Қазақстан Республикасының валюта нарығының қалыптасу кезеңдері


Монетарлық тұжырымдамада макроэкономикалық саясат мемлекеттік борыш, инфляция, қайта инвестициялау, ұлттық ақша өлшемінің валюталық бағамының проблемаларымен түйіседі. Бұл жағдайда мемлекеттің валюта нарығының дамуы мен құрылуына ерекше назар аудару керек, бұл өз кезегінде Қазақстанның экономикалық стратегиялық дамуының маңызды кезеңі болып табылады.
Қазақстан Республикасының валюта нарығы – құрылу сатысындағы ішкі валюта нарықтарының категориясына жатқызылады. Қазақстандық валюталық нарық өзінің тұрақсыздылығы және болжамсыздығымен сипатталады. Бұл негізінде әлемдегі экономикалық және саяси өзгерістерге валюта нарығының әдеттен тыс жылдам реакциясымен түсіндіріледі (Қазақстан Республикасының ішкі валюта нарығына көп дәрежеде экономикалық сілкіністер ықпал етеді).
Ұлттық валюта нарығы, әдетте, өздерінің клиенттеріне валюталық қызмет көрсету бойынша, соның ішінде халықаралық операциялар жүргізуге маманданбаған жеке тұлғалар мен банктер, компаниялар болуы мүмкін, сол мемлекеттің аумағында орналасқан банктермен жүзеге асырылатын операциялар жиынтығы. Бұдан басқа, ішкі ұлттық нарық операцияларына жеке тұлғалар арасындағы операциялар, жеке компаниялар арасында жасалатын валюталық операциялар, сонымен қатар, валюта биржасында жүргізілетін операциялар жатқызылады. Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын «теңге» енгізумен байланысты қазақстандық валюта нарығының қалыптасу процесі басталды, ол 17 жыл бойы табысты дамуда.
Валюталық шектеулерге байланысты валюта нарығын еркін және еркін емес валюта нарығы деп бөлуге болады. Валюталық шектеулері бар валюта нарығы еркін емес, ал олардың болмауы – еркін деп есептеледі.
Қолданылатын валюталық бағамдар бойынша валюталық нарық бір жақты және қосарлы болуы мүмкін. Қазақстан бір жақты валюта нарығымен сипатталады, бұл Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі белгілеген және есеп айырысу мен кеден төлемдерін жүргізу үшін ресми жарияланады. Екіншісі биржада сұраныс пен ұсыныс негізінде белгіленеді және коммерциялық есеп айырысулар үшін қолданылады. Қазақстанда Ұлттық банк бұл режимді қолданбайды.
Ұйымшылдық дәрежесі бойынша валюта нарығы биржалық және биржадан тыс болады. Биржа нарығының артықшылығы валюта қаражаттары мен валютаның ең арзан көзі болып табылады, ал сауда-саттыққа шығарылған өтінімдер абсолютті өтімділікке ие. Қазақстанда валюта нарығы 1992 жылдың маусым айынан, яғни Қазақстан банкаралық валюталық-қор биржасының ашылу мезетінен бастап қызмет атқарады (1996 жылдан – AFINEX, 1998 жылдан – KASE).

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




2.1 Қазақстан Республикасының валюта нарығының қалыптасу кезеңдері

Монетарлық тұжырымдамада макроэкономикалық саясат мемлекеттік борыш,
инфляция, қайта инвестициялау, ұлттық ақша өлшемінің валюталық бағамының
проблемаларымен түйіседі. Бұл жағдайда мемлекеттің валюта нарығының дамуы
мен құрылуына ерекше назар аудару керек, бұл өз кезегінде Қазақстанның
экономикалық стратегиялық дамуының маңызды кезеңі болып табылады.
Қазақстан Республикасының валюта нарығы – құрылу сатысындағы ішкі
валюта нарықтарының категориясына жатқызылады. Қазақстандық валюталық нарық
өзінің тұрақсыздылығы және болжамсыздығымен сипатталады. Бұл негізінде
әлемдегі экономикалық және саяси өзгерістерге валюта нарығының әдеттен тыс
жылдам реакциясымен түсіндіріледі (Қазақстан Республикасының ішкі валюта
нарығына көп дәрежеде экономикалық сілкіністер ықпал етеді).
Ұлттық валюта нарығы, әдетте, өздерінің клиенттеріне валюталық қызмет
көрсету бойынша, соның ішінде халықаралық операциялар жүргізуге
маманданбаған жеке тұлғалар мен банктер, компаниялар болуы мүмкін, сол
мемлекеттің аумағында орналасқан банктермен жүзеге асырылатын операциялар
жиынтығы. Бұдан басқа, ішкі ұлттық нарық операцияларына жеке тұлғалар
арасындағы операциялар, жеке компаниялар арасында жасалатын валюталық
операциялар, сонымен қатар, валюта биржасында жүргізілетін операциялар
жатқызылады. Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын теңге енгізумен
байланысты қазақстандық валюта нарығының қалыптасу процесі басталды, ол 17
жыл бойы табысты дамуда.
Валюталық шектеулерге байланысты валюта нарығын еркін және еркін емес
валюта нарығы деп бөлуге болады. Валюталық шектеулері бар валюта нарығы
еркін емес, ал олардың болмауы – еркін деп есептеледі.
Қолданылатын валюталық бағамдар бойынша валюталық нарық бір жақты және
қосарлы болуы мүмкін. Қазақстан бір жақты валюта нарығымен сипатталады, бұл
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі белгілеген және есеп айырысу мен
кеден төлемдерін жүргізу үшін ресми жарияланады. Екіншісі биржада сұраныс
пен ұсыныс негізінде белгіленеді және коммерциялық есеп айырысулар үшін
қолданылады. Қазақстанда Ұлттық банк бұл режимді қолданбайды.
Ұйымшылдық дәрежесі бойынша валюта нарығы биржалық және биржадан тыс
болады. Биржа нарығының артықшылығы валюта қаражаттары мен валютаның ең
арзан көзі болып табылады, ал сауда-саттыққа шығарылған өтінімдер абсолютті
өтімділікке ие. Қазақстанда валюта нарығы 1992 жылдың маусым айынан, яғни
Қазақстан банкаралық валюталық-қор биржасының ашылу мезетінен бастап қызмет
атқарады (1996 жылдан – AFINEX, 1998 жылдан – KASE).
Қазақстан үшін биржадан тыс нарық белгілі мөлшердегі оның
қатысушыларымен сипатты (брокерлік компаниялар, сыртқы сауда жүргізетін
фирмалар, банктер, уәкілетті немесе девиздік валюталық дилерлер және т.б.).
1-кестеде негізгі қатысушылардың мүмкін болатын мәмілері және
валюталық нарыққа шығу мақсаттарына шолу.
1-кесте – Қазақстан Республикасының валюта нарығына қатысушыларды
шолу.
Қатысушылар Мәмілелер Себептер
Коммерциялық банктер - клиенттер үшін Төлемдерді жүргізу
мәмілелер Клиенттік мәмілелер
- меншікті шоттан сауда бойынша позицияны
- валютаны сату және теңестіру немесе пайда
сатып алу алу
- валюталық тәуекелдерді
сақтандыру үшін мәмілелер
Кәсіпорындар Шетел валютасында несиеніҰлттық және шетел
(экспортерлер, алу және ұсыну валютасында төленетін
импортерлер) Сыртқы сауда төлемдер
операцияларын жүзеге Өзіндік құн калькуляциясы
асыру үшін сенімді база құру
Валюталық тәуекелдерді
болдырмау
Тиімді шарттарды алу үшін
мүмкіндіктерді пайдалану
Ұлттық банк Валютаны сату және сатып Төлемдер, вексельдерді,
алу чектерді инкассолау және
Валюталық интервенция т.б.
Валюта нарығының қалыпты
жұмыс істеуін қамтамасыз
ету және валюта бағамын
қолдау үшін валютаны сату
және сатып алу
Брокерлер Валюталық және пайыздық Мәмілелерден процент
мәмілелер кезіндегі немесе комиссиялық түрде
делдалдық пайда алу



Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі заң негізінде валюталық
бақылауды жүзеге асырады, валюталық операциялардың құқығын анықтайды,
мемлекеттің барлық ішкі және сыртқы борышын актив және пассив бойынша есеп
жүргізеді және борыш құрылымын қайта қарауды жүзеге асырады, халықаралық
есеп айырысу тәртібін нығайтумен айналысады. Бұдан басқа, Ұлттық банк
Қазақстан Республикасының ресми алтын-валюталық резервтерін басқарады,
басқа мемлекеттердің ақша бірлігіне қатысты теңге бағамын анықтайды және
ресми жариялайды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі валюта нарығында екі түрлі
бейнеде көрінеді. Ең алдымен, оның өзінің коммерциялық мүддесі бар және
халықаралық институттарға төлемдер жүргізу үшін валютаны сатып алады және
сатады. Келесі міндеті – ұлттық валютаның мемлекет ішінде ғана емес, басқа
валюталарға қатысты тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Ұлттық банк
валюта резервтерін басқаруды жүзеге асырады, валюталық интервенцияларды
жүргізеді, пайыз мөлшерлемесінің деңгейін реттейді, валюталық шектеулерді
белгілейді.
Қазақстан валюта нарығын және оның қатысушылары құрамының негізгі
сипаттамасын қарастыра отырып, оның белгілі бір уақыт кезеңінде дамуын
талдайық.
1991 жылы халықаралық төлемдерді жүргізу және шет мемлекеттермен сауда-
саттықты жүргізу үшін монополия жойылған кезде, мемлекеттің ішкі валюта
нарығының қалыптасуы басталды. Бұл кезден бастап қаржы нарығының бұл
секторы Қазақстанда ең қарқынды дамушы нарықтардың бірі болып табылады.
Бұған шаруашылық жүргізуші субъектілердің сыртқы экономикалық қызметін
жүзеге асыру және мемлекетте валюталық операцияларды реттемелеуші тәртіппен
жүргізудің заң базасын құру бойынша Ұлттық банк жүргізген едәуір
жұмыстардың алғышарты болды.
Бұдан кейін, республикада құқықтық және заңнамалық валюталық база
белгіленген және банктік жүйе құрылғаннан кейін, республика қаржылық, яғни
валюталық нарықтың либерал үлгісін құруға бет алды.
1994 жылы биржада АҚШ доллары бойынша мәміле көлемі 1993 жылмен
салыстырғанда 29,5 есеге өсті және 1002,4 млн. құрады, Ресей рублі бойынша
да мәміле көлемі едәуір өсті (24,6 есеге өсті) және 519,7 млн. жетті. Бұл
кезеңде сауда-саттық неміс маркасы бойынша жүргізілгенде, талданылып жатқан
кезеңде мәміле көлемі 12,6 млн. құрады.
1995 жыл республикадағы толық валюта нарығын қалыптастырудағы бетбұрыс
кезең болды. Инфляция деңгейінің 1994 жылы 1258 %-дан 1995 жылы 60,3 %-ға
күрт төмендеуі және бір мезгілде 1994 жылы 759,9 %-дан 1995 жылы 17,9 %-ға
АҚШ долларына қатысты теңге бағамының құнсыздану қарқынының төмендеуі,
ұлттық валютаға деген сенімнің артуы, сауда балансы сальдосының жақсаруы,
мигранттар трансферттерінің азаюы, сондай-ақ жаңа, анағұрлым табысты
қаржылық құралдардың енгізілуі қолма-қол және қолма-қолсыз валютаға
дүрлікпе сұраныс факторын болғызбау мүмкіндігін жасады. Нәтижесінде валюта
нарығында тұрақтанудың алғашқы белгілері көріне бастады. Бұл 50 %-дан 30 %-
ға валюталық түсімнің міндетті сатуын төмендету, ал одан кейін мүлде жоюға
мүмкіндік туғызды. Бұл өз кезегінде жеткілікті өтімділікті және едәуір
көлемі бойынша банкаралық валюталық нарықтың пайда болуына және
қалыптасуына жағдай жасады.
1994-1995 жылдар АҚШ долларына қатысты теңге бағамының күрт
төмендеуімен сипатталады, 1994 жылы – 8,5 есеге. Бұл кезеңде Қазақстан
экономикасы инфляцияның жоғары деңгейіне қақтығысты (1994 жылы – 1158,3 %),
бұл көбінесе бағаны ырықтандыру және өндірістің құлдырауымен байланысты
болды (1994 жылы – 12,6 %). Импорттық тауарларға қанағаттандырылмаған
сұранымның едәуір көлемі, сондай-ақ сыртқы сауданы ырықтандыру Қазақстанға
тауар импорты көлемінің артуына әкелді және оның экспорттан асып түсуі
айырбас бағамның өсуіне және шетел валютасына деген сұраныстың өсуіне алып
келді. 1995 жыл республикада толық ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстандағы валюта нарығының қалыптасу мәселелері
Валюта бағамымен валюта нарығының түсінігі
Қазақстан Республикасының валюта жүйесі
Қазақстан Республикасының валюта нарығы
Қазақстан аумағының табиғатының қалыптасу кезендері
Халықаралық валюта нарығының теориялық негіздері
Қазақстанда сақтандыру нарығының қалыптасу кезеңдері және қазіргі жағдайы»
Қазақстан Республикасының даму кезеңдері
Қазақстан Республикасында президенттік институттың қалыптасу кезеңдері
Қазақстан Республикасының қор нарығының даму ерекшеліктері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь