«Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарын анализдеу

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1. Ақша қаражаттары есеп айырысу құралы ретінде ... ... ... ... ... 7
1.1 Ақша айналымы және оны ұйымдастыру принциптері ... ... ... ... .7
1.2 Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру ... ... ... ... .12

2. «Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарының есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.1 «Өзенмұнайгаз» ӨФ қызметінің сипаттамасы және оның негізгі қаржы.экономикалық көрсеткіштерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.2 «Өзенмұнайгаз» ӨФ .нің кассадағы ақша қаражаттарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.3 «Өзенмұнайгаз» ӨФ .нің есеп айрысу шотындағы ақша қаражаттарының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

3. «Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарының талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
3.1 Ақша қаражаттар аудитінің ақпарат базасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
3.2 Ақша қаражаттары қозғалысын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48



Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57
Қолданған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
Бухгалтерлік есептің мәліметтері көмегімен қалыптасқан ақпарат шаруашылық субъектіні және оның құрылымдық бөлімшелерін жедел басқару, мемлекеттік қаржылық есеп берулерді, экономикалық жобаларды және ағымдағы жоспарларды құрастыру сонымен қатар ел экономикасының даму заңдылықтарын зерттеу үшін қажет.
Қазіргі шаруашылықтың жаңа шарттарына қатысты шаруашылық субъектінің күрделі экономикалық механизмін нақты және дұрыс ұйымдастырылған есеп жүйесімен қалыптастырылған өзуақтылы, толық және шынайы экономикалық ақпаратсыз басқару мүмкін емес.
Экономикалық қызмет жұмысшылары ең бастысы бухгалтерия персоналы бухгалтерлік есеп және есеп беру жүйесін толық, дұрыс білу қажет яғни оны күрделендірмеу және қымбат етпеу сонымен қатар шаруашылық субъектінің бухгалтерлік және салық есебі қызметін ретттейтін тәртіпке байланысты нұсқауларды, тәртіптерді және нормативті актілерді қатаң тәртіпте сақтау тиіс.
Қазақстанда қалыптасқан бухгалтерлік есептің жаңа жүйесі кәсіпорындарды ішкі және сыртқы инвесторларға ашық болуға негізделген. Жоғарыда айтылғандар нәтижелі болуда кәсіпорында ақша қаражаттарының есебін жүргізу тәртібі маңызды орынға ие.
Диплом тақырыбын орындауда келесі мақсат қойылды – кәсіпорында ақша қаражаттарының есебі мен аудитін ұйымдастырудың негізгі сұрақтарын ашу. Қойылған мақсатқа жетуде келесі міндеттер шешілуі тиіс:
 кәсіпорындағы ақша қаражаттарының есебі мен аудиті үшін қажет ақпараттар көздерін және мәнін анықтау;
 кассалық, есеп айырысу және басқа шоттар бойынша операциялардың есебін ұйымдастыруды зерттеу;
 кассалық және банктік операцияларға аудиторлық тексеру әдістерін қолдану;
 ақша қаражаттарының қозғалысына талдау жүргізу;
Көзделген міндеттердің орындалуы заңды тұлға болып табылатын «Өзенмұнайгаз» ӨФ, яғни өз атынан мүліктерді сату және сатып алу құқығына ие кәсіпорыны мысылында алынды.
Кәсіпорынның қызметі Қазақстан Республикасының әрекет етуші және Жарғы тәртібіне сәйкес келеді. Серіктестік жеке балансқа, есеп айырысу шотына ие және өзінің фирмалық бланкелері, мөрі және штампы бар.
Кәсіпорын Қазақстан Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған және ӨФ Жарғысына сәйкес диверсификациялау тәртібімен қызметтің басқа да түрлерін жүзеге асырады.
Қазақстанда осы уақытқа дейін қолданылған бухгалтерлік есеп және аудит жүйесі халықаралық тәжірибеге және елдің дүние жүзлік экономикалық кеңістігіне кіруіне кедергі болды.
1. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп», Алматы 2003, В.К.Радостовец, Т.Ғ.Ғабдуллин, В.В.Радостовец, О.И.Шмидт. Беттер: 246-275, 278-349.
2. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» : оқулық / Қ. К. Кеулімжаев, Н. А. Құдайбергенов. - Алматы : Экономика, 2006.
Беттер 140-172, 274-287.
3. Қазақстан Республикасының Заңы «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп туралы»
4. ҚР-ң 1999 ж. 17 сәуірдегі «Салықтар және тағы басқа да міндетті төлемдер туралы» заң күші бар ҚР Президентінің жарлығы
5. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов «Бухгалтерлік есеп принциптері», Алматы 2003, Экономика;
6. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева «Қаржылық есеп», Алматы 2001, Экономика;
7. Мырзалиев Б.С, Сәтмырзаев А.А, Әбдішүкіров Р.С «Бухгалтерлік есеп теориясы және тәжіриебесі» Алматы 2008 жыл;
8. Мамыров Н.К., Мұса А.О., Құдайбергенов Е.Қ, Әбішев Ж.Ш., Төленов І.М. “Орысша- қазақша қазіргі экономикалық терминдердік түсіндірме сөздігі” Алматы: Экономика, 1999 жыл.
9. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Е.Т., Жұмағалиева Ж. Т. “Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау” Алматы: Экономика 2001 жыл.
10. “ Аудит туралы” стандарттар Алматы, 1998 жыл.
11. Дюсембаев К.Ш. “Аудит теориясы” Алматы, 1995 жыл.
12. Дюсембаев К.Ш., Егенбердиева С.К., Дюсембаева З.К. “Қаржылық есеп берудің аудиті және талдау” Алматы, 1998 жыл.
13. Подольский В.И. “Аудит” Москва, 1997 жыл.
14. Данилевский Ю.А. “Аудиттің жалпы сұрақтары мен жауаптары” Москва, 1996 жыл.
15. Радостовец В.К., Тасмагамбетов Т. және басқалар “Қаржылық есеп”. Алматы, 1997 жыл.
16. Дүйсенбаев К. Ш., Төлегенов Е.Г., Жұмағалиева Ж. Т. “Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау” Алматы: Экономика 2001.
17. Ержанов М. С. “Теория и практика аудита” Алматы 1995 .
18. Бухгалтерлік есеп және аудит. № 4,5 –2000 жыл.
19. Файл бухгалтера – 2003. № 10,11.
20. Бухгалтерский учет – 2002. № 6.
21. Бухгалтерский учет и аудит – 2002. № 1.
        
        ЖОСПАРКiрiспе.............................................................................................51. Ақша қаражаттары есеп айырысу құралы ретінде....................71.1 Ақша айналымы және оны ұйымдастыру принциптері.................71.2 Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру ...   ...    ӨФ     ...    ақша    ...     ... ... ӨФ қызметінің сипаттамасы және оның негізгі қаржы-экономикалық көрсеткіштерінталдау.....................................................162.2    «Өзенмұнайгаз»    ӨФ    -нің    ...     ақша     ... ... ӨФ -нің есеп ... шотындағы ақша қаражаттарыныңесебі...............................................................................................263.      ...      ӨФ       ...      ақша      ...          Ақша           ...           аудитінің           ...                Ақша                ...                ...  есептің  мәліметтері   көмегімен   қалыптасқан   ақпаратшаруашылық субъектіні  және  оның  ...  ...  ...  басқару,мемлекеттік қаржылық есеп берулерді, экономикалық  жобаларды  және  ағымдағыжоспарларды  құрастыру сонымен ... ел  ...  даму  ... үшін ... ... жаңа ... ... шаруашылық  субъектініңкүрделі  экономикалық  механизмін  нақты  және  дұрыс  ...  ...  ...  ...  ...  және   шынайы   экономикалықақпаратсыз басқару ... ...  ...  жұмысшылары  ең  бастысы  бухгалтерия  ... есеп және есеп беру ... ... ... білу  ...  яғни  ...  және  ...  етпеу  сонымен  қатар  шаруашылық  субъектініңбухгалтерлік  және  салық  есебі  қызметін  ...  ...  ... ... және ...  ...  ...  тәртіпте  сақтаутиіс.Қазақстанда   қалыптасқан    бухгалтерлік    есептің    жаңа    ... ішкі  және  ...  ...  ашық  ...  ... айтылғандар нәтижелі болуда кәсіпорында ақша қаражаттарының  есебінжүргізу тәртібі маңызды орынға ... ...  ... келесі мақсат қойылды –  кәсіпорында  ақшақаражаттарының есебі мен аудитін  ұйымдастырудың   негізгі  сұрақтарын  ... ... ... ... ... шешілуі тиіс:▪  кәсіпорындағы  ақша  қаражаттарының  ...   мен   ...   үшін   ... ... және ... анықтау;▪ кассалық, есеп айырысу және басқа шоттар  ...  ...  ... ...  ...  және  банктік  операцияларға  аудиторлық   тексеру   әдістерінқолдану;▪ ақша қаражаттарының қозғалысына талдау жүргізу;Көзделген  ...   ...   ...   ...   ...   табылатын«Өзенмұнайгаз» ӨФ, яғни өз атынан мүліктерді сату және  ...  алу  ... ... ... алынды.Кәсіпорынның  қызметі Қазақстан Республикасының әрекет етуші және  Жарғытәртібіне сәйкес  келеді. Серіктестік жеке балансқа, есеп айырысу шотына иежәне ... ... ... мөрі және ... ... ... Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған  жәнеӨФ  Жарғысына  сәйкес  диверсификациялау  ...  ...   ...   ... ... ... осы ... дейін қолданылған бухгалтерлік есеп және аудитжүйесі  халықаралық  тәжірибеге  және  ...   ...   ...   ... ... кедергі болды.Осыған байланысты бухгалтерлік есеп және аудит  жүйесінің  халықааралықстандартқа өтуіне байланысты  біздің  елде  №  2732  2002  ...  26  ...  ... ... "Бухгалтерлік есеп және есеп беру туралы " заң күші  барҚазақстан Республикасы Президентінің  жарғысы  басты  қадамдардың  ... Бұл ... ... ... ...  ...  ...  аудит   жүйесін   реттеуші   ...   ...   ...   ... аймағындағы барлық субъектілер үшін ішкі бақылау  және  аудитіталап ететін жалпылама есептің тәртібі және негізі принциптері белгіленді.Айтылған ... ... ... ... ... ...  ... есеп беруді дайындау және ұсынудағы концептуалды негіз,  ...  ...  ...   ...   және   ...   ...   нұсқаулар,бухгалтерлік есеп стандарттары  бойынша  әдістемелік  нұсқаулар,  және  ... ...  оны ... ... ... ... пен клиент арасында қатынас келісім сипатында көрінеді. Клиенттеркассалық және есеп айырысу операциялары бойынша қамтамасыз  етуді  өздігінентаңдайды және барлық банк ... бір  ...  ...  банк  ұйымдарыарқылы жүргізеді.Несие бойынша банкпен болатын есеп айырысулармен бірге банк ұйымдарындаағымдағы және арнайы ... ... ... мен есеп ... ... ... ...  ақша  қаражаттары  және  есеп  айырысулардың   қозғалысы   бойыншаоперациялардың дұрыс және өзуақтылы ...  ...  ...  ...  қатаң  тәртіпте   ақша   қаражаттарыныңпайдалануын бақылау;- мерзімі ... ...  үшін  ...  және  ... салыстыру жүргізу.1.  Ақша қаражаттары есеп айырысу құралы ... Ақша ... және оны ... ...  ...  және  ...  қатынасы  жағдайында  капиталдың   шеңберайналымы ақшалай нысанда жүргізіледі. Бұл  дегеніміз  ең  бастысы  ол  ... ... (Т-А) ... ... ... Ақша  ...  ...  айналымының  қорытындысы  тауарлы   өнімнің   өткізілуі,   ...  ...  ақы  ...   ...   және   кәсіпкерлік   қызметінұлғайтатын ... ... ... ... ... ақша  ...  құн  өлшемі,  айналым  ...  ...  ...  ...  ...  жүзеге  асады.  Ақша  қозғалысыкезінде құн өлшемі қызметі бағаны белгілеу арқылы көрінеді;  ...  ... ... ... ... алушының  қолына  тауардың  өтуі  табыладыжәне ... ... ...... ... ... ...  төлеужатады. Сондықтанда ақша айналымы ақшаның өзіне тән қызметтерін  орындауыменбайланысты.Тауарларды ... ... және ... ... тән  ...  ...  ақша  айналымы  екі  салаға  ...  ...  ... және жеке тұлғалар  тарапынан  өндірістік  және  жеке  ... ... алу ... айналым құралы қызметін жеке  саудадағы  қолма-қолды  ақшалардың  ...  ......   ...   ... ... ... қызметтер және атқарылған  жұмыстарды  несиегеалуда, төлем құралы қызметін банк  айналымының  ақша  қаражаттары  қозғалысытабылады.Екі салада ... ... ... яғни ...  ...  банкшоттарындағы  ақша  қаражаттарының  қалдығы  болып  та  және  керісінше  бұлқалдықтар колма-қолды ақшалар ... ... де ... ... ... және тұрғындардың  талап  еткенгедейінгі депозиттерін  қосақандағы  өлшемді  М1  ...  ...  ал  ... М2 деп ... ...  онда  айналымда  бар  ақша  қаражаттарыныңжалпы массасын (Еg) ... ... ... ...  Еg  =  М1+  М3.Американ экономисті Милтон Фридмэн интерпритациясында М2 өлшемі  М1  ...  ...  ...  ...  ...  ...  массасы   М3   пенбелгіленеді.Ақша айналымын ұйымдастырудың негізгі ... ... ... Барлық кәсіпорындар, шаруашылық ұйымдар  және  мекемелер  өзініңбарлық ақша ... ... ... ... есеп  ... ... Кәсіпорындардың коммерциялық қызмет нәтижесінде  пайда   болатынміндеттеме бойынша ақшалай есеп айырысулар олардың есеп  ... ...  ақша ... ... ... ...  ... Ақшаларды шоттардан  шоттарға  аудару  клиенттердің  есеп  ... ... яғни банк ... ... ...  жүзегеасыру үшін бұйырық болып табылады;4. Ақшалай төлемдер қолма-қолсыз есеп ...  ...  ... ... ... стандартты бланкелерін   пайдалануарқылы және оларды  құжат  айналымындағы  әр  ...  ... ...  жүргізіледі;5. Тауарларды жеткізіп беру, жұмыстарды атқару және төлем  қызметінкөрсету  бойынша коммерциялық байланысты бар  барлық  ... есеп ...  ...  түрде,  банктер  арқылыжүргізіледі;6.  Төлемдерді  жүзеге  асырудың  толықтығына  және   өзуақтылығынажауапкершілікті ... ... ... және ... ... ... ... табылады;7.  Тауарлы-материалдық   құндылықтарды   жеткізіп   беру   бойыншашаруашылық   ...   ...   ...   және    сатыпалушылардың  кабылдаған   міндеттемелерін   ...   ... ... ... Есеп ... ... ақша ... жұмсау  кәсіпорындар  жәнешаруашылық   ұйымдар   шешімі   бойынша    ...    ... ... ... ...   ...   ...   ақшалар   бойынша   операциялардыжергілікті  банктермен  белгіленетін  аналым  кассасының  лимитішегінде  ...  ...  ...  тыс   қолма-қолды   ақшақаражаттары төлем құралы ретінде банкішілік айналымда  пайдалануүшін сәйкес банктерге инкассацияланады.10. Ел ... ...  ...  айналымы  жүргілімейді.  Импортміндеттемелері бойынша бұл валютадағы барлық  төлемдер  шетелдікэкспортерларға ... ... ... принциптердің сақталуыт ұлттық валюта болып табылатынтенгенің  сатып  алу  ...  ...  және  ақша  ...  үшін  ...  ...  табылады.  Сонымен  қатар  бұл   ұлттық   ақшабірлігінің жалпылама эквивалент  ретінде,  ақша  ...  ... ... ақша ...  ...  шығындардың  қысқаруы    қамтамасызетеді.Ақша айналымының тұрақтылығы – аймақты және ұлттық ...  ... ... ... ... ... ...  Ақшаның  құнсыздануы  «Қисықайна» әсерін қалыптастырады  яғни  экономиканың  кері  ...  ... және ... қызметін құлдырататын, қорытындысында пайда  өсімқарқынынан ақшаның құнсыздану қарқынының  асып  түсуі  ...  ... алып ... ақша ... және ақша ...  сатып  алу  қабілеттілігітұрақтылығының басты факторы  ...  ...  ...  ...  ...  құрылымдардың  дамуы,   жеке   тұтынатын   тауарларға,   өндірісқұралдарына, жаңа ... ...  ...  сұраныстың  қамтамасызетілуі табылады.Ақша  айналымының  тұрақтылығын  ...  ету  ...  ...  мен  ...  тиісті  тауар  массасы  арасындағы   тепе-теңдіктіңсақталуын талап етеді. Бұл  мәселені  шешуде  ...  ...  ...  коммерциялық  банктердің  комплексті   арнайы   ...   ...  ... банктер өзінің  қызмет  шеңберінде  кәсіпорындарғанесиелеуді  ...  және  ...   ...   ...   тапшы   тауарлы-материалдық құндылықтармен қамтамасыз ету бойынша  кәсіпкерлік  ... ... ақша ... ... ... ақша ... саласындағы ақша айналымын реттеудің каналыболып салымдар бойынша қолма-қолды ақша қаражаттарының кірісі  және  ... ... ...  ...  ...  банк  ұйымдарында  орналасқан.Егер де тұрғындардың  табыстары,  шығындарынан  асып  түссе  осыған  ...  ...  ...  ...  ...   Ал   егерде   тұрғындардыңшығындары табыстарынан асып  түссе  осыған  ...  ...  ...  ...  айналымда  бар   қолма-қолды   ақша   ... ...  ...  ...  ... ақша ... ...  схемасы  негізінде  жүргізілді.  Банктертұрғындардың  ақшалай  ...   ...   ...   тек   ... ...  еңбек ақы және басқада төлемдері  үшін  қолма-қолдыақшалай қаражатарын берумен шектелді.Тұрғындардың ақшалай қаражаттарын қалыптастыру халық шаруашылығының  ... ... ... ... ... ... нәтижесінде  жүргізіледі.Өз кезегінде тұрғындардың шығындары  жеке  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...   ...   төлемдерге   байланысты.Табыстар мен шығындарды байланысын  талдау,  ақша  айналымының  тұрақтылығынжәне тепе-теңдігін  қамтамасыз  ету  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Яғни   мұнда   ...   ...  ...  ...  ақшалай   табыстары   мен   шығындарыбалансының мәні ... ... ... ... оның табыс және шығыс бөлігініңбөлімдеріне сәйкес негізделеді.Қазіргі таңда ... ... ...  баланста  көрініс  табатынтұрғындардың ақшалай табыстарының негізгі көздері болып келесілер табылады:- жұмысшылардың еңбек  ...  ...  ...  жұмыс  орны  бойыншажалақы;- басқа жұмыс орындарында  келсімге сәйкес жеке жұмыс ... ... ... орны ... зейнет-ақы;- оқушының жеке құжаты ашылған оқу орнынан берілетін стипендиялар;- әлеуметтік қамтамасыз ету  ...  ...  ...  жәрдем-ақылар;- салымдар бойынша пайыз ақшалары және мемлекеттік займ облигацияларыбойынша ... ... ... ... коммерциялық құрылымдардың акцияларынан дивиденттер;- басқада табыстар.Жұмысшылардың ақшалай табыстардың басты көзі болып негізгі  жұмыс  ... ... ... ... ... ... ...  талаптарына  сайкелетін  еңбек  ақы  жүйесі  енді  енді   ...   ...   ... кейбіреулерінде соның ішінде  экономиканың  мемлекеттік  секторыөмір сүру минимумына сай келмейді. Сондықтанда жұмысшылардың негізгі  бөлігібасқа жұмыс ... ... ...  ...  ...  ақы  ...  Жалпыалғанда халық шаруашылығы  бойынша  негізгі  жалақы  мен  қосымша  ... 60% және 40% ... ... табыстарының  маңызды  каналдарының  бірі  ... ... елде ... шығу жасы ... ... 63  ...  ... жасында шығады.Кейінгі  жылдары  тұрғындардың  ақшалай  табыстары  бөлігінде   ... ... және  ...  ...  ...  келіп  түсетінтабыстар өсуде.  Осылардың  ішінде  ауқымды  орынды  салымдар,  облигацияларбойынша пайыз ... және ...  ...  ...  ...  ...  бұлтабыстар  негізгі  және  қосымша  еңбек  ақы  мен  байланысты  ...  ... ... ... ... ...  табыстарын  қалыптастырудың   негізгі   көздері   ...  ...  ...  коммерциялық  банк  ұйымының  жұмысы  үшінмаңызды орныға ие.Жалпы алғанда баланста көрініс табатын  тұрғындардың  ...  ... ... болып келеді:- өндірістік және өнеркәсіптік тауарларды сатып алу;- транспорттық және ... ... ... міндетті төлемдер және еркін жарналар;- акцияларды және облигацияларды сатып алу;- салымдардың ... ... ... ... ... экономиканы дамытудың қазіргі сатысындағықоғамның өмір сүру жағдайының ... ... ...  және  ...  ...   ...  ... коммерциялық банк шегіндегі нарықтық экономика моделін  талдау  үшінмаңызды болып табылады.Бір  аймақтарда  негізігі  ...   ...   ...   ......  ...  –  жеке  кәсіпкерлік.  Шаруашылықсубъектілерін дұрыс таңдау аймақтық және ұлттық экономиканың  дамуына  ... ... Яғни ... ... материалдық және  еңбек  ресурстарытиімді пайдаланумен байланысты.Коммерциялық банктер  ...  ...  ...  ...  дамытудыңкомплексті сұрақтарын құрастыру үшін  балансты талдау қажет.Коммерциялық банктер ақшалай ... ... ... делдал  болыптабылады  және  сол  арқылы  ақша  қаражаттарының   ...   ...  бір  ...  ...  ...  ...   ақшалардыбереді, ал екіншісі –оларды банк кассасына қайтарады.Айтылған бөліктердің қатынасына және  ...  ...  ...  ...  екі  ...  жіктеледі:  Біріншісі  –  айналымға  ақшашығаратын банктер, екіншісі –айналымнан ... ... ... ... ...  банк  ...  ...   тығызбайланысты.Біздің  елдің  халық  шаруашылығында  кәсіпорын,  ұйым  және  мекемелериелігіндегі қолма ... ақша ... ...  ...  ...  ... ... (қолма-қолсыз есеп айырысу) көмегімен ақша айналымын  басқарудыңжүйесі қалыптасқан.Ірі айналым - кәсіпорын ақша қаражаттарын міндетті ... ... ... ... негізделген.  Қолма-қолсыз төлемдерге банк  клиенттерініңайналымдағы (банк ... ...  ақша  ...  ...  ...   ...   ақша   ...   жағдайы   кассалыққалдықтары немесе  олардың  ...  ...  ...  ақша  ... ... ақшалары айналым (кіріс және шығыс) кассасыныңлимиті  көмегімен  реттеледі.  Кассаның  лимиті  болып  –  ...  ...  мен  ...  ...  ...  ...   асыру   үшінкүнделікті  кәсіпорында  бар  ...   ...   ...   ... Бұл ... ... ... алымдар, іс-сапар үшін  ақшалайаванстар және басқада төлемдер.Жұмысшылардың және қызметкерлерді жалақысы айналым  ...  ... ӨФ  ... ... ...  ...  есептеудің  жайжәне қолайлы болып табылатын орташа өлшем әдісі қолданылады.Есептеме келесі формуламен ... = ... / ... Кл – ... кассасының лимиті; m1.. mn – (еңбек ақыдан  ... ...  ... бойынша кассадағы қолма-қолды ақша  қаражаттарыныңкүнделікті қалдықтар деңгейі; n – қатар деңгейінің саны (лимитті  ... ... ӨФ  ... ... ... лимитін  анықтайық.  Ол  үшінбіз өткен жылдың салыстырмалы кварталы бойынша  нақты  ақша  қалдығы  ... ... ... сәйкес қолма-қолды  ақша  қалдығы  кварталдың  біріншікүні – 18000 ... ... – 20000 ... ... – 22000 ...  ...  –18000 ... және соңғы  күні  –  16000  ...  ...  ...  ...  ...  ...  18800  ...  (18000+20000+22000+18000+16000/5)құрады.Қолма-қолды ақша қаражаттарының болжамды айналым өсімін 20%  деп  алсақСеріктестіктің болжамды лимитінінің көлемі 22500 тенге  (18800+18800*20/100)құрайды.АҚШ және ... ... ... және ... айналым кассаларыналимит  қойылмайды.  Бұл  елдерде  клиенттер   қолма-қолды   ақшаларды   банкшотарындағы ақша ... ... ... ... чек  бойынша  алуғақұқы  болады.  Клиенттердің  шоттарынан  ...  ...  ...  ... деп ... айналым (қолма-қолсыз есеп айырысу) кезінде банк клиенттері  қолма-қолды ... ...  ...  үшін  ала  ...  яғни  банк  тәртібіменқарастырылғандарына  (еңбек-ақы,  іс-сапар   шығындары   және   т.б.)   ... күн  ...  ақша  ...  қалдығы  банк  ұйымыменқойылған айналым  касса  лимитінен  аспауы  тиіс.  Егер  ...  ... ... ... асып ... ...  ...  тыс  бөлігі  банкұйымына клиенттің  шотына  еспке  алу  үшін  ...  және  ... ... ... резерві ретінде пайдаланылады.Біздің елге қарағанда АҚШ банктік ... ...  ...  төлеу  бойыншаақша қаражаттарын әр апта сайын ... ... ... ...  ...  ...  ...  әсер  етеді,  яғни  ақша  айналымын  жеделдетеді  ... бар ақша ... ... Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беруҰйымның немесе кәсіпорынның қаржылық жағдайы және олардың даму болашағытуралы мәліметтерінің маңызды ... ақша ...  ...  ... беру  ...  ...  ...  міндетті  түрде  кәсіпорынның  ақшақаражаттарының  алу  қабілеттілігінің   бары   яғни   ол   оның   ...  ...  ету  ...  ...  ...   ... еңбек ақы және салықтардың төленуі, қарыздарды қамтамасыз  ету  жәнеөз акциясының жоғары курсын сақтау) туралы ақпарат  алуы  ...  Бұл  ... ... ... ... өте ...  яғни  айта  ... өтемеу сұрақтары әліге дейін шешліген  жоқ.  Ақша  ...  ... есеп ... ...  есеп  беру  ...  қатарына  енгізуҚазақстандық есеп жүйесінің Халықаралық  стандарттарға  сәйкестенуіне  ...  ...  ...  және  ақша   ...   ...   есеп   берухалықаралық тәжірибеде стандарты есеп беру нысанына  жатады)  саналады.  №18«Түсім» ХБЕС-на ...  ...  ...  (пайдасы)  өткізу  принципініңнегізінде  жүзеге  асырылады.  Бірақ  өтемсіз  жағдайында   бұл   ... ... ... әкеп ... Яғни ...  ...  ...  есеп  беруінде  өткен  жыл  бойынша  ауқымды  табыстың  бар   ... ... ... ... жақсы екенін  көрсетсе,  ал  есептікезеңде оның есеп айырысу шотындағы ақша қаражаттарының жоқтығын  ... ... ... ...  ...  ...  ...  нарықэкономикасында  өмір  сүруіне  критикалық  маңызды  болып  табылады:  барлықкәсіпорындар табыстылық ... ... ... ...  міндеттемелерібойынша   шығындарын   өз   ...    ...    ...    етуі    ... Ақша ... қозғалысы туралы есеп  беру  нысаныұйымның ақша қаражаттары ағымы  туралы  ...  бере  ...  ... ... ... ... дұрыс түсінуін қамтамасыз етеді.Ақша  қаражаттарының  қозғалысы  туралы  есеп   беру   әдісін   ... ... ... және ... жылдың қаржылық есеп берулерін байланыстырады;- ақша қаражаттарын алудың негізгі көздерін және пайдалану бағыттарынашады;-  «өткізу»   ...   ...   ...   ...   ...   әсерінәрекетсіздендіру;- келесі есепті кезеңде  ақша  қаражаттарының  ағысын  ...  ... ... ... ... ...  ...  негізгі  қызмет  бағыттарын  ашады,  кәсіпорын  үшінсалыстырмалы маңыздылығын ...   ...  ...  ...  ...   ...   кәсіпорынныңқаржылық есеп беруін салыстыру.Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру нысанын  қалыптастырудыңақпарат көздері болып ұйымның балансы және  ...  және  ...  ... беру ...  ...  ...  ...  туралы  есеп  беру”  ХБЕС-ы  ... және ... ... қозғалысы  туралы  есеп  берудіқалыптастыруды қарастырады.  Ақшалай  эквиваленттерге  ақшалай  қаражаттарғажедел және ... ... ... ... ...  ... жоғары қаржылық салымдар.Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы  есеп  беру  –  бұл  ...  ...  ...  жағдайындағы  өзгерістерін  бағалауға   мүмкіндікберетін  есеп  ...  ...  ...  ...   ...   ... қызметтері  бөлігінде  есепті  кезеңде  ақша  ...  ... және ... ... ақпаратпен қамтамасыз  етеді.  Ақша  ағысы  туралыақпарат келесілерді атқаруға көмегін ... ... ақша ... және  ...  ...  ... және де  ...  ақша  ағыстарына  байланыстыпайдалануын және қажеттілігін бағалайды;-  ...  таза  ...  ...  оның   ... ... ... және өтімділігін) және  олардыңсоммаларына  және  ...  ...  ...  ...  ...  ақша  ...  өз  уақтылы  әсер  етуқабілеттілігін бағалау;- әртүрлі кәсіпорындардың операционды қызметі  туралы есеп  ... ... ... ... есеп ... ... қызмет  түрлеріашылады:Операционды  қызмет  –  шаруашылық  субъектінің  ...  ...  ... және ... ... қатысты  емес  басқада  қызмет  бойыншатабыс алу.Операционды  қызметтен  алынған  ақша  ...  ...  ...  сырт ... ... жаңа ... салымдарын  жүзеге  асыру,дивиденттер төлеу, өнімділіг  деңгейін  сақтау  және  қарыздарды  өтеу  үшінжеткілікті ... ақша  ...  ...  ...   ... ... көрсеткіші болып табылады.Инвестициялық  қызмет  –  ұзақ  мерзімді  және   ақшалай   ... ... ... ... алу және ...  өтелмелі  несиелердіалу және беру.Қаржылық қызмет – кәсіпорын займдары және ...  ...  ... ... ... нәтижесіндегі қызмет түрі.Инвестициялық және қаржылық сипаттағы ақшалай  емес  операцияларға  текнегізгі құралдар, ұзақ мерзімді несиелер неме  ...  ...  ... ... ... және ұзақ  мерзімді  несиелер  негізінде  алынғаннегізгі ... ... ... ...  ...  акциялардыайналымға шығару арқылы өтеуді жатқызуға болады.Ақша  қаражаттарының  қозғалысы  туралы  есеп  ...  ...  ... ... ... ...  Шаруашылық  субъектінің  қаржы-шаруашылық  жағдайыныңнәтижесі туралы  есеп берудің ... ...  ...  трансформациялау  жолыбойынша негізгі түсімдерді және төлемдерді ашуды қарастырады.  Тікелей  әдісбойынша   кәсіпорын   ...   ақша   ...    ...    ... ... етеді.Тікелей  әдісті  қолдану  кезінде  ақша  ...  ...   ...  және  ...   негізіг  түрлері   бойынша    ...   ... ... есеп ... ... және  ...  туралы  есеп  беру  нысандарындағы  басқадабаптары және өткізуден алынған  табыс  және  өнімнің  ...  ... ... ... ...  ...  ...  қорлар,  дебиторлықжәне   кредиторлық   қарыздар   ...   ...    ... ... емес ... ... етуі нәтижесінде инветициялық және қаржылық қызметке  қатыстыбасқада баптар (алынған және ұсынылған несиелер бойынша пайыздар).Жанама әдіс ... ... ... ...  ...  есепберудің әрбір баптары бойынша трансформацияланбайды. Жанама  әдісті  ...  ...  ...  нәтижесінде  пайда   болатын,   ...   ...  ...  ...  ұзартылған  төлемдер,   өткен  және  алдынғыесепті кезеңдегі төлемдер немесе келіптүсулер  және  де  ...  ... ...  ...  ақша  ...  қозғалысы,  табыстаржәне шығындар баптары әсерін көрсету үшін таза ...  ...  ...  ... ... ... ... әдісті қолдану кезінде операционды қызмет  нәтижесіндепайда болатын ақша  қаражаттарының  ...  таза  ...  ...  зияндыкорректировкалау жолымен келесілерді есепке алғанда анықталады:1)  ...  ...  ...  ...   ...   тауарлы-материалдық  қорлар,  дебиторлық   және   кредиторлық   ... ... ... ... ... ...  кейінге  қалдырылған  салық,  шетел  валютасынұлттық  валютаға  ...  ...  ...  ...  ... ассоциирленген компаниялардың  бөлінбеген  табысы  жәнебақылаушы емес акция пакеты сияқты ақшалай емес ... ... және ... қызметке қатысты ақша қаражаттарыныңқозғалысымен   байланысты   басқада   барлық   ...   ... және т.б. ... ... табыстар мен зияндар);Басқаша вариант бойынша – жанама  әдісті  қолдану  кезінде  операциондықызметтен болатын  таза  ақша  ...  ...   ...  ...  ...   ...   болатын   тауарлы-материалдық   қорлар,дебиторлық және  кредиторлық  қарыздар  операциялары  бойынша  өзгерістерінекорректировкаланған  ...  ...   ...   ...   ... ... ... табыстар және шығындар соммаларымен көрінеді.Тікелей және жанама әдісті қодану қорытындысында бірдей  нәтижеге  ... Осы ... ... ... тек қана ...  ...  нәтижесібойынша  ақша қаражаттарының қозғалысы бөлігінде көрінеді.2. «Өзенмұнайгаз» ӨФ  мысалында ақша қаражаттарының  есебін ... ... ӨФ ... ... және оның негізгі қаржы-экономикалық көрсеткіштерін талдау«Өзенмұнайгаз» ӨФ  негізгі қызметі: мұнай және газ шығару, және  ... ... ... ... Кен  ...  пайдаланғанда  негізгі  өнімімұнай, газ, су болып табылады..«Өзенмұнайгаз» ӨФ өзінің ... және ... ... және аудитін  ұйымдастыруда  кәсіпорындағы  есеп  ...  ... ... ... қызметiн атқаруда  ең  басты  өндiрiс  жәнебасқару  ...  ...  ...  ...  ...   Яғни   кәсiпорынныңқұрылымдық бөлiмшелерiнiң өзара  байланысы  өте  тиiмдi  және  ...  ... ... ... ... ... келесi органдармен жүргiзiледi:1) Жоғарғы орган – серiктестiк қатысушыларының жалпы жиналысы;2)  Атқарушы басты орган – Директор.Кәсіпорынның  басқару  құрылымында  ...  ...  ...  ... ... ...  5 (бес) ... тұрады,  яғни  бас  бухгалтер,материалды бухгалтер, есеп бухгалтерi, салық бухгалтерi және кассир.«Өзенмұнайгаз» ӨФ  жеке дербес шаруашылық ... ұйым ... ...  ...  ...  ...   байланысты   солардыңзаңдары мен нормативтік  актілері  негізінде  қызмет  ...  ...  ...   ...   ...   ...   бірлескен   қызметұйымдастыру жағдайында Қазақстан Республикасының  заңдарын,  сонымен  қатарХалықаралық құқықты ... ... ӨФ   өз ... ...  ...  ...  барлықмүлкімен жауап береді, оған шара қолданылуы мүмкін.«Өзенмұнайгаз» ӨФ   бухгалтерлiк  есеп  келесi  құжаттардың  ... ... ... Президентiнiң «Бухгалтерлiк  есеп  және  есепберу» заңы күшi бар жарлығы 24.06.02 ж.;2) Халықаралық бухгалтерлiк есеп ... Қ.Р. ... ... ... ... бухгалтерлiк есептiңтиптiк есеп шоттар жоспары;4) Кәсiпорынның есеп саясаты.«Өзенмұнайгаз» ӨФ-нiң есеп саясаты –бухгалтерлiк  есеп  және  ... беру ... ... ... ... ... ӨФ  бухгалтерлiк  есеп  журнал-ордерлi  нысаны  бойыншажүргiзiледi.   ...  есеп  ...   ...   ...   ... ... және айналым  қаражаттарын  сақтау  мақсатында  жылына  бiрреттен кем емес, түгендеу жүргiзiледi.Есеп ...  ... ... ...  ...  алу  менқаржылық есеп  беру”  туралы  Заңы,   Қаржылық  есеп  беруді  дайындау  ... ... ... ... жүргізіледі. Оны қалыптастырудың  негізіретінде  Қазақстан  республикасының   ...   есеп   ...   ...  республикасының   есеп   жүйесін   реттейтін   нормативті-құқықтықұжаттар табылады.«Өзенмұнайгаз»  ӨФ  ...  ...  ...  ... есеп беру ... ... ...  кезеңде  табыс  бойынша  қызмет  көлемінің  өсуі  2007   жылменсалыстырғанда, 16,6% жетті. ... ... ... 33857312 теңгені құрайды.2008 жылы таза табыс 2007 жылмен  салыстырғанда  38%  -  ға  өсті  ... мың ... ...  ...  капиталы  есептеу  кезеңіне  қарай  26%  -   ... ... - ... ӨФ  ... технико – экономикалықкөрсеткіштері.|№  |Көрсеткіш       |2007 жылдың   |2008 жылдың   ...   ...   |                ...       ...       ...       |лы ауытқу ||   |1               |2             |3             |4            |5         ||1. ...       ...      ...      ...     |116,6     ||   ... түсім   |              |              |             |          ||2. ...      |3814858       |5728902       ...     |150       ||   ... ... |              |              |             |          ||   ...            |              |              |             |          ||3. ... ...     ...      ...      |2814007      |111       ||4. ... ...     |5728902       |1814858       ...     |31,6      ||5. ...         ...      ...      ...     |113       ||   ...       |              |              |             |          ||   ... ...   |              |              |             |          ||6  ... емес    |2791869       |3910591       |1118722      |140       ||   ...       |              |              |             |          ||   ... табыс   |              |              |             |          ||7  ... ...      |527830        |728946        |+20116       |138       ||8  ... |1564          |1839          |+275         |117       ||   ... ...   |              |              |             |          ||   ... саны     |              |              |             |          ||9  ... ақы     |1488695       |1649590       |+160895      |110,8     ||   ... қоры      |              |              |             |          ||10 ... ...   |61794         |82538         |+20744       |133       ||   ... ...  |              |              |             |          ||11 ... ......      ...      ...     |95        ||   ...    |              |              |             |          ||   ... ...   |              |              |             |          ||   ...            |              |              |             |          ||12 |Қор ...   |0,33          |0,41          |             |125       ... өнімділігі 2%-ға төмендеді, сонымен қатар 2008 жылы  ...  ... ол 2007 ... салыстырғанда 33%-ды құрды.Тауарлы – материалдық артықшылықтың құны 5%-ға төмендеді.1 кестеде «Өзенмұнайгаз» ӨФ  ... ...  ...  бойыншакәсіпорынның  өндірістік  –  шаруашылық  қызметін  сипаттайтын  салыстырмалыкөрсеткіштің есеп қатарын құрамыз.Қор қайтарымы2007 жылы:29129261 : 85942533 = 0,332008 ... : 81851369 = ... ... ... : 29129261 = 2,952008 жылы:81851369 : 33857312 = 2,41Қормен жарақтандырылу2007 жылы:85942533 : 1564 = ... ... : 1839 = ... ... ... : 1564 = 18625 мың. теңге2008 жылы:33857312 : 1839 = 18410 мың. теңгеТМҚ айналымдылығы2007 жылы:29129261 : 2593800 = 11,22008 жылы:33857312 : 3054346 = ... ... 2 ... ... ... - «Өзенмұнайгаз» ӨФ  өндірістік – шаруашылық қызметінің бағалықкөрсеткіштері, 2007-2008 жж.мың.теңге|№   |Көрсеткіш        ... ...       |2007    |2008    |2008, 2007||    |                 |                      |        |        |жыл %     ||1.  |Қор ...    ... қызметінен     |0,33    |0,41    |125       ||    |                 ... ... ... |        |        |          ||    |                 ... ... баға    |        |        |          ||2.  |Қор ...   ... жылдық баға:   |2,95    |2,41    |81        ||    |                 ... ...     |        |        |          ||    |                 ... табыс (түсім)  |        |        |          ||3.  ...           ... ... баға:   |37687   |44508   |118       ||    ...   ... ...    |        |        |          ||    |                 ... ...         |        |        |          ||4.  ... ... ... көлемі:        |18624   |18410   |98        ||    |                 ... ...    |        |        |          ||    |                 ... ...         |        |        |          ||5.  ... ... қызметінен     |11,2    |11      |98        ||    |                 ... ... ... |        |        |          ||    |                 ... ...    |        |        |          ||    |                 ...                |        |        |          ... ӨФ  қор ... ... яғни бұл  ...  капиталсиымдылығымен түсіндіріледі.Сонымен бірге салыстырмалы көрсеткіштерді бөліп қарастырайық:Негізгі қорлардың табыстылығы:2007 жылы527830 : 85942533 = 0,0062008 жылы728946 : 81851369 = ... ... ... ... : 70730830 = ... ... : 52501625 = 0,014Өткізілген өнімнің табыстылығы:2007 жылы527830 : 29129261 = 0,0182008 жылы728946 : 33857312 = 0,023 кесте -  ... ӨФ  ... 2007 – 2008 ... көрсеткіштері.|Көрсеткіш           ... ...       |2007      |2008      |%        ...          ... ... ...  |0,006     |0,0089    |143      ||                    ...                  |          |          |         ... ... ... ... ...  |0,44      |0,36      |81       ...         ... ...     |          |          |         ... ...  ... ... өткізуден |0,213     |0,218     |102,3    ...         ... ...          |          |          |         |2.2 ... ӨФ-нің кассадағы  ақша қаражаттарының есебіБарлық шаруашылық жүргізуші субъектілер  соның  ішінде  ...   өз ақша ... банк ... ... ...  ...  жәнеміндеттемелері бойынша төлемдерін, әдетте осы мекемелер арқылы  қолма-қолсызнысанда, ал  қажет  жағдайда  Қазақстан  Республикасының  ...  ... ... ... ... ... ақшамен  есептесудіжүзеге асырады.Ақша   қаражаттарын   сақтау   үшін   заңды    ...    ... банк ... банк ...  ашады.  Банк  шоттары  ...  пен  ...  ...  ...  шарттың  негізінде  болып  өтетінқатынастарды көрсететін ... ӨФ  ... ... шаруашылық қызметін жүзеге  асырубарысында есеп айрысудың ... және  ...  ...  ...  ...  бұл   ...  ақша  ...  есебі  бойынша  екіобъектінің есебі жүргізіледі,  яғни  ...  ақша  ...  ... операцияларының есебі және қолма-қолсыз ақша қаражаттыр  ...  ... ... ... ... ... ... мен  беру  үшін  «Өзенмұнайгаз»  ӨФкасса бөлімі бар. Касса бөлімінде кассир жұмыс істейді.Кассир – ... ... ...  Ол  ...  ...  ... ... болуға тиіс. Осыдан кейін ғана оның материалдық толық  жекедара жауапкершілігі туралы онымен шарт жасалынады. Егер еңбек ақы мен  ... ... беру үшін ... ... жазбаша  бұйрығы  бойынша  басқаадамдар  тартылатын  болса,  онда  бұларлдың  материалдық  толық  жеке  ... ... ... де шарттар жасалынады.«Өзенмұнайгаз»  ӨФ  касса  операцияларының  есебі  ...  ... ... ... активті жинақтаушы шоттарында: 1010 және  1020-ші шоттарда ... ӨФ ... ... ... түріндегі қолма-қол ақшаның  есебіҚазақстан   Республикасының   Ұлттық   ...   мен   ...   ... жүргізу тәртібіне сәйкес жүргізіледі.Кассаға ақша қабылдау кезінде кіріс  касса  ордерлері  ...  ... оған бас ... мен ...  қол  ...  ...  ақша  салғанжеке немесе заңды тұлғаларға бас бухгалтер  мен  ...  қол  ...  ... ... ... ... беріледі. Кассаға қабылданған  теңгесомасы жазумен жазылып, тиын сандармен жазылады. Толтырылған кассалық  кірісордері көрсетілген.Кассадан ақша беру кассаның шығыс ордерлерімен ...  ...  мен  ...  қол  ...  тиісінше  рәсімделген  төлем  тізімдемелерімен  ақшаберуге  жазылған  ...  ...   мен   және   ...   да   ... Егер ... шығыс ордерлеріне қос тіркелген құжжаттарда  субъектбасшысының рұқсат берілген қолы болса, ордерге оның қол қоюы міндетті  емес.Ақшаны алушы ... ... қол ... және ... ...  теңгені  –жазумен, тиынды  –  сандармен  көрсетеді.  Толтырылған  касса  ...  ... №2 ... ... берілген ақша жағдайында касса шығыс ордерінде ақшаныалуға сенім білдірген тұлғаның тегі, аты-жөні көрсетіледі.Кіріс және ... ... ... мен оның  орнына  жүретін  құжаттардыбухгалтерия дәл әрі ... етіп ... ... ... қаламмен жазып  береді.«Өзенмұнайгаз» ӨФ  жалақының, уақытша еңбекке қабілетсіздігі жөніндегіжәрдемақылармен сыйлықтар төлем тізімдемесі (ведомості) бойынша  ... қас ... ақша ... мерзімі  мен  оның  жалпы  сомасы  көрсетіледіжәне оған басшы мен бас бухгалтер қол қояды.«Өзенмұнайгаз» ӨФ  ...  ...  ...  ...  олардың  орнынажүретін  құжаттар  кіріс  және  шығыс  касса  ордерлерін  ...  ... ... ... және ... ... ... жеке-жеке ашылады.Касса  ордерлері  бойынша  ақшаны  қабылдау  мен  беру   тек   ... ... ғана ... ...  ...  кассир  басшы  мен  басбухгалтердің қолдарын: олардың дұрыс  рәсімделуін;  ордерлерде  ... ... ... ...  ...  ...  ... ордерге кассир қол қояды, ал оған тіркелген қосымша  құжаттарға  штамббасылады немесе жазумен «Алынды», немесе «Төленді»деп ... ... ӨФ ... ...  есебін  кассир  касса  кітабындажүргізеді. Олар номерленуі, тігілуі және оған мөр ... ... ... жағын болса онда касса  есебі  3-5  ...  бір  ...  ...  ...  ...  ...  кімнен  алынғаны   және   кімгеберілгені жөніндегі құжаттың  нөмірі,  корреспонденцияланатын  шоты,  ... Күн  ...  ...  ...  ...  ...  берілген  ақшаныңжиынтығын  шығарады  және  күн  аяғындағы  қалдықты  ...  ...   ... ... ... ... жол берілмеген.  Түзеулерге  кассирмен бас бухгалтердің қол қойылуы керек.Кіріс және  шығыс  касса  ордерлерін   және  ...  ...  ... нақты және түсінікті етіп сиямен толтырады.Еңбек ақыны, уақытша жұмыссыздық бойынша ... ...  және  ... төлем ведомостісі арқылы жүзеге асырылады, оның сыртқы бетінде  ақшаныберу мерзімі және ... ...  ...  сома  ...  ... ... ... беруге рұқсаты туралы қолдары қойылады.Банктен еңбек ақы төлеу үшін ақша ...  үш  ...  ...  ... ақы ...  ...  ...  төлем  ведомостіндегі  фамилиясыныңжанына штамп  немесе қолдан «Депонирленген» белгісін қоюы керек.  Төленбегенсома берілмеген ... ақы ...  ...  және  төлем  ведомостісінденақты төленген және депонирленетін сома туралы  ...  ...  Егер  ... ... емес   өкілетті  тұлға  жүзеге  асырса,  төлем  ведомостісінде«Ақшаны ведомост бойынша берді ... ...  ...  ...  ... ... өшірулерге және шимайларға жол берілмейді.Кассалық ордерлер бойынша  ақшаларды  ...  және  беру  тек  ... күні ғана ... ... ... ... кассир  келесілердітексеруі  керек:  басшының  және  бас  ...   ...   ...   жәнешынайылығын,  олардың   толтырылу   дұрыстығын,   ордерлерде   ... ... ... ... ордерлерге кассир қол  қояды,  алоларға қосымша құжаттарға штамп немесе күн, ай, жылды көрсете отырып  қолдан«Алынды» немесе ... ... ... Кассир кассалық  операциялардыКасса кітабында  жүргізеді,  ол  ...  ...  және  ...  ... болуы керек; ондағы беттер  саны  басшының  және  бас  бухгалтердіңқолдарымен рәсімделеді.Касса ... әр беті ...  екі  ...  ...  оның  ... ... дана ... толтырады,  ол  кітапта  қалады;  екніші  бөлігібеттік және теріс жағынан көшірме ...  ...  ...  Ол  кассирдіңесеп  беруі  ретінде  беттің  жыртылатын  бөлігі  болып  табылады.  Кассалықоперацияларды жазу ... ... ...  ...  ...  басталады(«Күн басындағы қалдық» жолынан кейін). Бетті алдын  ала  жыртылатын  ... ...  ...  ...  ...  етіп  жырту  түзуі  бойыншабүктеу керек. «Ауыстыру» дан  ...  ...  жазу  үшін  ...  ... ... ... жағына қояды және жыртылмайтын  бөліктің  терісжағынан жазуды жалғастырады. Есеп  беру  ...  бір  ...  ... ... ... ... қатар еңбек  ақыға»  жолы  бойынша  кассабойынша шығынға жатқызылмаған ... ...  ...  ...  ақы  ...  келісімімен  касса   кітабы   автоматтандырылған   тәсілменжүргізілуі мүмкін. Егер беттер «Касса кітабының ...  ...  ...  құрастырылса,  сол  кезде  «кассирдің  есеп  беруі»  машинограммасықұрастырылады. Бұл ... ... және ...  қолы  ... құжаттармен бірге кассалық кітаптың салым  бетіне  қол  қою  ... ... ...  ...  жыл  ...  ай  бойынша  бөліпсақтауы  керек.  Жыл  ...  ...  ...  саны  басшының  және  басбухгалтердің қолдарымен рәсімделеді және кітапқа таңба басылады.Кассирдің  есеп  ...   ...   ...   ... ... ... ... машинограммаларға немесе 1010 «Кассадағы  ұлттықвалютадағы ақшалар» шотының ... және ... ...  есеп  регистрлерінеенгізіледі.Кассада  қолма   қол   ақшалардан   басқа   ...   ... ... вексельдер, чек кітапшалар, басқа да  бағалы  қағаздаржәне қатал есеп беру бланкілері де ... ... ... есеп  ... жатқызуға болады: асханадағы тамақ алуғы, диабеттік  тағамдарды,оқу орындарындағы асханадан тамақ алуға,  емдік  ...  ... ... ... персоналға ақысыз арнайы тағамдарды (сүт  немесебасқа ұқсас тамақ өнімдері) және т.б. беруге  арналған  талондар.  Билеттер,талондар, ... және ... да ... есеп  беру  бланкілері  тұтынудыңнақты өзіндік құны ... ... ... ...  1316  ...  ... шотында есепке алынады.Есеп саясатында белгіленген кассада сақталатын ақша  қаражаттары  менқатал есеп беру бланкілерінің ревизиясын жүргізу ... Оны ...  ... ... ...  операциялардың  есебін  компьютеризациялау  кезінде   кассақұжаттарын өңдейтін  ...  ...  ...  ...  ...  асырылады.  Тәртіп  бұзышылықтарға   кінәлі   тұлғалар   ... ... ... Ақшалай қаражаттарды  және  қатал  есепберу бланкілерін тексеру нәтижелері ақшалай  қаражаттарды  инвентаризациялауактісімен (ф.№Инв 15) және ... мен  ...  есеп  беру  ... ...  ...  ...  ...  артық  ақшалайқаражаттар  кассаға  көрсетіледі,  бұл  ...  1010   ...   ... ақшалар» шотынын дебеті және 6280 «Негізгі емес қызметтен  түскенбасқа  да  табыстар»  шотынын  кредиті  ...  ...  Кем   ... мен ... ... ...  өтейді:  1250  «Жұмысшылардың  жәнебасқа тұлғалардың қарыздары» ... ...  және   1010  ...  ұлттықвалютадағы ақшалар» шотынын кредиті.Субъектіде қатал есеп беру бланкілерінің жетіспеушілігінен  туындағанзиян  олардын  номиналдық   құны   ...   ...   ...   ...  ...  ...  және  1010   ...  дебеті   жәнекредиті бойынша  жүргізілетін  ...  да  есеп  ...  ... ... ... кассирдін  есеп  берулерінің  келіп  түсубарысы    бойыеша    ...    ...    жазу    ...     ... ... сомалар біріктіріледі.  Ай  соңында  регистрлердеесепті айдан кейінгі айдын бірінші күніндегі қалдық  ...  ол  ... беру ... ... және 1010 шот ...  Бас  кітапқа  сәйкес  келукерек.Кассаға  ақшалай  қаражаттарда  кірістеу   1010   ...   ... ... ... ...  бойынша  және  келесі  шоттардың  кредитібойынша жазулармен рәсімделеді:1040 «Есеп айырысу шотындағы ... - есеп ... ...  ... ...  ...  және  ...  да  тұлғалардың  қарыздары»   -   кассағажұмысшылардың  есеп  беру  сомалары,  еңбек  ақы,   ...   ... ... ... ... «Дайын өнімді (жұмысты және қызметті) өткізуден  түскен  табыс», 6020 «Сатып алынған тауарларды   өткізуден  түскен  табыс»,  6210  ...  ...  ...  да  табыстар»  -  тауарларды,   дайын   өнімдерді,материалдарды,  ...  және  ...  ...  қол  ...  өткізукезінде.Кассадан ақшаларды беру кезінде 1010 шоты ...  және  ... ... ... ... ақы ... есеп ... – еңбек ақы жәнекәсіпорын  персоналдарына  және  өкілетті  тұлғаларға  төленген   басқа   ... ... ... және ... да тұлғалардың қарыздары" –  кәсіпорынжұмысшыларына есепті берілген сомаға;1040 "Есеп айырысу шотындағы ......  ...  ... және ... есеп ... шотына өткізілген сомаға.Кесте 4 - Кассалық операциялар есебі бойынша шоттар коррреспонденциясы|№  ...           ... , ... ...                  ||   ... ...  |                                          ||   |                     |       |Шот ...        |Шот кредиті            ||1  ... ... есеп   |1200   |1250              |1316                   ||   ...                 |       ...    |                       ||   ...         |       ... басқа да     |"Басқа да материалдар",||   ...    |       ...       ... "Қатал есеп беру||   |анықталды:           |       ... ...            ||   ... ... құны   |       ...     |                       ||   ...              |       ... және     |                       ||   |                     |       ... ...  |                       ||   |                     |       ...       |                       ||   |                     |       |                  |                       ||   |                     |       |                  |                       ||   ... ... құн|       |1250              |6310 ... ...    ||   |бойынша              |       ...    ...             ||   |                     |       ... басқа да     |                       ||   |                     |       ...       |                       ||   |                     |       ... ...                       ||   |                     |       ...     |                       ||   |                     |       ... және     |                       ||   |                     |       ... бойынша  |                       ||   |                     |       ...       |                       ||   ... ... есеп |       |                  |1420 ... ...   ... бланкілері      |       |                  ... ... ... "||   ... ... ҚҚС |       |7210     ...   |                       ||   ... ...   |1150   ... ...    |                       ||   |тыс ... ...   |       ...         |                       ||   ... (1200     |       |                  |                       ||   ... 12%)        |       |                  |                       ||   |                     |       |                  |                       ||2  ... ... есеп |50000  |1010 ...   |1250 " ...   ||   |беру бланкілері:     |       ... ... ... ... да          ||   ... төленді      |       |ақшалар"          ... ...  ||   |                     |       |                  |", ... «Кемшіліктер,||   |                     |       |                  ... және ... ||   |                     |       |                  ... ...    ||   |Өтініштері бойынша   |70000  |3350              |1250 " ...   ||   ... ...   |       ...   ... ... да          ||   ... ...     |       ... ақы бойынша |тұлғалардың қарыздары  ||   |                     |       ... ...     |", ... ...   |                     |       |                  ... және ... ||   |                     |       |                  ... дебиторлар»    ||3  |Ішінара немесе       |120000 |6310 "Болашақ     |6280 ... емес     ||   ... ...  |       ... ...  |қызметтен түскен басқа ||   |төлегеннен кейін     |       |                  |да ...           ||   ... ...        |       |                  |                       ||   ... ...  |       |                  |                       ||   ... емес         |       |                  |                       ||   ...            |       |                  |                       ||   ... ... ...       |                  |                       ||   ... ...  |       |                  |                       ||   ... ...         |       |                  |                       ...  ...   ...   ақшалардың   есебі.   Валюталарменоперацияларды   жүзеге   ...   ...   1020   ...    ... ақшалар" шотын ашады.  Валюталық  кассадағы  есеп  субъектініңұлттық валютадағы кассасына ұқсас жүргізіледі, бір ерекшелігі  ...  ... ... және касса кітабында шетел  валютасындағы  және  теңгелікэквиваленттегі қаражаттар сомасы көрсетілетіндігінде.Валюталық  ...  үшін   жеке   ...   ...   ...   ... ... көр ... жеке машинограммалардың  немесе  басқа  есепрегитрлерінің жүргізілуі ... ... ... 1020 ... ... ... ... шотыдебеттеледі және келесі шоттар кредиттеледі:1050 "Ел ішіндегі  валюталық  шоттағы  ақшалар"  –  валюталық  ... ... ... "Алуға  арналған  шоттар"  –  кассаға  алынған  валюталық  түсімсомасына;6250 "Курстық айырмадан түсетін табыс" – ... ...  ... ... ... ... ... курстық айырма сомасына;1250 "Жұмысшылардың және басқа да  тұлғалардың  қарыздары"  –  есептітұлғалардың касса өткізген валюта сомасына.Валюталық  ...  ...  ...  ...  1020  "Кассадағы  шетелвалютасындағы ақшалар" шоты ... және ... ... ... " ... және ... да  тұлғалардың  қарыздары  "  –  ... ... ... ... " Ел ішіндегі  валюталық  шоттағы  ақшалар"  –  валюталық  ... ... ... ... ... ... ... - сәйкесінше шетел  валютасынақатысты теңге курсы артқан кездегі курстық айырма.Субъектінің  операциялық  ...  ...   ...   ... ... және іске ...  участоктар,  аялдама  пункттері,өзен жағалаулары, судалар, порттардың  жүк  ...  ...  ...  ...  ақшалай  қаражаттар  қозғалысының  есебі  1010«Кассадағы  ...  ...   ...   және   1020   ...   ...  ...   ...   «Операциондық   кассадағы   ... ... ... ... операциялар  1010  және  1020шоттарындағы  операцияларға  ұқсас  есепке  алынады.   Операционлы   ... ... ... ... 1010 және 1020  ...  ...  ... субшоты дебеттеледі және келесі шоттар кредиттеледі:6010 "Дайын өнімді ... ... ... ... ... ... түсім сомасына;1210  "Алуға  тиісті  шоттар"  –  сатып  ...  және   ... ... ... ... ... түсімді өткізу 1010 және  1020  шоттардың  дебетіжәне 1010 және 1020 шоттардың, «Операциондық кассадағы ақшалар» субшоты  ... ... ...  ...  ...  жеке  ...  ...   жүргізіледі,   жекемашинограмма немесе басқа есеп регистрлері ашылуы мүмкін.2.3 «Өзенмұнайгаз» ӨФ -нің есеп айрысу ... ақша ... ...  ақша  ...  ...  есеп  айрысутүріде жатқызылады. Бұл есеп  айрысудың  ...  ...  ...  есеп  ...  ...  қолданады.  Қолма-қолсыз  есеп   айрысу«Өзенмұнайгаз»  ӨФ-нің  банк  ...  ...  ...  ...   жүзегеасырылады. Банк  ұйымы  келісім  бойынша  ағымдағы  немесе  ... ... ... ашу ...  ...  ...  шарт  келесі  мәліметтердентұрады:1) Реквизиттер;2) Келісім мәні ... ... ... жасалған заты;3) Салық қызмет органдары берген салық төлеуші – шот  иесінің  тіркеменөмірі;4) Банктің көрсететін қызметінің шарты және ... ... ... пен Қазақстан Республикасының Резиденті – заңды  тұлға  мен  ... ... ... арасында келісім  жасау  үшін:  қойылған  қолүлгілері, құрылымдық бөлімшесі арасында ...  ...  ...  ...  ... және мөр ... бар құжаты;Клиенттің салық есебіне қойылғанын растайтын, салық қызметі ... ... ... ... ... шоттарын ашқан  кезде  «Өзенмұнайгаз»  ӨФ-нен  ... ...... ... ... оларға марапаттау  төлеугежәне  әрекет  етіп  тұрған  заң  актілерімен  ...   ...  және  ...  ...  салымдарды  қайтаруды  өз  міндетінеалады.Банктегі  ...  ...  беру  ...  ...  ... жүзеге асырылады. Банк «Өзенмұнайгаз» ӨФ-на олардың  есеп  ... беру ... ... ... ... етеді.Банктердегі  есеп  шоттары  бойынша  операцияларды  тоқтату  ҚазақстанРеспубликасының   заңына   ...   шот   ...    ақша    ... ... алуға  тыйым  салу  құқығы  бар  өкілетті  органдардыңтиісті шешімдерінің негізінде жүзеге асады.Есеп айрысу және ... да ...  ...  үшін  ...  ... ... Қолма-қол ақшаны қабылдау жарнасы;2) Төлем тапсырмасы;3) Төлем талап тапсырмалары.1) Қолма-қол ... ... ... –  шот  ...  банктегі  шотынақосып есептеуі  үшін  түсім  қаражаттарын  және  қолма-қол  ақшаменсалынатын басқа да сомаларды ... ... ... ... тапсырмасы бұл онда көрсетілген соманы бенефициардың  пайдасынаақшаны жіберушіге қызмет көрсететін банк – алушының ақшаны ...  ... ... ... ... жауашы банкке белгіленген нысанда төлем  тапсырманы  ұсынады.Тапсырмаларға  қосымша  ретінде   ...   ...   ...   ...   ...   ...   да   құжаттары   біргетапсырылады. Төлем тапсырмалары ... ... ...  ...  онкүн бойы күшінде болады (жазылған  күні  есепке  алынбайды).  ... ...  ...  шотында  қаражаттар  болғанда  ғанаорындауға қабылданады.Есеп  айрысудың  келесі  түрі  төлем  талап  ...  ...  ...  бұл  жабдықтаушының  сатып   алушыға   сатылған   тауар   ... ... ... ...  ...  ...  өкілетті  банк  ұйымынаберген тапсырмасы.Жабдықтаушы (бенифициар) төлем талап тапсырмасын  және  ...  ... ... ... ... өкілетті банкіне  ұсынады.  Бенифициардыңбанкі төлем талап тапсырмасы бойынша барлық реквизиттерді толықтай  тексеріптөлем талап тапсырмасын ақша жіберуші ... ... де ... ... көрсететінде, ақшаны жіберуші де бір  банкболса онда бенифициар банкісін жанай өтіп, ... ... ...  ... ... ... ...  де  төлем  тапсырманы  орындау  үшін  ...  ақша  ... онда ... ... ... ... мерзімі және реестрінің  мерзімібөлініп төленуі мүмкін. Сондықтан  алушы  –  банк  тек  ...  ... ... ... ... ған сақтауы мүмкін.Осы туралы төлем талап тапсырманың  бет  жағына  белгі  соғады.  ... ... ... ... ақы төлеуден бас  тарту  кезде  олтуралы оған қызмет көрсететін ... үш ... ...  ...  Талап  –тапсырма құжаттарымен қоса оған берілген тиеу  құжаттарын  және  ... ... ... ... ... ... ... айрысу шотындағы ақша қаражаттарын шот иесінің келісімінсіз алуғаболады, егер де олар шаруашылық  операциялар  бойынша  өз  ... ... ... ...  жол  ...  ...  байланысты  төлеушілердіңкелісімінсіз олардың шоттарынан қаражатты аудару немесе есептен  шығару  ... ... ... ...  банктің,  өкімімен,  төмендегі  құжаттарынегізінде   қолданылып   ...   ...   ...   ...   бойыншажүргізіледі:1) Банктің өндіріп алу жөніндегі өкімі;2) Несиелерді пайдаланғаны үшін  есептелінген  пайыздары  және  есепкеқате ... ... ... ... ... берешегінің өтелмеген сомалары;4) Соттар берген орындау қағаздары;5) Салық органдарының салықтары мен басқа да міндетті төлемдер бойыншақосымша салықтар, ... ... ...  айыппұлдары,  өсімдеріжәне өзге де өндіріп алынатын санкциялары туралы өкімдері және ... 5 ...  ... ...  бойынша шоттар коррреспонденциясы|№    |Шаруашылық операциялардың мазмұны          ... ...     |                                           ...       ...      ||1    ... ... ... пен қызметтің         |1040        |1210        ||     ... ... ...                   |            |            ||2    |Қор ... ... банк ... бағалы |3010        |1040        ||     ... ... ...                      |            |            ||3    ... ӨФ ... күні ...   |1040        |4010        ||     ... тарапынан ұлттық валюта түрінде несие |            |            ||     ... ... бір жыл, ... 1 300 мың    |            |            ||     ...                                      |            |            ||4    ... күні ... ӨФ ...     |            |            ||     ... ... ...                |            |            ||     |а) ... салық бойынша             |            |            ||     |б) ҚҚС ...                             |1410        |1040        ||     |в) жеке ... ... ... бойынша   |1420        |1040        ||     |г) жер ... ...                      |            |            ||     |д) ... ... ...                |3120        |1040        ||     |                                           |3160        |1040        ||     |                                           |3150        |1040        ... ... берген төлем кепілхаттары мен  салық  ...  ...   ...   ...   төленетін   төлемдерді   төлемкепілхаттарының берген күнінен бастап,  банктер  ...  ...  ... ... ... кепілхаттардың орындалуын кідіртуге құқығы жоқ.Инкассалық өкімде төлемнің мақсаты көрсетіледі және де осы  төлемдердітөлеушінің ... оның ... ... ...  ...  көздейтін  заңактісіне сілтеме жасайды. Өндіріп алудың дұрыстығы  төлеушінің  келісімінсізқаражаттарды есептен шығаруға  негіз  болатын  ...  үшін  ...  ... ...  мойындаған  соманы  есептен  шығарушға  берілген  инкассалықөкімде борышкердің талаптарды ... ... ...  ...  мен  ... ... сипаты көрсетіледі.Есеп айрысу шотынан ақша қаражаттары есеп ... чегі ... ... ... Есеп ... чегі бұл ... немесе  кәсіпорынның  өзінің  банктегіесеп айрысу шотынан  кассаға  ақша  алу  ...  ...  ...  ... Есеп айрысу чегі өкілетті банк тарапынан беріледі.Әрбір шаруашылық субъекті осыған орай «Өзенмұнайгаз» ӨФ  өзінің  ... есеп ... ... ... білу ... ...  ... жүргізгеннен кейін өзінің банк ұйымынан банктегі  есеп  айрысушотының көшірмесін алады. Онда ... ӨФ  -нің  ...  етіп  ... сай ... есеп  айрысу  шоты  бойынша  ақша  қаражаттар  қалдығынкөрсетеді. Есеп айрысу шоты ... ... ... ...  ... ... өнім,  жұмыс  пен  қызметтің  төлемақысы  өтелген  кездесомасы 955 мың ... Дт – 1040, Кт – 1210.2) Қор ... ... банк ... ... қағаздар сатып алынды,құны 400 мың теңге, Дт – 3010, Кт – 1040.3) «Өзенмұнайгаз» ӨФ 15-ақпан күні өкілетті  банк  ...  ... ... ... ... ... бір  жыл,  көлемі  1  300  ... – 1040, Кт – 4010.4) ...  күні  ...  ӨФ  ...  ...  қарыздарынөтеді, сомасы 440 мың теңге:а) корпоративтік салық бойынша Дт – 1410, Кт  –  1040,  220  ... ҚҚС ... Дт – 1420, Кт – 1040, 110 мың ... жеке ... ... салығы бойынша Дт –  3120,  Кт  –  1040сомасы 57 мың теңге;г) жер салығы ... 4 мың ... Дт – 3160, Кт – 1040;д) ... ... ... 43 мың ... Дт – 3150, Кт – 1040;3. ... ӨФ  мысалында ақша қаражаттарының талдау3.1 Ақша қаражаттар аудитінің ақпарат базасы.Аудит - ведомостводан ... ... ... ...  ... ...  алмайтын  тәсіл  болып  табылады.  ...  ... ...  ол  ...  ...  ...  ...  мамандарға  кеңесші,  консультант,  көмекші  ретуінде   болады.Аудитор кәсіпорын қаржылық ... ...  ...  ... ... ...  қана  ...  сонымен  қатар  жіберілгенқателерді  табуға  көмектесіп,  оларды  дұрыстауға  және,   ...   ... үшін ... оңай ... жүйесін ұсынады.1998 ж.  20-қарашаның  Қазақстан  Республикасының   “Аудиторлық  қызметтуралы заңының  4-бапының  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... және шаруашылық операцияларының  дұрыстығын  және  олардыңҚазақстан Республскасы заңдарына сәйкестігін бағалау мақсатында  ...  ...  ...  ...   әрі   ...   субъектілердің)   қаржылықесептілігін және өзге де құжаттарын  ...  мен  ...  ... ... ... ... ... мемандардың пікірі  бойынша аудит ол – жетік  әрі  ...  ...   ...   ...   қызметіне   әсері   барфактілерді ... мен ...  ...  ...  ...  Ол  ақпарттатәуекелділігін  төмендетеді  яғни,  қаржылық  есептілікте  ...  ... емес ... ... Аудитті бақылйтын  негізгі  қағидат  белгілібір  этикалық   және   ...   ...   ...   ...   ... ... аудитордың объективтілігі, оның  мамандық  жетіктігі,адамгершілігі, ақпарттың құпиялылығы, т.б.Аудит мақсаты – ... мен ... ...  басқаратын  нормативтікжүйелер және клиент пен аудитордың келісім шарт міндеттемелері арқылы  нақтымәселені шешу. Аудит мақсатына ... ...  ...  есеп  ... бухгалтерлік (қаржылық)  есептілігінің  шындылығын  тексеру,  құндықағаздар эмиссиясын нақтылау, қаржылық-шаруашылық қызметіне талдау  ... ... ... ...  ұсыныстар  дайындау,  шығындардыоптиималдау, бухгалтерлік есеп, салық салу шаруашылық  құқық  бойынша  ... Егер ... ... оның ... ... бар:Сыртқы аудит - тәуелсіз аудиторлық фирма және экономикалық  субъектілерарасында келісім-шарт  арқылы  жүргізіледі.  ...  ...... ... ... нақтылығын  тексеру,  сонымен  қатар  әкімшіліккекеңес беру қызметімен айналысады.Ішкі аудит - кәсіпорынның басқару,  бақылау  ...  ...  ...   Оның   ...   ...   ...   ...   жұмысыныңтиімділігін  бағалау,  ол  кәсіпорында  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...   нақтылығына    шығындарсметасының   орындалуына,   мүліктің   сақталуына,   ...   ... ... ... ...  ...  ...  әр  түрлі  ұйымдық-құқықтықформадағы кәсіпорындар  қызметін  бақылау  жүйесінде  ...  ...  ...  ...  туған  аудиттің  кезеңі  ревизиондық  бақылау  қызметінетеңестіріліп,  кейіннен  ақырындап  ...   ...   ... мен талдауына көшті». Бұған шаруашылық қызметтің динамизмі,  қаржылықтәуекелділіктің жоғарғы деңгейі,  салық  заңдылықтарының  тұрақсыздығы,  ірікәсіпорынның ... ... ...  ...  ...  ... т.б. ... етті.Аудиттің  қазіргі  кездегі  кәсіпкерлік  қызметтің  жеке  түрі   ... ... 1998ж. 20 ... ... ...  ...  заңына  өзгерістер  мен  толықтыруарға   байланысты   аудитор   ... ... ...  мен  деңгейі  одан  да  жоғарлады.  Бұл  заңдааудиттік ұйым ... ... ... түрі , ...  ...  ... құру мен жүргізу, салықтық  жоспарлау,  қаржылық-шаруашылық  қызметтіталдау қарастырылған.Бірақ аудит түрлерінің ... ... орын ... - Ішкі ... орай Ішкі ... ... ... бойынша теория жүзіндеде тәжірбие жүзіндед де нашар ...  Шет  ...  ...  ... ... формаларында ішкі бақылау жүйесі  яғни  ішкі  ...  ...  ...  ...  білдіретін  АҚШ   тәжірбиесі:онда   ішкіаудиторлар  институты  құрылған  (INSTITUTE  OF  INTERNAL  ...   ... ... 1978 жылы  Ішкі  ...  ...  ...  (SIAS)  25стандарт  және  5  ...  ...  ...  ...  ...  ... аудиторлық тексерісті жүргізу ішкі аудиттің басқару бөлімі.Жалпы шетел әдебиеттеріне “Ішкі бақылау құрылымының тиімділігін анықтауүшін қажет басқарудың ең  жоғарғы  ...  Ішкі  ...  ...  ... бірі яғни «Ішкі бақылау жүйесін құру мен ұстауға  бағыттанғанұйым меншіктері мен нақты басшылар қызметі  және  хабардарлық»  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  шешеді.Олардың негізгілеріне мыналар жатады: активтердің бақылау жүйесімен  танысу,кәсіпорынның құрылған саясатына сәйкестігін  тексеру,  ұсынылған  ... ... ... ... ауди\ке шығарылған шығындарды азайту.  Ішкіаудит бақылауының  ең  маңыздысы  болып,  жауапкершіік  орталықтары  бойыншашығындарды ... ... Ішкі ... жоғарғы мамандық деңгейде  өтіпнақты және  болашақтағы  мәселелердің  шешілуіне  ұсыныстардың  болуы.  Ішкіаудиттің ... ... ... ...  ...  тиімділік  жәнешығындар. Соңғы екеуі ішкі  ...  ...  ...  оның  ...  ... ... тиімділігіне қатынасы.Ішкі аудит мәні мен қызметіҚазақстан Республикасы нарықтық  қатынастарға  кезеңінде  Қазақстандакәсіпкерлік  ...  ...  ...  және   ...   ортаныңқұбылмаушылығында  Қазақстандағы   кәсіпкерлік   қызметті   жүзеге   аырудыңжоспарланған соңғы  ...  ...  ...  пен  ...  ... алдын ала жоспарланбаған жоғалтулар ұлғайды.Нарық дегеніміз –  ең  ...  ...  ...  Болашақтағыбелгісіздік пен  жоғалту  тәукелділігін  экономикалық  бостандыта  алдын-алаанықтайтын   ...   ...   ...   ...   ...    ... қашу ... оны алдын-ала көріп, ең  төменгі  деңгейге  дейінтөмендету. Бұл үшін ... ... ... есеп пен  есеп  ... ... қойылған т.б. тұрақты  әрі  уақытылы  бақылаукерек.Ішкі  бақылау  жүйесінің   тиімділігі   кәсіпорынның   ... ... ... ... ...  ... ревизор, ревизиондық комиссия, немесе ішкі  аудитор  қызметі  құрылуымүмкін.  Егер  ішкі  ...  ...  ішкі  ...   ...   немесеревизиондық  комисиясымен   орындалса,   онда   тәжірбиеде   көрсетілгендей,басшылар бақылау жүйесін елемей, ...  ...  ...  ... ішкі ... ... ішкі ...  қызметіне  немесе  ішкі  аудитдепортаментіне салынса жұмыс басқаша болар еді.Халықарлық 50000-нан астам мүшелері бар Ішкі ... ...  ... келесідей анықтама береді: Ішкі  аудит-  кәсіпорынның  өз  мүдделеріүшін өз жұмыстарын бағаайтын және ... ... ... ...  Ішкіаудиттің мақсаты - ұйым мүшелерінің  өз  функцияларын  тиімді  орындау  үшінкөмектесу. Ішкі  аудиторлар  өз  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бағалау  мен  талдау  ұсыну.  Ішкі   ... ... ... ... да ... ... ... тәуелсіз объективті бағалау және кеңес беру қызметін  ... ұйым  ...  ...  мен  ...  ...  ...  ұйым  өз  мақсатына  ,   ...   ...   мен   ... ...  ...  ...  ...  арттыру  арқылыжетеді” Жоғарыда берілген  анықтамаға  негізделе  отырып,  ішкі  аудиторлыққызметтің  ...  ...  ...  қаржылық  бағытын   объективтібағалау  мен  ...  ...  ...   жұмысы   тәуелсіздік,объективтілік, мамандық жетіктілік принциптері негізінде жүргізілуі қажетБухгалтерлік есеп және ішкі бақылау ...  есеп   ...   ...   ішкі   ...   ... ... ... байланысты:• Операцияларды субъект  басшылығының  жалпы  немесе  арнайы  рұқсатынасәйкеc атқару.• ... ... мен ... да ... ... есепті  қаржылықесеп  ұсынудың  тағайындалған  ...   ...   ...   ... ... үшін ... сомаларда, тиісті есеп-шоттарда  және  тиістіесеп беру мерзімдеріне сай, дер кезінде есептеу.• Активтер мен жазбаларға тек субъект басшылығының ... ... ... ...  ... ... активтерді қонымды уақыт аралықтарында қолдағы  нактыактивтермен салыстыру және жекелеген ауытқушылықтар бойынша  ...  ... ... ... шектеулерБухгалтерлік  есеп  және  ішкі  бақылау  жүйелері  субъект  басшылығынаолардың  ...  тән  ...  ...  ...  қол  жеткені   туралықорытынды  ...   ...   ...   ете   ...   Бұл   шектеулертөмендегілерді қамтиды:• Субъект басшылығының ішкі ... іске ...  ...  ... ... ... асып ... үшін қоятын әдеттегі талабы.•  Ішкі  бақылаудың  сирек  ...  гөрі  ...   ... ... ... алаң ғасарлық, пікір түюдегі қателік  және  нұсқаулардыдұрыс түсінбеуден болатын  субъективтік  ...  ...  қате  ... мүмкіндігі.• Басшылық мүшелерінің  немесе  қызметкердің  ...  ішкі  ... ... сөз ... ішкі ... ... өту мүмкіндігі.• Ішкі бақылауды іске асыруға жауапты тұлғаның өз жауапкершілігін теріспайдалану мүмкіндігі, мысалы  субъект  ...  ...  ішкі  ...   ...      өзгеруіне      байланысты         ... қалу ... ... ... ... ...  ... есеп пен ішкі бақылау жүйелерін түсінуАудитті жоспарлау үшін қажет болатын бухгалтерлік есеп пен ішкі ... ... ... ... осы жүйелердің құрылымдары және  олардыңжұмысы жағдайында білім алады.   Аудит жүргізу үшін маңызды болып  ... есеп  пен  ішкі  ...  ...  ...  ...  ... ... алдындағы жұмыс тәжірибесі негізінде іске  асырылады  жәнетөмендегілермен толықтырылады:(а)    Клиентгің жұмыстық міндеттер  және  блок-сызбаларды  ... ... ... ... ... ... жасаумен  қатарсубъект басшылығының, басшылықтың орта  ...  ...  ...  жәнесубъектінің   ұйымдық   құрылымының   әртүрлі    деңгейіндегі    басқа    ... ... ...    ... есеп пен ішкі ...  ...  шегінде  жасалатынқұжаттар мен жазбаларды тексеру;(б)  субъектінің  әрекеті  мен  жұмысына,  оның   ...   ...   ...   ...    ...    ...    ... өңдеу сипатына байқау жасау.Бухгалтерлік есеп жүйесіАудитор  ...  ...  ...  ...  үшін  ... ... есеп ... түсінуді біліп алуы керек :(а)     субъект  тарапынан  іске  асырылатын   ...   ...   ... операцияларды бастауға ұйтқы болу тәсілдері;(б)    қаржылық есептегі әдепкі құжаттар  мен  есеп-шоттарды  бекітетінесептік ...    ... ... жүргізу және қаржылық есепті жасау  процесі:маңызды операциялар мен басқа да оқиғаларды бастауға  ұйтқы  болудан  ... ... ... ... тәуекелділікАудитор бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылау жүйелерін  түсінуді  аудиттіжоспарлау  және  аудит  ...  ...  ...  ...  үшін  ... ... алуы керек. Аудиторлық тәуекелді бағалау және  осы  ... ...  ...  ...  ...  ...  ... үшін аудитор кәсіби пікір түюді пайдалануы керек.“Аудиторлық тәуекелділік”  қаржылық  есеп  елеулі  түрде,  бұрмаланғанжағдайда аудитордың шындыққа  ...   емес  ...  ...  ... Аудиторлық тәуекелдік үш құрамдас бөлігі  бар:  олар  -  ...     ...     ...     және     таба      ...      тәуекелі.Ажырамас тәуекелділік - тиісті ішкі ... ... ...  ... ...  ...  ...  санаттарының  бұрмалануы  жекетүрде немесе қосылған ... ...  ...  ие  ...  ...  ... - есеп  шоттар  сальдосында  немесе  операциялар  санаттарындаорын алуы ... ... (ол ... есеп- шоттар  сальдоларында  немесеоперациялар санаттарында жеке  түрде  немесе  ...  ...  ...  ... дер ... ... немесе  әйгіленбеуі  және  бухгалтерлік  есеппен  ішкі  бақылау  жүйелері  тарапынан  ...  ...  Таба   ... ...  аудиторлық  процедуралар  есеп-шоттар  сальдоларындағынемесе операциялар санаттарындағы  басқа  ...  ...  ... ... жеке  ...  ...  ...  түрде  елеулі  болуыықтимал  бұрмалаушылықтың  табылмауын  ...       ...   ...  ...  ...  ...  ...   жүргізу   тәсіліретінде өңдейтін міндеттері  мен  есептік  жазбаларының  ...  ...  ...  ...  және  ...  да  ...  ...   берілетінсәйкестіре  тексеру,   жинау,   талдау,   есеп   ...   ...   ... және ... ... қолданылады.Ішкі бақылау  жүйесі  суъект  ...  ...  оның  ...  ісжүзінде  орындалуының  қандайлығына    ...  ...  ...  және  ... оның ... ... басшылығының саясатын,  активтерді  сактауды,алаяқтық  пен  ...   ...   ...   және   ...   бухгалтерлікжазбалардың  дәлдігін  және  толықтығын,  сонымен  бірге  сенімді   ...  дер  ...  ...  ...   ...   ...   бүкілпроцедуралар  мен  саясаттың  (ішкі  бақылау)  ...  ...  ...  ... тікелей  бухгалтерлік  есеп  жұмысына  қатысты  мәселелердіңшегінен асады және ол ... ...  ...  ...  бұл  директорлар  мен  субъект  ...  ...  ...  және  оның  ...  үшін  маңыздылығына  қатысты   ... ... және  ...  ...  ...  ортасы  нақтыбақылау процедураларының  тиімділігіне  әсер  етеді.  Күшейтілген  бюджеттікбақылаумен және әсерлі ішкі  ...  ...  ...  ...  ... ... нақты бақылау процедураларын елеулі түрде  толықтыра  алады.Солай бола тұра, қатаң бақылау ортасы ішкі бақылау жүйесінің тиімділігін  ... ... ете ...  ...  ...  ...  факторлармыналарды қамтиды:•   Директорлар кеңесінің және оның комитеттерінің жұмысын;•   Субъект басшылығының философиясын және жұмыс стилін;•   ...  ...    ...    сонымен    бірге    өкілеттікжәне  ... ... ... тарапынан бақылау аудит жүйесін,  оныңішінде ішкі аудит жұмысын, кадр ... мен  ...  ...  ... ... бөлуді.бақылау процедураларын, яғни,  субъектінің  нақтыміндеттерін шешу үшін субъект басшылығы тарапынан бақылау  ортасына  қосымшаретінде  тағайындалған   ...   мен   ...   ...   ... мыналар жатады:•  Есеп беру, тексеру және бекіту бойынша процедураларды салысттыру.•  Жазбалардың арифметикалық дәлдігін тексеру.• Қолданымдық  ...  және  ...  ...  ... ... ... мыналарға бақылау орнату арқылы:-компьютерлік бағдарламалардың өзгертілуіне,-мәліметтер файлдарына қол жеткізуге.•  ... ... және ... ... ... және ...  Құжаттарды бақылауды бекіту және іске асыру.• Ішкі бұлақ көздерінен алынған ...  ...  ...  ... ... ...  ... қаражат, бағалы қағаздар және тауарлық-материалдық қорлардыңесебі қорытындыларын бухгалтерлік жазбалармен салыстыру.•  Активтер мен жазбаларға тікелей ... қол ... ... ... нәтижелерді бюджетте  көзделген  сомалармен  салыстыру  жәнеталдау.Қаржылық есеп ... ... ... бухгалтерлік есеп пен ішкі бақылаужүйесінің  тек  қаржылық   ...   ...   ...   ...   менпроцедураларына ғана назар аударады.  Бухгалтерлік  есеп  пен  ішкі  бақылаужүйелеріне  ...  ...  ...  ...  ...  мен   ... бағалауды қоса алғанда, сонымен қатар басқа аспектілерді  қарауменбірге аудитор үшін төмендегілерге мүмкіндік береді:(а)      ...   ...   орын   алуы    ...    ...    ... ... сәйкестендіре талдауға;(ә)     елеулі  бұрмалаушылықтар  тәуекеліне  әсер  ететін  ...    ... ... ... әзірлеуге.Аудитті  жүргізуге  дайындықты  әзірлеу   кезінде   ...   ... баға ...  қатар)  бақылау  тәуекеліне  ...  баға  ... Бұл ... ... есепке  қатысты  қабылдануы  мүмкін  тиістітаба  алмау  тәуекелін,  сонымен  қатар   ...   ...   ... ... ...  мерзімін  және  көлемін  анықтау  үшінжасалады.Ажырама тәуекелділікАудиттің  ...  ...  ...  ...   аудитор   қаржылық   есепдеңгейінде ажырамас ... баға ... ...  ...  ...  ... ... жасалған бағалауды  бекітпелер  деңгейінде  елеулі  ...  және  ...  ...  қоса  ...   керек   немесебекітпелерге қатысты ажырамас  тәуекелділік  жоғары  деген  жорамалға  келуікерек. Ажырамас ... баға беру үшін ... ...  ... төмендегілерді бағалау мақсатында кәсіби пікір түюді пайдаланады:Қаржылық есеп деңгейінде- Субъект басшылығының адалдығы.-  ...  ...  ...  мен  ...   ...   ...   оныңқұрамындағы  тексеру   мерзіміндегі   өзгерістер.   Мысалы,   ... ... ... ... ... әсер етуі мүмкін.- Субъект басшылығына көрсетілген әдеттегіден өзгеше қысым, мысалы  ... ... ... ...  күні  ...  ...  жағдайлар.Осындай жағдайлардың мысалына салада банкроттыққа  ұшыраған  кәсіпорындарсанының көптігін, ... ...  әрі  ...  жұмысы  үшін  қажеттікапиталдың жетіспеушілігін жатқызуға болады.- Субъект бизнесінің сипаты, мысалы оның өнімі мен ... ... ...  ықтималы,  капитал  құрылымының  күрделілігі,  байланыстытараптардың маңыздылығы, ... ... ... ... ... саны және ... жағынан таратылу жағдайы.- Субъект әрекет жүргізетін салаға әсер ететін  факторлар,  бәсекелестіктіңқаржьшық тенденциялар мен коэффициенттер арқылы белгіленетін  шарттарыныңжағдайы, ... ... ... ... сұранысы және  осы  салада  кеңтаралған бухгалтерлік есеп ісі ... ...  ...  және  ...  санаты  деңгейінде   қаржылықесептің бұрмалануға бейім шоттары  ,  мысалы  осының  алдындағы  ... ... ... және ... тұрғыдан  жоғары  дәрежеде  бағаландыделінетін есеп-шоттар.- Операциялар және басқа  да  оқиғалар  негізінде  ...  және  ... ... ететін күрделі жағдай.- Есеп-шоттар сальдосын анықтауға байланысты пікір түю дәрежесі.- Активтердің  шығындарға  және  заңсыз  ...  ...  ...  қаражат  секілді  неғұрлым  қажетті  және   неғұрлым   жылжымалыактивтерге қатысты бейімділік.- Әдеттегіден өзгеше және ... ... ... мерзімнің  соңынданемесе соған таяу кезде аяқталуы.- Өңдеудің әдеттегі процедураларына ұшырамайтын операциялар.Біздің  көзқарасымыз  бойынша  ...  ...  ...   ...  негізделген  және  мамандандырылған  түрде  дайындалған  ...   ...   ...   ...   ...   ...   ақшалайқаражаттарын    аудиторлық    ...    ...    ...     ... ... ... 6 - ... қаражаттарды тексеру бағдарламасы|№ п   |Аудит ...        ... ...                    ||1     |2                          |3                                     ||1     ... ... ... Бас ...                     ||      ... ...       |                                      ||      ... тексеру      |                                      ||2     ... және          ... ... ... бойынша Бас   ||      ... ...     ...  №2, №3, №4 ... ордерлер №1,||      |жүргізу дұрыстылығын       |№2, №3 ... ... ...      ...                    ... ... ... және шығыс касса  ||      |                           ... ... ... Кассирдің  ||      |                           ... және ... ...       ||      |                           ... ... ... ...   ||      |                           ... және шығыс касса ордерлері,    ||      |                           ... ... алу ға ... ...   ||      |                           ... ... чек түбіртектері    ||      |                           ... т.б.)                            ||3     ... ... ... ... ... ...      |касса операцияларын тексеру|қызмет ететін комиссияны тағайындау   ||      |                           ... ... ... ...    ||      |                           ... жеке ... жауапкершілік   ||      |                           ... ... ...               ||      |                           ... ... ... және  ||      |                           ... ... ... (КО-1, КО-2),   ||      |                           ... және ... ... құжаттарын     ||      |                           ... ... ... Касса кітабы   ||      |                           |(№4), ... ... және ...      |                           ... ... кітабы (КО-5),      ||      |                           ... есеп ... №1 ...      ||      |                           ... №1 ведомость, Бас кітап.    ||4     |Банктік операцияларды      ... ... және ... ...    ||      ...                    ... ... аккредитивтер, чек ||      |                           ... ... ... ...      |                           ... ... №1, №3  ||      |                           ... ... №1 ... №2, №3||      |                           ... ... №2 ... №1, №2,||      |                           |№3 ... ... ...           ||      |                           ... 1010, 1020, 1030, 1040, ||      |                           |1050 ... бойынша Бас кітап.       ||5     ... ... ... |№3 ... ордер, №3 журнал ордерге №1 ||      |сомасының нақтылығын       ... 1030  ... ...      ||      ...                    ... шоты ... Бас кітап    |Шаруашылық  ...  ...  ...  қол  ...  ... және беру  ...  ...  жүзеге  асыру  тәртібін  террейтіннегізгі нормативтік құжат болып  Қазақстан  Республикасы  Ұлттық  ... 1993 ... 23 ... ...  ...  ...  №21)Қазақстанның  халық  шаруашылығындағы  кассалық   ...   ... ... ... және  толықтарулармен)  табылады.  Бұл  құжатақшалай  қаражаттарды  сақтаудың,  оларды  қабылдаудың,   ...   ... ... ... жүргізудің біртектес тәртібін белгілейді.Аудит кезінде  зерттелуі  керек  басқа  да  ...  ...  ... ... ... ... есеп  беруі,  кіріс  касса  ордерлері,  ... ... ...  ...  ...  ...  журналы  (кітабы),  шығыскасса ордерлерін  тіркеу  журналы  (кітабы)  ...  ...  ...   ...   ...   ...   журналы   (журналы),    ...  ...  ...  ...   ...   ...   алмасытрушықұжаттар, аванстық есеп берулер.Кәсіпорын  кассасындағы  көптеген  және  әртүрлі   ақша   ... ... ... ... есеп ... және ... көрініс табады:Бас кітап;№1 журнал-ордер және №1 ведомость (журнал-ордерлі форма үшін);Кассалық операциялардың синтетикалық есебінің басқа да регистрлері;Кәсіпорын балансы (форма № ... ... ... ... есеп ...   (форма № 2),Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп берулер ......  ...  ...  операциялар,  әсіресе   олардыңнеғұрлым жылжымалы бөлігімен қолма қол ақшалармен  жүргізілетін  ...  ақы  беру  ...  ...  ...  ...  кезінде,  есептісомаларды беру және пайдалану  кезінде  және  т.б.)  ...  ...  ... талап етеді. Сондықтан кассалық құжаттар барлық тексеру  кезеңіндежаппай тексеріледі.Кассалық құжаттардың жаппай тексеруге кіріспес  бұрын  бұл  ... ...  ...  ...  ...   кассалық  құжаттардың  біріненкейін бірінің қарастырылатындығын  ...  Бұл  ...  ...  ... ... ...  ...  аудитор  белгілі  бір  ...  ... бар ...  ...  ...  7-де  кассалық  операциялардыаудиторлық тексеру бағдарламасы ұсынған.Аудит ...  ...  осы  ...  ...  ... үшін біз ... ... қаражаттар қозғалысын және  касса  тәртәбәнсақтауды ішкі бақылаудың жағдайын бағалау үшін дайындаған тесттер  ... ... ... ...  ...  зерттеу  негізінде  кассалықоперациялардың  бухгалтерлік   ...   ішкі   ...   ... және ... ... ... қорытынды жасауға болады.Кесте 7 - Кассалық операцияларды аудиторлық тексерудің бағдарламасы|№  |Аудит процедуралары        ... ...               ...  ||   |                           |                                 ...  ||1  |2                          |3                                |4        ||1  ... ...            ... тексеру бойынша          |         ||   ... және ... да ... ... ...     |         ||   ...              ... ... ... |         ||   ... және     ... ... ...         |         ||   ... ... ...    ... ... ...  |         ||   |                           ... шарт, касса құжаттары    |         ||   |                           ... КО-3, КО-4, КО-5),        |         ||   |                           ... есеп ... касса     |         ||   |                           ... ... №1   |         ||   |                           ... №1 ... ... Бас  |         ||   |                           ... және т.б.                  |         ||2  ... ...     ... ... (КО-1, КО-3,     |         ||   ... дұрыстығын     |КО-4, КО-5), №1 журнал ордерге №1|         ||   ...                    ... Бас ... және т.б.   |         ||3  ... қол ақшаларды        |Банктердің көшірмелері, чек      |         ||   ... ... өз ... жеке және ...     |         ||   ... және          ... ... ... ...         ||   ... ...       |көшірмесіне өосымша бастапқы     |         ||   ... ... жазу     ... касса құжаттары (КО-1, |         ||   |дұрыстығын тексеру         |КО-3, КО-4, КО-5), №1 ...     |         ||   |                           ... №1 ... №1 журнал  |         ||   |                           ... Бас ... және т.б.       |         ||4  ... есеп          ... ... №1 ...     |         ||   |шоттарында операцияларды   ... №1 ... №1 ...         ||   ... ... тексеру |ордер, Бас кітап және т.б.       |         ||5  ... ...       ... ... ...  |         ||   ... нәтижесі бойынша |                                 |         ||   ... мен           |                                 |         ||   ... ...       |                                 |         ...  ...  ...   құру   және   жүргізу   қойылғанталаптарға сәйкес келмейтін жағдайда аудитор сканирлеу  ...  ...  ... да  бір  ...  емес  ...  ...  деген  үмітпен  кассалыққұжаттарды жаппай, үздіксіз және элемент бойынша қарастыру.Касса  және  кассалық  ...  ...  ...  үш  ...  ...  қол  ...  ...  инвентаризациялау;  кассағатүсетін ақшалай қаражаттарды кірістеудің  толықтылығын  және  өз  ... ... ... жатқызу дұрыстығын зерттеу.Кассаны инвентаризациялау аудитордың тексеру орнына  келісімен  жеделтүрде жүргізіледі. Оны жүргізгенге ... ... ... ...  ... ... ... аяқ астынан тексеруді  жүйелі  түрде  ... ...  ...  де  ...  ...  қызмет  ететін  комиссиянытағайындау   туралы    бұйырығының    бар    ...    осы    ... ... аяқ ... ...  ...  бар  екендігін  жәнеоның мазмұның;  ...  ...  бір  ...  ...  кассирлердіңқызмет  ететіндігін;  кассирдің  тексерліп  жатқан  субъектіді  ғана   жұмысістейтіндігін ... ... ...  да  ...  ...  кассирдітағайындау туралы бұйырықтын және кассир мен ...  ...  ...  ...  жауапкершілік  туралы  келісім  шарттың   бар   ...  ...   ...   ...   ережелерімен   танысқандығынбелгілейді.Кассаны тексеруді жүзеге асыра отырып аудитор келесі шарттарды сақтаутиіс: тексеріліп отырған субъект ... ... ...  міндеттітүрде субъектінің кассирі және бас  бухгалтері  ...  тиіс  ...  ...  ...  ...  қатысуымен  кассаны  тексеру   жүргізіледі;кассаны  тексеру  кезінде  ...  ...  ...  ...  кассанытексеру кезінде барлық кассалық опрециялар тоқтатылады.Кассада ... ... ... ... ... ... мүмкін  емес  немесе  бірнеше  касса  болғанкезде кассаларды акдитор мөрлеп жабады,  кілт  ...  ...  ...   ...   Бұл   бір   ...   ...  ...   кассадағы   ақша   ...   ... ... мақсатында жасалады.2. Кассир  инвентаризациялық  комиссия  мүшелерінің  қатысуыменсоңғы  күндегі  кассалық  ...  ...  есеп   ... ... кітап бойынша ақша қалдықтарын шығарыладыжәне барлық  кіріс  және  шығыс  құжаттардың  кассалық  есепберулерге қосылғандығы ... және ... ... кірістілмеген және шығысталмаған ақша сомалардың жоқекендігін туралы қол жазба береді.  Бұл  қол  жазба  кассаныинвентаризациялау   ...   ...   ...    ... ... есеп  беруге  тексеріліп  отырған  субъектінің  басбухгалтері қол қояды.4.  Ақшалардың бөлек түрде немесе банктік  ...  ... ... ... ... ... ...  Мұндайміндетті   процедуралар   кассада   сақталатын   басқа    ...   және   ақша   ...   ...   ...  баж   маркалары,   вексельдік   ...   ...   ...   әуе   ...   төленген,   бірақберілмеген демалыс үйлеріне, санаторияларға жолдамалар  ...  ... да ... ... мен  ...  ... қайта саналады – алдымен оны кассир санайды, содан кейінкомиссияның басвқа мүшесі ... Ал ... ...  ...  ...  процедураның   дұрыс   жүргізілуі   ... ... ... ...  Ақшалай  құжаттар  номиналдыққұны бойынша есепке алынады. Ақшалай құжаттар аудиті ...  ...   ...   ...   :   осы   ... нақты саны, билеттер мен жолдамалар кімге есепкеалу дұрыстығы. Олардың есебі ақшалай  құжаттардың  қозғалысыбойынша кітапта ... ... ... ...  меншығысталуы кіріс және шығыс  касса  құжаттарында  рәсімделуітиіс. Осылайша  ...  ...  ...  ...  ... ... ... есеп  құрастырады  және  оны  басбухгалтерге тапсырады.Кассадағы инвентаризацияны жүргізу кезінде  жартылай  төленген  ...  ...  ...  ...  кассир  мен  бас  бухгалтерге   олартытәртіпке сәйкес жабуды және ... ... ... ... ...  және  ... есебіне қосуды ұсынуы мүмкін. Егер кассаны тексеру еңбек ақыны  төлеукезіне  сәйкес  келсе,  ...  ...  ...  ...  ...  ақытөленбеген болса,  бұл  ведомосттер  кассирдің  есебіне  қосылмайды,  актідекассирдің есебіне қосылмаған, бөлшектеп  ...  ...  ...  ретіндежазылады№ Бұл жағдайда әрбір төлем ведомостісінде еңбек  ақы  ...  ... ... және оның ... ... ... Аталған жазуға  кассирдің,бас  бухгалтердің  және   ...   ...   ...   ...   түрдетолтырылмаған  шығыс  касса  ордерлері  мен  ведомостер  растайтын  ... ... жіне ... ... құрамына  енгізілмейді.  Осындайқұжаттарды табу кезінде аудитор осы тәртіп  ...  ...  ...  ...  ...  кімнің  өкімі  бойынша,  қашан,  қандаймақсаттарға, қандай сомада ақша ... ... ...  ... ... қол ... мен ... да құндылықтар кассадағы  ақшалар  немесебасқа субъектілердің құндылықтарының сақталуына  тиым  ...  ... ... ... саналады.5. Ақшалар мен құндылықтарды қайта санауды аяқтағаннан кейін  алынғансома   бухгалтерлік   ...   ...   ...    ...    ... салыстырылады.6. Ақшалай қаражаттар  тексерісін  жүзеге  асыра  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сақталуын  қамтамасыз  етубойынша,  сақтау  өрт  сөндіру  құралдарымен  ...  және   ... ... ұсыныстарға сай келуін  тексереді.  Осы  кезде  анықталғантәртіп бұзушылықтар инвентаризацтя актісінде көрсетіледі.7.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  нәтижесікомиссияның   барлық   мүшелері   қол   қоятын   инвентаризация    ...  Ол  үш  ...  ...  ...  ...  ... ... қалады және үшіншісі аудиторды сақталады.Акт  соңында  актіде   көрсетілген   ақшалай   ...   ... ... ... қолхат келтіріледі.8. Кемшіліктер айқындалған  кезде  аудитор  кассирден  кемшіліктердіңпайда болуын себептерін жазбаша түрде ... ...  ...  Айтарлықтайкемшіліктерді немесе зиян  келтірушіліктерді  тапқан  жағдайда  аудитор  ... ... ... басшысына хабарлайды және  тексеріс  соңына  дейінкассирді жедел  өз  орынынан  алып  тастауды  ...  және  істі  ... ...  ...  мен  зиян  ...  ...  –   кассаоперациясын бақылаудың негізгі міндеті. Сонымен  ...  бір  ...  ... әсер ... ... анықтайды.Аудитор  чек  түбіртегінде,  банк  көшірмелерінде  және  кіріс  кассаордерлеріндегі сандарды салыстыра отырып әрбір чек ...  ...  ... кірістеудің толықтылығы мен өз уақыттылығын  өте  мұқият  тексеруікерек. Кейбір аудиторлар банктен  алынған  ақшаларды  кірістеу  ... ... ғана ... ... ... кетіреді.  Бұны  соныменқатар банк көшірмесі бойынша да жасау керек. Егер ...  ... ... ... сонымен қатар  қалдықтар  сәйкес  келмеген  кездебанктен ағымдағы және есеп ... ... ... алу керек және  осыкөшірме  мәліметтерін  тексеріліп   ...   ...   ... салыстыру керек. Қатал  есепке  алынатын  ...  ...  ... ... көшірмесі тиянақты тексеруді  талап  етеді.  Сондықтан  ... ... ... ... көшірмелерді  кассирлерге  және  басқада тұлғаларға алуға сенуге болмайды.Кассалық   ...   ...   ...   ...    шаруашылықсубъектілерді  кассалары  қолма  қол  ақшаларды  ...  және  ...  ... немесе шаруашылық субъектісінің жазбаша  бұйрығымен  қол  ... ... қолы ... ... және ... касса  ордерлерімен  жүзегеасырылады.Кассалық  операцияларды  ...   ...   ...   ...  ...  ...  керек:  әрбір  құжатта  алушының  ...   ...  ...  ...  ...  ......   шығысқұжаттардың    –    «төленді»     штампымен     ...     ...  ...  мен  ...  ...  жоқтығына  назараудару   керек.   Тәжірибе   көрсетіп   отырғандай    ...    ... ...  ...  ...  толтырылады,  көптеген  жағдайлардакіріс және шығыс касса ...  ...  ақша  ...  ...  кассаданақша алған жауапты тұлғалардың қолдары және басқа  да  міндетті  реквизиттержоқ. Мұндай ... күші жоқ  деп  ...  ал  олар  ...  ...  ...  ...  ...  Егер   осындайлар   айқындалсааудитор жедел шара  қолдану  мақсатында  ол  туралы  шаруашылық  ... мен бас ... ... ... ...  кезеңінде  келесілерді  белгілеуі  керек:  аталғанкәсіпорында  белгіленген  формада  кіріс   және   ...   ...   ...  ...   барлық   касса   құжаттарының   тіркелгендігін,кассалық  ...  ...  ...  ...   жоқ   екендігін,   ақшақаражаттарын    кірістеу    және     ...     ...     ... ... касса  кітабына  жазылғандығын.  Ол  номерленген,жіппен байланған және мөр басылған ...  ...  ал  ...  ...  санынасубъект басшысының және оның бас бухгалтерінің қолдары қойылуы керек.  ...  ...  ...  кассалық  кітапта  күн  бойындағы   операциялардыңқорытындысын есептеуі керек  және  ...  ...  ...  ...  ... кітабына жазуларды ол көшірме  қағаз  арқылы  екі  бетке  бір  мезеттеенгізуі керек. Кітаптың бір беті ... оны ... күн ...  ... бойынша есеп беру ретінде барлық кіріс  және  шығыс  құжаттарменбірге өткізуі керек.Ақшалай қаражаттарды аудиторлық ... ... ... ... көп ... талап етеді.Заңдылықтарға  сәйкес  шаруашылық   субъектілер   ...   ... ... ... ... ... ... керек.Тест анкеталарын талдау негізінде субъектінің  банктік  операциялардыішкі  бақылауы  қандай  деңгейде  екендігін,  бухгалтердік  ...   ... ... ... ... ... ... жүргізгеннен кейін құжаттарды оқу және оларды өзара  салыстырутәсілін қолдана отырып әрбір  шот  бойынша  банктік  ...  ... ... Есеп ... шоты ... операцияларды тексеруге  көп  көңілаударылады. Ең алдымен тексеріліп отырған кезеңдегі шоттағы  ...  ... ... есеп  регистрлеріндегі  (№2журнал  ордер,  №2журнал ордердің №2 ведомостісі, Бас кітап)  және  есеп  берулердегі  ... ...  ...  ...  ...  ...  олардыңпайда болу себептерін айқындау керек.Есеп айырысу операцияларының аудиті кезінде келесілерге көңіл  аударукерек:-  көшірмеге  ...  ...  ...  ...  құжаттарда  банкмөрінің  бар  екендігіне.  Егер  банк   ...   жоқ   ...   ...  ...  ...  айқындау   мақсатында   банкте   қарсытексеріс жүргізуі керек;- банкке қолма  қол  ақша  ...  ...  ...  қаражаттардыесепке алу дұрыстығы және толықтылығы;- есеп айырысу шотының банктің қай мекемесінде ашылғандығын;- банк көшірмесіндегі ...  ...  ...  ...  ... құжаттардағы сомаларға сәйкес келетіндігін;-   байланыстың   пошталық   бөлімі    арқылы    ...    ... ... ...  ...  ...  ... ақы,  алименттер  және  т.б.),  сонымен  қатар  аударымдарды  алушыныңпошталық адрестерді көрсету ... ... ... ... ...  ...  кқрсетудұрыстығы;- банктегі операциялар бойынша бухгалтерлік өтькізбелердің дұрыстығы,осы    операциялардың    бухгалтерлік     ...     ...     ...  Бухгалтерлік  есеп  бойынша  өндіріс  ...  ... ... есептен шығарылған  поерацияларға  ерекше  көңіл  аударукерек;- банк ... және ... ... ... толықтылығы мендұрыстығын. Банк көшірмелерінің толықтылығын олардың беттік  номерлері  жәнешоттағы қаражаттар қалдықтарын ауыстыру бойынша   ...  ...  ...  кезең  соңындағы  шот  бойынша   қаражаттар  ...   ... ... ... ... қалдығына тең болуы керек. Егер  банккөшірмесінде ... ... мен  ...  ...  банк  ... ... ... керек.Банк көшірмелерін тексеру банк  құжаттарын  мәні  бойынша  зерттеуменсәйкес келуі керек.  Сонымен  қатар  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  мысалы  тексеріліп  отырғансубъектімен жасалған ешқандай келісімдік қатынасытары жоқ,  ...  ... ... ... ... ... өтеу, кірістелген  және  төленгенматериалдық  ...  ...  ...  жіне  өз  ... мен  ...  алуға  арналған  құжаттардың  ...  ...  ...  ...  жағдайлар  және  қаржыландыру  көздері  ... ... ... ... ... ... ... қолсыз  есеп  айырысуүшін  банктен  алынған  чек  ...  ...  ...  және  заңжүзінде  пайдаланатындығын,  олардың  есепті  тұлғаларға  қол   қою   ... ... ... чек  ...  ...  ...  ...  есебін  құрастыратындығы,  есепті  тұлғалардың  есептері   ... мен ... ... ... және ... және  ...  ... айналым және сальдо айналым және арнайы шоттар бойынша  есепті  жәнебасқалары   бойынша   есеп   ...   ...   ...    ...  жабдықтаушылардың  қарыздарын  өтеуге  ақшалай  қаражаттардыаударудың   ...   ...   және   ...   ...   қажет.Субъектілердің сауда ұйымдарына сатып алған ірі өнеркісіптік  тауарлар  үшінақшалар аударады, олар шын ... ... ... ...  ...  де  мүмкін,бірақ олар  құжатта  көрсетілген  ассортиментке  сәйкес  келмейді.  Көптегенжағдайларда ... ... ... ...  және  ...  ...  ...  қатар  делдалдарға  «қолдау  көрсету»   мақсатында   ақшалайқаражаттарды аударады.  Сондықтан  ...  ...  ...  ... ... ... кезінде   қарсы  тексерулерді  жүргізу  ерекшетүрде бір типті  бастапқы  құжаттардың  өзара  ...  ...  ... ... ... ... ...  кезінде  келесілерді  белгілеуқажет:- банктің қай мекемесінде ... шот ...  банк  ...  ...   ...   ...   ... сәйкес келетіндігі;- сыртқы экономикалық қызмет кезінде  есеп  айырысу  формалары  дұрысқолданылды ма;- валюталық ... ашу ... ...  ...  ...  ... валютаны сату және сатып алу бойынша операцияларды  есепте  көрсетудұрыстығы;- курстық айырмаларды ... және ... ... ...    ...    ...    ...    дұрыстығы,     банккөшірмелеріндегі  ...  №2  ...  ...   және   Бас   кітаптағыжазуларға сәйкес келуі;-  резиденттер  болып  табылатын   ...   ...   ...  ...  өкілетті  банктердегі  валюталық  транзиттік  шоттарынааудару трлықтылығы мен өз ... ...  ҚР  ...  ...  ...  ...  ... есеп айырысуларыныі болу фактісі бар ма;- экспортерлердің меншік валюталық  түсімдерін  ...  ...  ...  алынған  аправильность  использования  қолма  қол   шетелвалютасының және материалды құндылықтардың ... ... ...  ...  ...  ...  ...  кезде  келіптүсетін тауарлардың  сатып  алу  құны  субъектінің  кірістеген  ... алу және ...  ...  ...  төлемдері,  тасымалдау  шығындарыжәне  басқа  да  ...  ...  ...  ...   ...   құнынегізінде есептеледі, тауар алмастыру  операцияларын  жүзеге  асырған  кездеөткізу және қаржылық нәтижелерді ...  құны  ...  ...  ...  жүк  ...  декларациясында  көрсетілген  датаға  жүргізіледі.Сонымен қатар  салық  салу  ...  ...  ...  ...  ... бөлшек сауда бағасы негінде саналған деңгейден төмен болмауы керек.Аудитор келесіні тексеруі керек:- келісім шартпен ... ... және  ...  ...  ...   есеп   ...   формасына   өткізген   кезде   қолданылатынаккредитивтік  есеп  ...  ...  ...  және  заңдылығы.  Әрбіраккредетив   бір   ...   ...   ...   ...   ...   ... ғана есеп ... үшін  жаралғман.  Аккредитив  мерзімін  екіжақтың ... ...  ...  жабу  ...  құжаттарды  толтыру  дұрыстығы,  банккөшірмесінің және оған қосымша ... ... чек ... ... ...  ...  құжаттық  рәсімдеутолықтылығы және дұрыстығы;-  ата  аналардын  және  ...  да   ...   ...   ...  ...   және   т.б.)   қаржыландыруға   ...   ...  ...   ...   ...   операцияларды   құжаттырәсімдеу толықтылығы және дұрыстығы;-  орналасу  орыны  бойынша  жеке  ...   ...   ...  ағымдағы  шоттарды  ашу  заңдылығы  және  ...  ... есеп  ...  ...  ашуға  мүмкіндік  беретін  белгілерге  ие  ... ... ...  және  ...  өндірістік  бірлестіктердіңөндірістік (құрылымдық) бірліктеріне; олардың орналасқан жерінен  тыс  жердеорналасқан субъектілердің басқа да шаруашылық есеп ... ... жеке ...  ...  құрылымдық  бөлімшелерден  баланстар  жәнебасқа да қажетті құжаттар ұсынылды ма;- жеке ...  ...  ...  бөлімшелер  шығындарын  қосаалғанда шығындарды айналым шығындарына немесе негізгі  ...  ... ... ... ... ... ... сертификаттардың болуы;Аудитор жолдағы, яғни  банктердің,  жинақ  ...  ...  ...  кассаларына  субъектінің  есеп  айырысу  немесе   басқа   ...  ...   үшін   ...   бірақ   тағайындалымы   бойынша   әліаударылмаған ұлттық  және  ...  ...  ...  ...  ... зерттеуі керек. Сомаларды  1030  «Жолдағы  ақшалай  қаражаттар»шоты  бойынша  есепке  ...  ...  ...   банк   мекемелерінің,   жинақкассалардың,  ...  ...  ...  банк  инкассаторларыныңтүсімді өткізуге арналған ведомостер көшірмесі және т.б. табылады.Жолдағы ... ... ... ... ... ... ...   ақшалай   қаражаттар»   шотында   есепке   алынатын    сомалардыңнақтылығын, сонымен ... ... ... ...  ... осы шот  бойынша бастапқы құжаттардағы жазулардың №3  журнал  ордердегіжәне Бас ... ... ... ... ... ...  ету  шаралары.  Есеп  айырысу  ережелерін  бұзған   кәсіпорындар   ... ...  ...  қолма  қолсыз  есеп  айырысуды  жүзегеасыру тәртібін бұзғаны үшін ...  ...  ...  ...  ... шаралары қолданылады. Жеткізілген өнім  құнын  өз  уақытында  төлемегеніүшін әрбір кешіктірген күнге мерзімі  ...  ...  пеня  ...  ... ... ... келісім шарт негізінде ұсталады және оны сатып  алушытөлейді. Мерзімі өткен күндерді анықтау кезінде календардлық  күндер  ... Егер  банк  №2  ...  ...  ...  ...  ... банк келісім шарт негізінде есептейді.3.2 Ақша қаражаттары ... ... ... №4 ... ... ...  ...  есеп»стандарты тұтынушыларға операциондық қызмет  бөлігінде  есепті  кезеңдердегіқаражаттардың келіп түсуі мен ...  ...  ...   қамтамасызете  отырып  заңды   ...   ...   ...   ... ... қызметтен ақшалай қаражаттардың  қозғалысын  ашу  кезіндеаұша түсімдірі  мен  валюталардың  негізгі  ...  ашып  ...  ...  немесе  әрбір  таза  табыс  немесе  шығын  ағымдағы   активтер   ... ... ... сонымен қатар  инвестициялық  жәнеқаржылық қызметтің нәтижесі  болып  ...  ...  мен  ...  ... ... жанама әдіс те қолданылуы мүмкін.Кәсіпорынның  операциондық  қызметінен   ақшалай   ...   ... ... негізгі ақшалай түсімдер мен төлемдер,  яғни  ақшалайқаражаттар  есебі  бойынша   шоттармен   корреспонденциядағы   ... ... ... ... қатар ақшасыз операциялар; жанама әдіс,  олбойынша таза  табыс  немес  шығын  ...  ...  мен  ...  ...  емес  ...  ...  қатар  инвестициялық  жәнеқаржылық  қызмет  ...   ...   ...   ...   мен   шығындарғаөзгертіледі.Қаржылық қызмет – бұл кәсіпорынның нәтижесі  меншік  капитал  мен  ... ...  мен  ...  ...  ...  ... қызметке келесілер жатады:❑ акцияларды және басқа да  бағалы  қағаздарды  шығарудан,  банктік  жәнебанктен тыс несиелер ... ... ...  ...  және  ...  ...  ...  және  банктік  емес  несиелерді  өтеуге  ...  ...  ...  өз  ...  ...  ...   ... төлеу және басқа да төлемдер.Ақша ағымдарын талдау,  жоспарлау  және  бақылау  ...  ... ... ... ... төлем  қабілеттілігін  және  қаржылықтұрақтылығын қолдау үшін маңызды болып  табылады.  Қолма  қол  ...  ...  ...  үшін  бірдей  маңызды  болып   табылады.   ...   ... ... және ...  болашақтар  даму  көзі  ретіндеболуы  керек.  Екіншіден,   ақшалай   ...   ...   ...   кезеңміндеттемелерін өтеу үшін және кәсіпорынның  қаржылық  құрылымының  өзгеруінолардың саны қамтамасыз етуі ... ... ...  басшы  жиі  табыстынемесе қолма қол ақшаны таңдауы керек болады. ...  ...  ...  барқолма қол ақшаларды бөлшектеп  талдау  қажет.  Ол  үшін  ...  ... білу ... 7 - ... ақша қаражаттарының түсімі мен шығысыныңжіктемесі|Ақша қаражаттарының    |Қызмет               ...                         ... ...            |                     |                              ... ... |Операциондық қызмет  |қызметкерлерге еңбек ақы төлеу||мен қызметтерді сатудан|                     ...                          ||                       |                     ... мен ...  ||                       |                     ... ...       ||                       |                     ... ...                ||Ақша қаражаттарының    |                     ...                      ... ...            ...               ...                         ... зауыттарды,|                     ... ...       ... дәне ...                     ... және басқа да    ||да ұзақ мерзімді       |                     ... ... ... ... ...    |                     |алу үшін                      ... қағаздарды      |Инвестициялық қызмет |                              ...                |                     ... ... ... алу   ||Несиелерді қайтарудан  |                     ... беру                 ... ...      |                     |                              ... проценттерді   |Қаржылық қызмет      |Жай және артықшылығы бар      ... ...     |                     ... ... үшін        ...                 |                     ... өтеу және     ||Жай және ...   |                     ... ...              ||бар акцияларды сатуданй|                     ... ... үшін        ... ...      |                     |                              ...              |                     |                              ... ... ... ...  есеп  ...  №3  ...  қозғалысы  туралы  есеп»   формасының   мәліметтері   ...  Бұл  есеп  беру  ...  ...  ...  жәнеқаражаттардыпайдалану  бағытын  көрсетуі  керек.  Талдау  кезінде  кәсіпорынның   қандайкөздерден ... ... ... ...  ...  ...  ...  қызметтің  қай  саласының  қандай  деңгейде  ақша  ағымынқұрастырғандығые  айқындау  ...  Екі  ...  кем  емес  ...  ... жүргізу баланстың қандай  бабының  ақшалай  қаражаттарды  тотырудыңкөзі болып табылатындығын, қайсысы олардың шығынын  ...  ... ... ... ...  алынатын  ақпарат  кәсіпорынның  төлемқабілеттілігін бағалаумен қатар оның  ...  ...  ...  ... және оның ... ... үшін ... Ақша  ағымдарын  талдау  жәнеболжау  инвестициялық  ...  ...  ...  ...  ...   ... атап өту ... ағымдары ағымдағы, инвестициялық және қаржылық қызмет  ...  ...  ...  кез  ...   ...   үшін   ақша   ...   ақшақаражаттарының түсімі және олардың шығысталуын көрсетеді.Ағымдағы қызмет  тауарларды,  өнімдерді,  ...  және  ...  ...  түсім;  басқа  да  активтерді  өткізуден  түскен   түсім;дебиторлық қарыздарды өтеу;мүлікті ... ... ... ...  ... да ... қаржыландыру; қайтарымсыз  түсімдер  және  қаржылық  көмеккөрсету және т.б. түріндегі ақшалай қаражаттардың түсімін қамтамасыз етеді.Ақша  ...  ...  түсу  ...  болып   таза   табыс   ... ... ... ...  ...  ақша  ...  ...  алынғаншикізаттарды,  материалдарды,  өндірістік  сипаттағы  қызметтерді  төлеумен;еңбек ақы  төлеумен;  салықтарды  төлеуге  ...  ...  және  ...  ...   ...   тыс   активтерді   өткізу;   басқакәсіпорындарға қатысудан дивидендтер алу; ұзақ  мерзімді  ...  ... ... ұзақ ... ... ... қамтамасыз етеді.Инвестициялық қызметтен болған ақша ағымдары құрылысты жүзеге асырудан,жер учаскелерін, ғимаратты, құрылғыны, тасымал құралдарын, машиналарды  жәнеқұрылғыларды ...  ...  ...  емес  ...  және  т.б.  ... ... ... қысқа мерзімді бағалы қағаздарды сатуды, қысқа мерзімдіқарыздар  мен  несиелерді  алуды,  қаражаттарды  қысқа   ...   ... ... ... алуды және басқаларын қамтамасыз етеді.Қаржылық  қызметтен  болған  ақша  ағымдары  бағалы  қағаздар   бойыншадивидендтер  мен  ...  ...  ...  ...   қарыздар   жәнеоблигациялар бойынша міндеттемелерді өтеу кезінде туындайды.Ақшалай қаражаттарды талдау екі әдіспен жүргізілуі мүмкін –  тура  ... Ақша ... ... ... тура ...  ...  ... ақша  қаражаттарының  қозғалысын  көрсететін  бухгалтерлік  ... ... және ... тұрады. Жанама әдіс баланстың,  онгыңқосымшаларының  және  қаржы   шаруашылық   қызмет   нәтижесі   ...   ... ... ... және қаржы ағымдарының  ақша  ағымына  қайтаесептеу мақсатында оларды түзету.Баланс баптарындағы өзгерістер ақша ағымына ... әсер ...  ...  немесе  дебиторлық  қарыздардың  азаюы  ағымдағы  қызметтен  ақшақаражаттары ағымының  артуын  ...  ...  тыс  ...  артуыинвестициялық қызметтегі  ақша  ағымын  азайтуды  тудырады,  айналымнан  тысактивтердің   ...   ...   ...   ақша   ...   ...  жаңа  ...  алу  ...   қызметтен   түсітен   ақшалайқаражаттар ағымын тудырады.Ақшалау қаражаттардың ... мен ... ... 8 - ... ... шоттары өзгерісінің ақша қаражаттарыөзгерісіне әсері|Бухгалтерлік баланстың ағымдағы    |Ақшалай қаражаттардың (АҚ) ... ... (А) мен ... және ... (-) тудыратын     ||өзгеруі                            ...                            ||А  ... ... ...   ... ... ... ||   |артуы                          |   ... ... есеп ...         ||   |                               |   ... ТМҚ ... алу       ||   |                               |   ... АҚ ...         ||А  ... тиіс шоттардың артуы   |(-)|Тауарларды несеиге сату           ||А  ... тиіс ...        ... ... ... ...    ||   |проценттердің артуы            |   ... ... ... бірақ     ||   |                               |   ... ... ...    ||А  ... ... ...     |(-)|Болашақта алынатын қызметтерді    ||   |артуы                          |   ... үшін АҚ ...          ||А  ... жеткізуге           |(-)|Болашақта ... ... үшін  ||   ... ...              |   ... АҚ ...        ||А  |Тауарлық қорлардың азаюы       ... ... ... есеп    ||   |                               |   ... ... ... ...       ||   |                               |   ... ... қорларды көрсету ||А  |Алынуға тиіс шоттардың азаюы   |(+)|Өткен есепті ... ...     ||   |                               |   ... үшін АҚ келіп түсуі      ||А  |Алынуға тиіс есептелген        ... ... ...        ||   |проценттердің азаюы            |   ... ... ...   ||А  |Тауарларды тасымалдауға        |(+)|Өткен кезеңде төленіп ...      ||   ... ...              |   ... ...                 ||А  ... ... артуы  |(+)|Қаржылық нәтиже туралы есеп беруде||   |                               |   |АҚ ... ... ...   ||   |                               |   ...                           ||А  ... ақы ... қарыздардың  |(+)|Қаржылық нәтиже туралы есеп беруде||   ...                          |   |осы есеп беру ...           ||   |                               |   ... ... ...    ||   |                               |   ... ... ақыны көрсету    ||А  |Кредиторлық қарыздарды азайту  |(-)|Өткен есепті мерзімде ... ...   |                               |   ... ... ... АҚ ||   |                               |   ...                             ||А  ... ақы ... қарыздарды   |(-)|Өткен кезеңде есептелген еңбек    ||   ...                         |   ... ... АҚ ...      ... кәсіпорындар айтарлықтай капиталдары бола тұра  шығынға  ұшырауымүмкін бірақ сол кездің өзінде жеткілікті  ақша  ...  ...  ... ... ...  болып  мысалы,  амортизация  болуы  мүмкін.  Егеркәсіпорын  ұзақ  мерзім  бойы  ...  ...  келе  ...   және   өндіріспроцесінде  қолданылатын  өзінің  негізгі  ...  ...   ...  тыс  ...  ...  ...  ...   да   шығысталыпкететіндіктен ол ... ... өмір сүру ... болмайды.Кәсіпорынның қолма қол  ақшалармен  проблемалары  неғұрлым  көп  ... ...  ...  жоспарлау  және  басқаруға  деген  қажеттіліксоғұрлым көп болады. Артық ақшалай қаражаттарды  кез  ...  ...  ... ... ... алуға инвестициялау маңызды. Кез  келген  ақшалайқаражаттардың кемшілігі кезінде оларды алудың ... ...  ... ... қысқа мерзімді несие алу, бұрын алынған  қаражаттарды  ... ...  ...  ...  және  егер  ...  ...  ...  айыппұлдарды  талап  етпесе  төлемдердіжүргізудің мерзімін ұзарту.Ақшалай қаражаттар қозғалысын талдауда келтірілген мәліметтері ағымдағықызметтердің тапшылықсыздығын көрсетеді және ...  ...  ... қаражаттар ағымы негізгі қызметтен түсті, бқл  кәсіпорын  қызметініңоң кезеңі болып  табылады.  Сонымен  қатар  бос  ақша  ...  ... ...  арадағы  және  болашақтағы  төлем  қабілеттілікті  және   ... үшін ... ...  ...  ...  ...  асыру  керек.Ақшалай   қаражаттарды   ...   ...   ...    ...    төлемқабілеттілігінің  өзгеруіндегі  неғұрлым  сенімді  құралдардың  бірі   ... ... ол  ...  ...  неғұрлым  нақты  анықтауға  болады.Қысқа мерзімдіге  ...  ...  ...  ...  кезеңге,  неғұрлым  ұзақболжамда қаражаттардың ... және ... ...  әсер  ...  ...   бағаланбауы   мүмкін.   Болжамдардың   мәліметтері   ... ...  ...  ...  ...  ...  екендігінкөруге мүмкіндік береді  және  айналым  капиталдары  мен  қаржы  ... ... ... ... үшін ақпараттан тұрады.Кез  келген  болжамның  сенімділігі  айтарлықтай  мөлшерде  тауарларды,жұмыстарды және ... ... ... ... болжауға байланыстыболады. Бұл түсімді  болжау  кезінде  бәсекелестік,  кәсіпорынның  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ...  жалпы  экономикалық  жағдайлар  сияқты  факторларды   бағалауқажет.Ақша қаражаттары ағымының айталықтай құрамдас бөлігі  болып  ...  ...  ...  осыған  байланысты  борышкерлердің   саны   ...   ...   ...   ...   бойынша   диверсификациялаутұрғысынан қосымша  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... Осы тұрғыдан  дебиторлық  қарызды  бағалау  ағымдағы  қаржылықжоспарлау үшін маңызды.Ақша қаражаттар ағымын болжау ... ...  ...  ... ... ... қажетті  қорлар  көлеміне,  салықтар  және  осыкезеңге кәсіпорынның ұсынып отырған есеп ... ... ...  ... ... ... ...  Республикасындағы  кәсіпорындар  №3  «Ақша  қаражаттарыныңқозғалысы туралы есеп беру» формасы ... есеп ... ... ... ... ... және олардың даму болашағытуралы мәліметтерінің маңызды бөлігін ақша қаражаттарының  қозғалысы  туралыесеп беру  ...  ...  ...  ...  ...  кәсіпорынның  ақшақаражаттарының  алу  қабілеттілігінің   бары   яғни   ол   оның   ...  ...  ету  ...  ...  ...   шоттарыныңөтелуі, еңбек ақы және салықтардың төленуі, қарыздарды қамтамасыз  ету  ... ... ... ... ... ... ақпарат  алуы  тиіс.  Бұл  жағдайқазіргі Қазақстанның экономикалық жағдайына өте актуалды  яғни  айта  ... ... ... ... ... шешліген  жоқ.  Ақша  қаражаттарыныңқозғалысы  туралы есеп беруді қаржылық  есеп  беру  ...  ...  ... есеп жүйесінің Халықаралық  стандарттарға  сәйкестенуіне  қадамретінде  (ақша  қаражаттары  және  ақша   ...   ...   есеп   ... ... ... есеп беру ...  ...  саналады.  №18«Түсім» ХБЕС-на сәйкес  кәсіпорынның  табысы  (пайдасы)  өткізу  принципініңнегізінде  жүзеге  асырылады.  ...  ...  ...   бұл   ... ... жағдайға әкеп соғады. Яғни кәсіпорының  қаржылық  жағдайытуралы  есеп  беруінде  өткен  жыл  ...  ...  ...  бар   ... ... қаржылық жағдайының жақсы екенін  көрсетсе,  ал  есептікезеңде оның есеп ... ... ақша ... ...  ... ... келіп түсуін  реттеу  қабілеттілігі  компанияның  нарықэкономикасында  өмір  сүруіне  критикалық  ...  ...  ...  барлықкәсіпорындар табыстылық деңгейіне қарамастан өзінің ағымдаға  ...   ...   өз   ...    ...    қамтамасыз    етуі    тиіс(төлемқабілеттіліг). Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп  беру  ... ақша ... ...  ...  ақпарат  бере  отырып  тұтынушыларғабухгалтерлік есептің басқада нысвандарын дұрыс түсінуін қамтамасыз ... ...  ...  ...  есеп  ...  ... ... мүмкіндік береді:1. ақша қаражаттарының көздерін және оларды ... ... ... таза активтеріндегі және оның қаржылық құрыдлымындағықзгерістерді бағалау.3. ... ...  және  ...  ...  ... ... ... кәсіпорындардың негізгі қызметтерін салыстыру«Өзенмұнайгаз» ӨФ қаржылық есеп берулері  өз  уақытында  ...  ...  ...  ақша  ...  тиімді  пайдалану  қарқыныбайқалады.Барлық шаруашылық жүргізуші субъектілер соның ішінде «Өзенмұнайгаз» ӨФ    ...  ...  банк  ...  ...   ...   ...   жәнеміндеттемелері бойынша төлемдерін, әдетте осы мекемелер арқылы  қолма-қолсызнысанда, ал  қажет  жағдайда  ...  ...  ...  ... ... ... ... қолма-қолды ақшамен  есептесудіжүзеге асырады.Ақша   қаражаттарын   ...   үшін   ...    ...    ... банк ... банк ...  ...  Банк  шоттары  бұлбанк  пен  клиенттер  арасындағы  келісім  шарттың  негізінде  ...  ... ... ... ӨФ  ... ... ... қызметін жүзеге  асырубарысында есеп айрысудың қолма-қолды және  қолма-қолсыз  нысанын  қолданады.Осыған  ...  бұл   ...  ақша  ...  есебі  бойынша  екіобъектінің есебі жүргізіледі,  яғни  қолма-қолды  ақша  қаражаттары  бойыншакасса операцияларының ... және ... ақша ...  ...  есепайрысу операцияларының есебі.Ақшалай қаражаттарды талдау екі әдіспен жүргізілуі мүмкін –  тура  ... Ақша ... ... ... тура ...  ...  үшсаласындағы ақша  қаражаттарының  қозғалысын  көрсететін  ...  ... ... және ... ... ... әдіс ...  онгыңқосымшаларының  және  қаржы   шаруашылық   ...   ...   ...   ... ... топтастыруды және қаржы ағымдарының  ақша  ағымына  қайтаесептеу мақсатында ... ... ... ... ақша ... әртүрлі әсер етеді,  мысалықорлардың  немесе  дебиторлық  қарыздардың  азаюы  ағымдағы  қызметтен  ақшақаражаттары ағымының  ...  ...  ...  тыс  ...  ... ...  ақша  ағымын  азайтуды  тудырады,  айналымнан  тысактивтердің   ...   ...   ...   ақша   ...   ...  жаңа  ...  алу  қаржылық   қызметтен   түсітен   ақшалайқаражаттар ағымын ... ...   ...  ...  есеп»,  Алматы  2003,  В.К.Радостовец,Т.Ғ.Ғабдуллин, В.В.Радостовец, О.И.Шмидт. Беттер: 246-275, 278-349.2.  «Бухгалтерлік  есеп  ...  және  ...  :  ...  /  Қ.  ... Н. А. Құдайбергенов. - Алматы : Экономика, 2006.Беттер 140-172, 274-287.3. Қазақстан Республикасының Заңы «Бухгалтерлік есеп және  қаржылық  ... ҚР-ң 1999 ж.  17  ...  ...  және  тағы  ...  да  ... туралы» заң күші бар ҚР Президентінің жарлығы5.  Қ.К.Кеулімжаев,  З.Н.Әжібаева,  ...  ...  ... ... 2003, Экономика;6. Қ.К.Кеулімжаев, З.Н.Әжібаева, Н.А.Құдайбергенов, А.Ә.Жантаева «Қаржылықесеп», Алматы 2001, Экономика;7. Мырзалиев Б.С, Сәтмырзаев А.А, Әбдішүкіров Р.С «Бухгалтерлік есептеориясы және ... ... 2008 ... Мамыров Н.К., Мұса А.О., Құдайбергенов Е.Қ, Әбішев       Ж.Ш.,  ... ...  ...  ...  ...  ...  ... Алматы: Экономика, 1999 жыл.9. Дүйсенбаев  К.Ш.,  Төлегенов  Е.Т.,  Жұмағалиева  Ж.  Т.  ... ... ... ...  ... 2001 ...... туралы” стандарттар Алматы, 1998 жыл.11. Дюсембаев К.Ш. “Аудит теориясы” Алматы, 1995 жыл.12. Дюсембаев К.Ш.,  Егенбердиева  С.К.,  ...  З.К.  ...  ... ... және талдау” Алматы, 1998 жыл.13. Подольский В.И. “Аудит” Москва, 1997 жыл.14. Данилевский Ю.А. “Аудиттің жалпы ... мен ... ...  ... ...  В.К.,  ...  Т.  және  ...  “Қаржылық  есеп”.Алматы, 1997 жыл.16. Дүйсенбаев К. Ш.,  ...  Е.Г.,  ...  Ж.  Т.  ... ... талдау” Алматы: Экономика 2001.17. Ержанов М. С. “Теория и практика ... ... 1995 .18. ... есеп және ... № 4,5 –2000 ... Файл ... – 2003. № 10,11.20. Бухгалтерский учет – 2002. № 6.21. Бухгалтерский учет и аудит – 2002. № 1.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
Ақша-несие саясатының механизмі және оның ерекшелігі9 бет
"АТФ Банкі" АҚ-ның тартылған қаражаттарын талдау және бағалау61 бет
"Ақша қаражаттарының есебі."41 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«ақша қаражаттарының есебі»58 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Мұнай кенорынды игеруге және пайдалануға салынған ақша қаражаттарының тиімділігін талдау»8 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
«Қазақстан Республикасындағы шағын кәсіпкерліктің дамуы және тиімділігін арттыру» (ЖШС «АРЫС» мысалында )77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь