Абай Құнанбаев (1845-1904)

Қазақтың ұлы ақыны Абай (Ибраһим) Құнанбаев 1845 жылы Семей облысы, қазіргі Абай ауданы, Шыңғыс тауында дүниеге келген. Өз әкесі Құнанбай, атасы Өскенбей, арғы атасы Ыағызбай –бәрі де Тобықты руларының билеушілері, ірі феодалдар болған. Құнанбайдың Құдайберді, Тәңірберді, Абай, Ысқақ, Оспан, Ысмағұл деген жеті баласы болған. Солардың ішінде жас кезінен –ақ ерекше көзге түсіп, ата –анасының қатты үміт күткен баласы –Абай. Сырт көзге момын және сөзге жанғыш, аңқау Абай жас кезінен өлең, әңгімеге әуес болады, ертегі –аңыздарды құмарта тыңдайды. Әжесі Зере мен анасы Ұлжанның аузынан естіген ертегі –аңыздар Абай сусындаған халық әдебиетінің алғашқы үлгілері саналады. Кішірек кезінде ауыл молдасынан аздап сауат ашқан Абайды әкесі он жасында Семейге оқуға жібереді. Әуелі ол Ғабдул –Жаппардың, кейін Ахиет –Ризаның медресесінде оқиды. Болашақ ақын өзімен сабақтас шәкірттерден анағұрлым үздік оқыған. Мектепке жүргізетін дін сабағын жеңіл үлгеріп, бос уақытын кітап оқуға, өз бетімен ізденуге жұмсайды. Шығыстың классик ақындары: Низами, Сағди, Хафиздардың шығармаларымен, дастан, хиссаларымен Абай осы кезде танысады. Балалық шағындағы өлең жазамын деген талабын:
Файзули, Шамси, Сайхали,
Наваи, Сағди, Фирдоуси,
Хамса, Хафиз бу һәммәси
Мәдет бер, я шағири фәрияд! –деп Шығыс ақындарына сиынудан бастауы да Абайдың оларға деген сол кездегі ынтасын байқатады. Медреседегі діни уағыздармен шектеліп қалмай, араб, парсы, түрік тілдерін оқып –үйренуі - Абайдың едәуір табысы. Медресенің соңғы жылында Абай мұсылменша оқумен тоқталмай, Семейдегі «Приходская школаға» түсіп, үш айдай орысша да оқыған. Бұл –Абайдың кейін өз бетімен оқуына негіз болған.
Он үш жасында Абайды әкесі Құнанбай оқудан шығарып, өз қаласына алады да, ел билеу әдісін үйретіп, өз үлгісіне баули бастайды. Ел басқару ісінде өз орнымды басар ұлым осы болар деген дәмемен Абайға жол –жоба көрсетіп, өзінше тәрбиелейді.
        
        Абай Құнанбаев(1845-1904)Қазақтың ұлы ақыны Абай (Ибраһим) Құнанбаев 1845  жылы  ...  ... Абай ... ...  тауында  дүниеге  келген.  Өз  әкесі  Құнанбай,атасы ... арғы ... ... ... де Тобықты руларының  билеушілері,ірі феодалдар  ...  ...  ...  ...  ...  Ысқақ,Оспан, Ысмағұл деген жеті баласы болған. Солардың  ішінде  жас  кезінен  –ақерекше көзге түсіп, ата ...  ...  үміт  ...  ...  ...  ... момын және сөзге жанғыш, аңқау Абай жас кезінен  өлең,  әңгімеге  әуесболады, ертегі –аңыздарды құмарта тыңдайды. Әжесі Зере  мен  ...  ... ... ... ... Абай ...  ...  әдебиетінің  алғашқыүлгілері саналады. Кішірек кезінде ауыл молдасынан аздап сауат ашқан  ... он ... ... ... ... ... ол ...  –Жаппардың,  кейінАхиет  –Ризаның   медресесінде   оқиды.   Болашақ   ақын   ...   ... ... үздік оқыған. Мектепке жүргізетін дін  сабағын  жеңілүлгеріп, бос уақытын кітап оқуға, өз  бетімен  ізденуге  жұмсайды.  ...  ...  ...  ...  Хафиздардың   шығармаларымен,   дастан,хиссаларымен Абай осы ... ... ... шағындағы өлең  жазамын  дегенталабын:Файзули, Шамси, Сайхали,Наваи, Сағди, Фирдоуси,Хамса, Хафиз бу ... бер, я ...  ...  ...  ...  ...  сиынудан  бастауы  даАбайдың  оларға  деген  сол  кездегі  ынтасын  байқатады.  ...  ... ... ... ... ... ... тілдерін  оқып  –үйренуі   -Абайдың едәуір табысы.  Медресенің  соңғы  жылында  Абай  ...  ... ... ... ... түсіп, үш айдай орысша да  оқыған.Бұл –Абайдың кейін өз ... ... ... ... үш ... ... ... Құнанбай оқудан шығарып, өз қаласына  аладыда, ел билеу әдісін үйретіп, өз үлгісіне ... ... Ел  ...  ... ... ... ұлым осы болар деген дәмемен  Абайға  жол  –жоба  көрсетіп,өзінше тәрбиелейді.Ел ісіне араласу –зерек те ...  жас  ...  ел  ...  халықтыңөмірі мен кеңірек танысуына жол ашады, әкесіне қошеметші ретінде ере  жүріп,ол сол  кездегі  шешен  ...  ...  ...  ...  өзі  де  сөзүйреніп, билікке қажет қазақтың ескі ... жол ... ...  тақпақтайайту үлгілерін зерттейді. Бұл жол Абайды халықпен жақындастырады, ол көп  елтарихымен таныса келе, ақыл –ойы толысып, ... түсе ...  ...  ... ... ... ... мінездерін ұнатпай, оған «Сен жұрттың  бәріменкүліп сөйлесесің, жайдақ су сияқтысың, жайдақ суды  ит  те,  ...  ... ... ... ... ... кісі танымайтын  желбегейжүрген кісінің басына үйірмелейді» -деп мін тағады.  ...  ...  ...  ... ... бар ... –саранға ғана тиетін шыңыраудағы судан  да,қойшы ... ... ...  ...  ...  пайдасы  тиетін  жайдақ  суартық деп білем», -дейді. Осы қақтығыстан кейін Абай  әке  ...  ... ... ... ... ... ...  сол  кітаптан  орыс  мәдениетініздейді,  60 –жылдардың аяқ ... ...  Абай  ...  ...  өзбетімен  оқу  арқылы   дамытып,   орысша   кітаптарды   көп   ...   ...  ...  өзі  ...  ...  ...  кісі   жіберіп,   кітаптаралдыртады.Өлеңдері.Өлең жазуға бала  ...  ...  және  ...  ...  ... ұшыны  шашырығанымен,  бірыңғай  жазу  жұмысымен  80-жылдардың  ортакезінен бастап Абай ақындық жолға бір жола бет ... ... ...  ... ... замандасы  Көкпай  атынан  таратып  жүрген  Абай  1886  ... өз ... ...  өмір  тәжірибиесінің  молаюы  және  көркем  ...  ... ... ... ... Ел басқару ісіне жас  өспірім  кезіненараласқан абай туған халқының тұрмысындағы  сәулелі  және  ...  ... ...  оның  ...  жан  –жақты  таниды.  Сондықтан  халқына  пайдалыістерін көркем сөзбен, ... ...  ...  ...  ...  ... әдебиетінің жырлары шешендік  сөз  бен  өлең  –жырлар  болатын.  Бірақбұлар Абайды қанағаттандырмайды.  ...  бише  ...  бос  ...  ...  мкл  үшін  ...  зарлап»  деді  ол.  ...  Абай   ...   ... тіл, ... ... ... көп нәр  ...  оның  дәстүрлерінжаңа реалистік жазба әдебиетке  шексіз  үлгі  ...  Оның  көп  ... мен  ...  Бұларды  өлеңдеріне  ретін  тауып  қосып  отырған.Мысалы: ... ... аз, ...  ...  көп»  ...  ...  өлеңінде«Бермегенге бесеусің, Аларманға және алтау» деген түрде алған.Абайдың жазу жұмысында үлгі ...  ...  ...  орыс  ... оның 19 ғасыры болған.  Ахмет  Ризаның  медресесінен  кетер  алдындаАбай үш айдай орыс ... ... осы ... ... жаза  және  ...  ... ... Абай ендігі жерде керек кітаптарда  іріктеп,  жүйе  ... ... Ол ... ... ...  ...  ...  Ресейдегі  саясиағым, қоғамдық дамудың мәселелерін қарастырады.Абайша, ақындақтың құралы –тіл, «Өткірдің жүзі, Кестенің  ...  ... ... ...  ...  ...  ...  өткір  бола  алмайды.Осындай ұғымдағы  Абай  ...  ...  ...  ...  ...  –тілұстартып, өнер шашпақ» дейді. Қазақ тілін көркемдіктің биігіне  көтеру  үшіноған араласып жүрген бөтен сөздерден  ...  ...  ...  ...  сөз»дейтіні: біріншіден, ауызша  немесе  ...  ...  ...  бір  ... жоқ ... ... ... жүруі:екіншіден, қазақ тіліне  исламдіні арқылы кірген, ... ... ... ... ... орынсыз  араласыпкетуі. Белинскийдің қағидасын қолданатын Абайдың  да  ...  ...  ... сөз ... ... қиысьырар ер данасы. Тілге жеңіл, жүрекке  жылытиіп, теп –тегіс жұмыр келсін айналасы». Осылай жазылған ... ғана  ... ... Абай ... мазмұнға  бірінші  орын,  түрге  екінші  орынберіп, ... «іші ... ... ... болсын дейді. Өзі тек  қана  осындайөлең жазуға ұмтылды және сол  ...  ...  да,  ...  ...  Абайөлеңдері түгелімен өзі  өмір  сүрген  ...  ...  ...  ... және ... жақтарын сипаттауға арналан.Сөйтіп, Абайдың ақындық тілі өзінің байлығымен алуан түрлі  үлгілердіңмолдығымен ... ... ... тіліне негіз болды.Поэмалары.Абайдың  үш  поэмасы  бар.  Олар:   «Мағұт»,   «Ескендір»,   ... ... ... ...  ...  ...  ...  де,  ақынның  гуманистік   ой–пікірін тереңірек танытатыны да «Ескендір».«Ескендір» поэмасы ... ... ... ... ...  атпентараған, Еуропаға Александр  Македонский  деген  атпен  белгілі  ... ... ... ... ...  бұл  тақырыпты  өзінен  бұрынғы  ақындар  үлгісінің  ешқайсысынабұрмай,  ...  ...  Ақын  ...  өмірбаяндық  деректерін   дәлкелтіреді де, оның дүние жүзін күшпен жаулап алмақ болған қанқұмар  саясатынсынайды. Соған орай ... жас ... ...  ...  ...  ... ... Аристотельді кіргізеді.Поэма  әділдік  пен   жауыздықтың   тартысынан   құралады.   ... ... пен ... ... көрсете келіп, ақын  әділдік,даналықты соған қарсы ұсынады. Қақпа мен ... көз ... ...  ретіндеалады да, ол жұмбақтардыақылға шештіреді.Бұл –адам көз сүйегі, -деді ханғаТоя ма адам көзі мың –мың санға?Жеміт көз жер жүзіне ... ... ... құм ... ... ... ... Ескендірге ой  салады,  ол  алғанжолынан  қайтады.   Сөйтіп,   ақын   ...   ...   ... ... ... бір ... – әділдік пен  жауыздықтың  бетпе  –бет  кездесуінетопталады  да,  кейіпкердің  мінез  ...  іс  ...  ...  ... Поэманың бас кейіпкері Ескендір шығармадағы  уақиға  арқауы  болып,оның өне ... ... ... ... суреттер мен қажетті баяндаулар, диалок  пен  лирикалықшегініс ... ... Бұл ... ...  ...  ...  ... әдебиетін оқып, зерттеуге ден қойғанда Абайдың алдыңғы  кезекте  оқығанақындарының бірі –А.С. ... ... ... ...  ...  қоғамдағы  орны  менкөркем сөздің  рөлі  ...  ...  ...  ...  ...  ... де ықпалы зор.Пушкиннің «Евгений Онегині» Абай көңіліне тіпті  жақын  ...  ... ... ... ... ...  бірін-бірі  сыйлап,  риясыз  сүйген  жасжігіт пен қыздың тіршілік талқысының себептерінен ... ...  опық  ... ... ... ... ... арқылы Абай қазақ  жағдайындағы  соғанұқсас тағдырлар мұңын жоқтады. Татьяна өзі қазақ даласына ән ... ... ... ұзақ оқып, зерттей  келе,  оны  аударумен  Абайдыңкөбірек шұғылдағаны -1889 жыл. Бұл жылы  ол  ...  ...  ... ... өлең аударады. Олардың көбі  –Онегин  мен  Татьяна  арасындағыхаттар. Пушкин шығармаларын аудару  арқылы  Абай  өз  ...  ой  ...  ... туғызды. Көркемдік түр ізденістерінде Абай  Пушкинді  ...  ... ... өлең ... ...  өмір   ...   дәуірі   декабристер   қозғалысынанбасталып,  ...  ...  ...  ...  өктемдік  алған   кезіболатын. Соған орай ұлы ақынның шығармалары өз қоғамы  мен  оның  ... ашу ... ...  толы  ...  өлеңдерінің  кейіпкері  –күрестіаңсаған, заманының сырына қанқ және  оған  қарсы,  ...  ...  Ол  ... мен патшашыл көзқарастарды аяусыз әшкереледі.Лермонтов шығармашылығының осы сарыны  Абайға  тым  ...  еді.  ... ... ... ... ... аяусыз  күрескенАбай өз ойын іске асыра алмай, көп  достарынан  түңіліп,  жалғыздық  тартты.Кеудесі ыза мен кекке ... өзі ... ... аяусыз  сынап  –шенеді.Осы жолдағы ізденіс үстінде ол Лермонтов ... ... да, оны  ... ... ... ... 80-жылдардың орта кезінен бастап, заман  мен  оныңадамдары туралы ойлағанда («Қалың елім,  қазағым»,  «Адасқанның  алды  ... ... ... көп ... ... ... сыры осында болатын.Абай Лермонтовтан жалпы саны  27  шығарма  ...  ...  бәрі  ... ... ...  Лермонтовтан  тіпті  мұңдас  болып,  қазақ  ... ... ... өз ... ... ... ... көп  тереңдегенінаңғартады. Оның сыншылдықтары өткірленіп, күшейе түседі.Қара сөздері.Абайдың ... ... 1890 жыл мен 1898 жыл  ...  жазылған  біралуан шығармалары –«қара сөз» деп  аталады.  Жалпы  саны  қырық  алты  ... Оның алты ... ... ... ... Бұл  ...  қосылатындар  Оналтыншы, Он сегізінші, Он  тоғызыншы,  Жиырмасыншы,  Жиырма  ...  ...  ...  ...  сөздері.  Жалпы  қара  сөздерден  мазмұн,  тақырыпжағынан өзгешерек ... ... ...  сөз.  Ол  ...  ...  –очерктәрізді. Қазақ халқының қайдан шыққандығына арналған дәлелді, деректі  қысқазерттеу сияқты.өзге Қырық бес сөздің ішінде көлем  ...  ең  мол  ... ...  қол  жазбаларында  «Ғақлиат  тасдиқат»  деген  атпен  бөлекшекөшіріліп жүретін дін, мораль ... ... бір ... ой  ... Бұл ... сегізінші сөз. Осыдан  соң  қара  сөзбен  жазылған  мысал,өсиет есебіндегі Сократ  пеноның  ...  ...  ...  Бұл  ... сөз. ... қара ... және де өзгешерек  қалыптанған  Абайдыңотыз жетінші сөзі. Бұл бөлімшеге өзге қара  ...  ...  ...  бүтіншығарма емес.Жалпы алғанда Абайдың осы барлық  қара  сөз  ...  ...  ...  ...  бір  бөлек,  бір  ...  ...  ...  ...  ... емес.  Бұрынғы  жазушылар  қолданған  естелік,  мемуар  да  ... ... ... ... осы ... Абайдың өзі тапқан, бір  алуанкөркем  сөздің  түрі.  Кейде  бұлар   ...   ...   және   ... ... ... ... өсиет, толғау тәрізді.Бұл шығармаларда Абай  өзінің  оқушыларымен  әңгімелесіп,  жүзбе  –жүзкездесудегі мәслихат, кеңес құрып отырған ойшыл  ...  ...  ...  ...  қарағанда  Л.Н.Толстойдың  «Круг  чтения»  деп   аталатынеңбегіне ұқсас. Толстой өзінен ... ... көп ...  жайлардан  жазғантолғаулы терең пікірлерін жиып топтап, өз  оқушыларына  бірнеше  кітап  етіпұсынған. ... ...  ...  ...  ...  тыныш,  тату  әңгімеөткізем дейді. Сөз бастағанда әрбір жайлардан өз ойларын ...  ...  ...  қара  ...  ...  ақындық  мұраларынақосылған  бағалы  қазына  дейміз.  Абайдың  өз   ...   ...   ... ... құрылыспен, күнделік  сан  алуан  надандық,  ... ... ... ... байланысты  туған  шығармаларды  көрдік.Қара ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  өзқалпында бұлжытпай толық танытып береді. Рас,  біздің  заманымыз  үшін  Абайсынап, суреттеп отырған ортаның барлық болмысы,  ...  ...  және  ... ... ... күнделікті өмірімен байланысты атап  отырған  мақсаттары,кейбір ұсыныс ойлары –бәрі де ескірген.Екінші –Абайдың адамгершілік  жөніндегі  ...  ...  ... ... біздің заманға да бағасы зор шындықтары, тәрбиелік ойлары  ... Бұл жағы ... ... ... ... ... түсінікті жайлар.Абай Афоризмі.Абай поэзиясы түгелімен лирикалық өлеңдерден  құралады.  Ол  ... ... бой ... ... ...  Абай  қысқа  өлеңдерінде  табиғаттыңбейнесін, адам портретін жасауға, оның ішкі –сыртқы ... ...  ... ... өте ... Қай ...  жазған  өлеңінде  болса  да,қазақ жерінің, қазақтың ұлттық сипатының  ...  ...  ...  тұрады.Мысалы: қысты ол: «Ақ киімді денелі,  ақ  сақалды,  Соқыр,  мылқау,  танымастірі жанды... Кәрі  ...  ...  ...  әлек  ...  деп,  ...  қаталшалдарына ұқсатады. Сонымен қатар, қазақтың сол кездегі қыста да  киіз  ... ... ... «Борандай бұрқ  –сарқ  етіп  долданғанда,  Алтықана ақ орда  үй  шайқалды»  дейді.  ...  ...  ...  ... ... басқа ауылдың әлеуметтік өмірі де, бай  мен  жарлыныңтұрмысындағы айырмашылық та, таптық  ...  те  ...  ...  ...  «Жаз»,  «Күз»,  «Қан  сонарда»,  «Желсіз  ...   ...   ... ... бар» ... ... ірі ... қолына  шыққан  ғажапсуреттердей өте көркем, өте ұғымды, сонымен бірге бұл  тек  ...  ...  ...  ...  ...   пысықтарды,   тағы   сондайтиптерді ... көз ... тірі ... ...  ...  Өзініңжәне өзгелердің жан –жүйесін  сипаттағанда  да  Абай  өте  шебер.  Жастардыңмахаббат сырын ... де  ...  жан  ...  ...  Абайдан  бұрынғықазақ поэзиясында негізінен «қара өлең» және «жыр»  аталатын  екі  –ақ  ... ... ...  өз  ...  осы  екі  ...  де  ...  ... Бірақ ол қазақ поэзиясының өлшемімен ғана  қанағаттанып  қойғанжоқ.Абай тыңнан  жасаған  өлшемдерінің  сауатсыз  ...  ... ... ... болу ... да ... өзінің реализімімен, филисофиялық терең даналық пікірлерімен,  өзадамгершілігімен, кіршіксіз мөлдір сезімімен,  ақындық  керемет  құдіретіменөзінен кейінгі қазақ әдебиетінің асыл ... ... ... ...  айналды.Ол кешегі аға буын әдебиетшілерімізге үлгі болды.  Ол  ...  жас  ... ... ... ... қаламгерлерінің бәріне де өнеге. Қазір  сауаттыжұртта Абай есімін білмейтін адам кемде –кем. Сонымен, ұлы ақынның  көздегенмақсаты, көксеген арманы  тек  ...  ...  ғана  ...  ...  ...  ғажап  қазынасы  халық  иілігіне  ...  Оның  ...  ... ... және бір ... мен бір ...  берілді.  Ұлы  ақынныңдаңқы дүние жүзіне жиылып, оның асыл қазынасы шын мұрагерлерін тапты.Абай Құнанбаев.Хронологиялық кесте.|1845ж        ... ... ... Абай ауданы, Шыңғыс тауының етегінде   ||             ... ...                                             ||1870ж        ... жер ... ... жас ...           ||             ... кездеседі.                                  ||1880ж        ... ... ол ... ... сияқты айдауда      ||             ... ... ...                             ||1880ж        ... ... ... біржола бет бұрды.                       ||1886ж        ... ... ... Абай өзі ... ... ... Көкпай   ||             |деп ... ... ... ... ... тағы Көкпай    ||             ... ...                                              ...   ... ... әркідік жазған өлеңін замандасы Көкпай атынан   ||             ... ... Абай өз ... ...                      ||1882ж        ... ... бар деп ... ... бұл ...    ||             ... ... болуымен қатар, ақынның сөз өнері жолындағы||             ... ... ...                                    ||1886ж        ... ... таппай мақтанба» өлеңін жазады.                 ...   |1880 ... ... 1886 ... ... Абай ... ... жазып ||             ...                                                      ||1889ж        ... ... ... ермек үшін» өлеңі шықты.              ||1886-1890ж   ... ... төрт ... ... ... ...         ||1900-1904ж   |«Қара сөздер» ауру ақын өндіртіп еш нәрсе жаза ...     ||1904ж        |23 ... ... ...                                  ... ... мен ...  ...  өскен  ортасы  жайлы,  халық  ауыз  ...  ... ... ... ... ... Абайдың ғылым, білім үйрену туралы өлеңдерін талдаңдар?3. Абайдың сатирасы жайлы не білесіңдер?4. Абайдың қазақ өлеңінің құрылысына кіргізген жаңалықтары неде?5. Абай қара ... ... ...  ...  ...  ... ... қандай?6. «Абай реализмі» дегенді қалай түсінесіңдер?7. «Ескендір» поэмасының басқа поэмалардан ... ...  
        
      

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев (1845-1904)7 бет
Абай Құнанбаев.(1845-1904)7 бет
Абай Құнанбаевтың ағартушылық тағылымы (1845-1904)6 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбаев туралы7 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Абай өмірбаяны11 бет
Абай Құнанбайұлы. (1845-1904)3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь