жэне жәрдемақыны арттыру бүгінгі күннің қажеттілігінен туындап ... ... ... ... ... ұлттық байлықты көбейту, халықтың тұрмыс-тіршілігі жөнінен дүние ... озық ... ... ... ... қалушылық пен алшақтықты азайту, яғни технологиялық дамудағы және тұрмыс жағдайы деңгейіндегі айырмашылықты қысқарту. Алайда, қоғамдық ... ... жэне ... ... ... ... халықтың тұрмыс жағдайы төмендеп кетті. Еліміздің экономикасының құлдырауымен байланысты еңбекақы, зейнетақы, жәрдемақы бұл жылдары тиісінші дәрежеде өспей, тауарларды ырықтандыру ... ... есе ... ... ... ... жұмыспен қамту проблемасы күрделенді. 1991 жылдан бастап республикада жүмыссыздық ба- сталды. Әсіресе, ... ... ... таратылуына байланысты жүмыссыздық көбейді. Жастар жұмыс іздеп қалаға шұбырды. Қалаға келгенде де олар қарық болған жоқ. Не ... не ... ... пен ... жоқ, ... ... азын-аулақ саудамен, рэкетпен, ұрлық-қарлықпен шүғылданып, мыңдаған қазақ жастары қылмыскерлер қатарын көбейтті. Қазақстанның әлеуметтік саласындағы басты мәселелердің бірі  --  ... ... ету. ... ... елімізде зейнеткерлердің қатары едәуір өсіп, олардың саны 2002 жылы 3 млн. адамға жетті. ... ... ... шешу үшін үш ... ... ... жүргізді. Бірінші  --  зейнетақының бұрынғы қарыздарын ... ...  --  ... ... төлеу, үшінші  --  зейнетақы жүйесін реформалау. Бұл үш ... ... іс- ... ... ... беріп, 1999 жылдың зейнетақы қарызын төлеуде бірқатар шаралар іске асырылды. Әсіресе, 7-8 ай бойы зейнетақыларын ала-алмай ... ауыл ... ерек - ше ... ... ... одан әрі ... бағытында шара - лар жүргізілді. Атап айтқанда, зейнетақының ең ... ... 1997 жылы 3 мың ... ... 2000 жылы 4 мың ... жетті. 2000 -- 2002 жылдары зейнетақы төлемдерінің ең аз мөлшері үш мәрте артып, 23 пайызға өсті. 2003 ... ... ... ... ең төменгі зейнетақы көлемі 5 мың теңгеге жетті. 2004 жылдың қаңтарынан төменгі зейнетақы ... 5800 ... ал ... ... ...  --  8335 теңгені қүрады. Елімізде реформалау нәтижесінде аралас әрі ерікті жинақтаушы зейнетақы жүйесі ... ол ... ... көрсетті. 1,5 миллионнан астам зейнеткер ынтымақты негізде зейнетақы төлемдерімен қамтамасыз етілді. ... ... ... 2003 жылы оны саралап өсіру жүзеге асырылды. Жеке жинақ принциптеріне негізделген қамтамасыз ... бір ғана түрі  --  ... ... ... ойдағыдай дамытылуда. 2004 ж. бір мемлекеттік жэне 15 ... ... ... ... 6,5 млн. ... жеке ... 415,2 ... теңге зейнетақы жинақталды. Оның ішінде 115,7 млрд. теңгесі инвестициялық кірістен түскен. Халықтың зейнетақылық жинақтаулары тұрақты түрде көбеюде, оның көлемі 2008 ... ... 1,1 ... ... асып ... ... біз ... жүйесін реформалауды табысты жүргіздік. Базалық зейнетақы төлемдерін есепке алғанда, ең төменгі зейнетақы көлемі 1998 ... бері 4,3 есе, ал ... ... орта- ша көлемі 3,3 есе көбейді. 1,6 миллионнан астам адам мемлекеттік зейнетақыны республикалық ... ... ... ... ... Халықтың тұрмысындағы маңызды көрсеткіш  --  тұрғын ... ... ету. ... да, ... де ... үй ... ең ... мұқтажы болып отыр. 90- жылдары республикада тұрғын үй салу төмендеп кетті. Тек Қазақстан экономикасының 2000 жыл - дан ... ... ... ... үй ... соңғы жылдары қайтадан көтерілді. 2002 жылы үй құрылысына 29,4 ... ... ... қаржы жұмсалды немесе 2001 жылмен салыстырғанда 7,9%-ке артты. Жаңадан 1402,7 мың ... ... ... 11,2 мың ... іске қосылды. Үй құрылысы, әсіресе, Алматы мен Астана қалаларында кең өріс ... 2004 ... ... ... ... ... республикадағы арзан үй құрылысын кеңейту, ұзақ мерзімге 9-10 ... ... ... ... жинақтаушы тұрғын үй банкілерінің көмегімен мүмкіндігі төмен отбасыларын түрғын үймен қамтамасыз ету бағдарламасы жарияланды және оны іске асыру үшін ... ... ... жұмыстар жүргізуде. 2005 -- 2007 жылдары 19 млн. шаршы метрден астам ... үй ... ... Бұл ... 22 ... ... Осы ... ішінде елімізде 44 мыңнан астам пәтер салынды. Бюджеттік қаржы есебінен 6 мыңнан астам коммуналдық пәтерлер салынды. Қазақстан үкіметі кейінгі ... ... ... жақсарту, соның ішінде еңбекшілер мен қызметкерлердің жалақысын арттыруға ... ... ... ... ... ... үлкен кешенін шешуге мүмкіндік берді. Тек 2002 жылы ... ... ... ... 1999 жылғы 9400 теңгеден 18 мың 500 теңгеге дейін көбейді, ең ... ... ... 5 мың теңгені қүрады. Бүл жылдары үкімет, әсіресе, бюджеттегі меке- ... ... ... ... ... ... 2002 жылы тек мүғалімдердің жалақысы 35%-тен астам көбейтілді. Бұл мүғалімдердің орташа айлық ... ... 2000 ... 7 мың ... 9300 ... дейін ұлғайтуға мүмкіндік берді. Мемлекет халық алдындағы әлеуметтік міндеттемелерін орындап келеді. Мемлекеттік бюджет есебінен зейнеткерлерді, мүгедектерді, асыраушыларынан айырылған және басқа да ... ... ... ... ... ету ... асырылуда. Олардың барлығы 3,5 миллион (немесе барлық тұрғындардың 23,6%) адамнан ... 2004 жылы 1999 ... ... ... ... ету шығындары 1,5 есе көбейді. Бұл қазақстандықтардың кірісін айтарлықтай арттырды, оған мынадай өсім индикаторлары дэлел болады. 1999 -- 2004 ... ең ... ... ... 2,5 есе (2605 ... 6600 теңгеге дейін); төменгі зейнетақы көлемі  --  1,9 есе (3000-нан 5800 теңгеге дейін); орташа жалақы  --  2 есе ... 26048 ... ... ... зейнетақы көлемі  --  2 есе (4104-тен 8529 теңгеге дейін); күнкөріс шегі  --  1,5 есе ... 5394 ... ... орта - ша ... ... ... ...  --  1,3 есе (3441-ден 4670 теңгеге дейін) өсті (Назарбаев Н. Жаңа кезең  --  жаңа ... - ка. // ... ... ... ... ... 90- ... аяғымен салыстырғанда 2007 жылы әлеуметтік қамсыздандыруға шығындар 3 еседен астамға өсті. Халықтың денсаулығын сақтау жэне оның ... ... ... ... ... 2002 жыл  --  Денсаулық жылы деп жарияланды. Денсаулық жылының аясында ауылдағы көптеген медициналық мекемелер жөндеуден өтті. Денсаулық ... ... 88 ... ... ... 2002 ... тағы бір ерекшелігі жеке Денсаулық сақтау министрлігі, Санитарлық- эпидемиологиялық бақылау жэне Фармация комитеті қүрылды. Жал - пы, 2000 -- 2002 ... ... ... ... ... ... екі еседен астамға, жергілікті бюджеттен  --  50%-ке дерлік ұлғайды. Ал 2007 жылы ғана ... ... 23 ... ... ... ... ... он жылда (1997 -- 2007) мемлекеттің денсаулық сақтау саласына шығыны 13 есе өсіп, 2007 жылы 338,5 миллиард теңгені құрады. 1991 ... бері ... ... 290 ... ... ... қайта жөнделіп, оларға 100 миллиард теңгеден астам қаржы жұмсалды. Соңғы бес жылда алғашқы көмек көрсету буынын құрал-жабдықтармен және медициналық техникамен ... 3 ... жуық ... Егер осыдан 10 жыл бүрын 1200-ге жуық ауылдық елді мекен медициналық қамтамасыз етусіз қалса, қазіргі уақытта ауылдықтар ... ... ... ... ... ... тегін медициналық қызмет көрсетуді қаржымен қамтамасыз ету көлемі кепілдендірілді жэне 2003 жылдан бастап өткен кезең ... ... ... бағыттаған шығыны 3 есеге артты (Егемен Қазақстан. 15.12. 2007). Денсаулық сақтауды ... мен ... 2010 ... ... Мемлекеттік бағдарла- масы табысты жүргізілуде. Қазақстан Республикасы Президенті Н. Назарбаевтың 2005 жылғы 18 ... ... ... ... ... Қазақстан, 2005 ж. 19 ақпан) атап көрсеткеніндей: Бүкіл дүниежүзілік банктің жіктемесі бойынша қазіргі уақытта Қазақстан кірісі орта деңгейдегі елдердің тобына ... Егер өмір ... ... ... ... болсақ, онда соңғы 10 жылда (1995-2005 жж.) қазақстандықтардың орташа ақшалай кірісі 5 есе; ал орта ... ... 6 ... ... ең ... ... ... 25 есе; зейнетақылардың орташа айлық мөлшері 4,6 есе; жеке түлғалардың банктердегі депозиттері мен бір кісінің жасайтын салымының көлемі тиісінше 35 жэне 37 есе ... ... ... ... өсуі ... ... ... бағдарлануын едэуір кеңейтуге мүмкіндік берді, мұның өзі экономикамыздың айтарлықтай бекемдік деңгейіне жеткенін айғақтайды. Тұтастай алғанда, 1997 жылдан 2007 жылдың аяғына ... ... ... ең ... ... 4,5 ... ... өсті, орташа айлық номиналды еңбекақы 8,5 мың ... 50 мың 800 ... ...  --  6 ... жуық ... ... ... жылдар бойында орташа еңбекақы деңгейі жөнінен Қазақстан ТМД-да көшбасшы елдердің бірі болып ... 2002 ... ... ... ... ... бюджет саласы қызметкерлерінің еңбекақысын өсіру үрдісі қалыптасып келеді. Оның ... ... ... ... 2007 жылы бюджетшілердің еңбекақысы 2,5 еседен астамға артты. Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақының орташа көлемі 1998 жылдан бері 3 ... жуық ... ... 630 ... адам мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алады. Жалпы алғанда, ел экономикасы 2001 жылдан бастап жылына орта есеппен 10 ... өсіп ... Бұл өте ... де жедел өсу болып саналады (ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың 2008 жылғы 6 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауынан. --  Егемен Қазақстан, 7.02.2008). ... ... ... да ... ... 2000 жыл - дан ... 2008 ... дейін мемлекеттік бюджеттің білім беруге, денсаулық сақтауға және ... ... ... ... 5 ... ... ... Біздің 5 миллионнан астам азаматтарымыз мемлекеттік әлеуметтік қорғаумен қамтылып отыр. Бұл көрсеткіш осыдан бес жыл бұрынғыға қарағанда екі есеге ... Ал осы ... ... ... ... мыңдаған жаңа кәсіпорындар пайда болды. Қазіргі кезде автомобиль құрастыратын, оның ішінде жеңіл автокөліктер де құрастыратын бес ... ... ... Бүгінде Қазақстанда радиотехника мен компьютер де құрастырылады. Жиһаз жасау ... ... ... және ... ... ... ... Сөйтіп, қорыта келгенде, тәуелсіздік жылдары Қазақстанда алғашқы жылдардағы кездескен көптеген қиыншылықтар мен қайшылықтарға қарамастан экономиканы дамытуда, әлеуметтік мәселелерді ... ... ... ... және елеулі табыстарға қол жетті. Соның нәтижесінде біздің еліміз ТМД ... ... ... ... ... жағынан алдыңғы қатарға шығып отыр. Қазақстан бүгін әлемнің ең серпінді дамып келе жатқан елдерінің бірі саналады. ... ... ... ... ... елу ... қатарына ену жөніндегі міндеттерді шешуде айтарлықтай ілгері жылжыды. Біздің мемлекет тәуелсіздіктің он алты жылында ... ... ... ... жедел де тиімді іске қосып, қай салада да ТМД елдері ... ... ... * ... ... ...  ... жағдайыСолтүстік Қазақстанның экономикалық-географиялық жағдайы салыстырмалы түрде қолайлы, республиканың шеткі және Ресеймен шекаралас ауданы. Біріншіден, Ресейдің Орал жәнө Батыс Сібір экономикалық ... ... ... - ... ... ірі ... жол магистралі өтеді.Солтүстік ауданның табиғат жағдайы да қолайлы. Жер бедері, негізінен жазық болып келеді. Торғай үстірті, Қазақтың ұсақ ... және ... ... ... Климаты континенталды - жазы коңыржай ыстық, қысы суық болып келеді. Жауын-шашынның орташа мөлшері солтүстігінде 300-430 мм болса, ... 200-300 мм. ... 70%-ы ... жылы ... түседі. Қар қалыңдығы солтүстігінде 40 см, оңтүстігінде 20 см-ге дейін жетеді. Топырақ жамылғысына келетін болсақ, негізінен құнарлы қара және ... сұр ... ... дала топырағы мен қоңыр топырақ кездеседі. Жалпы алғанда топырағы мен климаттық жағдайы қолайлы ... ... ... Бірақ жылы кезеңдердегі (әсіресе көктем, жаз) аңызақ желдер және ... ... - ... ... ... ресурстарыСолтүстік Қазақстан минералды ресурстарға бай. Сондықтан да өнеркәсіпті дамытуға мүмкіншілігі бар. Көмір - Екібастұз, Майкүбі, Обаған ... ... кені ... 83%-ы ... мен ... ... ... Ауданда Қазақстандағы ірі алтын кен орындарына Василков, Жолымбет, Бестөбе, Ақбейіт (Ақмола облысы), Майқайың (Павлодар облысы) ... ... - ... мен ... ... кен орындарында, мыс - Бозшакөлде, асбест - Жітіқарада, ас тұзы - ... ... ... ... Солтүстік Қазақстан облысында Обухов титан кен орны зерттелініп, игеруге дайындауда.Солтүстік Қазақстанның барлық ... ... ... ... - тас, саз, кварц құмы, отқа төзімді саз, әктас (Керегетас). Солтүстік Қазақстан сонымен бірге жер ... бай ... ... ... жер ... 90%-ы ауыл шаруашылығына қолайлы жерге жатса, оның 61%-ы жайылым; 37%-ы егіншілікке ... ... ... ... ... барлық жерінде егіншілікпен және мал шаруашылығымен шұғылдануға ... ... ... жеткілікті аймақ. Аудан аймағында көлдер мен көптеген өзендер кездеседі.Ауданда бірнеше су қоймалары салынған. Оның ішінде ең ірілері Солтүстік ... ... ... су ... ... ... ... 117 км²) және Қостанай облысындағы жоғарғы Тобыл су қоймасы (Тобыл өзені, ауданы 87,4 км²). ... ... ... ... Шортанды-Бурабай курорттық зонасы Қорғалжын және Наурызым қорықтары, Баянауыл және Көкшетау ... ... ... ... ... әсем ... рекреациялық ресурс түрінде пайдалану үшін демалыс үйлері, ... ... ... ... ... туристердің сұранысына ие болып отыр.ХалқыРеспублика халқының 24%-ы Солтүстік Қазақстан ауданында тұрады. Еңбек ресурсы жоғары аудан. Экономикалық ... ... ... 73%, ... ... орта ... 7,8%. ... ауданның урбандалу деңгейі 58%. Қала халқының үлесі төмен ... ... ... (35%) және ... облысы (48%) жатады.Мемлекетіміздің басқа аймақтарына қарағанда халықтың орналасуы біркелкі, орташа ... 1 ... 5,4 ... ... Ірі өзен ... ... ... тығыздығы жоғарыласа, қиыр Оңтүстігіндегі аудандарда халық сирек қоныстанған. Аудан жеріндегі ұсақ ауылдар көбірек кездесіп, арақашықтығы бір-бірінен ондаған ... ... ... Ауданның ұлттық құрамы күрделі, негізінен қазақтар, орыстар, украиндар, белорустар, татарлар, немістер, ... ... ... т.б. ... ... әдебиеттер1. Тайжанова, Ж.А. Новое измерение социально-экономического прогресса // Материалы III ... ... ... ... ... и студентов .  -  Алматы, 2009. -61с. 2. Шаукенова З. Качество образования - в носителях знаний. Казахстанская правда. 2007. 15 ... -6с. 3. ... ... ... ... ... ... и ее регионов. -Астана, 2011. -144 с 4. Қазақстандағы ... ... мен ... шешу ... ... ... ... сериясы. -Алматы, 2011. -140 б. 5. 1.Н.Ә.Назарбаевтың  атты Қазақстан ... ... ... 2012 ж.- 15 ... 6. ... ... және ... білім берудің сапасы 7. 3.Г.Бельгер Білім беру көкжиектері //Айқын .,2013ж.-12.12,№229. 8.Шаукенова З. Качество образования - в ... ... ... ... 2007. 15 ... -6с. 9. ... показатели социально-экономического развития Республики Казахстан и ее регионов. -Астана, 2011. -144 с  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
Экономика саласындағы нобель сыйлық лауреаттары. ҚР жекешелендіру процесі және ерекшеліктері. Қазақстан Республикасының кәсіпкерлік қызметінің дамуы және оның ерекшеліктері. Қазақстан Республикасының нарықтық экономика қалыптастыру10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь