Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту


Зерттеудің өзектілігі: Адамды адам қылған, ары қарай дамытып әрқашан жетілу үстінде құбылыс ретінде ең алдымен тілді атауға болады. Тіл-адам ойын жетілдіру үшін әлемді қоғады танытушы. Тіл арқылы әр адам өз ойын, өз пікірін жеткізіп, қорашаған ортамен қарым- қатынасқа түседі. Тілді тиімді әрі дұрыс пайдалану адамның сөз қорының және оны орныды қолдануына байланысты. Ал біздің қарастыратын отырған мәселеміз қазіргі таңдағы білім беру жүйесінің негізгі бағыты- оқушының сөз қорын дамыту, жетілдіру, қалыптастыру болып отыр.
Сондықтан әрбір мұғалімнің негізгі міндеттернің бірі- оқушыларды жүйелі сйлеуге үйрету машықтандыру. Демек , тіл дамыту жұмысы метепте үздіксіз және мақсатты түрде жүргізілуі керек.
Осы кезеңде қазақ зиялылары келесі еңбектер жазып, қазақ тілін оқыту әдістемесінсінің негізін қалаған ғалымдар оқушылардың сөз қорын мәндес сөздер беру арқылы таныта дамыту бойынша ( Ы.Алтынсарин), таққырып бойнша сөздерді топтастыру ерекшеліктерін ( А.Байтұрсынов), оқушылардың сөз қорын байыту мәселесін мәтінді түсініп оқумен байланыстырады. Ондағы кездескен түсініксіз сөздердің мәнін игерту, сөздік жұмысы арқылы балалардың кітапты дұрыс түсініп оқуына ықпал жасауға болатындығын атап көрсетеді. Яғни осы мәселелер зияты бұзылған оқушыардың сөз қоры таным процестеріне, олардың ойлау және қарым- қатынасына, жалпы психикалық дамуына байлансыты дамиды. Сол себептен зияты бұзылған балалардың сөз қорының кедейлігі олардың ақыл- ойының дамуының төмен деңгейлігіне байланысты. Көмекші мектептің оқушыларның сөз қорлары кедей болады. Олар күнделікті көріп жүрген заттардың да аттарын атай алмай, олардың сөздері тұйықталған снаулы ғана болады. Мәселен: «жазды қалай өткіздің» деген тапсырма беріп әңгімелем беруді сұрасақ олар сөздерді аз қоданып, өз ойларын жеткізіп бере алмайды. Зияты бұылған оқушылардың өз сөздерінде 15-20 етісиікті қоланса, ал жалпы мектептің оқушылары өз сөздерінде 46-50 сөз қолданады.
А.Н. Гвоздев 1961ж отандық авторлардың брір, ол оқушылардың сөйлеу тілінің құрлымына өз үлесін қосты. Ол жазады: Зияты бұзылған балалар сөзқорында зат есімді меңгеруі қалыпты нормадағы қарағанда тез меңгереді. Содан кейін етістікпен сын есімді меңгеру проценті жоғарлай береді. Ақыл-ойы кем балалардың қатарында әр түрлі сыныптағы балалар көп сөйлейді, сөздік қорының мол балып саналады, бірақ олардікі тек бос сөзднр ретінде сананалады. Есте сақтауының дұрыс еместігігінен меңгергендегі олардың көп және аз мөлшерде естіген сөздерден қайталанады.
М.С. Соловьева(1969) 7- сынып оқушылары етеістікті қолдануын зерттей отырып оларда сөздік қорының кедейлігі байқалғаныны айтамыз. Оның мәлеметі бойынша етістіктегі қолданулардың жартысы қозғалыс пен кеістіктегі заттар мен шатастырылады. Қорыта келгенде көмекші мектептің зияты бұзылған оқушыларының сөз қорының кедей және ақыл- ойы дамуы шектеулі. Болып келеді. Олар көп сөздерді түісініп пайдалана бермейді, оларға көп сөз ыс емес грмматикалық категориялары жекелеген сөздерді біле бермейді. Әсіресе абстркатілі сөздерді ( бақыт, зор) түсінбейді. Олар және де өсімдіктің түлерлерін, шыққан тектерін біле бермейді(емен, қайың, терек) Сөздік қорының кедейлігіне байланысты зияты бұзылған балалардың сөздерді қысқа нақты емес, түсініксіз және өте қарапайым болып келеді.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Тақырыбы: Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті
арқылы сөз қорын молайту.

Зерттеудің өзектілігі: Адамды адам қылған, ары қарай дамытып әрқашан
жетілу үстінде құбылыс ретінде ең алдымен тілді атауға болады. Тіл-адам
ойын жетілдіру үшін әлемді қоғады танытушы. Тіл арқылы әр адам өз ойын, өз
пікірін жеткізіп, қорашаған ортамен қарым- қатынасқа түседі. Тілді тиімді
әрі дұрыс пайдалану адамның сөз қорының және оны орныды қолдануына
байланысты. Ал біздің қарастыратын отырған мәселеміз қазіргі таңдағы білім
беру жүйесінің негізгі бағыты- оқушының сөз қорын дамыту, жетілдіру,
қалыптастыру болып отыр.
Сондықтан әрбір мұғалімнің негізгі міндеттернің бірі- оқушыларды
жүйелі сйлеуге үйрету машықтандыру. Демек , тіл дамыту жұмысы метепте
үздіксіз және мақсатты түрде жүргізілуі керек.
Осы кезеңде қазақ зиялылары келесі еңбектер жазып, қазақ тілін оқыту
әдістемесінсінің негізін қалаған ғалымдар оқушылардың сөз қорын мәндес
сөздер беру арқылы таныта дамыту бойынша ( Ы.Алтынсарин), таққырып бойнша
сөздерді топтастыру ерекшеліктерін ( А.Байтұрсынов), оқушылардың сөз қорын
байыту мәселесін мәтінді түсініп оқумен байланыстырады. Ондағы кездескен
түсініксіз сөздердің мәнін игерту, сөздік жұмысы арқылы балалардың кітапты
дұрыс түсініп оқуына ықпал жасауға болатындығын атап көрсетеді. Яғни осы
мәселелер зияты бұзылған оқушыардың сөз қоры таным процестеріне, олардың
ойлау және қарым- қатынасына, жалпы психикалық дамуына байлансыты дамиды.
Сол себептен зияты бұзылған балалардың сөз қорының кедейлігі олардың ақыл-
ойының дамуының төмен деңгейлігіне байланысты. Көмекші мектептің
оқушыларның сөз қорлары кедей болады. Олар күнделікті көріп жүрген
заттардың да аттарын атай алмай, олардың сөздері тұйықталған снаулы ғана
болады. Мәселен: жазды қалай өткіздің деген тапсырма беріп әңгімелем
беруді сұрасақ олар сөздерді аз қоданып, өз ойларын жеткізіп бере алмайды.
Зияты бұылған оқушылардың өз сөздерінде 15-20 етісиікті қоланса, ал жалпы
мектептің оқушылары өз сөздерінде 46-50 сөз қолданады.
А.Н. Гвоздев 1961ж отандық авторлардың брір, ол оқушылардың сөйлеу
тілінің құрлымына өз үлесін қосты. Ол жазады: Зияты бұзылған балалар
сөзқорында зат есімді меңгеруі қалыпты нормадағы қарағанда тез меңгереді.
Содан кейін етістікпен сын есімді меңгеру проценті жоғарлай береді. Ақыл-
ойы кем балалардың қатарында әр түрлі сыныптағы балалар көп сөйлейді,
сөздік қорының мол балып саналады, бірақ олардікі тек бос сөзднр ретінде
сананалады. Есте сақтауының дұрыс еместігігінен меңгергендегі олардың көп
және аз мөлшерде естіген сөздерден қайталанады.
М.С. Соловьева(1969) 7- сынып оқушылары етеістікті қолдануын зерттей
отырып оларда сөздік қорының кедейлігі байқалғаныны айтамыз. Оның мәлеметі
бойынша етістіктегі қолданулардың жартысы қозғалыс пен кеістіктегі заттар
мен шатастырылады. Қорыта келгенде көмекші мектептің зияты бұзылған
оқушыларының сөз қорының кедей және ақыл- ойы дамуы шектеулі. Болып келеді.
Олар көп сөздерді түісініп пайдалана бермейді, оларға көп сөз ыс емес
грмматикалық категориялары жекелеген сөздерді біле бермейді. Әсіресе
абстркатілі сөздерді ( бақыт, зор) түсінбейді. Олар және де өсімдіктің
түлерлерін, шыққан тектерін біле бермейді(емен, қайың, терек) Сөздік
қорының кедейлігіне байланысты зияты бұзылған балалардың сөздерді қысқа
нақты емес, түсініксіз және өте қарапайым болып келеді.
А.С. Кузницованың айтуынша зияты бұзылған балаладың үш грамматикалық
категорияларды (затеісім, сын есім, етестік) енжар сөздермен белсенді
сөздерден екі есе көбейтеді. Сөйлеу тілі балалардың ақыл- ойының дамуына
әсерін тигізеді. Яғни осы мәселемен айналысқан ғалымдар:Г.М .Дульнев,
М.Ф.Гнездилов, В.Г. Петрова, З.Н. Смирнова, В.А.Лапшин,С.Н. Комская, ГМ.
Данилькина, Е.А. Гордиенко, М.В.Тарасенко және де өзіміздің Қазақстан
Республикамымыздың ғалымдары Қ.Қ.Өмірбкеова, К.Ж.Бектаева т.б. зияты
бұзылған оқушылардың еңбек қызметіндегі, оқу барасындағы сөйлеу тілі,
грамматика байланысты сабағында, оқу және жазу сабақтарында сөйлеу тілін
мәселелерін қарастырған.
Сөйлеу тілінің жетіспеушлігі зияты бұзылған оқушылардың әртүрлі
анализаторының жетспеушілігіне әкеліп соғады. Балалардың сөйлеу тілінің
дамуы олардың таным қызметтеріне өзіндік әсерін тигізеді. Яғни қортыта
келгенде көмекші мектептің оқушылары оқу процесінде сөз қорын дамытып,
молайту мәселелері кең көлемді қамтып зерттеу жұмыстарын жүргізіліп соның
барасында түзету жұмыстарын жүргізу керек.

Зерттеу нысаны- Көмекші мектеп оқушыларының сөз қорының қалыптасуы.
Зерттеу пәні- Көмекші мектептегі оқу процесі.
Зерттеу мақсаты- Көмекші метептің жоғарғы сынып оқушыларының сөз қорын
дамыту жолдары.
Зерттеу міндеттері- 1. Арнайы әдебиеттерде берілген көмекші мектеп
оқушыларының сөздік қоры ерекшелігі туралы мәселерге шолу жасау.
2. Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларның сөз қорын дамуын
анықтау
3. Сөздік қорын тексеру әдістерін құрастыру.
4. Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларының халық ауыз
пайдалану арқылы сөз қорын дамыту тәсілдерін қарастыру.
Зерттеудің ғылыми жаңылығы. Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларның
сөз қорының жағдайын анықтау, оны жетілдіру бағыттары, әдіс- тәсілдері
құрастырылады.
Зерттеудің теориялық маңыздылығы. Қазақ тілінде көмекші мектеп
оқушыларының сөз қорының кейбір ерекшеліктері анықталып, арнайы мағлұматтар
аланды. Бұл мәселенің теориялық жағдайы толықтырылды.
Осы мақсат пен міндеттерді шешу барасында көмекші мектеп оқушыларына
зерттеу жұмысы жүргізілді.
Диссертациялық жұмыста қойылған мақсатты іске асыру үшін зерттеу
жұмысын ұйымдастырылды. Зерттеуге № 3 көмекші мектептің 5,6,7 сынып
оқушылары 45 оқушы қатысты.
Зерттеу барысында оқушыларға мынадай тапсырмалар берілді: заттық
суреттерді атау; тапсырмалар берілді. Үш сөз табына зат есім, сын есім,
етістік. Ең бірінші зат есімге байланысты 5 тақырып бойынша суреттер
көрсетілді( жабайы жануарлар, қыстық киімдер, ыдыстар, еңбек құралдары,
көліктер). Сонымен қатар әр балаға жеке парақта жазылған тапсырмалар
берілді. Мәселен, сын есімге байланысты мынадай тапсырма берілді: Адамның
бойындағы жақсы және жаман қасиетерін атап жаз.. Яғни бұл берілген
тапсыраманы әр жақтылығын атап кететін болсақ, біріншіден адамның бойындағы
қасииеттерді ажырата білу, жаман қасиетерден аулақ болуға тәрбиелеу. Ең
маңыздысы сын есімге байланысты , заттың сынын білдеретін сөздердің
жиынтығы екенін атап кетуге болады.Ал егерде етістікке байланысты
оқушыларға берілген суреттер мен тапсырмаларды айтатын болсақ.Ең бірінші
бағытта ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларының халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту
Халық ауыз әдебиеті туралы
Бастауыш сынып оқушыларын халық ауыз әдебиеті арқылы еңбекке тәрбиелеу
Халық ауыз әдебиеті
Математика және халық ауыз әдебиеті
Халық ауыз әдебиеті үлгілері арқылы ұлттық мәдени дәстүрге тәрбиелеу
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту
Ауыз әдебиеті
Халық ауыз әдебиеті туралы жалпы түсінік
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь