Шаруашылық субьектілердегі бухгалтерлік есеп пен аудитті ұйымдастыру

КlРlСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4


I. Шаруашылық субьектілердегі бухгалтерлiк есеп пен аудиттi ұйымдастырудың теориялық негiздерi

I.I. Шаруашылық субьектілердегі бухгалтерлiк есеп пен аудиттi ұйымдастырудың мәнi мен атқаратын қызметтерi ... ... ... ... ... ... ... ... 6
I.II.Бухгалтерлiк есеп пен аудиттің пайда болу тарихы мен қалыптасуы..12
I.III.Аудиттi ұйымдастырудың негiзгi принциптерi мен әдiстерi ... ... ... ... 18


II. Кәсiпорындағы бухгалтерлiк есеп қызметiнiң жалпы сипаттамасы жёне шаруашылық жѕргiзушi субьектiлердiң бухгалтерлiк есеп саясаты

II.I. Кәсiпорындағы бухгалтерлiк есеп қызметiнiң жалпы мәселесiн
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
II.II. Бухгалтерлiк есеп саясатын құрудың негiзгi қағидалары мен
талаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
II.III. Шаруашылық субьектiлеріндегі бухгалтерлiк есепті ұйымдастыру саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
II.IV. Бухгалтерлiк шоттар жүйесi мен екi жақты жазу және баланспен қорытындылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

III. Қазақстан Республикасындағы ХҚЕБС сёйкес бухгалтерлiк есеп пен
аудиттi ұйымдастыруды жетiлдiру жолдары

III.I. Шаруашылық субьектілердегі есеп саясатын ХҚЕБС сәйкес
ұйымдастырылуын және тиiмдiлiгiн талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
III.II. Бухгалтерлiк есептi ХҚЕБС сәйкес компьютеризациялаудың көмегiмен құжат айналымын ұйымдастыруды жетiлдiру жолдары ... ... ... ... ..49

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57

Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
Бүгiнде бухгалтерлiк есебi басқару жүйесiнде ең басты бiр орын алады. Ол кәсiпорынның қаржылық жағдайын сипаттап және басқарушылық шешiмдi қабылдау үшiн негiз бола отырып, тұтынуды, тартуды, айналысты және басқа да өндiрiс процесiн шынайы көрсетiп бередi. Қазақстан Республикасының бухгалтерлiк есебi бухгалтерлiк есеп Стандарттарында және шаруашылық субьектiлерiнде қаржылық-шаруашылық қызметiндегi бухгалтерлiк есеп шоттарының Бас есеп жоспарында бекiтiлген жалпы қағидалары мен ережелерiнiң негiзiнде құралды және ол бүкiл алынған ақпараттарды пайдаланушылардың талабына, қызметтiң құрылымын, ұйымының нысанына, айрықша ерекшелiгiне есептiң сәйкес келуiн қамтамасыз етедi. Бухгалтерлiк есеп басқарудың аса маңызды функцияларының бiрi, нарықтық экономикасы дамыған елдерде оны бизнестiң, кәсiпкерлiктiң тiлi деп санайды, ал аудиттi ерте кезден бастап аудит жұмысын шаруашылық субьектiлерiне қызмет көрсету деп атап кеткен. Оған себеп, кәсiпкер өз субьектiсi туралы аудиторлық қорытынды алу үшiн келiсiм-шарт талабына сәйкес тексеру жасап, аудиторлық қорытынды бередi, аудитор өз кезегiнде әр түрлi қызмет көрсетедi. Аудитке анықтама беретiн болсақ, ол шаруашылық табыстылық операцияларының заңдылығын тексерiп, әр түрлi меншiктегi кәсiпорындардың бухгалтерлiк есебi мен отчетының дұрыстығын анықтап, арнайы төлем арқылы бақылау тексеру, түсiнiктеме беру, сараптау қызметiн көрсету және сонымен қатар, аудит ол кәсiпорындағы мекемелердегi бухгалтерлiк есептiң дұрыстығын анықтау мақсатымен жүргiзiлетiн тексеру. Аудиттiң тағы бiр мәнi-дербес сараптау және қаржы отчетымен (ақпарат) қоса шаруашылық субьектiлерiнiң барлық жағын қамтитын информацияларға экономикалық талдау жасайды, iшкi бақылау жұмысын тексерiп бухгалтерлiк есептiң заңдылығын және нормативтiк құжаттар талабына сәйкестiгiн анықтап, тапсырушылар талабына жауап ретiнде түсiнiктеме қызметiн атқару. Экономиканы басқарудың жетiле түсуi, нарықтық қатынастардың қалыптасуы, меншiктiң әр түрлi нысандарын пайдалану, шетелдiк әрiптестердiң қатысуымен бiрлескен кәсiпорындарды құру, халықаралық стандарттарға қарай бағыт алу бухгалтерлiк есептiң атқаратын рөлi мен мәнiн алдағы уақытта да арта түсетiнiн бiлдiредi. Шаруашылық есептiң жүйесi есептiң өзара байланысты үш түрiнен: жедел, бухгалтерлiк және статистикалық есептерден тұрады.
1. Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности акционерных обществ в промышленности, строительстве и торговле. – М.: АО ңДИСң, ңМВ-Центра, 1994.
2. Артеменко В.Г., Беллендир М.В. Финансовый анализ: Учнебное пособие. Издательство ңДИС, НГАЭ и У, 1997.
3. Марканьян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ – И.: ңПРИОРң, 1996.
4. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. – К.: Торгово-издательское бюро ВHV, 1993.
5. Руководство по финансовому учету, отчетности и аудиту. Перваz редакция Центральный и операционный отдел учета и отчетности. Всемирный банк, январь 1995.
6. Òàñìàғàíáåòîâ Ò.À., Ðàäîñòîâåö Â.Ê. Кәñiïîðûíäàғû áóõãàëòåðëiê åñåï. Àëìàòû, Ýêîíîìèêà, 2003.
7. Кондраков П.Н. “Бухгалтерский учет, анализ хоз.деятельности и аудит”,Москва,1994 г.
8. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева З.К. “Аудит и анализ финансовой деятельности”,Алматы, “Қаржы-қаражат”,1998г.
9. Дюсембаев К.Ш. “Аудит и анализ в системе управления финансовами”,Алматы,Экономика,2000 г.
10. Бухгалтер бюллетенi 2000 жыл N 17.
11. Ковалев В.В. Финансовый анализ: Управление капиталом. Выбор инвестиций. Анализ отчетности.- М.: Финансы и статистика, 1995.
12. Бухгалтерский анализ: Пер. с англ. –К.: Торгово-издательское бюро BHV, 1993.
        
        МАЗМҰНЫ шаруашылық субьектілердегі  бухгалтерлік есеп пен  аудиттіұйымдастыруКlРlСПЕ......................................................................................................................4I. Шаруашылық  субьектілердегі  бухгалтерлiк  есеп  пен    ...  ...  ...  ...   субьектілердегі    бухгалтерлiк    есеп    пен   ...              мәнi               мен                ...    есеп  пен  ...      ...   болу   ...     ... ...  негiзгi принциптерi мен   әдiстерi…………….18II. Кәсiпорындағы бухгалтерлiк есеп ... ... ...        ...  ... ... ...  есеп саясатыII.I. Кәсiпорындағы бухгалтерлiк  есеп  қызметiнiң  жалпы  мәселесiнұйымдастыру...............................................................................................................22II.II. Бухгалтерлiк   есеп  ...  ...  ...  ...  менталаптары....................................................................................................................24II.III.    Шаруашылық      субьектiлеріндегі       ...       ... ...    ...    ...     мен екi    ...    жазу    жәнебаланспенқорытындылау........................................................................................33III. Қазақстан Республикасындағы ХҚЕБС сёйкес бухгалтерлiк есеп пенаудиттi  ұйымдастыруды   ... ... ...       ...      есеп        ...    ...   және ... ...    ...     ХҚЕБС    сәйкес     компьютеризациялаудыңкөмегiмен     ...     ...      ...      ... ... ... ... басқару жүйесiнде ең басты бiр  орын  алады.Ол  кәсiпорынның  қаржылық  жағдайын  сипаттап  және  ...   ... үшiн ... бола ... ... тартуды, айналысты және басқа  даөндiрiс  процесiн  шынайы   көрсетiп   ...   ...   ...  ...  ...  есеп  Стандарттарында   және   шаруашылықсубьектiлерiнде   қаржылық-шаруашылық   ...    ...    ... Бас есеп ... ... ... қағидалары мен  ережелерiнiңнегiзiнде құралды  және  ол  ...  ...  ...  ...  ...  құрылымын,  ұйымының  нысанына,  айрықша  ерекшелiгiнеесептiң сәйкес келуiн ... ...  ...  есеп  ...  ...  ...  бiрi,  ...  экономикасы  дамыған  елдерде  оныбизнестiң, кәсiпкерлiктiң тiлi деп ... ал ...  ерте  ...  бастапаудит жұмысын  шаруашылық субьектiлерiне қызмет  көрсету  деп  атап  кеткен.Оған себеп, кәсiпкер өз субьектiсi туралы  ...   ...  алу  ... талабына сәйкес тексеру  жасап,  аудиторлық  қорытынды  ... өз ... әр ... қызмет  көрсетедi.  Аудитке  анықтама  беретiнболсақ,  ол ... ... ...  заңдылығын  тексерiп,  әртүрлi  меншiктегi   кәсiпорындардың   бухгалтерлiк   ...   мен   ... ... ... ... ... ... тексеру,  түсiнiктеме  беру,сараптау  қызметiн  көрсету  және  сонымен  ...  ...  ол  ...   ...   ...   ...    анықтау    мақсатыменжүргiзiлетiн тексеру. Аудиттiң тағы  бiр  мәнi-дербес  сараптау  және  ... ... қоса ... ...  барлық  жағын  қамтитынинформацияларға экономикалық талдау жасайды, iшкi бақылау  жұмысын  тексерiпбухгалтерлiк  есептiң  заңдылығын   және   ...   ...   ...  ...  ...  ...  жауап   ретiнде   түсiнiктемеқызметiн   атқару.   ...   ...   ...    ...    нарықтыққатынастардың қалыптасуы, меншiктiң әр түрлi нысандарын пайдалану,  шетелдiкәрiптестердiң  қатысуымен   бiрлескен   кәсiпорындарды   ...   ... ... бағыт алу бухгалтерлiк есептiң атқаратын рөлi мен  мәнiналдағы уақытта  да  арта  түсетiнiн  бiлдiредi.  Шаруашылық  ...  ...   ...   ...   үш   ...    ...   бухгалтерлiк   жәнестатистикалық есептерден тұрады.Шаруашылық   жүргiзудiң   ...   ...   ...   ... ... ...  ...  нақты,  жақсы  жолға  ... ... ... ... ... ... iс жүзiнде жүзеге  асырумүмкiн емес.Экономиканың  барлық  саласындағы  кәсiпорындардың  иелерi  мен   ... ... пен  ...  ұқыпты  жұмсауға,  өндiрiс  қалдықтарыназайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды өнiмдерiн  өндiруге  (ұлғайтуға),оның ... ... ... құнын төмендетуге, қоршаған  ортаны  сақтауғамүдделi.  Бұл  орайда,   шаруаға   ...   ...   ... ақша қаражаттарын  және  басқа  да  ресурстарын  ...  ... ... және ... қарсы күресте бухгалтерлiк есептiң маңызы  менмәнiн айрықша бағалауға болмайды.I.  Шаруашылық   ...    ...    есеп    пен      ...  теориялық  негiздерiI.I.  Шаруашылық   субьектілердегі    бухгалтерлiк    есеп    пен    ...    мәнi    мен     ...     ... есеп ... үшiн ең ... информация көзi,  екiншiден,зерттеу,  iздестiру  обьектiсi.  Áóõãàëòåðëiê  ...   ...  ... åñåï ... ...  қîëäàíóøûëàðûíà (èíâåñòîðëàð,  êðåäèòáåðóøiëåð, ñàëûº îðãàíäàðû  êñiïîðûí  ...  ...  ...  ...  ... ...  åñåï  ¼ç  ...  çàòòàðäû  әðò¾ðëiãiíå  қàðàìàñòàí¼ëøåï, åñåïòåí, îëàð áîéûíøà äåðåêòåð  áåðåäi.  ...  ...  ...  áåéíåëåó  áóõãàëòåðëiê  åñåïòå  íåãiçãi  ¾ø   ...   ...  ...  ...  ...  á½ë  ò¾ði  ...  ...  åñåáiíæ¾ðãiçó  êåçiíäå  қîëäàíûëàäû.  Óàқûòòûқ  ¼ëøåì.  Á½ë  åңáåê  ...   ... ... ... êåçiíäå, åñåïòåó êåçiíäå ºîëäàíûëàäû.Àқøàëàé ¼ëøåì. Æàí-жақты  ¼ëøåì ò¾ði.  Îñûíûң  ê¼ìåãi  ...  ... ...   ...  ...   ...  ...  îñû  àòàëғàí¼ëøåìäåðäiң áәði  ºîëäàíûëóû  ì¾ìêií,  áiðàқ  ...  åñåï  ... ... ... ... ... ¼ëøåììåí àéºûíäàéäû.Áóõгàëòåðëiê åñåï-øàðóàøûëûº қ½áûëûñòàðäûң ñàíäûº æàғûí  îëàðäûң  ñàïàëûºæàғûìåí  òûғûç  áàéëàíûñòû  ...  және  ...   ...   ... ïðîöåñiíäåãi áàðëûº қ½áûëûñòû, ÿғíè àéíàëìàëû  қîðûíûң  àéíàëûìûíқ½æàòòàðìåí íåãiçäåé ... ... ...   ...   ìiíäåòi-êәñiïîðûíäàð,êәñiïîäàºòàð,   ìåêåìåëåðæ½ìûñûíà áàºûëàó æàñàï, åñåïêå àëûï, ê¾íäåëiêòi  ºîðûòûíäû  ...  ... ... ... қûçìåòi.  ҚР-да  қàáûëäàíғàí  “Áóõãàëòåðëiêåñåï òóðàëû”және “Àóäèòîðëûº ºûçìåò  ...  ...  ...  áóõãàëòåðëiêåñåï ¾øií æåòiëäiðiï íàðûºòûң  ýêîíîìèêàíû  ºàëûïòàñòûðóäûң  ...  ... æәíå ... òiëi ... ... åñåï ... ... ½éûìäàñòûðó, ûíòàëàíäûðó  ñèÿºòûáàñºàðó ôóíêöèÿëàðûíûң áiði, ÿғíè áàñºàðóäû æåòiëäiðó,  íàðûºòûң  ìåõàíèçìäiқ½ðó  áóõãàëòåðëiê  åñåï  æ¾éåñiíiң  ...  ...   ...   ...  бухгалтерлiк  есеп  бiрнеше  қызмет  атқарады:  бақылау  қызметi,ақпараттық қызметi, меншiктiң  сақталуын  ...  ...  ...  ... ... ... қызметi.Бақылау қызметi бухгалтерлiк есептiң бақылау қызметi қазiргi  кезде  күшейiпотыр. Себебi  әкiмшiлiктен  тек  ...  ...  ...  ғана  емес.Бәсекелес  кәсiпорынның  қаржы  жағдайын  бiлу  тиiс.    ...   ... есеп ... ... мен және  оның  ...  ...  байланысты.Ақпаратты  қызметтiң  жүзеге  асырудың   негiзгi   құралынкәсiпорынның негiзгi қызметiн түгендеу. Меншiктiң сақталуын  ...  ... есеп  ...  ...  ...  ...  ақпарат  берушi  болыптабылады. Керi  байланыс  ...  ...  ...  ...  ...  көмегiмен  жоспарлы  көрсеткiштердiң   стандартты   нормаларыменнормативтердiң  ...  ...  ...  тиiмдi  пайдалануынбақылап отыруға болады. Талдау қызметi  жүзеге  асыру  бухгалтерлiк  есептiңбарлық рольдерi ... ... ... мүмкiндiк бередi.Бухгалтерлiк есептiң ìәнi  ол  кәсiпорынның  мүлiгi  оның  жылжуы  жәнекәсiпорынның   ...   ...   (ол   ...   материалдар,    негiзгiқұралдар,мiндеттемелер, ... ... ... ... есепке  алады(.Кәсiпорынның  мүлiктерi  оны  құрастыру  көздерi  мiндеттемелер   ... ... ... ... ... операция  мүлiктiк  құрамына,  оны  ...  ... ... әкелетiн жеке шаруашылық iс-әрекеттер.Êәñiïîðûí ì¾ëêiíå ¼çiíiң  қ½ðàìûíà æәíå  ýêîíîìèêàëûº  íåãiçiíå  ñәéêåñåêi топқа á¼ëiíåäi. 1.Мåðçiìäi  àêòèâòåð,  ...  ...  ... оған ... æåð, ... ê¾ðäåëi  қосалқы  қ½ðàë-ñàéìàíäàð,íåãiçãi қ½ðàëäûң æèíàºòàëғàí òîçó ñîììàñû,  áiòïåãåí  ê¾ðäåëi  ...  ... îñû ... ÌÅÀ, ½çàқ  ...  ...  ½çàқ  ìåðçiìäi  äåáèòîðëûºáåðåøåê (қàðûç) æәíå êåëåøåêòåãi øûғûñ  ñîìàñû.  µçຠ ìåðçiìäi  àêòèâòåðäiңýêîíîìèêàëûº íåãiçií ... ... ... ...  ...  ... ... ïðîöåñiíå ê¼ï æûë (ê¼ï àéíàëûìûí) қàòûñàäû. ´çiíiң қ½íûí  ... ... òîçó ... ... жаңа ¼íiìíiң   қ½íûíà қîñàäû.2.Àғûìäàғû àêòèâòåð îғàí ... ...  ...  àºøà  ...  ... ... èíâåñòèöèÿ  ñîìàñû.  Á½ë  òîïòàғû,  ñóáúåêò  ì¾ëêiíiңýêîíîìèêàëûқ  ...  ...   ...   ...   ...   ºîðû   ...  ...   Àғûìäàғû   àêòèâòåð   ¼íäiðiñ   ïðîöåñiíiң   ... ... äà, ...  ...  æàңà  ¼íiì  ...  ò¾ãåëäåé  қîñàäû.Сондықтан îñû òîïòàғû ñóáúåêò  ...  ...  ...  ...   қîðû  äåïàòàëûíàäû.Бухгалтерлiк есеп нақты бухгалтерлiк құжат арқылы  белгiлi  өлшемдерментiркелген  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  шаруашылығында  орындалған  жұмыстар,   фактiлер   ...  ...  ...   ...   ...   деп   ...   есепке   алынады.   Бухгалтерлiк   есептiң   соңғы    ...  ол   ...   ...   ...   Онда   ...  ...  есебi,  қаржылық  жағдайы,  өткен  уақытта   болғаншаруашылық нәтижесi, табыстылығы  көрсетiледi.  Сол  ...  ... ... ... ... Қазiргi  кезде  аудиторлық  тексерудiаудит фирмасы немесе жеке аудиторлар жүргiзедi.  Аудиттi  тексеру  ...  ...  ...  заң  ...  ...   нормативтiк   ереженұсқауды  дұрыс  қолданып   жүргiзiлгенiн   анықтайды.   ...   ...  ...  анықтау  үшiн  “алғашқы   есеп”   есеп   құжаттарынтексередi.  Одан  ...  ...  және  ...  есеп  кестелерiнiңдұрыстығын тексередi. Аудит  туралы  шыққан  көптеген  басылымдарда  “аудит”деген түсiнiкке әр түрлi  ...  ...  Бiз  ...  төрт  түрлiсiнкелтiрейiк те мазмұнын қарастырып талдайық.Кесте  1-  ... ... ... ... ...  ... мазмұнына анықтама                 ...                   ||1  ... ... ... ...  ... РФ “Об аудиторской   ||   |отчетын ... онда ...          ... РФ” ...  ||   ... ... көрсеткiштерiнiң      |1994г N2, Сейткасымов Г.С. ||   ... ... ... ...           |“становление ...   ||   ... ... қаржысын, салық        |деятельности” (62) ...   ||   ... банк және ... есеп ...                       ||   ... ... ... ретiнде       |                           ||   ... ... ... ... ... ... |                           ||2  ... дегенiмiз-ол, табыстылық отчетын      |Андреев В.Д. “Парктический ||   |немесе соған ... ... ...      ... 1994г ... А.А   ||   ... ... қорытынды жасау үшiн |“Аудиты внешние и          ||   ... ... ...                      ... Бух учет 1993. ||   |                                            |N4                         ||3  ... ... ол ... ...    ... М.С “Теория и      ||   |операцияларының заңдылығын тексерiп, әр     ... ... ...  ||   ... ... кәсiп-ың бух-к есебi мен   |±ылым, 1994                ||   ... ... ... ... төлем  |                           ||   ... ... ... түсiнiктеме беру,   |                           ||   ... ... ...                   |                           ||4  ... ... ол ...        ... К.А ...    ||   ... ... ... анықтау        |аудита” Контролинг, 1991 N6||   |мақсатымен жүргiзiлетiн тексеру             |                           |Осы ... ... ... ... қарастыратын  болсақ  әртүрлi  мазмұнда  құралғаның  көремiз.  Бiр  автор  қысқаша  анықтама  ...  өте  ...  ...  ...  ...   ...   ...   осыанықтамаларға бiр ғана  мақсат  қойылады,  ол  аудиттiң  мағынасын,  негiзiнанықтау. Солай бола ... да еш  бiр  ...  ...  ...  ... ... ...  Ол  аудиторлық  қорытынды  туралы.  Себебi  қандай  бiраудиторлық  тексеру  ...  оның  ...  ...  ...  ... ... аудиторлық  тексерудiң  обьектiсi  туралы  ешқандай  автореске де алмайды. Бiздiңше ол ...  ...  Олай  ...  ... ... келiсiм-шартта көрсеткен обьектiсiне ғана  жүргiзiледi,ол бiрден-бiр аудит ... ... ... Олай  дейтiнiмiз,  тапсырушыөз субьектiсiнiң шаруашылық көрсеткiшiн ... ...  бiр  ...  ... ... ... жеке бiр ... немесе түгелдей  шаруашылығынқамтитын  аудит  болса  да  “алғашқы  ...  ...  ...  ... ... ... түрде жүргiзiледi. Аудит  процесi  одан  әрi  қарайбухгалтерлiк   ...    ...    оның    ... жалғасатын обьективтi жұмыс.  Ондай  болмаған  жағдайда  аудиттiктексерудi тиянақты, дұрыс  жүргiзiлдi  деуге  ...  ...  ... осы ойлар орынды айтылған  деуге  болады.  Белгiлi,  АҚШ-тыңаудит  теориясын  және  ...  ...  даму  ...  көп  еңбек  сiңiргенпрофессор Джек  ...  екi  ...  ...  Оның  ...  ... “информациялық риск”-деген түсiнiк.  Бұл түсiнiктi  профессор  ДжекРобертсон  былай   түсiндiредi:    “информациялық   ...   ...  ...  ...  ...  ...  ...  болсақ,   олбухгалтерлiк есепте немесе отчет жасауда  жiберiлген  қателердiң  салдарынанинформация ... ... зиян  ...  ...  ... ... мiндетi сол  “информациялық  рискiнi”  бар  мүмкiншiлiгiншеазайтып, кәсiпкерлердiң сенiмдiлiгiн арттыру.  Барлық  саладағы  ...  ...  ...  шешу  барысында   басылымға   шыққанинформацияларды  күдiксiз  пайдалануына  аудит  кепiлдiк  ...  ...  ... ойын қорытындылай келе, профессор Джек Робертсон аудиттiң ең  негiзгiмiндетiнiң бiрi осы деп атап көрсеткен. АҚШ-тың ...  ...  Э.А  ... Дж К ... ... ...  ...  мынадай  анықтама  бередi:“Аудит-ол  процесс,  арнайы  мамандар  арқылы  ...  ...   ...  ...  операцияларының  дұрыстығына  тексеру  жүргiзiп,  солинформациялардың белгiленген нормативтiк үлгiге сай  екенiн  ...  ... ... ... Шет ел ...  ...  мазмұнына  бергенанықтамаларын  қорытындылайтын  болсақ,  осы  соңғы   анықтама   ... ... ... ... ... қарастырған сияқты.Аудит-дербес   сараптау   және   қаржы   есебiмен   қоса    ... ... ... ...  ...  экономикалық  талдаужасайды, iшкi бақылау жұмысын тексерiп бухгалтерлiк есептiң заңдылығын  жәненормативтiк құжаттар ...  ...  ...  ...  ... ретiнде түсiнiктеме  қызметiн  атқару.  Ал,  бiздiң  ...  ... ... ... ... ... ретiнде  келiсiм-шартбойынша тапсырушылардың шаруашылық-табыстылық  ақпаратын  ...  ... ... ...  анықтап,  экономикалық  талдау  жасап,  қажетболған ... ... ... ... ... ... және әр  ... қызметiн көрсету”-деп ойлаймыз. Себебi, аудит жұмысының  көлемi-обьектiсi, шаруашылық субьектiлердiң  қалауында  толық  немесе  бiр  ... ... ... ... еркiнде. Екiншiден,  қандай  ақпаратболмасын оның мәлiметтерiнiң дұрыстығы, қатесiздiгi  тек  қана  ... ... ... анықталады. Үшiншiден, аудиттiң  негiзгi  мақсаты-аудиторлық қорытынды жасау. Тапсырушының өз  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  алу.  Себебi,  тек  аудитқорытындысын алған шаруашылық  субьектiлерiнiң  ақпараты  басылымға  ...  ол  ...  ...   ...   ...   ...   сөз.   Барлықсыбайластарымен кедергiсiз қарым-қатынаста болады.I.II.Бухгалтерлiк   есеп пен аудиттің  пайда болу ...   мен   ... ... ... қатынасқа көшуi  барысында  ғылыми,бiлiм мен практикалық қызметтiң даму  жолында  жаңа  ғылым  саласының  ... алып ... ... ... ... терең анықтаудан бұрын  бұлсөздiң шығу тарихын айтатын болсақ, ол алғашқыда ... ...  ... Осы ... ... сөзi ненi ...  оның  ...  неде,қай уақытта пайда болған және қандай обьективтi  жағдайлар  оған  ... ... ... ... ... ... сөзiнен шыққан, яғни  ол  “тыңдап  тұр”деген мағынаны  бiлдiредi.  Шаруашылық-жұмыс  барысына  ...  ... ... ... тыңдаушы болған. Сондықтан  ерте  заманда“аудитор”-“тыңдаушы”  ...  ...  яғни  ...  да   бiр   ... ...  Ол  адам  ...  барысында  аудитор  деп  аталынған.  Ортағасырдың соңғы жылдарына ... ... елде әрiп  ...  және  жаза  алатынадамдар  өте  аз  болғандықтан,  аудитор   деп   ...   ... ... тыңдауға тиiстi қызметкерлердi “аудитор”  деп  атаған.  Бiрқызығы сол, алыс ерте  ...  ...  ...  ...  есеп  ... ...  ауызша  түрiнде  информация  есеп  беруiн  артық  санаған.Өйткенi кез-келген ... ... ...  әр  түрлi  етiп  жазуға,  ... деп ... Ал, ... ... мәлiмет  беруде  көзбе-көз  отырғанда,есеп берушi, өтiрiк айта алмайды деген. Қазақтың:  “бет  ...  ... ұлы ... ... осы ... келетiн шығар,  екiншiден  “тыңдаушы”мен  саған  “сенемiн”-деген,  ал  өз  кезегiнде  есеп  ...  ... ... ... ... алынған деп тұжырымдауға болады.Аудит бiзге осы уақытқа дейiн белгiсiз болды деп ...  ...  ...  аудит  ерте   заманда   дамыған.   ...   есеп   ... ... жасауда, басшылық жүргiзуде үлкен  орын  алған.  Себебi,кәсiпорында ... ... ... бақылау жасауда,  оған  бiрден-бiр негiз болатын, бухгалтерлiк есеп және аудит қызметi екенiне үлкен  көңiлбөлiнген. ... да, шет ... ерте  ...  бастап  арнайы  бухгалтер-эксперт, аудитор дайындау өте қажет жұмыс-деп табылған.АҚШ ғалымдары ... ... ...  ...  функциясынзерттеу қорытындысында: “бұл аудит-қызметiнiң идеясы, мазмұны  мен  мағынасыерекше  ...   ...   ...   ...   ...   жұмыс,   бiздiңжағдайымызда оны қолдану, есептi жетiлдiру мен өндiрiстi басқару iсiнде  зорәлеуметтiк ұйымдастырушылық және ... ... ... едi-деп жазған.Аудит мамандарын шет елдерде әр түрлi атайды. Мысалы, АҚШ-та олар қоғамбухгалтерi, Англиада-ревизор,  Францияда-бухгалтер  эксперт  немесе  ...  ...  ...  және  тағы  ...  деп  ... ... ... қарамастан  олардың  барлығы  бiр  ғанамақсатпен  жұмыс   ...   ...   ...   жасаушы   субьектiлердiңбухгалтерлiк  қорытынды  есебiн  тексеру,  оның  iшiнде  қаржылық   ... ... ...  орын  ...  ...  ең  ...  ...  солтексеру нәтижесiн тұжырым жасау арқылы аудиторлық ...  ...  ... ерте ... ... ... ...  шаруашылық  субьектiлерiне  қызметкөрсету  деп  атап  ...  Оған  ...  ...  өз  ...   ...  ... алу үшiн ... талабына сәйкес  тексеру  жасап,аудиторлық  қорытынды  бередi.  аудитор  өз  ...   әр   ...   ...  ...  ...  есеп  айырысу  тәсiлдерi   туралы,   ... ... ... ... ...  тағы  ...  әр  ... көрсете алады. Аудит  жұмысының  тағы  бiр  ерекшелiгi  ол-шаруашылықсубьектiлерiне,  өндiрiс  ...  ...  ...   сату   процесiне,маркетинг   проблемаларына    ...    ...    ...    беруменшұғылдануында.  Олай  дейтiнiмiз,  iрi  аудит  ...  ...  ... қолданып жұмыс жүргiзедi.Үшiншiден,  аудит  жұмысы  ақша,  құнды  қағаз  ...  ...  ...  ...  ...  ...   биржалардың,акция иелерiнiң қорытынды бухгалтерлiк есеп көрсеткiштерiн, отчет  ... ...  ...  аудиторлық  қорытындысын  ақша,  құнды  қағазайналу операцияларын жүргiзетiн брокерлерге,  делдал  ...  өз  ...  ...  ...  ...  жұмыс  iстеуiне  кепiлдiк  ... ... ... ...  ...  ...  ...  бизнеспенайналысатын  кәсiпорындар,  кәсiпкерлер  күдiксiз  өз  ара   қарым-қатынасқатүседi.  Мысалы,  банк  ...   беру   үшiн   ...   ... ... жұмыс жүргiзетiнiн қаржылық жағдайының  тұрақты  екенiнаудит қорытындысы арқылы анықтайды. Сол ...  ...  ...  ... қарым-қатынасқа сенiмдi болу үшiн аудитордың  қорытындысы  болуы  қажет.Осы  жоғарыда  ...  ...  ......   ...   үшiнэкономикасы    жоғары    ...    ...    ...    ... ...  отчеты  тек  қана  аудитор  қорытындысы  болғанжағдайда ғана басылымға  ...  ...  сол  ...  шыққан  отчетинформацияларын зерттеп, талдау жасағаннан кейiн ғана ...  ...  ... ...  түседi.  Яғни,  анық  информация  алу  үшiнмұқтаждығы бухгалтерлiк отчеттердың  (ақпараттардың)  дұрыстығын  анықтайтынаудит ... ... ... ... тарихы. Есептiң пайда болу уақытын  мыңдаған  ...  ...  ...   пайда  болу  кезеңiне  ...  ... ...  ең  ...  ...  ...  сапалық  жағынан  анықтапесептеу  болды.  Деректерге  сүйенсек,  бiздiң  эрамызға  ...   ... ... ... ...  алып  жазу  үшiн  төмендегiдеректер мiндеттi түрде тiркелiп ...   ...  ...  саны  мен  түрi;заттың кiмнен түскенi, оның  аты-жөнi;  затты  қабылдап  алушының  ...  ...  ...  ...  Іазiргi  кiрiс   құжаттарының   ...   ... ...  ...  ...  ...  банктер  пайда  болды.Алғашында метал ақшалар сақтандыру ссуда берiп отырған. Б.э.д.  2-ғасырлардадебет,  ...  ...  ...  ...  ...  әлi  ...   ... болды.  Өнiм  өндiруге  кеткен  шығындарды,  өндiрiс  қызметiндеқолданылатын  заттарды  ...  алу  ...  ...  ...  бастапшаруашылық опрацияларды арнайы журналдарға шаруашылық операциялар  журналынатiркеу қолға алына бастады. 15-ғасырда  бухгалтерлiк  есеп  екi  ...  ... ... ... ... ... Екi ... жазудың  пайда  болуы  есепайырысуда  жеңiлдiктер  әкелiп,  iс-жүзiнде  бухгалтерлiк  есеп  әдiстерiнiңiшiнде ең бiр ... оры ... оны ... ... ...  Екi  ... ойлап тапқан Италяндық  математик  Л.Пачали  ...  Екi  ...  ... ... есеп  ...  түстi.  17-ғасырда  бухгалтерлiк  есептебаланс ұғымымен толықтырылды.  Шаруашылықты  ...  ...  ... ... мен ...  ...  және  олардың  ïàéäà  áîëóê¼çäåðií ê¼ðñåòiï, îíûң ºàíøàëûºòû ... ... ...  ...  Åñåïáåðó ôîðìàñûí áàëàíñ äåï  àòàéäû.  Êåéiíãi  18-19ғàñûðäà  ...  ... ... õèìèÿ, ýêîíîìèêà ñèÿºòû  ғûëûìäàðäàí  êåì  ò¾ñïåéòiíғûëûìíûң ò¾ðiíå àéíàëäû.ҚР-да аудиттiң қалыптасуы. ҚР-да  ...  ...  ...  рет  1990  ... ... ... ...  Кеңесiнiң  қаулысы  бойынша  құрылды.(15.11.1990ж. N60). Осы  қаулы  негiзiнде  Республиканың  Қаржы  ... ... есеп ... ... ... ...  фирмасыашылды, ал облыстарда оның территориялық бөлiмшелерi  құрылды.  1992  ... ... ... ... ... ...  ...  түрдегiменшiктегi кәсiпорындарға, мекемелерге аудитаорлық қызмет көрсетiп отыр.Елiмiздегi аудит жұмысының тиянақты  дамуына  бiрден-бiр  негiз  ... ... ... ... құқылығын  анықтап  отырған,  1993  жылы  ... ... ... ... ...  ...  ...  Республикасындағыаудиторлық қызмет” туралы заңы. Бұл заң аудит қызметiн бiр жүйеге  келтiрiп,оның  тиiмдi  жүргiзiлуiн  ...  ...  Осы   ...   сүйене   отырыпелiмiздегi аудиттiң даму жолы анықталады, щет ел ...  ...  ... ... ...  ...  ...  жолдары  белгiленедi.  Қазiргекезде бiздiң елiмiзде Еуропалық “үлкен  алтылық”  тобының  филиалдары  ... ... ... бiздiң елдiң аудит фирмасы да қосылып аудит  жұмысынжасайды. соның салдарынан аудит қызметiнiң тағы басқалай  қызмет  ... ... ... ... ... көшу ... ... қатал  бақылау-тексеруерекше орын  алатыны  шет  ел  үлгiсiнен  ...  ...  ...  қатынаспринципiмен дамуды қамтамасыз ету  үшiн  ол  елде-бәсекелестiк  шешушi  рольатқарады. ...  ...  ету  үшiн  өте  ...  ...  ...  ...  ...  ғана  нарықты  қатынас  жолымен   дамудыңтиiмдiлiгi  iске  ...   ...  да  ...  ...   ...  ...  ...  Олар,  кәсiпкерлер   өз   шаруашылығыныңтиянақтылығын қамтамасыз ету үшiн, екiншiден, өз ... өзi  ...  ...  ...  үшiн,  ...  ...   өз-ара   қарым-қатынастасенiмдi жұмыс iстеу үшiн және өзiнiң капиталының ...  ...  ... ...  ... ... мен   ... жұмысы нақты  принциптердi  сақтау  арқылы  жүргiзiледi.  Соныменаудиттiң негiзгi принциптерiнiң бiрiншiсi, ғылыми негiздiлiгi.Аудиттiң ғылыми  ...  оның  ...  ...  ... ... ... обьективтiк шындықты  негiзге  алу  тұжырымығылыми жолмен анықталған, дәлелденген болуы қажет.Аудит қызметiнiң ғылыми даму ... оның ...  ...  ... арқылы ол өзiнiң теориясын  құрайды.  Аудит  жұмысы  барысына  ... әдiсi ... ... ... ... ...  қолданылады,ол яғни фактiлердi зерттеп қорытынды жасау. Сондықтан да аудит  фирмаларыныңбасшылары ғылыми зерттеу жұмысын, тәжiрибесiн игерген ғалымдар.2.Обьективтiлiк. Бұл ... ... тек  қана  ...  ...  ... ...  ...  Аудитор  шыншыл,  бұрмалаушылыққа  бармайтын,  ...  ...   ...   ...   Ол   ...   аудиторлық   қорытындысындакәсiпорынның  табыстылық   ...   ...   ...   ...    ...    мiндеттi.    Оның    қорытындысы     ... ... ... жол бермейтiн дәлелдi болуы қажет.3. Дербестiлiк. Қоғам тану жолында аудитордың статусы оның  өз  бетiншедербестiгi деп ...  Оған  ...  ол  ...  ...  тәуелдiемес, өйткенi ол одан төлем алуына  алдын  ала  ...  ...  ... ... мемлекеттiк аудит заңы  мойындайды,  үшiншiден,  тапсырушы  менаудитордың  ...  ...   бiр.   ...   ...   ...   бойыншаанықтайтыны тек қана шындық.      Аудитордың дербестiгiн ... үшiн  ... ...  ...  ...  ...  ...  мемлекеттiкаудитор тағайындау, мемлекеттiк  аудитор  департаментiн,  аудитор  комитетiнқұру.4.Мамангершiлiк.  Аудит  ...  өте  ...   ...   ... ... ол ... және  ...  жағынан  өте  бiлiмдi  маманболуы қажет. Ол тексеру жұмысына қажеттi ереже нұсқауларын өте  ...  ... ... бiлуi ... Аудитор өз жұмысына әбден  машықтанған  болуықажет. Әсiресе,  анализ  жасауда,  сараптау  ...  ...  ... Ол ... тексерушiге сене бермеуi керек,  тек  өзi  ...  ... ... ... ... керек.5.  Конфеденциальность.  (сенiмдiлiк,  сөзге  берiк  болу).  Аудитор   өзжұмысының  комиссиялық  ...  ...  ...  ...   жаққа   өзинформациясын ерекше жағдайда ғана хабарлауға, тапсырушымен жазбаша  келiсiмжасау арқылы беруге құқылы.6. Оперативность.(тез-жеделдiк принципi). Аудитордың  ...  ол  ... тез, ...  орындаудан  тапсырушыға  аудит  материалын  уақтылытапсыру. Аудиттiң тез, жедел жүргiзiлуiне екi ...  ...  бар.  ... ...  уақтысы  нақты  белгiленбегендiктен,  екiншiден,  аудит  үшiнтөлем сол ... ... ... ... Оның ... ... үшiн ғылым тану жолын оның  ғылымиәдiстерi деп  атайды.  Негiзiнде  ғылым   тану  әдiстерi  ...  бiр  ... ... арнайы ғылым  тану  құралы  ретiнде  қолданылады.  Әр-бiрғылым  саласының   ерекшелiгiне   ...   оның   ...   де   ... болады. Сонда да болса жалпы  ғылыми  даму  ағымында  теориялықтұрғыан философиялық анықтама ... ... ... ...  ...  әмбебапәдiс-  ол  диалектикалық  әдiс  деп  ...  ...  ...  ... ... ... өзара объективтiк  заңдылықпен  байланыста  екенiннегiзге алунда. Сондықтан да диалектикалық әдiс қандай  ғылым  қандай  ... ... да  оның  ...  ...  ...  ...  ... ғылымы саласына   қосылады,  оның  даму  барысында  ...  ...  ...   үшiн  ...  тән  ...  әдiстер   тобы   оныңметодологиясын анықтайды,олар  өз  кезегiнде  ...  ...  және  ... ... ... ... жеке метологиясы  деалектика  принциптерiмен жалпы ... ... ... ... ...  Аудиттiң  жекеметодологиясы экономика, ғылым саласының теориясының заңдылығын негiзге  алаотырып өз ерекшелiктерiне тән әдiстер ... ...  жеке  ...  ...  ...  саласына  тән  әдiстертобынан  ...  ...  ...  және  топтау,  индукция  және   дедукция,бақылау, салыстыру, өлшеу.  Осы  ...  ...  ...  философияныңгнесология  теориясы  бөлiiмнде  толық,  жан-жақты  ...  ... ... ... оның  негiзгi  обьектiсiн  соның  құрамына,  бөлшегiнежекелеп мазмұн, мағынасын анықтау. Өз кезегiне ...  ...  әр  ... ... ... ... ... бiрiктiру, қортындылау) ғылыми  зерттеу  әдiсi,  оныңнегiзгi ... ...  оның  ...  ...  ...  ... ...  мазмұн, мағынасына анықтау жасап  қортындылау,  топтау.  ... ... және ... ... ...  осы  әдiстер  арқылы  талдаужүргiзу  үшiн  ...   Осы  ...   ...   ...   ... ... және  ...  түрiнде  де  талдау  жасап  оның  мазмұн,мағынасын  анықтауға  болады.  аудит  ...  ...  ...  ...  ...  үшiн  ...   ... Яғни, осы әдiстi қолданған  жағдайда  кәсiпорын  шаруашылығыныңжалпы көрсеткiштерiне талдау ... ... кеiн әр бiр  ...  ...  сол   ...   ...   топтау,   қорытынды   жасалынады.Индукцияшаруашылық субьектiлерiнiң шаруашылығының жеке көрсеткiштерiне талдау  жасапоның  ...  ...  ...   ...   ...   ... жасау  әдiсi.  Қорыта  келгенде,  ...  ...  ...  ... экономикалық талдау әдiсi ретiнде үлкен орын алады.Аналогия(Үқсастық)-ғылыми    зерттеудегi    Ұқсастық    ... ... ... әдiсi ... ... әр ...  жағынанұқсастығын қарастыру арқылы анықтама жасау.Жүйелi талдау-  талдау  обьектiлерiнiң  ...  ...  оны  ... ... арқылы  зерттеу  әдiсi.  Аудит  ...   ...  ... ... обьектiсiнiң  бөлiмдерiн жеке-жеке бағалап оларға  әсер  ететiнфакторларды талдап  олардың  ...  ...  ...  ...  ... ...  аудитте  қолданылатын  жалпы  ғылыми  зерттеу   әдiстерiнқарастырдық. Әр ғылым саласында жалпы ... ...  ...  ...  жеке-жеке әр ғылым саласының ерекшелiгiне сәйкес сол ғылым  саласының  мазмұнына,пәнiне сәйкес ғылыми әдiстерi ...  ...  ...  ...  нақтыөзiне тән құжаттау, түгелдеу және бағалау, калькуляциялау,  есеп  счет,  екiжақты жазу, ... ... ... ... бар.  Сол ... ...  де  жекеғылым саласы реiнде өзiнiң пәнi мен  ...  ...   ...  ... туралы жұмыс жүргiзу  процесiн қамтамасыз ететiн ғылыми  әдiстерi  ... ... ... есеп ... ... ...       ...  жүргiзушi субьектiлердiң бухгалтерлiк  есеп саясатыII.I. Кәсiпорындағы бухгалтерлiк  есеп  қызметiнiң  жалпы  мәселесiнұйымдастыруҚазақстан  ...  ...   ...   етiп   ...   ... (ҚР-ның аймағында тiркелген резиденттiк  емес  өкiлдiктер  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...  қаржылық   есеп   берудi   және   бухгалтерлiк   есептi   ... ... ... ... ... және ... шағымдана алатын,  өз  атынан  жекемүлiктiк емес және ... ... ... ... алатын, сол мүлiктердiң  өзқалауынша оперативтiк тұрғыда басқа  алатын  немесе  ...  ... ... бар ... ...  тұлғалар  деп  атайды  немесе  солай  дептанылады.Шаруашылық жүргiзушi субъектiсi ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бухгалтерлiк  есептi  ұйымдастыруды  жүзеге  асырады:бухгалтерлiк  жұмысты  ұйымдастыру  нысандарын  дербес  белгiлейдi;  ... ... ... пен  ...  есептерi  бойынша  қызметету аясын белгiлейдi; шаруашылық операцияларына бақылау тәртiбiн  әзiрлейдi,сондай-ақ бухгалтерлiк есептi ... үшiн  ...  да  ...  шешiмдердiжасайды.Субъектiде бухгалтерлiк есептi  ұйымдастыруға,  шаруашылық  операцияларынорындаған кезде оның заңдылығын сақтауға ... ... ...  ... ... ...  бөлiмшелерiнде  бухгалтерлiк  есептi  жүзегеасыруға кәсiпорынның бас бухгалтерi басшылық  етедi.  Егер  де  ... ... ... ... онда  бухгалтерлiк  есеп  пен  қаржылықесеп  беру  арнайы  мамандандырылған  ...   ...   ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.Бас бухгалтердi қызметтен босатқан кезде  ол  жаңадан  тағайындалған  басбухгалтерге  субъектiнiң  басшысы  ...  ...  сай  ...  ...  өткiзу  барысында  бухгалтерлiк   есептiң   жағдайына   және   есепмәлiметтерiнiң дҮрыстығына тиiстi ... ... ... ...  ...  ...  және  ... операцияларының қосарлана немесе  екi  жақты  ... ... ... есеп ... Бас ...  сәйкестендiрiлiпбухгалтерлiк есебiн жүргiзедi.Бухгалтерлiк қызметтiң  басты  мақсаты  ...  ...  ...  ...  ...   ...   қаржылық   нәтижесi   мен   шаруашылықпроцестерi туралы дұрыс және ... ... ...  ету,  ...   ...    ...    ...    кредиторларға,мемлекеттiк  органдарға,  банктерге  және  басқа   да   ...   ... ... ... сәйкес қаржылық  есеп  берудi  жасау  болыптабылады. Кәсiпорынның  қаржылық  жағдайын  талдаудың  әдiсi  ...  ... ... ақпараттың көлемiне және  мақсатына  тәуелдi  ...  ...  де   ...   ...   ...   ...   ...   дамумүмкiндiгiмен жағдайы туралы ақпараттарды көрнекi әрi жай  ғана  алу  болса,онда талдаушы экспресс ... ғана ... Егер де  ...  ... ... ... ... жағдайын толық түрiнде  талдауболса, онда қаржылық  шаруашылық  қызметiнiң  барлық  талдау  ...  ...      ...  ...   есебiн   жүргiзер   кездежазбалар жазбай тұрып, оның барлық беттерiн беттеу  керек,  сосын  оған  ...  бас  ...  қол   ...   ...   ...   кезде   оларғарегистрлерден  өткен  айдын  бастапкы  қалдыктары,  ал   ...   ... ... баптары бойынша жыл басынан бергi кезеңдегi  айналымдаркөшiрiледi.Ай сайынғы   ...  ...  жазу  ...  оның  ... және құжат нөмiрi  көрсетiледi.  Операцияның  сомасы  өзiнiң  сәйкескелетiн есептеулердiң графасына жазылады. Жалпылама ...  ... ала ...  ...  жинақтық  ведомiстiлерiнде)  жинақтайды.Айдың   соңында   ...   ...   ...   аналитикалық   жәнесинтетикалық  есептiң  регистрлерiне  жазылады.   Ай   ...   соң   ...  және  ...  шоттар  бойынша  дебеттiк  және  ... ...   Ай  ...  жиынтық  айналымы  айналым  ведомосынжасау үшiн пайдалынады. Есеп регистрларының мәлiметтерi  салыстырылады.  Бұлүшiн шоттар ... ... ...  ...  ал  бұл  ...  ...  қатенi  табуды  және  түзетудi  және  ...   ...   ...    ...    регистрлерiндегi    мәлiметтертоптастырылған түрiнде қаржылық есеп ... ... ... ...   есеп  ... ...  ...  қағидалары  менталаптарыЕсеп саясатын құрудың негiзгi қағидалары мен талаптары  N1  ... ... (ары ... БЕС) ... ... ... есеп саясатын әзiрлеген кезде  кәсiпорын  өз  мүлiктерiмен  мiндеттемелерiн  басқа  кәсiпорынның  мүлiктерi  мен  ... ... тиiс, ... ...  көз  ...  болашақ  кезеңiнде  өзқызметiн жалғастыруды көздейтiн болса,  яғни  өз  қызметiн  ...  ...  ...  ...  онда   ...   ...   ... болып табылады, кәсiпорын өзi  таңдап  алған  бухгалтерлiк  есептiжүргiзудiң тәсiлiн жүйелi пайдаланып,  тек  тиiмдi  ...  ғана  ... онда ол ... ... сақтағаны, ал егер де  кәсiпорында  ... ... ...  ...  сол  ...  ...  болса,  ондамерзiидiлiгi анықталған қағидасын ұстағаны болып табылады.Бұдан басқа, мынадай талаптарды да ұстағаны жөн, атап ...  ...  ...  ...   фактiлерiн   бухгалтерлiк   есептетолығымен көрсету;- сақтық жағдайын ұстау керек, яғни бухгалтерлiк  есепте  ...  ... ... ... ... тиiс, ... мен табыстар,ға қарағанда;- шаруашылық нысанының басымдылық мазмұнын, яғни шаруашылық қызметiнiңбарлық фактiлерiн есепте көрсетiлуiн ... ету ...  ...  оның  ... ... ғана емес, сонымен қатар, пайда болған шаруашылық  ахуалын,оның экономикалық мазмұнын да қамтуы ... ... деп ...  есеп  ...  қалыптасқан  мәлiметтердiңсәйкестiлiгiн, бухгалтерлiк есеп беру  көрсеткiштерiнiң  және  ... есеп ... ... ... ... ... көлемiмен,  оның  қызмет  масштабына  лайықтыкелетiн есептi жүргiзудiң ... ...  ...  мен  ...  кез  ...  кәсiпорынның   есептiксаясатын әзiрлеу барысында оның негiзiн  қалайды.  Егер  де  олар  ... онда  ...  ...  жүргiзудiң  дұрыс  еместiгi  ретiндетанылуы және кәсiпорынның мәлiметтерiнiң бұрмалануы мүмкiн.  Кәсiпорын  ... ... ... есепке  алуң  туралы  ҚР-сы  Президентiнiң  1995жылғы  26желтоқсандағы Заң күшi бар N2732 ... ... ... ...  ...  және  ...  есептемесi  жүйесiн  реттеп,   есеп   ...   ... мен ... ... iшкi бақылау  және  сыртқы  аудит  жөнiндесубъектiлерге қойылатын талаптарды балгiлейтiн нормативтiк құқықтық  ... ... ... алу туралы Жарлық;-бухгалтерлiк есепке алудың стандарттары;-оларга берiлген әдiстемелiк ұсынбалар, нұсқаулықтар;-субъектiнiң есеп ... ... ...  ...   стандарттарға  көшу  кәсiпорынның  жаңаесеп саясатын  әзiрлеудi  қажет  етедi.  Есеп  ...  ...  ... ... рұқсат  еткен  есеп  обьектiлерiн  бағалаудың,  ...    ...    ...    және    кәсiпорын    қызметiнiңерекшелiктерiне  орай  бухгалтерлiк  ...   ...   мен   ... ... ... есеп ... ... қабылданған, белгiлi  бiр  қағидаларжиынына негiзделедi. Мұның өзi  нарық  экономикасы  жағдайында  ... ролi мен ... ...  аса  ...  ...  ...  экономикажағдайында бухгалтерлiк есеп iскер адамдарды  бiрiктiре  алатын  бизнес  пенкәсiпкерлiктiң   ...   ...   ...   ...   ...   ... ... қалыптасуының жалпы мемлекеттiк  жүйесiнiңмаңызды құрамдас бөлiгi ретiнде ...  ...  ...  ол  ...  және   ...   есебiндеқолданылатын қағидалар мен ережелердiң жиыны.Есеп  ...  ...  ...  және  ...  кезiнде  есепжүргiзудiң мынадай қағидаларын  ұстану керек:Есептеу. Қаржы есептерi  есептеу  қағидалы  негiзiнде  жасалады.  ... ... ақша ... ... ... ...  емес  олар  еңбекарқылы  табылғанда,  ал  шығындар   олар   ...   ... ... ... ... ... қалдыру  және  бөлу  ресiмдерiнбiр ғана  немесе  жанама  түрде  ...  бар  ...  ... мүмкiн. Есептi  кезеңнiң  кiрiстер  шығыстарын  сәйкес  келтiру  үшiнпайдалану  қажет,  ал  бюджеттiк   ...   ...   кiрiс   ...  келiп  түсуiне  қарай   айқындауға   болады.   Үздiксiз.   Яғниобьектiлер  ...  ...  ...  ...  да  жұмыс  жасайтын  болыпсаналады.  және  оны  тарату  немесе  қызметiн  едәуiр  ...  ...  ... ... жоқ деп болжам жасалады.  Түсiнiктiлiк.  Қаржы  есептерiндеберiлiп отырған ақпарат пайдаланушыларға  түсiнiктi  ...  тиiс.  ... ... оны  ...  ...  ...  ...  өздерiнiңқажеттерiн  қанағаттандыру  үшiн  елеулi  болуы  және   операциялық   ... ... ... баға ... ... көмектесуi тиiс.Маңыздылық. Ақпарат егер оның  ескертiлмеуi  немесе  дұрыс  көрсетiлмеуiқаржы   есептемесiн   негiзiнде   ...    ...    ... ... ... етуi мүмкiн  болса,  маңызды  ...  ... ... болуына оның мәнi де  сонымен  қатар  ...  да  ... ...  ...  ...  қате  ...  ...  болса  жәнепайдаланушылар оған  сенiмдi  болса,  ол  сенiмдi  ақпарат  болып  ... әрi тура ... ... есептерi оны  пайдаланушыларға  субъектiнiңқаржы жағдайы, операциялардың нәтижелерi, ақша ... ...  ... әрi тура ... ...  ...  тиiс.   ...  Қаржыесептемесiнде берiлiп отырған ақпрат сенiмдi болуы  үшiн  бҮрмалаудан  аулақболуы   тиiс.   Сақтық.   ...   ...   ...   ...    ...  ...  ...  жете  бағаланбауы  үшiн   белгiсiздiкжағдайында баға беруге қажеттi шешiмдер қабылданған кезде сақ  ...  ...  ...  қамтамыз  ету  мақсатында  ...   ... ... ... ...  ...  Қаржы  ақпаратты  пайдалы  әрiмазмұнды болу үшiн ақпарат  ,бiр  есептi  кезеңнен  екiншiсiне  ... тиiс. Оны ... ... есептемесiн әзiрлеу  кезеңiнде  субъектпайдаланылатын есеп жүргiзу саясаты. Осы саясаттағы барлық  өзгерiстер  жәнеосы  өзгерiстердiң  ...  ...  ...  ...  ...   Есепжүргiзу  саясаты  бiр  кезеңнен  екiншiсiне  дәйектi  ...  ...  ... Мезгiлдiк. Есептiк ақпарат себепсiз кешiккен жағдайда  ол  өзiнiңмаңызын  жоғалтуы  мүмкiн.  ...  ...  беру  үшiн  ... ... ... болып, мұның  өзi  сенiмдiлiкке  нұқсан  келтiргенгедейiн есептiң қажеттiлiгi  пайда  болу  ...  ...  ...  егер  ... ... ... ... дейiн кейiнге қалдырыла берсе, өте  сенiмдiдеген ақпараттың өзiнде оны ... ...  ...  ...  ...  болғандықтан  оларға  пайдасы  аз  ...  ...   Бұл   ... есеп ... ... және ... ...  қамтамасызетедi. Бұларды сақтамау кәсiпорынның  мүлiктiк  және  қаржы  жағдайы  ... ... Оның ...  ...  ...  ...  ... ретiнде бағалануы керек.II.III Шаруашылық жүргiзушi субьектiлердiң бухгалтерлiк есеп саясатыБухгалтерлiк  есептi  жүргiзген  кезде  шаруашылық  ...  ... ... етуi керек:-есеп беру кезеңiнiң iшiнде мiндеттемелер мен активтердi  бағалау  менкейбiр шаруашылық операцияларын көрсету кезiнде қабылданған есеп  ... 1 БЕС ... ... сәйкес келетiндiгi;-қаржылық мiндеттемелерiмен мүлiктердi түгендеу нәтижесiн және есептiккезеңде ... ...  ...  шаруашылық  операцияларының  есепте  толығыменкөрiнiс табуы.;-тиiстi есептiк кезеңiне шығыс пен табыстың дұрыс жатқызылуы;-әрбiр  ...  ...  ...  есеп  ...  ...   ...  ...  айналымымен  сәйкестiгi  сақталуы   керек.   Жасалғаншаруашылық   ...   ...   ...   құжаттардың   мәлiметтерiбухгалтерлiк  есептiң  регистрлерiне  жазу  үшiн   ...   ...   ... ... есеп  стандарттарында  және  ол  бойынша  жасалғанәдiстемелiк ұсыныстарында  басқарушылық  пен  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мен   әдiстерi,   ережелерi   менқағидалары белгiленген,  онда  ...  ...  ...  ... ... мiндеттемелерiнiң күрделiлiгiне,  басқарушы  қызметкерлердiңбiлiктiлiгiне қарап  нақтыланған.  Кәсiпорынның  бастапқы  ...  ... үшiн ... ...  ...  ...  құндық  өлшемдерi,  ағымдағытоптастыруы  және  бухгалтерлiк  есептегi  шаруашылық   қызметiне   ... шолу  ...  ...  ...  ...  ...  ... Басқаша  айтқанда,  есептiк  саясат-бұл  бухгалтерлiк  есептiң  әдiсiнжүзеге асыратын тетiгi. Бухгалтерлiк есеп жүйесiн ... ...  ...  ...  нормативтiк-құқықтық  құжаттарда  белгiленген.  Оларды  жүзегеасыру барысында нақты кәсiпорынның есептiк саясаты  ...  ... жөн:- ... өз ... ... болушылығы (кәсiпорын өз балансында  текзаң  бойынша  танылған  мүлiктердi  ғана   көрсетедi,   ал   ...   ...  мен  ...  ...  тыс  ...  есепке  алынады);толассыз  қызметi;  есеп  ...   ...   ...   ...  ...  әдiсiнiң  тұрақтылығы,  есеп  беру  ...  ... мен ...  ...  ...  бiр  ...  ...  басқасынаөткен   кезде   де);   шаруашылық   ...   ...   ... есеп  ...  ...  ...  мен  негiзгi  арналымы-кәсiпорынның  қызметiн  барынша  пара-пар  ......  үшiн   ...  ...  ...  мақсатында  толық,  объективтi  және  ... ... Ол есеп ... ...  ...  ...  керек:әдiстемелiк, техникалық, ұйымдық жақтарын.Әдiстемелiк аспектiсi деп кәсiпорында өнiмнiң өзiндiк  құнын  есептеу,амортизацияны шығару,  ...  мен  ...  ...  үшiн  ... ... ...  деп  осы  ...  синтетикалық  шоттарындакөрсету сызбасы, есеп регистрлерiнде осы  әдiстiң  қалай  жүзеге  асқандығынайтады; ұйымдық деп осы ...  ...  ...  ...  ... оның ...  ...  құрылымындағы  алатын  орнын  айтады.Шаруашылық  жүргiзушi  ...  ...  ...  оның  ...   ... Ол егер ... ... салынбаса және субъектiнiң жарғысына  жауапберетiн болса, онда ол кез келген қызмет түрiн жүзеге асыруына болады.Мемлекеттiк мүлiктi басқаруға ... ... асқа ... және ...  ...  ...  бола  алады.   Шаруашылық   жүргiзушiсубъектiнi бiр немесе бiрнеше құрылтайшылар құрып, ол ...  ... ... бастап заңды тұлға құқығына ие  болуы  мүмкiн.  Меншiк  иесiнiңрұқсатымен шаруашылық жүргiзушi  ...  ...  ...  ...  бар  ... ...  ...  өкiлдiктер,  бөлiмдер  және  басқа  даерекшеленген ...  құра  ...  ...  ...  ... ... ... етедi. Жарғының мазмұны заңға  қайшы  келмеуi  керек.Жарғыда шаруашылық ... ... ... оның  ...  орналасқанжерi, қызметiнiң мәнi  мен  мақсаттары,  басшысының  өкiлеттiктерi,  басқаружәне  бақылау  органдары,   ...   ...   ...   ... және табысты бөлу тәртiбi, қайта  құру  және  қызметiн  тоқтатутәртiбi белгiленедi. Жарғыда  сондай-ақ  ...  ...  ... оның ...  ...  арасындағы  қарым-қатынастары  да  белгiленедi.Негiзгi  қорлар  мен  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...   субъектiнiң    мүлкiн    құрайды.Субъектiнiң   мүлкiн   қалыптастырушы   көзi   ...    ...    ...  ...  ...  және  басқа  да  ...   ... ... ... ... ... түскен табыстары;  банктермен  басқа  несие  берушiлердiң  кредиттерi;  бюджеттен   берiлген   ...  және   ...   ...   ...   ...   ... ... кәсiпорындардың және азаматтардың құрбандықтары;  ҚР-сы заңдары тыйым  салмайтын  өзге  де  ...  ...  ...  қолданылыпжүрген заңдарға сәйкес субъектiнiң  мүлiктiк  құқықтарын  қорғауға  кепiлдiкбередi. ... ... ... ...  ...  ... иесiнiң немесе  оның  уәкiлеттi  органының  келiсiмiнсiз  субъектiденоның не,гiзгi ... ... ...  және  ...  ... да ... ... жол берiлмейдi. Субъектiнi  басқару  оның  меншiкиесiнiң жарғысына  ...  ...  ...  ...  ... ... төлеудiң жүйесiн және т.б.  мәселелерiн  дербес  анықтайалады.Субъектiнiң  еңбек   ұжымы   келiсiм-шартының   ...   ... иесi мен ...  ...  ...  ...  басқа  дакелiсiм-шарттарының нысанында, өз еңбегiмен қатысушы  ...  ...  ...  ...  ...  және  әрбiр  жұмыс  ...  ... ... ... етуi ... ...  жүргiзушi  субъектiсiөнiм  шығарушы  болып  табылатындықтан,  ол  өзiн-өзi  қаржыландыруды   жәнедербестiк негiзiнде ... ... ... және ... көрсетудi  көздейдi.Субъект  өз  қызметiн  дербес   жоспарлайды   және   даму   ...  ...  ...  ...   ...   ол   ...  да  ...  Ол  өз  өнiмiн,  жұмысы  мен  қызметтерiн  ҚР-сыЗаңдарында  анықталған  ...  ...   өз   ...   ... ... ... негiзiнде сата алады.II.IV. Бухгалтерлiк шоттар жүйесi мен екi жақты жазу және баланспенқорытындылауКәсiпорын  мүлiгiнiн  құрастыру  ...  ...  ...  ... ... жылдың бiрiншi күнiнде  құрылатындықтан  күнделiктi  мүлiктiңқұрамындағы  және  ...  ...  ...  өзгерiстердi  бақылапотыру үшiн шоттар жүйесi қолданылады.  Шоттардағы  жазулар  екi  жақты  ... ... ...   ... шаруашылық қорларының  әрбiр  түрiне,олардың   көздерiне   және   ...   ...   ...   ... ... ... арқылы ашылады.  Бухгалтерлiк  шоттарғабарлық  жазулар  құжаттардың  негiзiнде  жазылады.  Операцияларды   ...  ...  ...  ...  Бұл   ...   ...   ... көрсеткiштер ақшалай  көрсеткiштерге  ауыстырылады.  Сыртқы  түрiбойынша шот екi ...  ...  ...  бейнелi.  Шоттың  сол  жақ  бөлiгiдебет, ал оң жақ бөлiгi кредит деп аталады.  ...  ...  ... ... заң күшi бар ... ...  жүргiзiледi.  Балансқа  сәйкесбарлық  шоттар  активтi  және  пассивтi  болып  бөлiнедi.  ...   ... ...  ...  ...  мен  ...  ...  есепке  алуғаарналған.  Активтi  шоттардағы  ...  ...  тек  ...   ... ... жазулардың схемасы мынадай болады:Кесте 2     -    ... шот|                                  ...   ...                           ... ... ...                 |                                 ... ... ... тын ... қорларын кемiтетiн    ||операция                                  ... ...          ... операцияларының  сомасы дебет  |Шаруашылық операциялары-ның      ||бойынша айналымды  ...               ... ... ... ...  ||                                          ...                         ... ... ... ...       |                                 ... саоьдо +дебет бойынша айналым   |                                 ... ... ...                 |                                 ... ... шот ... ...  ...  ...  ...  басындағы   және   соңындағы   ...   және   ... ...  ...  ...  кредит  жағы  бойынша-қалдықтыкемiтетiн  шаруашылық  ...  яғни    ...   ... ...  ...  көздерiн  олардың  мақсаттық  бағыты  бойыншаесепке алуға арналған.Пассивтiк  ...  ...  тек  ...  ...   ...   ...    ...    төмендегі кестеден     көреміз::Кесте 3 - ... шот|    ...                           ...                                 ||                                    ... ... ...              ... қорларын кемiтетiн       ... ... ...         ... ...             ... операция                    ... ...  ...  ... операциялары-ның сомасы     ||дебет бойынша айналымды  ...   ... ... ... ...      ||                                    ... ... ... ...    ||                                    ... ... + ... бойынша       ||                                    ... ... ... ... ...  ||                                    ... айналым).                      ... ... ... ...  ...  пассивтiк  шотбойынша көрсетiлетiнi: шоттың кредиттiк жағы ... ...  ...   ...   ...   және   ...   арттыратын    шаруашылықоперациялары;  шоттың  дебеттiк   жағы   бойынша   ...   ... ... ғана ... ... С2(С1+ Ктайн - ДтайнЕкi жақты жазу-бұл шаруашылық операциясын  әр  ...  ...  ... ... бойынша бiрдей сомамен бiр мезгiлде көрсету әдiсi.Бухгалтерлiк шотта шаруашылық  ...  ...  ...  ... ... ...  есеп  шоттар  арасындағы   өзара   байланыс   шоттардыңкорреспонденциясы деп аталады:Кесте  -  4|(  ... ...            ...       ...        ...      ||1  |Қолма-қол ақшаға материалдар   |100           |1310         |1010        ||   ... ...                   |              |             |            ||2  ... ...  |500           |1310         |3310        ||   ... түстi                    |              |             |            ||3  ... ... есеп    |300           |1010         |1060        ||   ... ... қолма қол ақша |              |             |            ||   ...                          |              |             |            ||4  ... ... ...     |400           |8011         |1310        ||   ... ...            |              |             |            ||5  ... өнiм өндiрiлдi           |800           |1210         |1320        ||6  ... ... ақы ...     |280           |3350         |1010        |Дт              1310      Кт                                   Дт       1320Кт                       Дт         1010     ...                                                               ... 100      3)  400                           1)  800                2)  3001) 1002)                                                                       2003) ...  ...              Айн= 0                    ...          ...                                               Cc=        500Cc= 220Дт             1260      Кт                                  Дт         1040Кт                           Дт    3310        ...                                                        ...     800                                                        1)     3001) ...       Айн=0                            Айн=   0              ...     ...                                                     Cc=           550Cc= ...    5     -      ... ... ... шоттарқұрастырайық:|N   |Шаруашылық операцияларының  мазмұны  |Сомасы   |Корреспонденция      ||    |                                     ...    |                     ||    |                                     |         |Дт         |Кт       ||1   ... ... және       |32000    |1310       |3310     ||    ... ... түстi              |         |           |         ||2   ... ... ...      |19000    |8011       |1310     ||3   ... берушi тұлғаларға қоймаға       |100      |1315       |1250     ||    ... ... ... ...         |           |         ||    ...                             |         |           |         ||4   ... ... ... ... |18       |1010       |1250     ||5   ... ... ақысынан табыс    |1600     |3350       |3140     ||    ... ...                       |         |           |         ||6   ... ... ... ... ақша    |19400    |1010       |1060     ||    ...                                |         |           |         ||7   ... ... ...         |4600     |3140       |1040     ||8   ... ... ақы ...           |19400    |3350       |1010     ||9   |Есп ... ... мерзiлiрлер қарызы|10600    |3310       |1060     ||    ... ...                |         |           |         ||10  ... ... ... отын   |1470     |8011       |1312     ||    ...                            |         |           |         ||11  ... айырысу шотына қысқа мерзiмдi   |35000    |3010       |1040     ||    ... ... ...             |         |           |         ||12  ... берушi тұлғаға кассадан берiлдi |30       |1420       |1010     ||13  ... ... ... ... ...    |120000   |1060       |3010     ||    ... ... есептелдi            |         |           |         ||14  ... ... ... ... ...     |3370       |1060     ||    ...                            |         |           |         ||15  ... ... ... ...          |3852     |1060       |1280     ||    ... ... ... ...      |         |           |         ||16  ... ... ... ...  |60000    |8010       |1340     ||    ... ... ... шығындарына  |         |           |         ||    ...                          |         |           |         ||17  ... ... ... құның   |20470    |8010       |8011     ||    ... ... ... ...         |           |         ||    ...                            |         |           |         ||18  ... ... ... өнiм        |60470    |1320       |8010     ||    ...                            |         |           |         ||19  ... ... ... өндiрiс    |20000    |1340       |8010     ||    ... ... ... ...   |         |           |         ||    ... ...                  |         |           |         |Екi  ...  жазу  әдiсi,  оның   бақылау   және   ақпараттық   мәнi.Екi ... ... мәнi ... әр операция бiр  шоттың  дебетiнде,  екiншiшоттың  кредитiнде  ...  ...  есеп  ...   ... ...  әдiсi  ...  айналым  ведомостын  құрастыру  болыптабылады.  ...  ...  ...  қолданылатын  барлық   шоттаржазылады. Осы  ведомостында  ...  ...  ...  ...  пен  ... және ... сальдо көрсетiледi. Бухгалтерлiк есеп  дұрыс,  дұрысұйымдастырылған жағдайда дебет айналымы мен кредит ...  ...  ...  ...  ...  бiр-бiрiне  тең  болуы  керек.   Айналым   ... ... ... ... ...    6   -  ... ведомосының ақпаратының баланс құрастыру әдiсi|(  |Шот            |Бастапқы ...    ...             ... сальдо    ||   |               |Дт       |Кт       |Дт        |Кт       |Дт      |КТ      ||1  |1310           |200      |-        |600       |400      |400     |-       ||2  |1320           |1300     |-        |-         |800      |500     |-       ||3  |8011           |-        |-        |400       |-        |400     |-       ||4  |1260           |500      |-        |800       |-        |1300    |-       ||5  |1040           |850      |-        |-         |300      |550     |-       ||6  |1010           |300      |-        |300       |380      |220     |-       ||7  |3310           |-        |2400     |-         |500      |-       |2900    ||8  |3350           |-        |750      |-         |280      |-       |470     ||   |               |3150     |3150     |2380      |2380     |3370    |3370    ... ... бас  шот  ...  ...  ... Бухгалтерлiк есеп  шоттарының  Бас  жоспары  ...  ... ... есепке  алуға  қажеттi,  экономикалық  негiзделгеншоттардың  жүйеленген  тiзiмi.   Субъектiнiң   ...   ... ... ... Бас ... ... оны  ...  жөнiндегiнұсқаулық 1997 жылғы 1 қантардан бастап күшiне енгiзiлген.Áóõгàëòåðëiê áàëàíñ ... ... æәíå  îíûң  ...  ... әäiñi.Áóõгàëòåðëiê íåãiçi áîëûï  áóõгàëòåðëiê  åñåï  îáúåêòiëåði,îëàðäûң ...  ðîëi  ...  åêi  ...  ...  ...  ... ... áîéûíøà áóõгàëòåðëiê áàëàíñ åêi  æàºòû  êåñòå.  Ñîë  ... ... ... ... îл ... îñû ...  ...  ê¼çäåðiïàññèâi ê¼ðñåòiëåäi.Áóõгàëòåðëiê áàëàíñòûң áàñòû øàðòû: (À=(Ï, ÿғíè á½ë  àêòèâ  ïåí  ïàññèâñóììàñûíûң ... ... æәíå ... ... ...  ...  áàëàíñâàëþòàñû äåï àòàëàäû.Бухгалтерлiк баланс актив  және  пассив  жақтарынан  тұрады.  ... ... ... ...  ...  жағы  екi  ...  пассивжағы үш бөлiмнен тұрады.Кесте 7  -   Бухгалтерлiк баланс|Актив                           |(    ...                         |(     ||(. Ұзақ ... ...       |     |(. ... ...            |      ... емес активтер     |     |1. Жарғылық капитал            |      ... ...              |     |2. ... ...            |      ... ... дебиторлық      |     |3. ... ... ...    |      ...                           |     |4. ... ... ...  |      ||4.Инвестициялар                 |     |5. ... ... табы        |      ||((. ... ...           |     |(зиян(сы                       |      ...... ... |     |((. µзақ ... ...      ||-материалдар                    |     |1. Ұзақ ... ...      |      ...                       |     |2. Ұзақ ... ...         |      ... өнiм                     |     ...                      |      ... ...            |     |3. ...                    |      ... ...              |     ... ...     |      ||3.Қаржылық инвестициялар        |     ... ... ...      |      ... ... ...    |     |2. Бюджетпен есеп айырысу      |      ... ... ...     |     |3. ... ...            |      ...                          |     |4. ... ақы ... ...  |      ||                                |     |5. ... есеп      |      ||                                |     ...                        |      ... есеп ... ... ең бастысы баланс болып  табылады.Сонымен қатар бұл  әдiс  бухгалтерлiк  қорытынды  есеп  ...  ... ... толық түсiну үшiн, мысал келтiрiп түсiндiрейк.Кесте 8-  2006 жылдың 1қаңтарынан кiшiгiрiм кәсiпорынның балансынқұрастырайық, онда есеп беру ... ... ...   |Көрсеткiштер                                         ... Σ         ||1   ... мен ...                            |754000           ||2   ... ... ақы ... есеп айырысу       |14000            ||3   ... ... және ... ету ...   |1400             ||    ... ...                                         |                 ||4   ... өндiрiс                                  |25000            ||5   ... ...                                     |787000           ||6   ... ...                                     |55000            ||7   ... ... шоты                                    |62410            ||8   ...                                                |1090             ||9   ... ... банк несиесi                          |16000            ||10  ...                                          |80300            ||11  ...                                                 |80300            ||12  ... да ... есеп ...                  |2000             ||13  ... есеп ...                       |15000            ||14  ... өнiм                                           |55600            ||15  ... ...                                     |42300            ||16  ... қосымша құн салығы бойынша есеп айырысу    |60000            ||17  ... ... ...                               |2500             ... ...                       ...   |Пассив                     ...   ||  ... ...            |         |I. ... ...        |         ||1.Ғ ... мен ...   |1.Жарғылық капитал         |787000   ||                            |         |2. ... ...        |55000    ... активтер           |         |3. ... ...        |42300    ...               |80300    |                           |         ||2. Отын                     |12800    |((. µзақ ...          |         ||3. ... өнiм               |55600    ...              |2500     ||4. ... ...      |25000    |1. µзақ ... ...  |         ||5. ...                    |1090     |                           |         ||6. Есеп ... шоты        |62410    ... ... |         ||7. Басқа да дебитор-лармен  |         ... ... ақы|         ... айырысу                |2000     ... есеп ...       |         ||                            |         ... ... несиелер  |14000    ||                            |         |3. ... есеп ... |         ||                            |         |құн ... бойынша есеп    |16000    ||                            |         ...                    |         ||                            |         |4. ... есеп  |         ||                            |         ... ...           |60000    ||                            |         |5. ... ақы ...       |         ||                            |         ...                   |         ||                            |         ... есеп   |         ||                            |         ...                    |         ...                   |993200   ...                  |993200   |III. ... ... ХҚЕБС сәйкес бухгалтерлiк есеп пенаудиттi  жетiлдiру ... ...   ...   есеп   ...    ХҚЕБС-на  сәйкесқалыптастыру және тиiмдiлiгiн талдауКәсiпорындағы қаржылық есеп саясатын қалыптастыруға ХҚЕБС  база  ...  Олар  ...  ...  ...  капиталды,мiндеттемелермен  шаруашылық  қызметiнiң  нәтижелерiн   ...   ... ...  ...  ...  ...  ...  ұсынылатын  әдiстердiңбiреуiн таңдап алужәне оларды  негiздеумен  түсiндiрiледi.  Есеп  саясатыныңқалыптасуына кәсiпорынның ... ... ... Есеп  ...  ...  ...  түсiндiрме  жазудағы  неғұрлым   елеулi   аспектiлергесипаттама  беру.  ...  ...   ...   ...   ... және қаржылық  жағдайы,  оның  төлем  қабiлетi,  шаруашылық  етудiңнегiзгi ережелерi, ... ...  ...  ...  және  ... белгiленедi. Бүйрықпен  рәсiмделген  есеп  саясаты  ... ... ...   ...   ...   есеп   стандарты.    Нарықтықэкономиканың  қалыптасу  жағдайында  кәсiпорындардағы  бухгалтерлiк   ...  ...  ...  бiрi  оның  Есеп  пен  есеп  ...  ... ... ... алуы болып табылады.Есептiң халықаралық стандартын  енгiзу  есептiң,  бақылаудың  сапасы  ментиiмдiлiгiн  едәуiр  арттыруға  ...   ...   ...   ...   негiзделген   жүйелерiн,   оның   ерекшелiктерiн,   ...   ...   және   ...   ...   ...    ментехнологиясын көрсету арқылы  пайдалануына  белгiлi  бiр  дербестiк  бередi.Қазiргi кезде бухгалтерлiк есеп  ...  ...  29  ...  ...  жүр,  олар  ...   кейбiр   ақпараттар   мен   тiзбе   төмендекелтiрiлген.Кесте 9-  ... ... есеп ... ...  |                                 ...            ... енген күн ||1  |Есеп саясаты және оның ашылуы                     |1997 ж1 ...   ||2  ... ... және ... есеп ...                ||   ... ашылу                                     |                 ||3  ... ... ... ... есеп |-                ||   ...                                              |                 ||4  ... қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру    |-                ||5  ...                                             |-                ||6  ... ... есепке алу                     |-                ||7  ... ... ... алу           |-                ||8  ... ... ... алу                  |-                ||9  ... ... ... ... алу      |-                ||10 ... ... ... ақпараттың ашылуы    |-                ||11 ... ... ... есеп                         |-                ||12 ... құрылысқа мердiгерлiк шарты               |-                ||13 ... ... ... және ...        |1998ж1 ...    ||   |серiктестiктерге ... ... ...  |                 ||   |алу                                               |                 ||14 ... ... ... берiлеген       |-                ||   ... ... алу                        |                 ||15 ... ... ... қатысу үлесiн қарыжылық  |-                ||   ... ...                                |                 ||16 ... мен ... ... арналған          |1997ж 1қаңтар    ||   ... ... алу                             |                 ||17 ... есепке алу                                  |-                ||18 ... ... есеп                     |-                ||19 ... емес ерiктi зейнетақы қорлары бойынша |-                ||   ... және ... ...                          |                 ||20 ... газ ... ... ... мен есептемесi  |-                ... ... ... ... ... ... ... олардыңқолдану тәртiбiнде белгiленген және бухгалтерлiк есеп  Стандартының  бiршамарұқсатымен бухгалтерлiк есептi жүргiзудiң  белгiлi  бiр  әдiстерiнен  ... ... ... Егер де ... ...  ...  ... объектiлерi көрсетiлмесе, онда бухгалтерлiк есеп бойынша  нормативтiкактiлер  мен  заң  ...  ...  ...  өзi  есеп  ... ... ... алады.Кәсiпорын бухгалтерлiк есептiң келесiдей ережелерiн өз бетiнше шешуiнеболады:- келiп түскен негiзгi  құралдар  ...  ...... ғ6-шы  ... ... ...  стандарттарындағы  әдiстемелiкұсынысына  сәйкес,  пайдалануға  берiлген  және  ...  ...   ... ... ... ...  ...  құралдар  объектiсiнiң  бастапқықұны анықталады; құрылтайшылардың берген объектiлерi-олардың ...  ...  ...  берiлген  объектiлер-эксперттiк  жолмен  немесе  алыс-берiсактiлерiнiң мәлiметi бойынша; ал кәсiпорынның өзi  дайындаған  ... ... құны ... ... ... алынған  объектiлер-ағымдағыбағалары бойынша анықталады.;негiзгi  құралдың  амортизациясы-  бухгалтерлiк  есептiң  ғ6-шы   негiзгiқұралдардың  ...  ...  ...   ...   сәйкес,амортизацияны есептеудiң  келесiдей  ...  бiрiн  ...  ...  болады:  құнын  есептен  шығарудың  ...  ...   ...   ...   үшiн   орындалған   жұмыстардың   пропорционалды    ...  ...  ...  ...  ...   сандық   сомасы   ... ... ... ... ... ...  Екi  және  одан  да  ... пайдаланған кезде,  амортизацияны  есептейтiн  тәсiлiн  және  негiзгiқұралдың  қандай  түрi  бойынша  ...  ...  ...  ...  бiр  түрi  ...  ...  ...   бiр   ғана   әдiсiпайдаланады; негiзгi құралдың бiр  түрi  ...  ...  ... пайдалануға болмайды; пайдалы қызмет ету мерзiмi-кезеңi; жою  құны  ... ... ... ...  ...  құралды  жою  барысындаалынған  запас  бөлшектердiң,  қайтып  ...  ...  ... алып ... шығады;-негiзгi құралдарды жөндеу- жөндеу жұмысын жүргiзудiң кезеңдiгi  мен  жөндеужұмысының  мерзiмi;  негiзгi  құралды  жөндеуге  ...  ...   ... ... жүргiзудiң тәсiлi туралы мәселенi кәсiпорынның өзi  шешедi;материалдық  емес  ...  ...   ...   ...  ...  ...  ...   қарап   пайдалы   мерзiмi   жәнеамортизацияны есептеу әдiсiн әрбiр кәсiпорын өз ... ... ... ... ... кезеңдерi нақты анықталмаған  жағдайда,  кезеңбарысында ол өнiмнiң  өзiндiк  құнына  ...  ...  ...  ...  дакөздерiнiң есебiнен (тау-кен дайындық жұмыстарына кеткен  шығындарына,  ... ... ... ... ...  жердi  игеруге  кеткен  шығындарына)есептен шығарылуы  ...  ...  ...  ...  ...  да,  ... ... және есептеп шығару тәртiбiн кәсiпорынның өзi анықтайды;алдағы шығыстар мен ...  ...  ...  ...  ... ... ... және олардың пайдалану  тәртiбiн  анықтап  өзi  шешедi(кезектi демалысқа ақы төлеу резервтерi,  көп  ...  ...  ...  ... ...  ...  салаларда  дайындық  жұмыстарын  жүргiзугекеткен өндiрiстiк шығындары және басқалары);күмәндi  қарыздар  бойынша  резервтерi-кәсiпорын  ...  ... ... ...  ...  ...  болып  табылмайтындығын,резервтердi құрудың әдiсiн және резервтеуге жататын  шығындарын  өзi  таңдайалады;қаржылық инвестиция-кәсiпорын ұзақ ... ...  ...  ... ... өзi қарастырады:  қайта  бағаланатын  құнын  ескере  отырып,сатып алу құны ... ... ... мен ... алу құндарынан  алынған  еңкiшi бағасы бойынша; ұзақ мерзiмдi инвестицияның  қайта  бағаланған  сомасынқалай  ...  ...  ...  демек  ол  табыс  ретiнде  де  немесетаратылмаған табыс ретiнде болуы  мүмкiн.  Еншiлес,  ...  және  ... ... ...  ...  ...  ... өзi таңдайды: үлестiк қатынасу әдiсiн немесе құндық әдiсiн.Табысты  тану-  табыс  деп  ...  БЕС  ...   ...   ... ... ... ... табыс сомасы барынша дәлденген  деңгейiбойынша  бағаланады;  экономикалық  олжа  жасалған   ...   ... оны алу ... бар болса  ғана,  оны  субъектi  алады.  Жалпықағидасымен ... ...  ...  бойынша,  табысты  танудың  қосымшажағдайлары қарастырылуы мүмкiн:-тауарды сату бойынша-субъектiнiң сатып алушыға меншiк құқығын беру; мәмiлебойынша  ...  ...  ...  ...  барынша  дәлденген   деңгейдебағалануы  ...  ...  ...   ...   ...   ... бiту сатысын  барынша  дәлденген  деңгейде  анықталады;  мәмiленiжүргiзу кезiндегi  ...  және  ...  ...  үшiн  ...  ... дәлденген  деңгейде  анықталады;  дивиденттер,  пайыздар  түрiндегiтабыстар-пайыздар активтердер алынатын  нақты  ...  ...  ... ... ... тиiс; ... келiсiм-шарттың мазмұнына сәйкесесептелген әдiсi бойынша танылуы  тиiс;  дивиденттер  акционерлер  оны  алуқұқын ...  ...  ғана  ...  тиiс.  ...  ...  ... ... тек есептеу  әдiсi  бойынша  танылатындығы  қарастырылған.Есеп саясатының техникалық  бөлiгiн  әзiрлеген  кезде  ...  ... ...  құралдарды  жөндеу  есебi,  негiзгi  ...  ...  ... оның ...  ...  ...  бiрiн  ...  мүмкiн:  жөндеужұмысының атқарылуына қарап  ол  өнiмнiң  нақты  өзiндiк  ...  ... ... ... ала ... ... ...  жатқызылуы  мүмкiн.  Аталғансхемалардың  бiрiн  ...  ...  қай  ...  жататындығымен   дебайланысты болып келедi;-материалдардың  есебi,  өндiрiске  жатқызылатын  ...  ... ... ... ...  тәсiлi  туралы  шешiм  қабылдау  қажет:  орташаөлшенген  құны  бойынша  ...  ФИФО  ...  ЛИФО  ...  ...  ...  ...  таңдайды,.  Шаруашылық  жүргiзушi  субъектi   аталғанәдiстердiң бiрiн  ғана  ...  ...  және  ол  ...  ... пайдалануы тиiс;-басқарушы есеп.  Есептiң  бұл  түрi  ...  ...  кең  ... ... ... ... оның есеп беру талабына сай  келетiнүйлестiрiлген регистрлерi де жоқ, сондықтан оны iшкi бақылау мен  ... ... ... ... алғанда, кәсiпорын ол үшiн шоттардыңБас жоспарындағы шоттарды немесе өндiрiс шоттарының жүйесiне қосымша немесежекелеген шоттарын ... ... ... ол ...  ...  ... және ... ерекшелiктерi ескерiледi;-өндiрiске  кеткен  шығындар  мен  өнiмнiң  өзiндiк   ...   ... ... Кәсiпорын калькуляциялау  мен  есеп  объектiсiн,  шығындардыжанама мен тiкелей көрсету  тәртiбiн  ...  ...  ...  ... сипатына байланысты өзiндiк құнның калькуляциялауы мен  өндiрiскекеткен шығынын есептеу үшiн ... ... ...  немесе  бөлiстiкәдiстерiнiң бiрiн немесе бiрнешеуiнiң үйлескен түрiн  таңдай  ...  ...  ...  ...  есебi  шалафабрикаттық  немесе   шалафабрикатсызнұсқасымен жүргiзiлуi мүмкiн.-үстеме шығыстарын ... және  ...  ...  N7  ...  ...  есеп  ...  келтiрiлген   әдiстемелiкұсыныстамасында  үстеме  шығыстарын  құрайтын  ...   ...   ...  ...  ескере  отырып,  қосымшалар   мен   өзгерiстердiенгiзуге құқылы;  ...  пен  ...  ...  және  күтiп  ұстаушығыстары, өндiрiстi игеруге және дайындауға ... ... және ...  ... ... кеткен шығыстары үстеме шығыстарының құрамында,  олардыңүлес  салмағы  айтарлықтай  көп  ...  онда  ...   ...   ... жүргiзiлуi мүмкiн; үстеме  шығыстарының  сметалық  мөлшерлемесiнесептеудiң әдiстемесi мен ... ... ...  де  ...  ... енген,  үстеме  шығыстарының  нормативтiк  деңгейiне  пара-паретiп, тiкелей материалдық шығыстарына пара-пар етiп, тiкелей нақты  еңбекақышығыстарына  ...  етiп  ...  ...   ...   ... ...  жанама  шығындары  таратылады,  мысалға,  ...  ... және оның ... ... ... ...  ...  мен  мiндеттемелердi   түгендеу.   ...   ...   ... ... ...  тексеру  үшiн  бiршама  қосымша  түгендеулер  дежүргiзiлуi мүмкiн. Бұл  ...  ...  ...  ...  түгендеудiжүргiзудiң күнiн, мүлiктер мен мiндеттемелердiң тiзiмiн белгiлейдi;-бухгалтерлiк есеп нысаны. Кәсiпорын бухгалтерлiк есеп  нысанын  өзi  ...  ...  ...  және   есеп   ...   ...   ... ... байланысын аныктайды;-нақты  пайдаланатын  шоттар  жоспары.  ...  ...  Бас   ... ала ... ... ... ...  iрiктей  алады,  яғнионың  құрамына  кәсiпорынның  қаржылық-шаруашылық  қызметiн  және   қаржылықжағдайын, мүлiктiк ... ... ... шоттарын енгiзедi.  Соданкейiн синтетикалық шоттарына тиiстi субшоттарының тiзiмiн  жасайды.  Соныменқатар,  кәсiпорын  ...   ...   де   ...   ...  және  олардың  кодтық   белгiлерiн   ...   Бұл   ... ...  ...  және  есеп  ...  мақсатын  ескередi.Қажет болған жағдайда, арнайы  операцияларды  көрсету  үшiн,  шоттардың  ...  ...  ...  шоттарды  пайдалануына   болады.   ...   ...  ол  ...  Бас  ...   ...   ...   әдiстемелiкқағидасын сақтауы керек;-өндiрiс iшiндегi есеп беру. lшкi есеп берудi  жүргiзудiң  ...  ... өзi ... оның кезектiлiгiн, есеп  беру  нысаны  мен  ... ... беру ... ...  ...  ...  ... жауапты тұлғаларын анықтайды. Кәсiпорындағы қаржылық  есеп  саясатынҮйымдастырушылық бөлiгi келесiдей мәселелердi қарастырады:-бухгалтерлiк  қызметтiң   ...   мен   ...   ... ... ... ... өзiнде бухгалтерияны ұстау  керек  пе,жоқ  әлде  ...  ...  ...  мамандарды  жалдау  керек   пе;бухгалтерлiк  ...  ...  ...   ...   ...   яғни   ...  саны  ...  болуы  керек,  қандай  бөлiмдер  қажет  (есепайырысу, материалдық, өндiрiстiк,  жинақ  ...  ...  ... болуы керек  деген  мәселелердi  өзi  ...  ...  ...  ... басшысы бухгалтерлiк  есептiң  дұрыс  ұйымдастырылуына  ... ... ... ... деңгейi.  Кәсiпорынның  нақты  қызметiнiң  жағдайынабайланысты есеп орталықтандырылған ... ... ...  ол  ... барлық бөлiмшелерi бiртұтас есептiк жұмысқа  бiрiктiрiледi;  ...    ...    ...    ...    ...  ...  ...  құрып,  балансқа  дейiнгi  есеп  жұмысыныңбарлық циклын толығымен ...  ...  тек  ...  жасауға  тиiстiмәлiметтердi бередi;-iшкi өндiрiстiк бақылау. Кәсiпорын  iшкi  өндiрiстiк  бақылау  жүйесiнiңқандай ...  және  ...  ...  элементтерiн  анықтап,  олардың  iшiненалғашқы есептiк құжаттарды жасап және рәсiмдеп отыратын  жауапты  ... ... ... олардың есеп қызметiне  дер  кезiнде  берiлуiн  жәнет.б. осы сияқты мәселелерiн  ...  ...  ...  ...  ... мен ... айқындалады.Есеп саясатын негiздеу және  таңдау  кезiнде  барынша  жалпы  танылғанталаптар  мен  қағидалар  ...  ...  және  оны  ...  ...  үшiн  де,  ...  ...  бойынша  да  шаруашылық   жағдайынабейiмделген есеп саясатын ... ... ... ... ХҚЕБС сәйкес компьютеризациялдаудыңкөмегiмен құжат айналымын жетiлдiру жолдарыҚазiргi  таңда,  бухгалтерлiк  ...  ...  ... ... ... ... мүмкiндiгi зор.Бухгалтерияға келiп  түскен  құжаттар  есептiк  регистрлерге  ... ... ... ... Ол ...  ...  және  олардыңреквизиттерiн  тексеруден,   операциялардың   мәндiлiгi   бойынша   тексеру,жүргiзуден,  ...  ...  ...  т.б.   құжаттардағықателердi  түзетуден,   шоттардың   корреспонденциясын   және   ... ... ... ...  келiп  түсетiн  құжаттардың  көпшiлiгi  тек   шаруашылықоперацияларының  натуралды   өлшеуiштерiнен   ғана   ...   ... ... және ... ... қорытындылар есептелiнiп  шығарылады.Құжаттардағы  қателердi  түзету  дегенiмiз-арифметикалық  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... сәйкес түзету деген сөз. Құжаттардағы анықталған олқылықтар  онықұрастырушы  жауапты   адамдарға   керi   ...   ...   ... ... жөндеудiң бiрнеше әдiсi бар.    Корректуралық  (түзету)тәсiлi-текстегi немесе сомадағы қатенiң үстiнен бiр ...  ...  ... ... ... ... тұрады және оған осы құжатқа қол  қойған  тұлғақол қойып, жаңылысып кеткенi туралы айтылады.  Бiрақ  бұл  ...  ...  ... құжаттарында пайдаланбайды.Қызыл жазу  тәсiлiн,  шоттар  корреспонденциясында  ...  ... үшiн ... Бұл ... ... ... қызыл  сиямен  жазады.Нәтижесiнде жiберiлген қате жазбасы жойылады, демек қызылмен түскен  жазуларшегерiледi.  Содан  кейiн   ...   ...   ...   жазуларыжасалады, ол әдеттегi сиямен жазылады.Қосымша жазу ... әдiсi ... ... ... ...  ... ... болған жағдайда пайдаланады. Шоттар корреспонденциясын  әдеттегiсиямен жазу арқылы қатенi түзейдi.lшiнара қосымша тәсiлi дұрыс шоттар  ...  ...  ... ... көп ... ... пайдаланады. Қатенi қызыл жазудың  көмегiменқалпына келтiредi, бiрақ қызыл жазу қате сомамен  ...  ...  ... ... ... ... үшiн пайдаланған  құжаттарды  жабылды  дегенмөртаңба қою арқылы жабады,. Ақшалай құжаттарын алынды немесе ...  ... ... Бухгалтерияға  келiп  түскен  құжаттар  тексеруден  жәнекорректировкадан өткеннен кейiн, әдеттегiдей, талдау  және  ...  ...  ...  ...  ...  содан  соң  есептiк   регистрлердетоптастырылады.  Бiрлi-жарым  ...  ғана  ...   ... ... бiр ...  ...  ...  барлық  құжаттар,  жекебумада сақталуы тиiс, онда барлық қажет  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бухгалтерияда  тұрған  барлық  құжаттар,архивке өткiзiледi,  онда  ол  ...  ...  ...  ...  ... ... Қажеттi ақпараттарды алу үшiн  кәсiпорынның  қызметiнбаяндайтын барлық шаруашылық операциялар бухгалтерлiк  ...  ...  ...  тексергеннен  кейiн,  олар  экономикалық  мазмұны  бойыншатоптастырылып өңделедi, содан кейiн  оларды  белгiлi  бiр  ...  ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.Құрастырылмалы-бұл  хронологиялық  және  жүйелi  жазбалары  бiр  ... ... ... ...  ...  ...  ...  нысана  ретiндебағалы, сол себептi де ол кеңiнен қолданылады.  Құрастырылмалы  регистрлергежурнал-ордерлер және ведомостер  ...  ...  ... неғұрлым қолайлы экономикалық нысаны  болып  табылады.  ...  ...  және  ...  есеп  аралығындағы  мәлiметтердiңжазбаларын салыстыруға  көп  уақыт  ...  ...  ...  ... дұрыстығы мен көрнектiлiгi  арта  түседi.  Бұған  журнал-ордерлермен машинограммалардың көп  бөлiгi  ...  ...  ...  ...  ...  және   ...  ...   бөлiнедi.   Аналитикалықрегистрлер жекелеген талдау есептерi бойынша  есеп  ...  ...  ... ... ... ...  және  олардың  көздерiнжалпылама түрде анықтауға  арналған  регистрлер.  Синтетикалық  ... ... және ... ...  ...  ...  ...  айналымведомосы жатады.Бухгалтерлiк құжаттарда жасалған шаруашылық операциялары мәлiметтердiңайғақтылығын немесе жасалған операцияға  жазбаша  түрiнде  ...  ... ... және  осы  ...  ...  есептiң  шоттарындакөрсету үшiн ол негiз болып табылады. Кез  келген  ...  ...  есеп  ...  көрiнiс  таппауы,   олардың   тиiстi   құжаттарменрәсiмделуiмен байланысты ... ...  ...  ...  ...  бухгалтерлiк  есептiң  алғашқы  сатысы  ...  ...  ... ... ... деп те ...  ...  актiлердiң  нормативтiкталабына және операцияның сипатына,  ...  есеп  ...  ...  ...  ...  ...  ...  енгiзiлуi  мүмкiн.Бухгалтерлiк құжаттарды жүргiзу әдiсiне бiршама талаптар  қойылады,  ...  ...  ...  ...   қысқа   әрi   түсiнiктiлiгi,жазулары өзара бақылау  жасау  мүмкiндiгi  және  т.б.  ...  ...  ...  ...  ...   әрi   ...   ...   тиiс.   Ондағымәлiметтердiң дұрыстығына, оған қол ... ... ... ...  ... ... қол қоюға құқы бар тұлғаларды анықтайды. Электрондық  қолқоюды пайдалануға қатысты құқын,  бақылауға  және  тиiстi  сақтық  ... ... ...  ...  құжаттардың  қозғалысы  кәсiпорын  бекiткенграфигiмен  белгiленедi.  Барлық  ...  ...   ...   ...  ...  ...  ...  дейiн  белгiлi   бiр   есептiк   ...  ...  ...  ...  қозғалысы  құжат   айналымы   депаталады. Кез келген құжаттардың барлығы өзiне тән сатыдан өтуi тиiс:  ...  ...  есеп  ...  ...  ...  ... ... Құжат айналымының басты мақсаты құжаттардың  қозғалысын  дұрысұйымдастыру болып табылады,  демек  ол  бухгалтерлiк  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  ұйымдастыру  келесiталаптарға сәйкес келуi тиiс: әрбiр құжат түрi басы  артық  операциялар  менинстанцияларсыз  ең  ...   ...   ...   ...   жөн;   ... және ... бiр ... екiншiсiне  өткен  кезде,  олардыңнақты орындаушылары көрсетiледi; құжаттарды  өңдеу  мерзiмi  ...  ... ...  ...  ...  ...  (ХҚЕС)-кәсiпорынныңқаржылық жай күйi және қызметiнiң нәтижелерi туралы әдiл  және  шын  ...  ...   ...  ...  тәртiпке   келтiрiлген   бухгалтерлiкстандарттар    ...   ...   ...   ...   ... бiр кәсiпорын  басшылығы  пайдаланушыларға  қаржылық   есептердесапалы, айқын және салыстырмалы  ақпарат ...   ...  ...  ... ...  ...  есептiлiк   жасу  үшiн  iс-шаралар  жоспарынжүргiзу туралы шешiм қабылдады.  ХҚЕС  ...  ...  ...  есептiлiктерминi  оныцң  ХҚЕС-на  айқын  және  сөзсiз   сай   ...   және   ... ... ... талаптарын қанағаттандыраты-ны туралы  мәлiмдеме  және оған түсiндiрме бар алғашқы қаржылық  ... ... ... үшiн   ...  кең  ...  алдын-ала   жұмысжүргiзуi  қажет  болды.  Алдын  ала  жұмыстың  негiзгi   ...   ... есеп ... ... сәйкес келтiру  және  оның   ...  ...  ...  көрсетiлген  икезеңдерге  мән  бере   отырыпқолдану ... ...    ... компания Есеп саясатын қалыптастыру:-әрбiр стандартта ұсынылған тәсiлдердiң бiрiн таңдауда;-оларды ұйым қызметiнiң шарттарына қарай негiзделуде және бухгалтерлiк  ... және  ...  ...   ...  үшiн  ...  ...  ... айқындады. Кәсiпорынның жұмысының  кезеңдерiн  негiзгi  құралдардыесепке алу мысалымен қарастырайық, өйткенi  ...  ...  ...  ...  ... аса күрделi бөлiмдерiнiң бiрi болып табылады.Кәсiпорын  мамандары мынадай ...  ... ... ... есепке алуға қатысты  компания   қолданатын  есепке  ...  ...  және  ...  ...  және  ...   ...  сәйкестiгi тестен өткiзiлдi;-жүргiзiлген  талдау  нәтижелерiнiң  негiзiнде   квант  компаниясының   Есепсаясатының  халықаралық  ...  ...  ...   ... үшiн ... бiр ... ... және  мәмiлелерге  қатыстыкәсiби пайымдаулар қалыптастырылды;-қалыптастырылған кәсiби пайымдаулар ... ... ...  ХҚЕС-дағытиiстi принциптерге сай келетiн есеп саясатының ережелерi әзiрленедi.Осыған  байланысты  iс  жүзiнде  ...  ...  ...  ... ... болжайтыны айта кеткiм келедi.Бiздiң мысалымызға  оралайық,  кәсiпорынның  мамандары  негiзгi  құралдардыесепке алуға ... ... ... алу ...  ...  жүргiздiжәне оларды ХҚЕС-ндағы (ХҚЕС) принциптерге сәйкес тестен  өткiздi.   Бүгiнгiкүнi  Республикада ХҚЕС-ның ресми ... ... жоқ ...  ескереотырып,  бiз  Қазақстан   Республикасы   қаржы   Министрлiгiнiң   ...  ҚМ)  ...  есеп  және  ...    ...   ... ...  әзiрленген  және  ұсынған  16-  жылжымайтын  мүлiк,  үйлер,жабдық,  ...  ...   есеп   ...   ...   жөнiндегiәдiстемелiк ұсынымдарды бағдарға алатын боламыз.  ...  ...  ... ... ...  ...  бухгалтерлерге  iс  жүзiнде  көмеккөрсету үшiн әзiрленгенiн бiрден айта ...  олар  шын  ...  ...  өзi  болып   табылмайды   және   ...   ...   ... ... ... Квант компаниясының барлық активтерiнiң  едәуiрбөлiгiн құрайды, сондықтан  ...  ...  ...  ...  ...  ... болуының принциптерiн сақтау  кәсiпорының  қаржылық  жай-күйi  туралысенiмдi  ақпарат  ұсынуға  ...  ...  ...  16-  ...  үйлер,  жабдық,  ХҚЕС-нда  негiзгi   ...   ...   ...  ... ... ...  ...  өндiру  немесе  жеткiзужәне қызмет  көрсету  үшiн,  басқа  компанияларға  жалға  беру  үшiн  ... ... үшiн ... және бiр кезеңнен астам  уақыт  ...   ...   ...   ...   ХҚЕС   ...   сәйкесматериалдық активтержыту жүйесi олардың пйдалы қызмет ету мерзiмi  әр  түрлiболғандықтан,  бөлек  амортизацияланатын  ...  ...  ...  ... ... ... материалдық активтер атып алынған  активтi  дұрысжiктеу үшiн тағы бiр негiзге алынатын факторды бөлiп  көрсетуге  ...  ... ... ... мерзiмiн айқындау.  Осыдан  мынаны  айтқымыз  келедi,негiзгi құралдардың  алдағы  уақытта  ...  ...  ету  ...  ...  шешiмi  бiр  маманның   (мысалы,  бухгалтердiң)  шешiмi   ...   ...   ...   ...   ...   процесiнiң   барлықерекшелiгiн  бiле  бермеуi  мүмкiн.  lс  ...  бұл   ...   ... есеп ... кезде обьектiлердiң пайдаланылу саласы туралы   көпжағдайда толық және дұрыс мәлiметтер бермейтiн, оларды ...  алу  ... ... ... ақпаратты ғана бiледi.  Қызмет ету  мерзiмiнайқындау бойынша  жауапкершiлiк  негiзгi  құралдарды  есепке  алу  ... ... ... ... ... ...   ...  есепке  алу  жөнiндегi   тұрқты   ...   ...  ...  бастамашысы  компанияның  бухгалтерлiк  қызметтi   ... ... ... ... және  ...  ...  құрамын  жәнежұмыс   тәртiбiн   кәсiпорын:   ...   ...   ...   олардыңмiндеттерiн; тиiстi құжаттманы рәсiмдеу тәртiбiн көрсете отырып, өз  бетiншереттеп отырады.Обьектiнi  есепке  қабылдаған  кезде,  ...  ...  ...  ...  ...   компания   жүйелi   негiзде,   активтi   ...  ...  ...  ...  нормаларды  немесе  басқа   дашарттарды ескере отырып жүзеге асыруға тиiс.  ...  ...  ... ... ... ... ... обьектiсi тану  кезiнде  сатып  алуғажұмсалған  ...  ...  ...  ...  тиiс.   ...   негiзгiқұралдардың   құны  активтердi  сатып   алу   принциптерi   ...   ...  ...   ...   ...   ...   келе,   6-негiзгiқұралдарды есепке алу ХҚЕС бойынша активтi  тану  шартын  негiзгi  ... ... ...  ...  келедi  деп  айтуымызға  болады.  µзақмерзiмдi  активтердiң  бастапқы   құны   ...   ...   ... ... ... ...  негiзiнде  ұлғайтылады.Есептеулердi бухгалтерлiк қызмет негiзгi  құралдарды  есепке  алу  ... ... ...  ...  барлық  ұзақ  мерзiмдi  ...  және  ... ... алу ... ... үшiн ...  ...  жұмысiстейтiн комиссия құрылды, оның мiндетiне:-пайдаланудың нормативтiк мерзiмiн және тозуды есептеу әдiсiн айқындау;- күрделi және ... емес ... ... ... ... ... барлық құралдарға түгелдеу жүргiзуге қатысу;- бастапқы бағалау көрсеткiштерiн қайта  қарау  үшiн  күрделi  сипаттағышығындар бойынша ... ... және ... ... ... алу  ...  және  қажет  болуына  қарай,  кейiнгi  ... ... және  ...  ...  ...  бойынша  таратукомиссиясын айқындау кiредi.ҚОРЫТЫНДЫҚІазiргi кезде аудиторлық тексерудi аудит фирмасы немесе жеке  аудиторларжүргiзедi.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  заңталабына сәйкес, нормативтiк ереже  нұсқауды  дұрыс  ...  ... ... есеп мәлiметiнiң дұрыстығын  анықтау  үшiн  “алғашқыесеп” есеп құжаттарын тексередi. Одан кейiн  аналитикалық  және  ...   ...   ...   ...   ...   ...    ... есептi жақсы бiлетiн, есеп заңын және  нормативтiк  құжаттарды,салық ... ... ... ... ... болуы керек.Ýêîíîìèêàíû  áàñқàðóäû  æåòiëäiðó  íàðûқòûº  қàòûíàñòàðäûң  қàëûïòàñóû,ìåíøiêòiң ò¾ðëi ... ... ...  áóõãàëòåðëiê  ñòàíäàðòòàðғàê¼øó åñåï ïåí àóäèòòiң ðîëií åäәóið æîғàðëàòóäà. ҚÐ-äà  3  ¼çàðà  ...   ...   ...   ...   åñåï   æ¾éåñi   áàð:   ... ... ... ôèðìàíû ê¾íäåëiêòi àғûìäàғû  áàñқàðó  ¾øiíæ¾ðãiçiëåäi. Îïåðàòèâòiê åñåïòiңê¼ìåãiìåí áàñқàðó ïåðñîíàëûíà  ...  ...  ...  ¼íäiðiëãåí   ¼íiì   ê¼ëåìi,   ¼òêiçó,¼íäiðiñòiê қîðëàðäûң қîëäà áàðû ... ...  ...  îòûðàäû.  Îïåðàòèâòiêåñåï àºïàðàòû қ½æàòòàðғà (äàí) ñîíûìåí қàòàð  òåëåôîí,  ôàêñ  ...  ... Îë ... ...  ...  åñåï  òåê  ...  æàғäàéëàðäà  ғàíàæ¾ðãiçiëåäi.Ñòàòèñòèêàëûº åñåï - äåãåíiìiç  қîғàìäàғû  ñòàòèñòèêàëûқ  ñîíûìåí  ñàëàñûáàð ¼çãåðiñòåðäi, ... ...  ...  ...  òåêқàíà ñàí æàғûíàí åñåïêå àëûï қîéìàé, îë қ½áûëûñòàðäûң ìàғûíàëûқ æàғûíàí  ñàíæәíå ... ... äå ...  ...  òàáèғè  çàңäûëûқòàðûí  çåðòòåéäi.Ñòàòèñòèêà åñåïòåó æ½ìûñûí  ғàíà  æ¾ðãiçiï  ...  ...  ... çåðòòåé îòûðûï, îë  ¼çãåðiñòåðäiң  ¼çàðà  ñàíäûқ  æәíå  ñàïàëûқáàéëàíûñòûғûí àíûқòàï, øàðóàøûëûқòû áàñқàðóû iñêå ... есеп беру ... бiр ... уақытындағы қаржылық  шаруашылыққызметiнiң  бiр-бiрiмен  байланысқан   кешендi   ...   ... есеп ... ... ... және ...  ... ал бұл кәсiпорынның қаржылық  шаруашылық  жағдайы  ... ... ... ... ... және ... ...  үшiнтолыққанды базасы ретiнде қаржылық есеп  ...  ...  өз  ...  кезде  бiздiң  елiмiзде  Еуропалық  “үлкен  алтылық”  ... ... ... ...  ...  ...  елдiң  аудит  фирмасы  дақосылып аудит  жұмысын  жасайды.  соның  салдарынан  ...  ...  ... ... көрсетудiң сапасы көтерiлiп отыр.Бухгалтерлiк есептегi қаржы есептерiнiң мақсаттары  мен  мiндеттерi  сайкелетiн қағидаларының мақсатқа  ...  ...  ...  қол  ... ... ... ... Қазiргi кезде аудит комитетiн құру  АҚШ-та  көптараған мүддесiн көтеру.Қорыта  келгенде,   аудит   стратегиясын   ...   ...   ... ашу ...  аудиттi  жүргiзу  жұмысын  жетiлдiру  қажет.  Бiздiңойымызша сондай жұмыстарды iске ... үшiн  ...  ...  ... ... ... ассоциациясы көмектесуi қажет.Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi1. ҚÐ Ïðåçèäåíòiíiº çຠê¾øi áàð Áóõãàëòåðëiê  åñåï  æ¼íiíäåãi  ...  ... 1995 æ, N 2732.2. ... Ðåñïóáëèêàñûíäàғû àóäèòîðëûº қûçìåò æàéëû  1993  æ.  ... ... ... N7 ... åñåï ...  ...   åñåï   ...   әäiñòåìåëiê   í½ñқàóëàð.   ҚàçàºñòàíÐåñïóáëèêàñû – 1997æ.4. Íàçàðáàåâ Í.À. Êàçàõñòàí-2030. ... ... è  ... âñåõ ... Ïîñëàíèå  Ïðåçèäåíòà  ñòðàíû  íàðîäóÊàçàõñòàíà.5. Бухгалтерлiк есеп. Оқу құралы, Авт. С.Б. Баймаханова., Ә.Ж. БалапановаАлматы 2003 ж6. Øåðìåò À.Ä. ... Ð.Ñ. ... ... ... -М.:ÈÍÔÐÀÌ, 1995.8. Ðóñàê  Í.À.  Àíàëèç  ôèíàíñîâîãî  ïîëîæåíèÿ  ïðåäïðèÿòèÿ.    ... ... ... â ïðîìûøëåííîñòèй.  Ïîä  îáù.  ðåä.Â.È.Ñòðàæåâà -Ìèíñê: Âûñøàÿ øêîëà,1995.9. Ðàäèîíîâà Â.Ì., Ôåäîòîâà Ì.À. ...  ...  ...  ... ... ... перспективам, 1995.10.  Крейнина  М.Н.  Анализ   финансового   ...   и   ... ... обществ в промышленности,  строительствеи торговле. – М.: АО ... ... 1994.11. ... В.Г., ... М.В. ...  анализ:  Учнебное  пособие.Издательство ңДИС, НГАЭ и У, 1997.12. ... Э.А., ... Г.П.  ...  ...  –  И.:  ... ... анализ: Пер. с англ.  –  К.:  Торгово-издательское  бюроВHV, 1993.14. Руководство по финансовому ... ... и ... ... ... и ... ... учета и отчетности.  Всемирный  банк,январь 1995.15. Òàñìàғàíáåòîâ Ò.À., Ðàäîñòîâåö Â.Ê. Кәñiïîðûíäàғû  áóõãàëòåðëiê  åñåï.Àëìàòû, Ýêîíîìèêà, 2003.16.  ...  П.Н.  ...   ...   анализ   хоз.деятельности   иаудит”,Москва,1994 г.17.  Дюсембаев  К.Ш.,  Егембердиева  З.К.   ...   и   ...   ... ...   ...   К.Ш.   “Аудит    и    анализ    в    ...    ... г.19. ... ... 2000 жыл N 17.20. ... В.В. ... ... Управление капиталом. Выбор  инвестиций.Анализ отчетности.- М.: Финансы и статистика, 1995.21. ... ... Пер. с ... –К.: ...  бюро  ...  
        
      

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аудит кезіндегі есеп беру3 бет
"Аудит түрлеріне сипаттама."36 бет
Ішкі және сыртқы аудит20 бет
Аудит жайлы24 бет
Аудит жалпылама түсінік; пайда болуы; мәні және түрлері35 бет
Аудит мәні, мазмұны және даму тенденциялары26 бет
Аудит негіздері89 бет
Аудит оның пайда болуы және дамуы20 бет
Аудит пәні және оның құрамы13 бет
Аудит пәні, мақсаттары мен міндеттері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь