Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту

Зерттеудің өзектілігі: Адамды адам қылған, ары қарай дамытып әрқашан жетілу үстінде құбылыс ретінде ең алдымен тілді атауға болады. Тіл-адам ойын жетілдіру үшін әлемді қоғады танытушы. Тіл арқылы әр адам өз ойын, өз пікірін жеткізіп, қорашаған ортамен қарым- қатынасқа түседі. Тілді тиімді әрі дұрыс пайдалану адамның сөз қорының және оны орныды қолдануына байланысты. Ал біздің қарастыратын отырған мәселеміз қазіргі таңдағы білім беру жүйесінің негізгі бағыты- оқушының сөз қорын дамыту, жетілдіру, қалыптастыру болып отыр.
Сондықтан әрбір мұғалімнің негізгі міндеттернің бірі- оқушыларды жүйелі сйлеуге үйрету машықтандыру. Демек , тіл дамыту жұмысы метепте үздіксіз және мақсатты түрде жүргізілуі керек.
Осы кезеңде қазақ зиялылары келесі еңбектер жазып, қазақ тілін оқыту әдістемесінсінің негізін қалаған ғалымдар оқушылардың сөз қорын мәндес сөздер беру арқылы таныта дамыту бойынша ( Ы.Алтынсарин), таққырып бойнша сөздерді топтастыру ерекшеліктерін ( А.Байтұрсынов), оқушылардың сөз қорын байыту мәселесін мәтінді түсініп оқумен байланыстырады. Ондағы кездескен түсініксіз сөздердің мәнін игерту, сөздік жұмысы арқылы балалардың кітапты дұрыс түсініп оқуына ықпал жасауға болатындығын атап көрсетеді. Яғни осы мәселелер зияты бұзылған оқушыардың сөз қоры таным процестеріне, олардың ойлау және қарым- қатынасына, жалпы психикалық дамуына байлансыты дамиды. Сол себептен зияты бұзылған балалардың сөз қорының кедейлігі олардың ақыл- ойының дамуының төмен деңгейлігіне байланысты. Көмекші мектептің оқушыларның сөз қорлары кедей болады. Олар күнделікті көріп жүрген заттардың да аттарын атай алмай, олардың сөздері тұйықталған снаулы ғана болады. Мәселен: «жазды қалай өткіздің» деген тапсырма беріп әңгімелем беруді сұрасақ олар сөздерді аз қоданып, өз ойларын жеткізіп бере алмайды. Зияты бұылған оқушылардың өз сөздерінде 15-20 етісиікті қоланса, ал жалпы мектептің оқушылары өз сөздерінде 46-50 сөз қолданады.
А.Н. Гвоздев 1961ж отандық авторлардың брір, ол оқушылардың сөйлеу тілінің құрлымына өз үлесін қосты. Ол жазады: Зияты бұзылған балалар сөзқорында зат есімді меңгеруі қалыпты нормадағы қарағанда тез меңгереді. Содан кейін етістікпен сын есімді меңгеру проценті жоғарлай береді. Ақыл-ойы кем балалардың қатарында әр түрлі сыныптағы балалар көп сөйлейді, сөздік қорының мол балып саналады, бірақ олардікі тек бос сөзднр ретінде сананалады. Есте сақтауының дұрыс еместігігінен меңгергендегі олардың көп және аз мөлшерде естіген сөздерден қайталанады.
М.С. Соловьева(1969) 7- сынып оқушылары етеістікті қолдануын зерттей отырып оларда сөздік қорының кедейлігі байқалғаныны айтамыз. Оның мәлеметі бойынша етістіктегі қолданулардың жартысы қозғалыс пен кеістіктегі заттар мен шатастырылады. Қорыта келгенде көмекші мектептің зияты бұзылған оқушыларының сөз қорының кедей және ақыл- ойы дамуы шектеулі. Болып келеді. Олар көп сөздерді түісініп пайдалана бермейді, оларға көп сөз ыс емес грмматикалық категориялары жекелеген сөздерді біле бермейді. Әсіресе абстркатілі сөздерді ( бақыт, зор) түсінбейді. Олар және де өсімдіктің түлерлерін, шыққан тектерін біле бермейді(емен, қайың, терек) Сөздік қорының кедейлігіне байланысты зияты бұзылған балалардың сөздерді қысқа нақты емес, түсініксіз және өте қарапайым болып келеді.
        
        Тақырыбы: Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқуышыларын халық ауыз ... сөз ... ... ... ... адам ... ары ... дамытып әрқашанжетілу үстінде құбылыс ретінде ең алдымен тілді атауға болады. ... ... үшін ... ... ... Тіл ... әр адам өз ойын, өзпікірін жеткізіп, қорашаған ортамен қарым- қатынасқа түседі. ... ... ... ... ... сөз ... және оны ... қолдануынабайланысты. Ал біздің қарастыратын отырған мәселеміз қазіргі таңдағы білімберу жүйесінің негізгі  ... ... сөз ... ... ... ... ... әрбір мұғалімнің негізгі міндеттернің бірі- оқушылардыжүйелі сйлеуге үйрету машықтандыру. Демек , тіл ... ... ... және ... түрде жүргізілуі керек.Осы кезеңде қазақ зиялылары келесі еңбектер жазып, қазақ тілін оқытуәдістемесінсінің ... ... ... ... сөз ... ... беру арқылы таныта дамыту бойынша ( Ы.Алтынсарин), таққырып бойншасөздерді топтастыру ерекшеліктерін ( А.Байтұрсынов), оқушылардың сөз ... ... ... ... ... байланыстырады. Ондағы кездескентүсініксіз сөздердің мәнін игерту, сөздік жұмысы арқылы балалардың кітаптыдұрыс түсініп оқуына ықпал жасауға болатындығын атап ...  Яғни ... ... ... оқушыардың сөз қоры таным процестеріне, олардыңойлау және қарым- қатынасына, жалпы психикалық дамуына байлансыты дамиды.Сол ... ... ... ... сөз ... ... олардың ақыл-ойының дамуының төмен деңгейлігіне байланысты. Көмекші мектептіңоқушыларның сөз қорлары кедей болады. Олар ... ... ... да аттарын атай алмай, олардың сөздері тұйықталған снаулы ғанаболады. Мәселен: «жазды қалай өткіздің» деген тапсырма беріп ... ... олар ... аз қоданып, өз ойларын жеткізіп бере алмайды.Зияты бұылған оқушылардың өз сөздерінде 15-20 етісиікті ... ал ... ... өз сөздерінде 46-50 сөз қолданады.А.Н. Гвоздев 1961ж отандық авторлардың брір, ол оқушылардың сөйлеутілінің құрлымына өз үлесін қосты. Ол ... ... ... ... зат есімді меңгеруі қалыпты нормадағы қарағанда тез меңгереді.Содан кейін етістікпен сын ... ... ... ... ... ... кем ... қатарында әр түрлі сыныптағы балалар көп сөйлейді,сөздік қорының мол балып саналады, бірақ олардікі тек бос сөзднр ретіндесананалады. Есте сақтауының ... ... ... ... ... аз ... ... сөздерден қайталанады.М.С. Соловьева(1969) 7- сынып оқушылары етеістікті қолдануын зерттейотырып оларда сөздік қорының кедейлігі байқалғаныны  айтамыз. Оның мәлеметібойынша  етістіктегі  ... ... ... пен ... ... ... Қорыта келгенде  көмекші мектептің зияты бұзылғаноқушыларының сөз қорының кедей және ақыл- ойы ... ... ... келеді.Олар көп сөздерді түісініп пайдалана бермейді, оларға көп сөз ыс ... ... ... ... біле ... ... сөздерді ( бақыт, зор) түсінбейді. Олар және де өсімдіктіңтүлерлерін, шыққан тектерін біле бермейді(емен, ... ... ... ... байланысты зияты бұзылған балалардың сөздерді қысқанақты емес, түсініксіз және өте қарапайым болып келеді.А.С. Кузницованың ... ... ... ... үш ... (затеісім, сын есім, етестік) енжар сөздермен белсендісөздерден екі есе көбейтеді. Сөйлеу тілі балалардың ... ... ... ... Яғни осы мәселемен айналысқан ғалымдар:Г.М .Дульнев,М.Ф.Гнездилов, В.Г. Петрова, З.Н. Смирнова, В.А.Лапшин,С.Н. Комская, ГМ.Данилькина, Е.А. Гордиенко, М.В.Тарасенко және де ... ... ... ... ... т.б. ... ... еңбек қызметіндегі, оқу барасындағы сөйлеу тілі,грамматика  байланысты сабағында, оқу және жазу сабақтарында сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... әртүрліанализаторының жетспеушілігіне әкеліп соғады. Балалардың сөйлеу тілініңдамуы олардың таным қызметтеріне өзіндік әсерін тигізеді. Яғни ...  ... ... ... оқу процесінде сөз қорын дамытып,молайту  мәселелері кең көлемді қамтып зерттеу  ... ... ... ... ... ... керек.Зерттеу нысаны- Көмекші мектеп оқушыларының сөз қорының қалыптасуы.Зерттеу пәні- Көмекші мектептегі оқу процесі.Зерттеу мақсаты- ... ... ... ... ... сөз қорындамыту жолдары.Зерттеу міндеттері-  1. Арнайы әдебиеттерде ... ... ... ... қоры ерекшелігі туралы мәселерге шолу жасау.2. Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларның сөз ... ... ...  ... ... әдістерін құрастыру.4. Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларының халық ауызпайдалану арқылы сөз ... ... ... ... ... ... Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларныңсөз қорының жағдайын анықтау, оны жетілдіру бағыттары, әдіс- тәсілдеріқұрастырылады.Зерттеудің теориялық ... ... ... ... ... сөз ... ... ерекшеліктері анықталып, арнайы мағлұматтараланды. Бұл мәселенің теориялық жағдайы толықтырылды.Осы мақсат пен ... шешу ... ... ... ... ... ... жұмыста қойылған мақсатты іске асыру үшін зерттеужұмысын ұйымдастырылды. Зерттеуге № 3 көмекші мектептің 5,6,7 сыныпоқушылары 45 оқушы ... ... ... мынадай тапсырмалар берілді: заттықсуреттерді атау;  тапсырмалар берілді. Үш сөз табына зат ... сын ... Ең ... зат ... ... 5 ... бойынша суреттеркөрсетілді( жабайы жануарлар, қыстық киімдер, ыдыстар, еңбек құралдары,көліктер). Сонымен қатар әр балаға жеке ... ... ... ... сын ... байланысты мынадай тапсырма берілді: Адамныңбойындағы жақсы және жаман қасиетерін атап жаз.. Яғни бұл берілгентапсыраманы әр жақтылығын атап кететін болсақ, біріншіден ... ... ... ... ... ... ... болуға тәрбиелеу. Еңмаңыздысы сын есімге байланысты , заттың сынын білдеретін сөздердіңжиынтығы екенін атап кетуге болады.Ал егерде етістікке байланыстыоқушыларға берілген суреттер мен ... ... ... ... іс- қимылды білдіріп тұрған суреттерді көрсету, соны атап беруінталап ету, екіншіден, мәселен мынадай тапсырма берілетін болса Мағынасықарама –қарсы сөздерді бөліп ... ... ... ... ... шығу ...  осы тапсырма  барысында іс- қимылды білдіретін ... ... ... ... ... ... осы ... әдістемесі арқылы жүргізілген зерттеудіңқортыныдысына келетін болсақ мынадай пікрге келеміз. Жалпы ерекшіленгендеректермен салыстырғанда әдістеме нәтижесмен сәйкес келеді. Көмекшімектептің ... ... ... сын ... етістікті меңгеруі затесімге қарағанда төмен деңгейде екінін атап кетуге болады.. Зерттеубарысындағы зерттеулерге сүйене отырып қазіргі таңдағы өзекті мәселердіңбірі- көмекші мектептің ... сөз ... ... болса, сол мәселеніңжақсы нәтижелі болуына бірден- бір біздің ... ... ... ... сөз ... дамыту барсында мақсатқа жету, әр жұмыстың бағыттарын ашу,дамыту жолдарын жүргізу біздің мойнымызда. Осы ... ... ... ... алу ... біз ... нәтижеге жете аламыз деген үміттеміз.Келесі қарастырылатын ғылыми жұмысымыздың үшінші бөлімі балалар әдебиетіарқылы көмекші мектептің жоғарғы сынып ... сөз ... ... қарастырылады.Осы мәселені қарастырған авторлардың пікіріне  тоқталайық.  Халықтықертігелер жөнінде М.Әуезов былай деген: Ертегілер балалардың ой сансыноятып, қиылының шарықтап өсуіне әсер ... деп ... ... Ш.Ахметов жұмбаққа мынадай анықтама берген «Жұмбақ дегенміз-адамның қай ... ... ... ... ... ... сынауүшін, бір затты көркем тілмен жұмбақ етіп суреттеген, халақтық жанрдыңбірі.» Осы ойды толықтыра келе, ... ... ... ... алғаннәрсенің өзін айтпай, оның сырты көріністерін, сыртқы бейнелерін қысқашасипаттап солар арқылы жұмбақ етелген затты табуды ... ... - ... ... ... алынған мағлұматтарға сүйене отырып,  көмекшімектептің оқушыларынң жас ерекшеліктерін, даму ерекшіліктерін ескеріпмынадай жұмыс ... ...  атап ... ... ауыз ... ... жұмыс істегенде мынадай жұмыс түрлерінұсынуға болады.1. Мәтінді қабылдауға оқушырады психологиялық тұрғыда дайындау.2. Мәтінге ... ... ... ...  ... ... ... шығарманың мазмұыны айту.Мәтінді қаблдауға оқушылардың психологиялық дайындығы.Көркемшығарма жазушының сөзі арқылы қабылданады. Шығарманы оқу барсындаоқушыда елес ... ...  ... ...  елес ... ... кейпкерінобразын, табиғи көріністерін түсіне білуі керек. Осы ішкі көрінісайқындала түсу үшін, оқушының санасында осы бейне анық ... ... ... ... алдын ала дайындық жұмысы жүргізіледі.Дайындық жұмысынң мақсаты- балаларға шығарманы толық та саналы қабылдауғамүмкіндік ... ... ... ... қолдануға болды:1. оқушылардың өздеріне әңгіме айтқызу, яғни өздерінің көрген білгенестіген, бастарыныа кешірген оқиғаларын ... ... ... етіледі.2. Мұғалімнің әңгімесі. Кейбір жағдайда егер оқытылатын тамтериалдытүсінуге қажетті  ... ... ... ... ... ... әңгіме айтып береді.3. Экскурсияда байқағандарын пайдалану. Оқушылардың әңгімесі  немесемұғалімдердің ... ... ... экскрсияда көргендірінбайланыстрыу тиімді нәтиже береді.4. Суреттер қарау. Шығарманың мазмұнына қарай суреттер сай берілсе, олардайындық кезінде пайдаланды.Осы халық ауыз әдебиет ... яғни ... ...   жұмысбарысында сөздік жұмысын жүргізу тиімді және қажетті болып табылады.Өйткені арнайы әдебиеттердің деректеріне сүйене отырып халық ауыз әдебиетжанрларының  ... ... ... ... ... ... болады:сөздің мағынасын шатастыру, заттың атын толық біле алмау т.б. Яғни осықиындықтарды жеілдету немесе болдырмау үшін сөздік жұмысын жүргізубарысында ... ... ... ... жаңа ... ... Яғни бұл ... тек жаңа сөзді ауызша ғана атапқоймай, сонымен қатар  суреттерді көрсету арқылы да жүргізуге болады.2. сөздің мағынасын түсінуімен жұмыс. Бұл ... ... ... ... болады. Яғни осы мәтін ішінен жаңа сөзді тауып көрсету талапетіледі. Сол кезде баланың жаңа сөздің ... ... ... ... жаңа ... ... Яғни бұл жерде ол тек жаңа сөзді тауып қана қоймай ... ... ... балалар жазу арқылы есте жақсы сақтайды,сондықтан біз балалардың   даму ...  ... ...   ... сөз ... пайдалана білу. Осы жерде балаға өзі  сөйлемқұрауы талап етіледі. Бұл ... ... ... жаңа ... ... ... бала  жаңа ... жақсы қабылдасаол сөйлем құрау барасында сол сөзді тиімді қолдана алады.Сонымен қорыта келегенде халық ауыз әдебиет жанрларының қайсысынболмасын қабылдау кезінде ... ... ... атап кетуге болады.Сөздік жұмысы- тілді дамытудың негігі ... Ең ... ... ... ... арттыру, ауыз екі тілдерін дамыту. Үйкірпіштен қаланса, тіл сөздерден құралады. Сондықтан тілдің дамуының еңалқашқы  және ... ... ... ... ... тек ... танысу немесе жаттаумен жзумен шектелмей, оның түрлі амалдарынтиімді пайдаланған дұрыс. Әр сныпта ... ... ... мен ... ... ... сыныпта мұғалім жаңа сөздерді беріп, оның дұрысайтылуын қадағалап отырса, жоғарғы сыныпта сөздерді сарлап ... ... ... ... ... жаңа сөздердің синоним,антоним, омонимдерін тауып, бұрын жаттаған сөздерін қайталап отырады.Сонымен қорыта келгенде, осындай ... ... ... ... жұмбақты т.б. қабылдауы нәтижелі болады. Көркемшығармалардың түрлерін оқыту барсындағы жұмыстардың бағыттарын ұсына отрып,келешекте осыған байланысты зерттеу әдістемесі әзірленіп, ... ... тиіс деп ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көмекші мектептің жоғарғы сынып оқушыларының халық ауыз әдебиеті арқылы сөз қорын молайту77 бет
Баланың сөйлеу тілінің дамуында жаңылпаш пен жұмбақ қолдану24 бет
Көмекші мектептегі бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын молайту20 бет
Сәбит Мұқанов өмірі4 бет
«Жануарлар әлемін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимі»25 бет
Аң алау ұғымы және түрлері.10 бет
Балалардың сөздік қорын дамыту4 бет
Жануарлар дүниесі биосфераның құрамдас бір бөлігі.11 бет
Жануарлар дүниесін пайдаланудың түрлері және жануарлар дүниесін пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері14 бет
Жануарлар дүниесін қорғау31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь