Желтоқсан жеңіліс емес, жеміс еді


Шерудің алғы шарттары қазақ елінің қойнауында әбден пісіп-жетілген болатын. Алғы шарттың нышандары сонау қазақ елінің отар елге айналған күндерінен бастап 1986 желтоқсанға дейін жинақталған.
Кеңес өкіметінің халыктың қажеттілігін түгел өтемеуі идеологиялық тоталитарлизм және ғылым мен ағарту саласын қаржыландырудың артта калған принциптері шерудің бас көтеруіне себеп болды.
Ғылымдар, оның ішінде қоғамдық ғылымдар тарихта ресми саясаттың елгезек қызметшілеріне айналып ал мәдениет болса үлттық тамырынан қол үзіп, сұрқай тартып, өңінен айырыла бастады. 1954-1986 жылдар аралығында 600-ден астам қазақ тілінде оқытатын мектептер жабылды. Қазақ тілінің жағдайы төзгісіз халге жетті. Ол қоғамдық орындарда қызмет етуден қалып, тек тұрмыстық тілге айналды. Тілдің өзіндік өрісінде тарыла түсті, өйткені оны жастардың көпшілігі ұмыта бастағаны былай тұрсын ,тіпті оларда ана тіліне деген менсінбеушілік пайда бола бастады. Ұлгтық мәдениет пен тілден аластатудың осындай үзақ процесі мәңгүрттердің аумақты тобын дүниеге әкелді. Осындай, факторлардың салдарынан қазақ ұлтының көңіл-күйі ауырлай берді. Көптеген адамдар жарияларған қоғамдық саяси өмірді қайта құру бағытына үміт артты. 1986 жылдың ақпан, наурыз айларында Қазақстан Комунистік партиясының ХVІ сьезі болып өтті. Алайда бұл сьезде Республиканы Қазақстан әлеуметтік-экономикалық дағдарыстың себептеріне терең талдау жасай алмай тек жекеленген кемшіліктерді сынаумен шектелді. Бұрынғы жылдардағы сияқты үстірттік байқалып, кемшіліктер сын көзбен бағаланбады. Республиканың басшылығында ұзақ жылдар бойы отырған дарынды адам Д.А. Қонаевтың өзі де, бүкіл КОКІІ сияқты, әміршіл-әкімшіл жүйенің өкілі ғана болып қалды. Оған Республиканың етемендігі сөз жүзінде ғана жарияланған жағдайда жұмыс істеуге тура келді. Анағұрлым маңызды саяси шешімдер Мәскеуде қабылданып, ұлттық республикаға деректива ретінде жіберіліп отырды. Қандай да болсын жоғары жақпен келіспеушілік немесе қарсылық партиялық; тәртіпті бұзу немесе ұлтшылдық деп бағаланып, қатаң жазаға тартылды.
Басқасын былай қойғанда әміршіл-әкімшіл жүйе көсемдерге табынушылық пен иланушылықты Мәскеуде ғана емес республикалар мен облыстарда да жүргізіліп отырды.
Қазақстан басшыларының көз алдында Арал құрғап, казақ тілінің колданылу аясы тарыла түсті. Семей және басқа полигондарда үздіксіз жарылыстар жүргізіліп, әкімшіл жүйенің мәңгілік сыңарлары парақорлық, тамыр-таныстық, маскүнемдік пен халықтың әлеуметтік немқұрайлығы құлаш жайды.
1979 жылы Ақмоладағы жаппай толқу елеусіз қалып, тіпті көпшілікпен. жасырылды.
Біз комунистік деп аттап жүрген идеялармен тәрбиеленген адамдар үшін, 1985 жылғы тарихи сәуір бет бұрысы оңайға түскен жоқ. Қазақстандағы қайта құру процесі, еліміздің басқа аймақтары сияқты көптеген қиындықтар мен кедергілерге соқтықты.
Д.А. Қонаевтың тағдыры ескі алаңдағы Кремльде шешілді 1986 жылы желтоқсанның 16 таңертенгілікте Қазақстан Компартиясының пленумы болды. Пленумды КОКП орталық комитетінің хатшысы Г.П. Разумовский жүргізді. Пленум бар болғаны 18 минутқа созылды. Республиканы ширек ғасырға жуық басқарған саяси қайраткерді ауыстыру сияқты аса маңызды мәселелердің бірі осыншалықты қысқа мерзім ішнде шешілді. Д.А. Қонаевтың орнына Г.П. Разумовскийдің ұсынысы бойынша бұған дейін КОКП-ның Ульяновск облыстық комитетінің бірінші хатшысы болып істеген., республикаға мүлдем бейтаныс адам Г.В. Колбин тағайындалды Орталықтың мұндай екіжүзділігімен Қазақстан бірінші рет кездесіп отырған жоқ еді. Желтоқсанның 17 таңертен Алматыда жаппай толқу басталып, кейінірек ол республиканың басқа да қалаларына тарады, Г.В. Колбиннің республиканың жоғары да беделді басшылығына тағайындалуы толқу үшін тек сылтау ғана еді. Наразылыққа жылдар бойы қара халықтың намысын қайрай отырып жинақталған себептер түрткі болды.
1. Айдаров Ғ-Қазақстан тарихы -Алматы, 1996.
2. Маденов .Х Қазақ халқының арғы бергі тарихы–Алматы, 1995.
3. Назарбаев Н. Әділеттің ақ жолы–Алматы, 1991.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ЖЕЛТОҚСАН ЖЕҢІЛІС ЕМЕС, ЖЕМІС ЕДІ

Ұ.Алтыбаева, Қ.Асемжанова
Керімбай атындағы №12 мектеп-ресурстық орталығы,Тараз қ.

Шерудің алғы шарттары қазақ елінің қойнауында әбден пісіп-жетілген
болатын. Алғы шарттың нышандары сонау қазақ елінің отар елге айналған
күндерінен бастап 1986 желтоқсанға дейін жинақталған.
Кеңес өкіметінің халыктың қажеттілігін түгел өтемеуі идеологиялық
тоталитарлизм және ғылым мен ағарту саласын қаржыландырудың артта калған
принциптері шерудің бас көтеруіне себеп болды.
Ғылымдар, оның ішінде қоғамдық ғылымдар тарихта ресми саясаттың елгезек
қызметшілеріне айналып ал мәдениет болса үлттық тамырынан қол үзіп, сұрқай
тартып, өңінен айырыла бастады. 1954-1986 жылдар аралығында 600-ден астам
қазақ тілінде оқытатын мектептер жабылды. Қазақ тілінің жағдайы төзгісіз
халге жетті. Ол қоғамдық орындарда қызмет етуден қалып, тек тұрмыстық тілге
айналды. Тілдің өзіндік өрісінде тарыла түсті, өйткені оны жастардың
көпшілігі ұмыта бастағаны былай тұрсын ,тіпті оларда ана тіліне деген
менсінбеушілік пайда бола бастады. Ұлгтық мәдениет пен тілден аластатудың
осындай үзақ процесі мәңгүрттердің аумақты тобын дүниеге әкелді. Осындай,
факторлардың салдарынан қазақ ұлтының көңіл-күйі ауырлай берді. Көптеген
адамдар жарияларған қоғамдық саяси өмірді қайта құру бағытына үміт артты.
1986 жылдың ақпан, наурыз айларында Қазақстан Комунистік партиясының ХVІ
сьезі болып өтті. Алайда бұл сьезде Республиканы Қазақстан әлеуметтік-
экономикалық дағдарыстың себептеріне терең талдау жасай алмай тек
жекеленген кемшіліктерді сынаумен шектелді. Бұрынғы жылдардағы сияқты
үстірттік байқалып, кемшіліктер сын көзбен бағаланбады. Республиканың
басшылығында ұзақ жылдар бойы отырған дарынды адам Д.А. Қонаевтың өзі де,
бүкіл КОКІІ сияқты, әміршіл-әкімшіл жүйенің өкілі ғана болып қалды. Оған
Республиканың етемендігі сөз жүзінде ғана жарияланған жағдайда жұмыс
істеуге тура келді. Анағұрлым маңызды саяси шешімдер Мәскеуде қабылданып,
ұлттық республикаға деректива ретінде жіберіліп отырды. Қандай да болсын
жоғары жақпен келіспеушілік немесе қарсылық партиялық; тәртіпті бұзу немесе
ұлтшылдық деп бағаланып, қатаң жазаға тартылды.
Басқасын былай қойғанда әміршіл-әкімшіл жүйе көсемдерге табынушылық пен
иланушылықты Мәскеуде ғана емес республикалар мен облыстарда да жүргізіліп
отырды.
Қазақстан басшыларының көз алдында Арал құрғап, казақ тілінің колданылу
аясы тарыла түсті. Семей және басқа полигондарда үздіксіз жарылыстар
жүргізіліп, әкімшіл жүйенің мәңгілік сыңарлары парақорлық, тамыр-таныстық,
маскүнемдік пен халықтың әлеуметтік немқұрайлығы құлаш жайды.
1979 жылы Ақмоладағы жаппай толқу елеусіз қалып, тіпті көпшілікпен.
жасырылды.
Біз комунистік деп аттап жүрген идеялармен тәрбиеленген адамдар үшін,
1985 жылғы тарихи сәуір бет бұрысы оңайға түскен жоқ. Қазақстандағы қайта
құру процесі, еліміздің басқа аймақтары сияқты көптеген қиындықтар мен
кедергілерге соқтықты.
Д.А. Қонаевтың тағдыры ескі алаңдағы Кремльде шешілді 1986 жылы
желтоқсанның 16 таңертенгілікте Қазақстан Компартиясының пленумы болды.
Пленумды КОКП орталық комитетінің хатшысы Г.П. Разумовский жүргізді. Пленум
бар болғаны 18 минутқа созылды. Республиканы ширек ғасырға жуық басқарған
саяси қайраткерді ауыстыру сияқты аса маңызды мәселелердің бірі осыншалықты
қысқа мерзім ішнде шешілді. Д.А. Қонаевтың орнына Г.П. Разумовскийдің
ұсынысы бойынша бұған дейін КОКП-ның Ульяновск облыстық комитетінің бірінші
хатшысы болып істеген., республикаға мүлдем бейтаныс адам Г.В. Колбин
тағайындалды Орталықтың мұндай екіжүзділігімен Қазақстан бірінші рет
кездесіп отырған жоқ еді. Желтоқсанның 17 таңертен Алматыда жаппай толқу
басталып, кейінірек ол республиканың басқа да қалаларына тарады, Г.В.
Колбиннің республиканың жоғары да беделді басшылығына тағайындалуы толқу
үшін тек сылтау ғана еді. Наразылыққа жылдар бойы қара халықтың намысын
қайрай отырып жинақталған себептер түрткі болды.
Алматының алаңындағы 1986 жылғы желтоқсандағы қазақ жастарының бұл жиыны
ұлтшылдық бой көрсету емес еді. Ол басқа халықтарға, соның ішінде орыс
халқына қарсы бағытталмаған. Алматыдағы желтоқсан толқуы-шын мәнісінде
елімізде алғаш рет екі күштің жаңа басталған, буыны қатпаған демократияның
және ол кезде әлі өз күшінде тұрған әкімшіл-әміршіл жүйенің қақтығысы еді,
бұл қасіреттің ауқымы мен тереңдігі халықтан жасырылды. Бірақ барлық
шындықтың ащы беттері қашанда ашылатыны аян. Желтоқсан оқиғасының
басталуына-Д.А. Қонаевты Қазақстан Компартиясы орталық комитетінің бірінші
хатшысы қызметінен босатып, орнына Г.В. Колбинді сайлаған, бұған 1986 жылғы
16 желтоқсанда өткен ІІленум себепші болды. Жоғарыда айтылған ұсынысқа
байланысты КОКП орталық комитеті саяси бюросының атынан Г.В. Колбин
Қазақстан Компартиясы орталық комитетінің бірінші хатшысы болып сайлануы,
казақ халқының өмірлік мүддесіне катысты мәселелерді шешудегі орталықтың
өрескел өктемдігі ретінде қабылданды. Қазақстан Компартиясының қалыптасуы
барысында оның 20 хатшысының 3-уі ғана қазақ болғанын ескерсек, бұл
оқиғаның саяси мәнінің арта түскенін мойындауымыз керек. Орталықтан келген
кадрлар Республика Компартиясының хатшысының қызметін негізінен мансаптың
жоғары бір баспалдағына көтерілуі үшін пайдаланды. Сол сиқты басқа ұйымдар
мен ведомстволардың басшы орындары дәл осындай күй кешті. Мысалы,
Қазақстанда Кеңес өкіметі орнағаннан бері Республиканың мемлекет
қауіпсіздігі комитетінің басшылығында екі-ақ қазақ болды. Ал орталық
тағайындаған Республикада туып-өспеген, оның халқымен, мәдени түрмысымен
мүлде арласып көрмеген адамдардан ғана басшылар жергілікті жерде өзінің
айтқанынан шықпайтын жасақ құрды. Сол басшылардың бірде-біреуі жұмыстан
босатылғаннан кейін Қазақстанда қалуды жөн көрмеді. Орталықтың шет
аймақтарға соншама солақай қарауы кейде тіпті күлкілі жағдайдың себепшісі
болды. Мысалы, кезінде М.С. Хрущев Қазақстанға келіп тұрып, самолет
баспалдағынан Өзбек халқына жалынды сәлем! -деп жар салғаны көпке мәлім.
Оқиға барысына оралатын болсақ, әуелі тек Алматы қаласының жұмысшы және
студент жастарының тұратын шағын ғана топ қүралғаны мәлім. Осы топтың
орталық комитет Пленумына наразылық білдіргенің атап өткеніміз жөн. Бұл
наразылық бейбіт шеру түрінде өтіп саяси сипат алды. мемлекеттік құрылысты
құлатуға немесе басқа халықтарға қарсы әрекет жасауға шақырған жоқ.
Республика Компартиясы орталық комитеті үйінің алдына жиналған жастар
Пленум шешімімен келіспейтіндітерін білдіріп, соған байланысты түсінік
беруді талап етті. Республика басшылығы жастардың өздерімен терезесі тең
сөйлесуін корлық санап, олардың пікірімен санасуды жөн деп таппады. Қайта
бұл саяси наразылық өкіметке қауіп төндіру ретінде бағаланып, сан жағынан
шеруге қатысушылардан бірнеше есе көп күш дайындап алды да алаңды қоршап
алуға бұйрық алды. ТІпті жастар жиынының тұрақты әскери бөлімшелердің
күшімен басу туралы мәселеде күн тәртібіне қойылды.
Республика басшылығының қоярда-қоймас сұрауымен КСРО ішкі істер
министірі А.В. Власов еліміздің әр түрлі аймақтарынан Алматыға өз
ведомствосына қарасты әскерлердің арнайы бөлімшелерді әкелу туралы шешім
қабылдады. Бұл қателіктен туындамаған шешім еді. КСРО Конституциясына
жүгінетін болсақ, мұндай шешім тек Казақ КСРО Жоғарғы Советінің ұйғарымымен
Алматы қаласында төтенше жағдай енгізілгенде ғана КСРО Жоғарғы Советінің
Президиум заңы саналмақ. Бірақ шағын ғана басшылар тобы Республика
өкіметінің атынан шешім қабылдап, заңға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Желтоқсан көтерілісі
Желтоқсан батырлары
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы
Желтоқсан жаңғырығы
Желтоқсан ызғары
Желтоқсан оқиғасы
Жеміс шаруашылығы
Желтоқсан құрбандары
Желтоқсан оқиғалары
Жеміс өсімдіктерінің өсу және жеміс салу заңдылықтары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь