Желтоқсан жеңіліс емес, жеміс еді

Шерудің алғы шарттары қазақ елінің қойнауында әбден пісіп-жетілген болатын. Алғы шарттың нышандары сонау қазақ елінің отар елге айналған күндерінен бастап 1986 желтоқсанға дейін жинақталған.
Кеңес өкіметінің халыктың қажеттілігін түгел өтемеуі идеологиялық тоталитарлизм және ғылым мен ағарту саласын қаржыландырудың артта калған принциптері шерудің бас көтеруіне себеп болды.
Ғылымдар, оның ішінде қоғамдық ғылымдар тарихта ресми саясаттың елгезек қызметшілеріне айналып ал мәдениет болса үлттық тамырынан қол үзіп, сұрқай тартып, өңінен айырыла бастады. 1954-1986 жылдар аралығында 600-ден астам қазақ тілінде оқытатын мектептер жабылды. Қазақ тілінің жағдайы төзгісіз халге жетті. Ол қоғамдық орындарда қызмет етуден қалып, тек тұрмыстық тілге айналды. Тілдің өзіндік өрісінде тарыла түсті, өйткені оны жастардың көпшілігі ұмыта бастағаны былай тұрсын ,тіпті оларда ана тіліне деген менсінбеушілік пайда бола бастады. Ұлгтық мәдениет пен тілден аластатудың осындай үзақ процесі мәңгүрттердің аумақты тобын дүниеге әкелді. Осындай, факторлардың салдарынан қазақ ұлтының көңіл-күйі ауырлай берді. Көптеген адамдар жарияларған қоғамдық саяси өмірді қайта құру бағытына үміт артты. 1986 жылдың ақпан, наурыз айларында Қазақстан Комунистік партиясының ХVІ сьезі болып өтті. Алайда бұл сьезде Республиканы Қазақстан әлеуметтік-экономикалық дағдарыстың себептеріне терең талдау жасай алмай тек жекеленген кемшіліктерді сынаумен шектелді. Бұрынғы жылдардағы сияқты үстірттік байқалып, кемшіліктер сын көзбен бағаланбады. Республиканың басшылығында ұзақ жылдар бойы отырған дарынды адам Д.А. Қонаевтың өзі де, бүкіл КОКІІ сияқты, әміршіл-әкімшіл жүйенің өкілі ғана болып қалды. Оған Республиканың етемендігі сөз жүзінде ғана жарияланған жағдайда жұмыс істеуге тура келді. Анағұрлым маңызды саяси шешімдер Мәскеуде қабылданып, ұлттық республикаға деректива ретінде жіберіліп отырды. Қандай да болсын жоғары жақпен келіспеушілік немесе қарсылық партиялық; тәртіпті бұзу немесе ұлтшылдық деп бағаланып, қатаң жазаға тартылды.
Басқасын былай қойғанда әміршіл-әкімшіл жүйе көсемдерге табынушылық пен иланушылықты Мәскеуде ғана емес республикалар мен облыстарда да жүргізіліп отырды.
Қазақстан басшыларының көз алдында Арал құрғап, казақ тілінің колданылу аясы тарыла түсті. Семей және басқа полигондарда үздіксіз жарылыстар жүргізіліп, әкімшіл жүйенің мәңгілік сыңарлары парақорлық, тамыр-таныстық, маскүнемдік пен халықтың әлеуметтік немқұрайлығы құлаш жайды.
1979 жылы Ақмоладағы жаппай толқу елеусіз қалып, тіпті көпшілікпен. жасырылды.
Біз комунистік деп аттап жүрген идеялармен тәрбиеленген адамдар үшін, 1985 жылғы тарихи сәуір бет бұрысы оңайға түскен жоқ. Қазақстандағы қайта құру процесі, еліміздің басқа аймақтары сияқты көптеген қиындықтар мен кедергілерге соқтықты.
Д.А. Қонаевтың тағдыры ескі алаңдағы Кремльде шешілді 1986 жылы желтоқсанның 16 таңертенгілікте Қазақстан Компартиясының пленумы болды. Пленумды КОКП орталық комитетінің хатшысы Г.П. Разумовский жүргізді. Пленум бар болғаны 18 минутқа созылды. Республиканы ширек ғасырға жуық басқарған саяси қайраткерді ауыстыру сияқты аса маңызды мәселелердің бірі осыншалықты қысқа мерзім ішнде шешілді. Д.А. Қонаевтың орнына Г.П. Разумовскийдің ұсынысы бойынша бұған дейін КОКП-ның Ульяновск облыстық комитетінің бірінші хатшысы болып істеген., республикаға мүлдем бейтаныс адам Г.В. Колбин тағайындалды Орталықтың мұндай екіжүзділігімен Қазақстан бірінші рет кездесіп отырған жоқ еді. Желтоқсанның 17 таңертен Алматыда жаппай толқу басталып, кейінірек ол республиканың басқа да қалаларына тарады, Г.В. Колбиннің республиканың жоғары да беделді басшылығына тағайындалуы толқу үшін тек сылтау ғана еді. Наразылыққа жылдар бойы қара халықтың намысын қайрай отырып жинақталған себептер түрткі болды.
1. Айдаров Ғ-Қазақстан тарихы -Алматы, 1996.
2. Маденов .Х Қазақ халқының арғы бергі тарихы–Алматы, 1995.
3. Назарбаев Н. Әділеттің ақ жолы–Алматы, 1991.
        
        ЖЕЛТОҚСАН ЖЕҢІЛІС ЕМЕС, ЖЕМІС ЕДІҰ.Алтыбаева, Қ.АсемжановаКерімбай атындағы №12 мектеп-ресурстық орталығы,Тараз қ.Шерудің алғы  ...  ...  ...  ...  ...  пісіп-жетілгенболатын. Алғы шарттың  нышандары  сонау  қазақ  ...  отар  елге  ... ... 1986 ... дейін жинақталған.Кеңес  өкіметінің  халыктың  қажеттілігін  түгел  ...   ... және ... мен ағарту  саласын  қаржыландырудың  артта  ... ... бас ... ... болды.Ғылымдар, оның ішінде қоғамдық ғылымдар тарихта ресми саясаттың  елгезекқызметшілеріне айналып ал мәдениет болса үлттық тамырынан қол  ...  ... ... ... ... 1954-1986 жылдар  аралығында  600-ден  астамқазақ тілінде оқытатын мектептер жабылды.  Қазақ  тілінің  жағдайы  төзгісізхалге ... Ол ... ... қызмет етуден қалып, тек тұрмыстық  тілгеайналды.  Тілдің  өзіндік  өрісінде  тарыла  түсті,  өйткені  оны  ... ... ...  ...  ...  ,тіпті  оларда  ана  тіліне  дегенменсінбеушілік пайда бола ... ... ...  пен  ...  ... үзақ процесі мәңгүрттердің аумақты тобын  дүниеге  әкелді.  ... ... ... ұлтының  көңіл-күйі  ауырлай  берді.  Көптегенадамдар жарияларған ... ... ... ... құру  ...  үміт  артты.1986 жылдың ақпан, наурыз айларында  ...  ...  ...  ... болып өтті.  Алайда  бұл  сьезде  Республиканы  Қазақстан  әлеуметтік-экономикалық  дағдарыстың  себептеріне  ...   ...   ...   ...   текжекеленген  кемшіліктерді  сынаумен  шектелді.  Бұрынғы  ...   ...  ...  ...  сын  ...  бағаланбады.   Республиканыңбасшылығында ұзақ жылдар бойы отырған дарынды адам Д.А.  ...  өзі  ... ... сияқты, әміршіл-әкімшіл жүйенің өкілі  ғана  болып  қалды.  ОғанРеспубликаның  етемендігі  сөз  ...  ғана  ...  ...   ... тура келді. Анағұрлым маңызды саяси  шешімдер  ...  ... ... деректива ретінде жіберіліп  отырды.  Қандай  да  болсынжоғары жақпен ... ... ... ... ... бұзу  ... деп ... қатаң жазаға тартылды.Басқасын былай қойғанда әміршіл-әкімшіл жүйе көсемдерге табынушылық  ... ... ғана емес ... мен ...  да  ... ... көз ... Арал құрғап, казақ тілінің  колданылуаясы  тарыла  ...  ...  және  ...  ...  ...  жарылыстаржүргізіліп, әкімшіл жүйенің мәңгілік сыңарлары  парақорлық,  тамыр-таныстық,маскүнемдік пен ... ... ... құлаш жайды.1979 жылы Ақмоладағы жаппай  толқу  елеусіз  қалып,  тіпті  көпшілікпен.жасырылды.Біз комунистік деп ... ... ...  тәрбиеленген  адамдар  үшін,1985 жылғы тарихи сәуір бет бұрысы оңайға түскен  жоқ.  ...  ... ... ...  басқа  аймақтары  сияқты  көптеген  қиындықтар  менкедергілерге соқтықты.Д.А.  Қонаевтың  тағдыры  ескі  ...  ...  ...  1986   ... 16  ...  ...  ...  пленумы  болды.Пленумды КОКП орталық комитетінің хатшысы Г.П. Разумовский жүргізді.  ... ... 18 ... созылды. Республиканы ширек  ғасырға  жуық  ... ... ... ... аса маңызды мәселелердің бірі  осыншалықтықысқа мерзім  ішнде  шешілді.  Д.А.  ...  ...  Г.П.  ... ... ... ... КОКП-ның Ульяновск облыстық комитетінің  біріншіхатшысы болып  ...  ...  ...  ...  адам  Г.В.  ...  ...  мұндай  екіжүзділігімен  Қазақстан   бірінші   реткездесіп отырған жоқ еді. Желтоқсанның 17  ...  ...  ...  ... ...  ол  республиканың  басқа  да  қалаларына  ...  ... ... ... да  ...  ...  тағайындалуы  толқуүшін тек сылтау ғана еді. Наразылыққа  жылдар  бойы  қара  ...  ... ... ... ... түрткі болды.Алматының алаңындағы 1986 жылғы желтоқсандағы қазақ жастарының бұл жиыныұлтшылдық бой ... емес еді.  Ол  ...  ...  ...  ...  ...  қарсы  бағытталмаған.  Алматыдағы  желтоқсан  толқуы-шын  мәнісіндеелімізде алғаш рет екі ... жаңа ... ...  қатпаған  демократияныңжәне ол кезде әлі өз күшінде ... ... ...  ...  еді,бұл  қасіреттің  ауқымы  мен  тереңдігі  халықтан  жасырылды.  ...  ...  ащы  ...  ...   ашылатыны   аян.   ...   ... ... ... ... орталық  комитетінің  біріншіхатшысы қызметінен босатып, орнына Г.В. Колбинді сайлаған, бұған 1986  жылғы16 желтоқсанда өткен  ІІленум  ...  ...  ...  айтылған  ұсынысқабайланысты  КОКП  орталық  комитеті  саяси  ...  ...  Г.В.   ... ... ... ... бірінші  хатшысы  болып  сайлануы,казақ халқының өмірлік мүддесіне  катысты  мәселелерді  шешудегі  ... ... ... ...  ...  ...  қалыптасуыбарысында  оның  20  хатшысының  3-уі  ғана  ...  ...  ...  ... ... мәнінің арта түскенін мойындауымыз керек.  Орталықтан  ... ... ... ...  ...  негізінен  мансаптыңжоғары бір баспалдағына көтерілуі үшін ... Сол ...  ...  ...  ...  басшы  орындары  дәл  осындай   күй   кешті.   Мысалы,Қазақстанда   Кеңес   ...   ...   бері   ...   ...  ...  ...  екі-ақ  қазақ  болды.  Ал   ... ... ...  оның  ...  мәдени  түрмысыменмүлде арласып көрмеген адамдардан  ғана  басшылар  ...  ...  ... ... жасақ  құрды.  Сол  басшылардың  бірде-біреуі  жұмыстанбосатылғаннан  кейін  Қазақстанда  қалуды  жөн   ...   ...   ... соншама солақай қарауы кейде тіпті  күлкілі  жағдайдың  ...  ...  ...  М.С.  ...  ...  келіп  тұрып,   самолетбаспалдағынан «Өзбек халқына жалынды сәлем!» -деп жар ...  ...  ... ... ... ... әуелі  тек  Алматы  қаласының  ...  ... ... ...  ...  ғана  топ  ...  мәлім.  Осы  топтыңорталық комитет Пленумына наразылық  білдіргенің  атап  өткеніміз  жөн.  Бұлнаразылық бейбіт шеру ... өтіп ... ... алды.  мемлекеттік  құрылыстықұлатуға  немесе  басқа  халықтарға  ...  ...  ...  ...   ...  ...  ...  комитеті  үйінің  алдына  жиналған  жастарПленум  шешімімен  ...  ...  ...  ...  ... ... ... Республика басшылығы  жастардың  өздерімен  терезесі  теңсөйлесуін ... ... ... пікірімен санасуды жөн  деп  таппады.  Қайтабұл саяси ... ... ... ... ...  ...  сан  ... қатысушылардан бірнеше есе көп күш дайындап  алды  да  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  тұрақты  әскери  бөлімшелердіңкүшімен басу туралы мәселеде күн тәртібіне қойылды.Республика  басшылығының  ...  ...   КСРО   ішкі   ...  А.В.  ...  ...  әр  түрлі   аймақтарынан   Алматыға   өзведомствосына қарасты әскерлердің арнайы  ...  ...  ...  ...  Бұл  ...  ...  ...  еді.  КСРО  Конституциясынажүгінетін болсақ, мұндай шешім тек Казақ КСРО ... ...  ... ... ... ... енгізілгенде  ғана  КСРО  Жоғарғы  СоветініңПрезидиум  заңы  саналмақ.  Бірақ  шағын  ғана  ...   тобы   ... ...  ...  ...  заңға  кереғар  әрекет  жасады.  Бейбітшерудің  ...  ...  ...  ...  ...   саясиосалдығы, күрделі  ахуалдардан  шығудың  тиімді  ...  да  таба  ... ... ... ... ... саналы  да  ұстамды  саясатқа  емес,күшке сүйенуі басты себеп болды. Бейбіт шеру жөнінде оған  ...  ...   ...   ...   алғашқы   мәліметтер   орталыққа-КОКП   орталықкомитетіне,  КСРО  ...  ...  ...  және   ішкі   істерминистірлігіне тоқтаусыз жіберіліп тұрды. Одан әрі  хабар  ...  ...  ... ... комитетінің желісі бойынша әрбір жарты  сағат  сайынберілді. КОКП Орталық комитетімен телефон арқылы белгіленген тәртіп  бойыншаКолбин сөйлесіп  ...  оның  ...  ...  бізге  белгісіз.  Бізгебелгілісі тек желтоқсанның  17-нен  18-не  ...  түні  ...  ...  қатысушыларға  Колбиннің  КОКП  Орталық  комитетінің  бас  ... ...  ...  отыр  ...  ...  ...  Бір  ғажабы,осыншама ауыр зардаптарға соқтырған маңызды шешімдердің бәрі ешқандай жазба-нұсқау,  бұйрықсыз  қабылданған.  ...  ...  ...   ... өтініші бойынша арнаулы  әскер  енгізілді,  желтоқсанның  17  ... ... ... тарату  кезінде  сапер  күрегін  қолданып  ерекшеқатыгездікпен ... ... КСРО ... ...  ...  ... курсанттары Мирошниктің Чебриковке жіберген өтініш бойынша  солкезде жиырма өрт сөндіру машинасы  қолданылды.  Лобовтың  ...  ...  ...  ...  ...  команданың  училищесінің   курсанттарыменбронетранспортерлері шығарылған, Ішкі Істер басқармасы басшылығының  ауызша.нұсқауы бойынша  алаңдағы  ...  ...  ...  ... ... ... орындарына  тіпті  информациялық  есептеу  жүйесіүйлеріне орналастырылып, қала сыртына шығарылды.Кеңес  өкіметі  ...  жаңа  ...  ...   ...   ... ... ...  оқиғалары  бүлік  ретінде  бағаланды.  Қала  шетелжурналистері  үшін:  жабық  ...  ...  ...   ...   ... үшін ... мен араққа» бейім жас қазақ ұмтылдары айыпталды.Тәртіпсіздіктерден...екі ай бойы Алматы бүкіл әлемнен аластатылды.Батыс ... алға ... ...  ...  ...  демонсграцияларғақатысушылардың көпшілігі темір тордың арғы жағында ... еді. 1986  ... ... зардаптары туралы ресми  деректер  кереғар  дәл  ... ... Ішкі ...  ...  деректері  бойынша  ұсталғандардыңсаны-2336  мемлекет  қауіпсіздігі  комитетінің   ...   ...   ...  ...  ...  2401  ...  ...  қамау  изоляторьшажеткізілген  және  қала  сыртына  апарылып  тасталған  ...   ... ... 8,5  ...  жуык  ...  ...  Денесіне  жарақаттүскен адамдардың саны 763-тен 1137-ге дейін деп ... Ал  ... ... ... адам дене ... ... ... саны 30 мыңға жуық адам болған, бірақ  ... ... 10 мың адам ...  ...  ...  қазақ  адвокатыдемонстранттарға қарсы қойылған күштер туралы 205 мың әскерлер  мен  20  ... ...  ...  ...  ...  ...   ...   қаттыжарақаттады. 18-ші желтоқсан күні  жасақшылардың  ...  ...  ...  да  ...  күшейтті.  Милиционер  де,  әскерлер   де   ... ... ... ... ... ... қазақ жастары Қайрат  Рыскұлбеков,Ербол Спатаев, Ләззат ... ... ... ... мен  кызғалдақтай  аруқыздарымыз болды.Рысқұлбеков өлім жазасын күтуде.Аты: Қайрат Рысқұлбеков.Жасы: 18-де.Тағылған  кінә:  Қазақстан  ...  ...  ...   ... ... Д.А. ... ... алынып, орнына орыс ұлтының  өкіліГ. Колбинді әкелуіне байланысты 1986 жылы 17-18 желтоқсанда ...  ... ... кезінде бір милиция қызметкерін өлтірді.Үкім: өлім жазасы.Міне, осы үкімнен кейін Қ. ... ... ... атаулыдан  үмітінүзді. Бірақ бұл  үкім  біраз  уақыт  өте  20  жыл  бас  ...  ... ... Осы ...  ...  ...  қымбатты  ата-анасына хат жазады. Онда «Міне ... ... ату ... ...  ... Бұл, ... біреуге қуаныш, біреуге жұбаныш, ал  біреуге  азап.Өз басым бүл  ...  ...  жоқ,  ...  асыл  ...  ...  Менсарылып, бұл тас зынданда жазықсыздан жазықсыз еш ...  ...  11  ... ... ... тамырым жұқарды, әбден шаршадым.Сол себептен, жазықсыз өз-өзімді жиырма жыл  бойы  қинағым  келмейді...-дейді.Осылай деп ... ... ... ... ... ... ... XХІ ғасырдың бір  туар  ұланы  өмірден  ерте  ...  Ол  ... ақын ... ма ... ...  шындықты  жақтаушы  «Желтоқсан»  партиясы  ...  ... ... ... ақын М. ... ... жылы тәуелсіздік алғаннан кейін жазықсыз кінә тағылғандар ақталды.Тәуелсіздік - қазақ халқының баға ... асыл ... Оның  баға  ... өтеу үшін жан ... жан ...  ...  дала  қанға  боялды.  Бірақбұның барлығы тәуелсіздік үшін, асыл ... ... ... асыл  ...  ,  ... ... лайық.Менің елім, менің елім!Гүлің болып егілемінЖырың болып төгілемін елім,Туған жерім менің Қазақстаным.Бұл 1986 жылғы желтоқсанда, ызғарлы қыста алаңға шыққан жас  ... ... яғни ... ... ...  сол  күні  ...  рухпен,сонау ертедегі бабаларының Отанды жаудан қорғағандағы секілді рухпен  алаңдабас көтерді : Сол күні олардың арманының негізі бір  ...  ...  ... ... ...  ...  оқ  ...  алмады,  оларды  суық  аяз  тоқтатаалмады, оларды тіпті алып күштің өзі тоқтата  алмады.  ...  ...  ... ... отар елге ... бері ... ... асау күш етін.Қазақ деген затым бар,Қайрат деген атым ... ... ... ... ... ... ... бар,Еркек тоқты құрбандық,Атам десең атыңдар-деген Қайрат,өзінің қызыл қанымен аппақ қарды  бояғанЛәззат-періштедей  ұл  қыздар.   Қазақстанның,   ...   ...   ... ... ... тыныш та дербес өмірінің негізін салушылары.Осы асыл ... ... ... ... үшін отқа түс күймейсің»  -деген  қазақта  мәнді  мақал  бар.  ... үлгі ...  ...  ...  суығына  тоңған  жас  өрен  ... жоқ, ... ... жоқ. Олар ... ... өмір  ...  ...  Аталған  әулиелер  бас  көтерген  желтоқсан  айы  қазақ  тарихыныңбеттерін алтын  әріптерімен  ...  ...  ...  тәуелсіздігіміз,  осыжелтоқсан шайқасындағы жеңіс. Қазіргі таңда ... ...  ер  ...  қалаған,  күмбезін  желтоқсанда  бас  көтерген  жастары  орнатқандербестік мұнарасы бар, ... ... ... ... ... ... Ғ-Қазақстан тарихы -Алматы, 1996.2. Маденов .Х Қазақ халқының арғы бергі тарихы–Алматы, 1995.3. Назарбаев Н. ... ақ ... 1991.  
        
      

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Барсакелмес қорығы туралы10 бет
Ғұндар. саяси тарихы. шаруашылығы. мәдениеті2 бет
1986 ж. желтоқсан оқиғасы10 бет
1986 жыл. 16 желтоқсан5 бет
1986 жылы 16 желтоқсан оқиғасы7 бет
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы17 бет
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы жайлы12 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен барысы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь