Қоршаған ортаның қазіргі жағдайына сипаттама

1. Қоршаған ортаның қазіргі жағдайына қысқаша сипаттама беріңіз.
2. «Атмосфера», «биосфера», «гидросфера», «литосфера» түсінігіне анықтама беріңіз.
3. Атмосфераның ғаламдық жылуы атмосфераға шығарылатын заттардың қандай
түрлерімен анықталады?
4. Халықтың урбанизациясы қоршаған ортаның ластануына қалай әсер етеді?
5. Мұнай өндіру саласындағы экологиялық мәселелерді атаңыз.
Мұнай өндіру саласының экологиялық проблемалары. Ұйымдастыру-экономикалық проблемалар. Технологиялық проблемалар. Табиғи – ресурстық проблемалар. Медициналық-әлеуметтік проблемалары
Табиғат қорғау мәселелері адамның кез келген қызметімен және соның ішінде мұнайды өндіру сияқты ресурс сыйымдылықты жұмыстармен қатар жүреді. Сондықтан да соңғы жылдары өндірісті экологизациялаудың қазіргі тенденцияларымен толықтай аяқталған мұнай компаниясы қызметінің экологиялық құраушыларына ерекше көңіл бөлінуде.
Мұнайды өндіруде экологиялық мәселелердің өткірленуі бірінші кезекте мұнай кен орнын игеру қарқындылығымен байланысты. Жерді қорғау бойынша талаптарды ескерусіз ұңғымалардың кең көлемін салу нәтижесінде айтарлықтай ауыл шаруашылық жерлердің бұзылуы жүрді. Ілеспе газды өңдеу бойынша қуаттың болмауы атмосфераға ластаушы заттың айтарлықтай көлемінің тастандысымен сай келгенде, оны жоюдың қажеттілігіне әкеліп соқтырды. Кері экологиялық эффект кейбір техникалық және технологиялық шешімдерде де бар, мысалы жеңілдетілген цемент қолдану ұңғыма кесіндісінде тек өнімдік интервалды бекіту және т.б. нәтижесінде ауданда атмосфераның ластануы және жер беті және жер асты суларының сапасының масштабтық өзгеруі жүрді. Бұдан басқа тұщы жер беті суларының көп көлемі қабат қысымын ұстап тұру жүйесінде қолданыла бастады, бұл тек республикамыздың су потенциалын төмендетуге емес, сонымен қатар көптеген су ағындарының жойылуына әкеліп соқтырды. Оттегімен байытылған тұщы жер беті суын айдау өнімдік қабатта күкіртсутек концентрациясының өсімін тудырды. Бұл өндірілетін қоспаның агрессивті қасиетінде көрінді.
Осы проблемалардың пайда болуы табиғат қорғау шараларымен технологиясын жасауға ықпал жасады. Мысал ретінде ілеспе мұнай газын жинау және өңдеу бойынша қуатты кеңейтуді келтіруге болады. Бұл факелдің негізгі бөлігін жоюға және атмосфераның ластануын айтарлықтай қысқартуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар мұнай кәсіптік нысандар жабдығын салуға ауылшаруашылық жерлер бөлу қысқарды.
Мұнай мен газды өндіруде қоршаған ортаға техногенді әсерін тиімді төмендету бүгін де табиғи орта компоненттерінің жәй-күйін бағалаусыз мүмкін емес. Сондықтан да қоршаған ортаға әсерін төмендету бойынша табиғат қорғау шаралары мен ұсыныстарына өндірістік экологиялық мониторинг ұйымдастыруға көп көңіл бөлген жөн. Табиғи жүйелердің әсерге тұрақтылық көрсеткішін ұстап тұру үшін тек геологиялық емес, сонымен қатар қоршаған ортаға ластағыштың тастанды нормативін есепке алумен мұнай өндіру көлеміне экологиялық негізделген шектеу қалыптастыру керек. Бірақ осы уақытқа дейін бұндай шектеулер іс жүзінде енбеген. Бұл көбінесе мұнай өндірудің қоршаған ортаға әсерін сандық бағалаудың әдістемесінің жоқтығымен және де кәсіпорынның табиғатқа әкелген экологиялық және экономикалық зиянның бағаланбауымен байланысты.
Мұнай өндіру саласының экологиялық проблемалары
Мұнай өндіру нысандары қоршаған табиғи ортаға әсер ету дәрежесі бойынша көптеген елдерде бірінші орында тұр. Мұнайды бөліп алу және дайындау және оны магистральды мұнай құбырына беруде қоршаған ортаға (мұнайдан басқа) белсенділігі жоғары қабат сулары, серіктес мұнай газдары, көмірсутектерді қарқынды бөлуде және ұңғыманы бұрғылауда қолданылатын көптеген химиялық реагенттер тасталады.
Ұйымдастыру-экономикалық проблемалар
Экологиялық қауіпсіздіктің жаңа талаптары мен экологиялық менеджмент саласындағы қазіргі тенденцияларға сәйкес көптеген мұнай өндіретін кәсіпорындар үшін, әсіресе ірі компанияларға кіретін ұсақ кәсіпорындар үшін тұрақты экологиялық саясат қажет. Осындай саясаттың болмауы экологиялық басқару принциптерінің дамуын тежейді және жұмысшымен басқару тиімділігін төмендетеді.
Мұнай өндіру кәсіпорындарының ұйымдастыру проблемаларына сонымен қатар, МСТ ИСО 14031-2001 сәйкес қоршаған ортаны басқару жүйесіндегі олардың қызметінің экологиялық тиімділігін бағалаудың жоқтығы кәсіпорындардың заттар мен энергияның «кіріс» және «шығыс» ағындарын зерттеудің жоғары тиімді аппаратын көрсетеді.
Кен орнын игеру мен жобалау кезеңдік сипатқа ие; ал нәтижелі техникалық құжаттарға:
- сынақ пайдалану жобасы;
- тәжірибелік - өндірістік игерудің технологиялық схемасы;
- игерудің технологиялық схемасы;
- игеру жобасы;
- игерудің дәл анықталған жобасы;
- игеруді талдау болып табылады.
Табиғи экожүйелердің жәй-күйі қоршаған ортаны қорғаудың барлық берілген құжаттарында түрлі дәрежеде қарастырылады. Кен орнын игерудің технологиялық схемасын құрастыруға техникалық тапсырмаға келесі табиғат қорғау мәліметтерін алу жүктеледі:
- өндіру технологиясын ұйымдастыруда су қорғау аймағының, жергілікті халықпен табиғат пайдалану аймағының, жоғары бониттетті жыртатын жердің т.б. болуы;
- қажетінше-жер қойнауын және қоршаған ортаны қорғау бойынша ерекше талаптар, басқа да мүмкін шектеулер.
Ұйымдастырудың тағы да бір мәселесі кен орнын пайдаланудың барлық кезеңінде туындайтын міндеттерді жасаудың экологиялық төмен деңгейімен байланысты. Түрлі мұнай газ өндіру аудандарын бірнеше көзқарас бойынша арнайы жүргізілген зерттеулер келесідей өзекті қорытынды жасауға мүмкіндік берді:
- барлық жобалар мен техникалық экономикалық негіздемелер қоршаған ортаға әсерін бағалау бойынша ресми құжаттардың талабына біртіндеп немесе толығымен жауап бермейді;
- жобалардың басым көпшілігінде экологиялық сараптаманы жүргізу бойынша белгілі Ереже мен басқа ресми құжаттармен анықталатын табиғи орта компонентінің жәй-күйінің экологиялық маңызды көрсеткіштері жоқ;
- ҚОӘБ немесе «Қоршаған ортаны қорғау» бөлімдері баяндау сипатындағы жалпы мәліметтермен, нормативті құжаттармен байланысқан табиғат қорғау шараларын жүргізу туралы ұсыныстармен толтырылған;
- материалдарда көп жағдайда, әсердің болжамдық сценарийі мен есептік мәліметтер, тәжірибелік қызметте оны тиімді қолдануға мүмкіндік беретін картографиялық материалдар жоқ.
Жобада экономикалық зиян туралы мәлімет, жер учаскесін жалдауға төлем ақы, қоршаған ортаға зиянды заттар тастандысына, болжамды төлем ақы, қалдықтардың түзілуі және орналастыру туралы, рекультивациялық жұмыстардың құны мониторинг жүйесін құруға және ұстап тұруға кететін ұйымдастыру шығындары туралы мәліметтер жоқ. Көптеген мұнай өндіруші кәсіпорындардың жетекшісі көмірсутектерді өндіру бойынша қызметтерді экологиялық-экономикалық талдау келесідей ортаны ұйымдастыруда маңызды құрал болып табылатынын түсіне бермейді.
- жаңа өндірістерді жобалау және салуда;
- табиғат пайдалану субъектісі ретінде кәсіпорынның жұмысы, жұмыс істеп тұрған нысанды басқару;
- табиғат қорғау шараларының тиімділігін бағалау;
- қоршаған орта сапасын ұстап тұруды экономикалық ынталандыру;
- зиян туындаған жағдайда зиянды қайтару;
- экологиялық аудитті, экологиялық сақтандыруды жүргізу, табиғат пайдалануға рұқсат алу.
        
        1. Қоршаған ортаның қазіргі жағдайына қысқаша сипаттама беріңіз.2. «Атмосфера», «биосфера», «гидросфера», «литосфера»  ...  ... ... ... ... ... ... заттардың қандайтүрлерімен анықталады?4. Халықтың урбанизациясы қоршаған ортаның ластануына қалай әсер етеді?5. Мұнай өндіру саласындағы экологиялық мәселелерді атаңыз.Мұнай өндіру ... ...  ...  ...  ...  проблемалар.  Табиғи –  ресурстық  проблемалар.Медициналық-әлеуметтік проблемаларыТабиғат қорғау мәселелері  адамның кез ... ...  және  ... мұнайды өндіру сияқты ресурс сыйымдылықты  жұмыстармен қатар  жүреді.Сондықтан   да   соңғы   жылдары    ...   ...   ... толықтай аяқталған мұнай компаниясы қызметінің  экологиялыққұраушыларына ерекше көңіл бөлінуде.Мұнайды өндіруде экологиялық мәселелердің өткірленуі бірінші кезектемұнай кен орнын  ...  ...  ...  ...  ...  ... ескерусіз ұңғымалардың кең көлемін салу  нәтижесінде  айтарлықтайауыл шаруашылық жерлердің бұзылуы ... ... ... ... ...  ... ... ластаушы заттың айтарлықтай көлемінің тастандысымен  сайкелгенде, оны жоюдың қажеттілігіне әкеліп соқтырды. Кері экологиялық  эффекткейбір   техникалық   және   ...   ...   де   бар,   ... ... қолдану  ұңғыма  кесіндісінде  тек  өнімдік  интервалдыбекіту және т.б. нәтижесінде ауданда атмосфераның  ластануы  және  жер  ... жер асты ... ...  масштабтық  өзгеруі  жүрді.  Бұдан  басқатұщы жер беті суларының  көп  көлемі  қабат  ...  ...  тұру  ... бастады,  бұл  тек  республикамыздың  су  потенциалын  төмендетугеемес, ... ...  ...  су  ...  ...  ...  соқтырды.Оттегімен байытылған тұщы жер беті суын айдау  өнімдік  қабатта  күкіртсутекконцентрациясының  өсімін  тудырды.  Бұл  ...  ...   ... ...  ...  пайда   болуы   табиғат   қорғау   шараларыментехнологиясын жасауға ықпал ... ... ... ... мұнай  газын  жинаужәне өңдеу бойынша қуатты кеңейтуді келтіруге болады. Бұл  факелдің  негізгібөлігін жоюға және атмосфераның ластануын ...  ...  ...   ...   ...   мұнай   кәсіптік   ...   ...    ... ... бөлу ... мен ... өндіруде қоршаған ортаға  техногенді  әсерін  тиімдітөмендету бүгін де табиғи орта компоненттерінің жәй-күйін бағалаусыз  ... ... да ... ... ... ... бойынша  табиғат  қорғаушаралары мен ұсыныстарына өндірістік  экологиялық  мониторинг  ұйымдастыруғакөп ... ... жөн. ... ... әсерге тұрақтылық көрсеткішін  ұстаптұру үшін тек геологиялық емес, сонымен қатар  ...  ...  ...  ...  есепке  алумен  мұнай  өндіру   көлеміне   ... ...  ...  ...  ...  осы  ...  ...  бұндайшектеулер іс жүзінде енбеген. Бұл көбінесе ... ...  ...  ... ...  ...  әдістемесінің  жоқтығымен  және  де  кәсіпорынныңтабиғатқа  әкелген  ...  және  ...  ...  ... ... ... ... проблемаларыМұнай өндіру нысандары қоршаған  табиғи  ортаға  әсер  ету  дәрежесібойынша көптеген  елдерде  ...  ...  тұр.  ...   ...  алу  ...  және  оны  ...  ...  құбырына  беруде  қоршаған  ортаға(мұнайдан басқа) ... ... ... ... ...  ...  ...  қарқынды  бөлуде  және  ұңғыманы  бұрғылауда   қолданылатынкөптеген ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... менеджментсаласындағы  қазіргі  тенденцияларға   ...   ...   ...   ... ... ... ірі ... кіретін ұсақ кәсіпорындар  үшінтұрақты экологиялық саясат  қажет.  Осындай  ...  ...  ... ... ... тежейді және  жұмысшымен  басқару  тиімділігінтөмендетеді.Мұнай өндіру  кәсіпорындарының  ұйымдастыру  проблемаларына  соныменқатар,  МСТ  ИСО  ...  ...  ...  ортаны  басқару  жүйесіндегіолардың    қызметінің    экологиялық    ...    ...    ...  ...  мен  энергияның  «кіріс»  және  ...   ... ... ... аппаратын көрсетеді.Кен орнын  игеру  мен  жобалау  кезеңдік  ...  ие;  ал  ... ... ... пайдалану жобасы;- тәжірибелік - өндірістік  игерудің технологиялық схемасы;- игерудің технологиялық схемасы;- игеру ... ... дәл ... ... ... талдау болып табылады.Табиғи экожүйелердің жәй-күйі қоршаған  ортаны  қорғаудың  барлық  ... ... ... ... Кен ... игерудің  технологиялықсхемасын   құрастыруға   техникалық   тапсырмаға   келесі   табиғат   ... алу ... ...  технологиясын  ұйымдастыруда  су  қорғау  ...  ... ... ... ... жоғары бониттетті жыртатын  жердіңт.б. болуы;- қажетінше-жер  қойнауын  және  ...  ...  ...  ...  ерекшеталаптар, басқа да мүмкін шектеулер.Ұйымдастырудың тағы да бір мәселесі кен  орнын  пайдаланудың  барлықкезеңінде  ...  ...  ...  ...  ...  деңгейіменбайланысты. Түрлі мұнай  газ  өндіру  аудандарын  ...  ...  ... ... зерттеулер келесідей өзекті қорытынды  жасауға  мүмкіндікберді:- барлық жобалар мен ... ... ... қоршаған  ортағаәсерін бағалау  бойынша  ресми  құжаттардың  талабына  ...  ... ... ... ... ... көпшілігінде экологиялық  сараптаманы  жүргізу  бойыншабелгілі Ереже  мен  ...  ...  ...  ...  ...  ... жәй-күйінің экологиялық маңызды көрсеткіштері жоқ;- ҚОӘБ немесе «Қоршаған ортаны қорғау» бөлімдері баяндау сипатындағы жалпымәліметтермен,  нормативті  ...   ...   ...   қорғаушараларын жүргізу туралы ұсыныстармен толтырылған;- материалдарда көп ...  ...  ...  сценарийі  мен  есептікмәліметтер, тәжірибелік қызметте оны тиімді қолдануға мүмкіндік  беретінкартографиялық материалдар жоқ.Жобада экономикалық зиян  туралы  ...  жер  ...  ... ақы, ... ... ... ... тастандысына, болжамды  төлем  ақы,қалдықтардың түзілуі және орналастыру туралы,  рекультивациялық  жұмыстардыңқұны  мониторинг  жүйесін  ...  және  ...  ...  ...  ... ... ... жоқ.  Көптеген  мұнай  өндіруші  ...   ...   ...   бойынша   қызметтерді    экологиялық-экономикалық талдау  ...  ...  ...  маңызды  құрал  болыптабылатынын түсіне бермейді.- жаңа өндірістерді жобалау және салуда;- табиғат пайдалану субъектісі ретінде кәсіпорынның  ...  ...  ... ... басқару;- табиғат қорғау шараларының тиімділігін бағалау;- қоршаған орта сапасын ұстап тұруды экономикалық ынталандыру;- зиян туындаған жағдайда зиянды қайтару;-  экологиялық  ...   ...   ...   ...   ... ... алу.Кен орнын игеру жобасының экологиялық-экономикалық құраушыларын есепке  алутехнологиядағы құралдарды шикізат  және  отын  –  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  жүйесін  ұйымдастырудыинвестициялауды оңтайландыруға; апаттың пайда болуы және  ...  ...  ...  ...  ...  мен  лимитін  қалыптастыруға,кәсіпорын қызметінің ... да ... ... мүмкіндік береді.Көмірсутектер  кен  орнын  игеру  жобасын  экологиялық-экономикалықбағалау бойынша салалық әдістемелік  нұсқауларды  ...  ...  ... ... ... ... ... инвестициялауда  техникалық– экономикалық негізін жасау кезеңінде ... ... ...  ... байланысты. Бүгінде барлық ірі шет ел  мұнай  компанияларындажобалық қауіпті басқару жүйесі бар.«Экологиялық  қауіп»   түсінігі   ...   ...   ... қоршаған ортаға келетін  зиянның  математкалық  күтілуі  ретіндеберіледі. Орташа қауіп көрсеткіші келесідей ... ... = Pi ...  Рі  –  ...  бір  қолайсыз  оқиғаның  болуы  нәтижесінде   Хіөлшеміндегі зиянды алу ықтималдығы; Хі – ...  ...  ...  ... n –  нөлдік  зиянды  қосқандағы  қолайсыз  ...  ...  ... ... ... нұсқаларының саны.Қауіпті анықтау  мәселесі  жоба  алды  ...  ...  ... ... кезеңінде туындайды.  Сондықтан  да  көмірсутектердің  кенорнын  ...  ...  ...  ...  ...   анықталуы   тиісгеологиялық, инжинирингтік  және  экологиялық.  Соңғысы  түрлі  ...  ... ... ... ...  ...  нәтижесіндегі  жобаны  жүзегеасырудың  кез-келген  стадиясында  ...  ...  ...   ... ... өндіру кәсіпорнының барлық  тіршілік  циклінде  ең  жоғарыдеңгейде.Мұнай газ кешені кәсіпорнының әсерін ... ... ... зиянынтөмендетудің ең ықпалды шараларының бірі болып табылады және ол  атмосферағасу нысандарына тастандыларды шектеуді, қалдықтардың түзілу және  ... ... ... етілген деңгей және физикалық өрісті, шекті  рұқсатетілген техногенді салмақты анықтаудан тұрады.Технологиялық  ...   ...   ...   ...   құру   және   ... ... жан–жақты талдау, қоршаған ортаны  қорғау  бойыншажұмыстарды,    ұйымдастыру    ...    ...    ... ... есептер.- Мұнай кен орнын орналастыру және игеру, ұңғыма құрылысы мен қабаттарданмұнай ...  ...  ...  кешенді  бағдарламадағы   экологиялықшешімдердің ... ... ... ... ... ... мен  тексеру  құралдарының,  сенімдітехникалық құралдармен  ...  ...  бар  ...  ... ... асыру;-  өндіретін  кәсіпорынның  басқаратын  звеносының  және  де  ...   ... ... ... ... барлық  технологиялық  алаңдағыжұмысшылардың экологиялық  ... ... ...  ... ... ... ...  үнемі  ерте  піскенжәне өзекті мәселе қабат қысымын ұстап тұру  ...  ішкі  және  ... ... және  су  жолы  ...  ...  ...  сенімділігі  менұзақтығына байланысты  апаттық  мұнай  төгілу  болып  ...  ...  ...  бұл  ...  ...  ...   ...   80   %   жетті.Магистралды мұнай құбырындағы апаттардың негізгі ...  ...  әсер  (34%), салу ... ақау (25%), ... (23%), ...  құбыр   дайындаудағыақау (14%), жұмысшының қате іс-әрекеті (3%).  Ішкі  және  ...  ... ... үшін бұл ... ... ... мүмкін.Жыл сайын мұнай кәсіптік  құбыры  бойынша  ...  куб  метр  ...  көп  ...  ...  ...  компоненттер:  күкіртсутек,оттегі, көміртегі диоксиді, хлориді т.б. бар ...  ...  ...  ...  ...  ...  салдарынан  ұңғыманы   жәнекәсіптік  құбыр  орталығын  пайдаланудағы  негізгі   мәселе   ... ... ... ...  жарылуының  90%  жағдайы  ішкі  жәнесыртқы  коррозия  салдарынан  нормативті  ...   ...   ... ... сұйықтың коррозиялық  белсенділігі  ұңғыма  өнімініңсулануының  өсуі  есебінен  артады.  ...   ...   ... ... ...  (СО2  ...   су  ...  минерализациялыполиэлектролит рөлін атқарады, мұнай белсенділігі 0,206  –  дан  0,465  г/м2сағ ...  яғни екі ... ... ... ...  ең  ... ... - су» қоспасында 1:8 қатынасында тіркелген.Асфальт-парафинді  шөгінділерді  болдырмау  үшін  ...  ... ... ... ... және осы жағымсыз құбылысты  тексеру  әдісінжетілдіру  қажеттігі  туып  отыр.  ҚҚҰТ  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қолданумен  қарама  –  қайшылықта  болады.Мәселе оның газ өткізуі және құбыр  аралық  кеңестіктің  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жабындағы   битумдыоқшаулаудың  қызмет  ...  10  ...  ...  ...   да   мұнайдытасымалдау үшін құбыр салуда жаңа материал  мен  жабын  технологиясына  ... ...  ...  ...  ...  ... және ... қоспаларды жою мәселесі қосылады.Кейбір бағалаулар бойынша 1 т  мұнай өндіру ... ...  0,28м3 ... су ...  ...  тазарту  жабдығына  0,18  м3  ... 0,1 м3  ...  ...  ...  бойынша  бұл  мұнай  кәсіптікқондырғылардың  металдық  конструкциясы  мен   құбыр   маңы   ... ... ... ... ...  ...  ...  жоғарыжер асты сулары.Табиғи – ресурстық проблемалар.Жер  беті  мен  геологиялық  ортаның  ластануының  ...  ... ... ... ...  соның  ішінде  мұнай  негізіндегіхимиялық реагенттер үстемесімен, ... ... мен ... ...  судытабиғи сүзуу, өндірістік  қалдықтарды  бұрғыланған  ...  ...  ... ... ... ... және бұрғылау ағызынды суымен  ластануы.Әдеби материалдарда бұрғылау шламын,  бұрғылау  ағызынды  суын  ...  ...  ашық  жер  ...  ...  жағдайы  бойынша  түрлімәліметтер келтірілген. Әрбір бір ұңғыма шұңқыры 60 м3 –  тен  аса  ... және 200-300 м3 ... ...  ...  ...  ... м3 ... мұнай және 1 м3 реагенттер кездеседі. «Орташа» ұңғыма шоғыры  3-5 мың м3 сәйкес кері салдарымен бұрғылау ерітіндісін шығарады.Бұрғылау  ...  ...  ...   ...   басқанитроглицерин,  карбоксо-метилцеллюлоза,   кальций   ...   ... ... ... реагенттер,  қалқымалар  және  басқа  уытты  заттаркездеседі. Биотесті қолданумен бұрғылау ерітіндісінің уыттылығын  көп  ...  ...  ...  ...  ...   ...  болуы   ісжүзінде зерттелмеген күйде қалуда.Бұрғылау  қалдығын  бейтараптау  және  ...   ...   ...   ...    ұңғыманы    бұрғылауда    бұрғылауерітіндісінің уыттығын ... ШРК ... ...  ...  биологиялықнысанда  жүргізіледі  және  бұрғылау  ерітіндісін   дайындаудың   ... мен ... ... ... ... ...  ...   ерітіндісіндегі   жекелеген    компонеттердің    жоғарыконцентрациясының, мысалы, хромпиктің ... ... ...  ...  ...  нормативтен  20  мың   есеге   асып   түсуі   ...   ...  улы  ...  ...  ...  ...  экожүйенітұрақты күйде ұстап тұруға  мүмкіндік  беретін  экологиялық  қауіпсіз  ... ... ...  мен  жер  беті  ...  ...  ... көп мөлшерімен сұйылтуды талап етеді (басқа  әдістер  аз  ...  ... ... сұйылтумен ағынды бейтараптау түсінігі  нақты  учаскедентек  ...  ...  ...  ...  ...  олар  ... ... звеносында-биологиялық нысанда, түпкі  шөгінді  де,  грунттажиналады.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... негізгі миграциясы болып табылатын су ортасында зеңдік  деңгейдедейін поллютанттардың концентрациясын  ...  ...  ... ... реакциясы өте қиын және ұзақ мерзімде жүреді.Кен орнын пайдалану кезіндегі өзекті мәселелердің бірі ...  ... ... және ... ... зиян болып табылады.Мұнай өндіру ауданында топырақты қорғау мәселесін тиімді шешу  мұнайкәсіптік  нысандардың  құрылысына   ...   ...   ...   ... көрінеді: бір ұңғыманы бұрғылауға жер  алу,  жер  алудың  3-4  ... 1 га жуық ... ... Жер бөлу ... ...  пайдалану  бұрғылауқондырғысын  тиімді  орналастыру  және  топырақты  уақытша  ...   ... ... ... ... ... көлемі 15  мың  м3  жетуі  мүмкін,сондықтан да  территориялық  жер  бөліске  кірмейтін  оны  ...  ... ... талап етеді.Қазіргі технологияны қолданумен бұрғылау жұмысын жүргізу  тәжірибесіқазіргі табиғат қорғау талаптарын ескерумен көмірсутектер  кен  ...  ... ... барлық түрінде жерді тиімді пайдалануды  реттейтін  жаңасапалық норма жасау қажеттігін көздейді.Сауықтыру  жұмыстары  ...  ...  ...  ...   бар   ...   биопрепараттарды   енгізу   және   топырақмикроорганизмдердің  тіршілік  ...  ...  ...  рекультивацияәдістері жеткіліксіз толық және тиімді ендірілуде. Бұл әдістер  агрохимиялықжәне агротехникалық  шаралармен  кешенінде  жақсы  ...  ...  ... орай жиі ... ... маңызды экологиялық мәселе  мұнайды  дайындау  қондырғысында  онытұзсыздандыру үшін қолданылатын тұщы суды үнемдеу ...  ...  ... тұщы су ... су ... бойынша алынатын су мөлшері  өндірілетінмұнай көлемін ескерумен есептеледі. Бұнда  егер  қабат  қысымын  ұстап  ... су  ...  ...  ...  болса,  мұнай  коллекторын  жұмсартупроцесі есепке алынбайды. Тұщы суды үнемдеуге  өнімнің  сулылығы  80  %  ... ... кем ... кен ... ... болады.Технологиялық қажет үшін тұщы судың  көп  ...  ...  ... ... су  ...  ...  ...  соқтырады.  Түрлібағалаулар  бойынша  1  т  ...  ...  ...  масштабтағы  ластанутүзіледі.                            ...                             1.1)1 т ... ... ... орта ластануының орташа көлеміКесте 1.1.|Ластаушы заттар                  ...                             ... ... м3                |0,28                               ... таза                      |-                                  ... ... ...    |0,18                               ...                        |0,10                               ... кг                          |0,02                               ... ... кг             |0,43                               ... кг                |6,60                               ... ... кг                  |0,04                               ... ... кг              |2,7                                ...  қарқынды  өндіргенде   ауданда   ...   ... ... режимінің табиғи  тепе-теңдігі  бұзылады,  біріншікезекте бұл ...  ...  тігі  ...  жер  ...  ...  ...   және   флюидодинамикалық   эндогенді    және    экзогендіөзгерістер. Бұл ... ... және ... жер ... ...  ... ... деформациясы, тау  жынысы  массивінің  көлбеу  ығысуы,  көптегенэкзогенді  инженерлік-геологиялық  процестердің  күшеюі  ...   ... ... ... соқтырады.Қазіргі уақытқа дейін жобалық құжатта  және  іс  ...  кен  ...  ...   ...   ...   ...   ескеругемүмкіндік  беретін  мұнай  газ  кешені  ...  ...  ... ... ... ... ...  жұмыстар төтенше геодинамикалық  экологиялық  жәнеәлеуметтік – экономикалық жағдайлардың туындауының  ...  ...  ... ... бағалаудың ғылыми негізделген жүйесін құруға мүмкіндік  берер  мееді,  бірақ  тиісті  көлемде   олардың   ...   ...   ...   Көбінесе   бұл   мәселенің   күрделілігімен   және    үлкенғылымилығына байланысты ... да, ... ... ... ... етеді.Соңғы  жылдары  экологиялық  қауіпті   күкіртті   ...   және   ...  ...  ...  құрамды  тұздар  мен  газдарды  өндіру  үлесіайтарлықтай  өсті.  Күкіртсутек  ...  ...  ...  ...  ... ... ... агрессивті  болады  және  карст  түзілу  процесінүдетеді. Күкіртсутексұйықтық бар  ...  ...  ...  ...  ...  ал  ...  мұнайындағы  күкірттің  мөлшері  терригендіколлекторға қарағанда, жоғары. Карбонатты  ...  ...  ...  ... ... сипатталады және терригенді коллектордағы  мұнайдыңжылу тұрақтылығы ... ... –қа ...  ...  ...  ... күкірт құрамды  қосылыстарды  бөлу,  ...  және  ...  ...  ...  ...  газ   құрамында   меркаптанды   ...  күрт  ...  ...  ...  ...   бұл   эффект   әлсіззерттелген болып отыр.Медициналық-әлеуметтік проблемаларыКөмірсутектерді  өндіру  ...  ...   мен   ... ... ...  ...  орта  және  өндіріс  факторлары,  бір-бірімен өзара байланыса отырып, ... ...  ...  ... ... және  де  кәсіпорын  жұмысшысының  денсаулығыныңжәй-күйіне  ...  ...  ...  ...   ...   ... аурулар мен кәсіптік  аурулар  және  де  осы  аурулардың  ... ...  ...  ...  ...  және  ...  кешінініңрөлін   зерттеудің   қажеттігі   туындайды.   ...   ...   ... басымдарға жатады  және  қоршаған  ...  ...  ... көрсетеді.Көмірсутекті шикізатты өндіру жүргізілетін аудандарға  тән  көптегенаурулар біріншіден ... ... ... ...  ...  ... және де  өндірістік  процестердің  химиялық  және  физикалықфакторларының әсерімен түсіндіріледі.Мұнай өндіру ... ... ... ... ...                                                               ... ...  факторлардың  әсері  кезіндегі  мүмкін  салдардың  тобынжіктеуКесте  1.2.|Жұмыс түрі    ...                                    ... ...             ... кері ... және ...   |Жылулық, күн әсері,       ||ыру жұмысы    ... ... ...  ... үсу,         ||              ... ... ... тию факторы)        |созылмалы артрит т.б.     ...      ... ... ... тию ... ангио ||бұрғылау      |рұқсат етілген жиілік пен дыбыстан асатын |невроздар, радикулит,     ||              ... шу. ... және ...        ... ...        ||              ... нормадан асатын параметрлі)   |созылмалы ларингит, шу    ||              ... ... мен ... ... ... ... ауруы, тері  ||              |химиялық заттармен ... ...  ... зақымдануы,  ||              ... ұзақ ...                  ... ...           ... |     Жұмыс аймағындағы қанағаттанарлықсыз |Салқын тию аурулары,      ||операциялары  ...                               ... ...      ... ... байланыс                  |Конъюнктивит, ...    ...        |                                          |                          ...   ... ... ... ... жұмыс     |Жақыннан көрмеудің ұлғаюы,||жарықтандыруда|орнының қанағаттанарлықсыз жарықтандыру   |көрудің нашарлауы,        ||ғы ... |                                          ... ...    ...         |                                          ...                     ...  ...  салыстырмалы  мұнайшылар   үшін   жастауқұрамдағы ...  ...  ...  ...  тән.  Еңбекке  қабілетініңуақытша  жоғалуымен  туындайтын   аурулар   көп   ...   ...   ...  ...  ...  ...  және  ауру  ...  мен  қауіпфакторларының саны арасында белгілі тәулік анықталады.Мұнайшылардың  тұрмысы  мен  ...  ...   ...  негізгіфакторлар негізгі мәнге  ие.  Бұнда  жұмысшылар  үшін  ...  ...  ... ...  Көп  факторлы  модельді  талдау  көрсеткеніндей  барлықкәсіптік топтарда және барлық кәсіпорнында ... ... ...  ... және одан ... ... ...  процесін  ұйымдастыруға  қатыстыфакторлар  ие.  Екіші  орнында  ...  ...  ...  ...  ... ... қатысты қауіп факторы тұр.Мұнайшылардың денсаулығын қорғауда негізгі бағыт ... ...  ...  ...   ...   ...   ...   қайтаұйымдастыру,  денсаулықты  күшейту  және  сақтау,  алдын  –алу   облысындағыэкономикалық  және  ...  ...  аз  ...   ...   ...  ...   алдын   алу   байқауға   және   ...   ... ... негізделеді.1. «Қоршаған орта» және «қоршаған ортаны қорғау»  түсінігіне  анықтамаберіңіз.2. «ҚР ... ... заңы ... не жатыр?3. ҚР азаматтарының қоршаған  ортаға  байланысты  қандай  заңдары  менміндеттері ... ... ... ... ұғымдар пайдаланылады:1)   биологиялық әртүрлілік —  6ip  түр  ...  ...  ...  жәнеэкологиялық жүйелердегі  жануарлар  мен  өсімдіктер  дүниесі  объектілерініңәртүрлілігі;биологиялык ресурстар — генетикалық, ресурстар, организмдер немесе  ... ... ... ...  ...  адамзат  үшін  нақтынемесе  ықтимал  ...  ...   ...  бар  кез   ...   ...   дабиотикалык компоненттepi;генетикалық  түрлендірілген  организмдер  —  өciмiн    ...    ...    ...   генетикалық   материалды   ...   ...   ... ... ... ... ... қолдаланыла отырып  алынғанжәне құрамында гендік-инженерлік материал (гендер, олардыңфрагменттері немесе гендер комбинациясы) бар организмдер;генетикалық түрлендірілген ...... ... ...  ...   ...     құрамында     ...     ...    ... ... ... ...  бар   өсімдіктен  және   ... ...   ...  озық  ...  ......  және  жоспарланатынсалалық  технологиялар, шаруашылық қызметтің қоршаған ортаға тepic  әcepiнiңдеңгейін   қоршаған  орта   ...   ...   ...   ... ... ... азайтуға бағытталған,ұйымдастыру және басқару шараларын қамтамасыз ететін техника және жабдық;Инертті  қалдықтар  —  елеулі  ...  ...  ...    биологиялықөзгерістерге ұшырамайтын әpi  қоршаған  ортаға    және адамның  денсаулығынақолайсыз әсер етпейтін қалдықтар;коммуналдық ... —  елді  ...  оның  ...  ...  ... ... ... болатын тұтыну қалдықтары, сондай-ақ  құрамы  жәнежиналу сипаты жағынан осыларға ұқсас өндіріс қалдықтары;қалдықтар  сыныптауышы  —  ...  ...   ...   ... сипаттағы ақпараттық-анықтамалық құжат;қалдықтарды есепке алу — қалдықтардың  сандық  және  ...  ... ... ... ... түрлepi туралы акпаратты жинау және беру жүйесі;10) қалдықтарды жою — қалдықтарды көму және жою ...  ... ... залалсыздандыру — механикалык,  физикалык-  химиялык  немесебиологиялык өңдеу жолымен калдыктардың  ...  ...  ...  ...    ...      ...      ...      —  калдыктарды    кайталамаматериалдык немесе энергетикалык ресурстар ретінде ...    көму   —    ...  ...  ...  ...  ... үшін арнайы белгіленген орындарға жинап кою;калдыктарды  өңдеу  —   калдыктардын  көлемін  немесе  ...  ... үшін ... ... ... ... жұмыс  iстeyдi  жеңілдететіннемесе   оларды   кәдеге  жаратуды  жақсартатын  сұрыптауды  коса   ... ... ... ... ...   ... калдыктар    паспорты     — ...  шығу  көзі  ...  болу  ...  ...  ...  және  сапалык  керсеткштерінің,мұндай калдыктармен жұмыс icтey ...  ...  ...  ... ...      ...      ортаға,      адамденсаулығына және (немесе)  тұлғалар  ...  ...  әсер  ету  ... ... ...   ... ...  калдыктарбар өзге де тұлғалар туралы мәліметтер қамтылған құжат;16)  калдыктарды орналастыру  -  ...  және  ...  ...  сақтаунемесе көму;17)  калдыктарды  сактау  -  ... ... ...  жою  ... ... бөлінген жерлерде жинап кою;18)  калдыктарды сыныптау  —  калдыктардың  ...   ...   және   ... ... ... ... жіктеуге  жатқызу тәртібі;19)  калдыктардың түpi  —   шығу  көзіне,  ...  және  ...  ... ... ... белгілері бар,  қалдыктар  жіктеуінің  негізіндеайқындалатын ... ...   ...     ...     icтey     —  ...  пайда  болуыныңалдын алуды және оларды азайтуды, есепке  алу  мен  бакылауды,  калдыктардыңжиналып  ...  ... ... ... ...  ...  ... тасымалдауды, сактауды(жинап  коюды)  және  жоюды  қоса ...  ...  ...  ...   ...  қалдыктар  —  құрамында  қayiптi  қасиеттері     ...  қayпi, ... өрт ... ... реакциялық  қабілеті  барзиянды заттар болатын,  дербес  немесе  баска  заттармен  байланысқа  ... ... ... және адам ... ...  ...  ...  кауіптөндіретін қалдықтар;қауіпті  емес  калдыктар  —  қayiптi  және  инертті  қалдықтарға  ... ... орта — ... ...  қауіпсіздікті  және  халықтыңденсаулығын  сактауды,  ...  ...  ...   ... ... ... ... iстeyiн, табиғи ресурстарды  молықтырудыжәне тиімді пайдалануды камтамасыз ететінкоршаган орта;коршаган орта - атмосфералык ауаны,  Жердің  озон  ...  жер  ... жер ... ... жерді, жер қойнауын,  жануарлар  мен  ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  косаалганда, табиги және жасанды объектілердің жиынтығы;коршаған ... ... ......  ...  жұтаңдауы  менсаркылуын   немесе   тipi   ...    ...   ...    ... етіп ... ... ... табиги ресурстарды белгіленген нормативтерден артық алу;коршаған   ортаға   эмиссиялар   —   ластағыш   ...   ...  ...  ...    өндіріс     және     ...    ... ... ... әсер ... ... ... арналған квота — накты  табигат  пайдаланушыгабелгілі 6ip  ...  ...  ...  ...  ...  арналганлимиттің 6ip бөлігі;коршаган ортага эмиссияларга  ...  ......  6ip  ... ... ... ортаға эмисскялардың нормативтік көлемі;29) коршаган орта сапасынын нормативтері —  коршаган  ортанын  ...  ...  адам  өмipi  мен  ...  үшін  ...  жай-күйінсипаттайтын керсеткіштер;коршаган орта сапасынын нысаналы керсеткіштері  — коршаган ортанын  сапасынбіртіндеп жаксарту қажеттігі ескеріле отырып, коршаган ортаның  ...  ... ... ... ... ... шекті денгейін  сипаттайтынкөрсеткштер;коршаган ортаны коргау —  коршаган ...  ...  мен  ...  ... және өзге де ... ... ... тepic  әcepiн  болғызбауғажәне оның зардаптарын жоюға бағытталған мемлекеттік  және  коғамдык  шараларжүйесі;қоршаған ортаны  ...  ...  ...  ......  ... және ... пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты  әзірлеу  меніске асыру мәселелері бойынша басшылықты және салааралық үйлесулерді  жүзегеасыратын ... ... ... ... онын ... ... ... авариялык ластануы - жеке және (немесе) заңды  тұлғалардыңшаруашылык және  өзге  де  ...  ...  ...  ...  ... ... ... авариядан туындаған және зиянды  заттарды  атмосферағашығару және (немесе) суға ағызу салдары ...  жер  беті  ...  ... ... ... ...  газ  түріндегі  ластағыш  заттардың  жайылуынемесе иістің,  шудың,  тербелістің,  радиацияның  ...  ...  ...  ... жол ... деңгейден  асатын  электромагниттік,  температуралықәсер ету, жарықтың әcepi немесе өзге  де  физикалык,  ...  ... әсер ету ... ... ортаны кенеттен абайсызда ластауы;коршаган ортаны ластау — коршаган ортага ластағыш  заттардын,  paдиоактивтіматериалдардың, өндіpic және тұгыну қалдықтарының  тycyi,  ...  ... ... ... және өзге де ... ...  әсерлердіңқоршаған ортаға ықпалы;коршаған ортаның ластану учаскелері — жер ... және   су  ...  ...  заттармен  белгіленген  нормативтерден  артык   ... ...  ...  ...  —  коршаган  ортаның  құрамы  мен  ... ету ...... да 6ip ... ... популяцияның  табиғимекендейтін жерінің типі немесе орны;мемлекеттік  экологиялық  бақылау  —  ...  ...  ...  ... органның Қазақстан Республикасы экологиялық заңнамасының  қоршағанорта сапасы нормативтерінің және экологиялық талаптардың  сақталуын  бақылаужөндегі  ... және ... ... ......  материалдардың,өзге де бұйымдар мен  өнімдердің  өндіріс  ...  ...  ...  пайдаболган  калдыктары,  сондай-ак  өзінің  тұтынушылық  қасиеттерін   жоғалтқантауарлар (өнімдер);өндіріс пен тұтынудың  тұрақты  коды  —  ...  ...  ...  ...  ...  жаңартылатын  ресурстарды  қалпына  келтіру   жәнеқоршаған  ортаның.  ...  ...   ...   ...   өндірістіңөсyiмен сипатталатын элеуметтік-экономикалык. модель;радиоактивтi қалдыктар — мөлшері мен ...  ...  ...  ...  ...  ...  заңнамасында  белгіленген  радиоактивтізаттар  үшін  регламенттелген  мәндерден  асатын  ...  ...  ...  ...  объектісін  іске  асыру  -  жоспарлау  ...   ...  және   ...   құжаттамасында   көзделген   шешімдерге   сәйкесөнеркәсіптік және өзге де объектілерді  салу,  ...   жою  ... ... мен ... ... ... ...  жұмыстардың  басталуы  мен  барысы,  ...       ...  ... ... ... ...  ...  өзге  денакты жүзеге асырылуы;43)   саркынды  ......  ...  қызметі  нәтижесінде  немеселастанған аумақта пайда болатын, табиғи  немесе  жасанды  су  объектілерінденемесе ... жер ... ... сулар;44)  су  oбъeктілepi  —  құрлық  бетінің  рельефінде  және  жер  ... ... ... мен су ... бар ... ... - саркынды суларды  қоспағанда  сұйық  ...  кез  ...  ......  ...  пайдалануды  және   (немесе)қоршаған ... ... ... асыратын жеке немесе заңды тұлға;табиғи объектілер —  шекарасы,  көлемі  және  ...  ...  бар  ... ресурстар — тұтыну  құндылығы  бар  табиғи   ...   жер,  ...  су, ... мен ... ... ресурстарды  қорғау  —  табиғи  ресурстардың.  әp6ip  түрін  олардыңтұтыну  ...  ...  әкеп  ...  ...  ...  ...  жұтаңдаудан  қорғауға  бағытталған   мемлекеттік  және    ... ...  ...  ......  ресурстар   қорларының   сандықсипаттамаларының ішінapa немесе толық жоғалуы;шаруашылық және өзге де қызметтің экологиялық қауіпті тypi  —   ... орта ... ...  ... ... ...  ...     жекежәне  (немесе) заңды ...  ...  ...  ici  —  қоғамда  экологиялық   мәдениет    нeгiздеpiнқалыптастыру  мақсатында  экологиялық  ...   ...   ...   табиғиресурстардың жәй-күйі,  экологиялық қауіпсіздік туралы ақпарат тарату;53)  ... ...... ... ... және ... қызметті  зкологиялық  тәуекелдерді  анықтау  мен  бағалау  және  олардыңқызметінің  экологиялық  ...  ...  ...  жөнінде   ұсынымдарәзipлey бағытында тәyелciз тексеру;экологиялық ... беру  —  жеке  ...  ...  ортаның  жай-күйі  үшінэкологиялық жауапкершілігін  ...  ...  ...  мен  дағды  жүйесін,құндылық  ...  ...  ...   ... жеке адамды тәрбиелеудің, оқытудың,оның өз 6ілімін  көтepyiнiң және дамуының үздікciз npoцeci;экологиялық жүйе (экожүйе) — ... ... ... ...  ... болатын организмдердің және солар мекендейтін жансыз ортаның  өзарабайланысты   ... ......  және  ...  ...  ықпалынан,  соныңішінде дулей зілзалаларын қоса алғанда, ...  мен  ...  ...   ...   ...   бұзылуының,   өзгеруінің   ...   ... ... жеке адам мен ... ... бар ... қayiп төндіретін жай-күйі;экологиялык қауіпсіздік — жеке адамның, ... және  ...  ...  мүдделері  мен  құқықтарының  қоршаған  ортаға  антропогендік  ... әсер ету ... ... ... ... ... қayiптi объект — салынуы жэне кызметі  адамдар  денсаулығы  менқоршаған ортаға зиянды әсерін ... ... ... зиянды әсерін  тигізетіншаруашылық объектісі және өзге де объект;экологиялық менеджмент —  қоршаған  ортаны  қорғауды  ...  ...  ... ... ... ... ...  орындауға,  талдауғажәне қолдауға арналған ұйымдастыру құрылымын, жоспарлауды,  жауапкершілікті,әдістерді, рәсімдерді, процестер менресурстарды қамтиды;экологиялық мониторинг — қоршаған ... ... және  оған  әсер  ... ... мен ... ......  (нормалардың)  және  олардағы  қоршағанорта  жай-күйінің  және  оған  әсер  ету  ...  ...  және  ... ... ...  ...  —  жеке  және  ...  тұлғалардың   қоршаған   ортағаэмиссияларды жүзеге асыру құқығын куәландыратын құжат;экологиялық сараптама — ... ... ... және өзге де  ...   орта   сапасының   нормативтері    мен   экологиялық   талаптарғасәйкестігін белгілеу, ... осы ... ... ортаға  төнyi  мүмкінқолайсыз әсерлердің және соларменбайланысты  әлеуметтік   зардаптардың   алдын   алу   ...   ... іске ... жол 6epiлyiн айкқндау;экологиялық таза өнім белгісі; — таңбаланған өhіmhiң ... таза  ... ... ... ...   белгі;экологиялық талаптар — осы Кодексте, - Қазақстан  Республикасының  өзге  ...  ...   мен   ...   ... ... ортаға және халыктың денсаулығына тepic  ыкпал  жасайтыншаруашылық және өзге де қызметін шектеу және ... ... ... ...... Республикасының техникалық  реттеу  туралызаңнамасында  белгіленген  тәртіппен  ...  ...   ...   ... таза өнім ... ...  ... тәуекел  —  белгілі  6ip  факторлардың  ықпалы  салдарынанқоршаған  орта  және  ...  ...   ...   ...   ... ... ... эмиссиялар нормативтері — қоршаган орта сапасы нормативтерінің сақталуықамтамасыз етілетін жол ... ... ...  ...  техникалық  үлестік  нормативтері  —  қоршаған   ортағаэмиссиялардың уакыт  ...  ...  ...  өнім  ...  немесебасқа да көрсеткіштердегі,  еліміздің  экономикасы  үшін  қолдануға  болатыншығындар  кезінде  ...  ...  ...  ...   ...   ... негізінде айқындалатын шамалары.1. «Қоршаған ортаның сапасын нормалауды» қалай түсінесіз?2. Атмосфераға ... ... ...  ...  ...  ... Су объектілеріне зиянды заттардың  мүмкін  тастандысын  нормалаудыңмақсаты мен міндеті.Қалдықтармен жұмыс кезіндегі ... ... мен ... ... ... ... берілген түрі атмосфераға ластаушызаттың шекті рұқсат  етілген  ...  ...  ...  ...  ... тастандыға рұқсат алудан  тұрады.  Жоба  кәсіпорын  қызметкеріменнемесе  ...  ...  ...   мамандандырылған   ұжымдарғатапсырыс берумен жасалады.Экологиялық шектеудің ... ... ... ... технологиясын талдау, ластаушы заттардың түзілу көзін жәнеолардың атмосфераға ... ... ...  ...  ...  ...  кәсіпорын  үшін   атмосфераға   ластаушы   заттардың   ШРТнормативін анықтаудан;• Анықталған нормативке ... ...  ...  атмосфера  қорғаушараларын таңдау негізін жасаудан тұрады.Нормалаудың  ...    ...   ...   ...   реттеу,атмосфераға тасталатын ЛЗдың көлемі мен уыттылығын  төмендетуге  кәсіпорындыұмтылдыру және нысанның орналасқан  ауданында  атмосфералық  ...  ... ... ... тұру үшін ... ... міндеттерді біртіндеп шешу жолымен қойылған мақсатқа жетуге болады:1. ... ... көз ... ... жалпы талдау (ЛЗдыңфизикалық  химиялық  құрамы,  тастандылар  сипаты  және  ... ... ... ... ... ...  ...  уақыттағы  атмосфера  ластануы  деңгейін  талдау  жәнеесептеу;3. ШРТ нормативін анықтау бойынша ...  ...  және  ... ... зат және көзі ... уақытша келісілген тастандышегін жасау;4. егер де ЛЗ концентрациясы фонды есепке алумен ШРК  асатын  ...  ...  жету  ...  ...  ЛЗ  тастандысынтөмендету бойынша шаралар жоспарын жасау;5. қолайсыз метеорологиялық жағдайда ЛЗ тастандысын реттеу  бойыншашаралар жоспарын ... ШРТ (УКТ) ... ... ... ... (УКТ)  ...  жобасын  жасау  және  тіркеуді  жүргізу  үшін  ... ... ... Казгидрометтен алынатын атмосфералық ауадағы  ЛЗтың  фондықконцентрациясы ... ...  ...  ...  ...  ...  көзі  белгіленгенкәсіпорынның карта схемасы;• СҚА шекарасы, ... ... ... ...  үйі  ... ... ... ауасының ластануын  бақылайтынбекеттер,  Казгидрометтің  тұрақты  бекеттері   көрсетілгенкәсіпорынды   орналастыру   ауданының   ...   ... ... шикізат, материал, отын құрамы, түрі, шығынытуралы ақпарат;• Орналастырылған қондырғының негізгі сипаттамасы, түрі  жәнеоның жұмыс істеу уақыты ... ... ... ...  және  ...  шығару  үшін  қолданылатынкәсіпорын  балансында  ...   ...   ...  саны  және   ...   ...   ... құралдарының жұмыс режимі  және  уақыты,  тұратынорны туралы мәлімет;• Алғашқы тіркеу мәліметі, №2-ТП статистикалық есеп  формасы,СҚА шекарасындағы ЛЗ ... ... және ... ... ... мен  шектеулер  есептеулер  үшін  және  атмосфераныңластануымен байланысты экологиялық төлем ақы алу, ... салу және  ... ... бұзғанда зиянды қайтару туралы  іс  қозғағанда,  атмосферақорғау шараларының тиімділігін бағалағанда қолданылады.Су нысанына ластаушы заттардың шекті рұқсат етілген ... ... ... ... бұл ... ... ...  нормалау  сунысанына ЛЗ ШРТ нормативінің жобасын жасау және келісуден,  тастауға  рұқсаталудан тұрады. Кәсіпорын қызметін экологиялық шектеудің  ...  ... ... технологиясын, ЛЗ түзілу көзін және  оларды  тастайтын  көзінжәне де су нысандарының экологиялық жәй күйін  талдау  ...  ... және жер асты су ... ЛЗ ШРТ ... анықтаудан;• анықталған тастанды нормативіне жетуді қамтамасыз  ететін  су  қорғаушараларын таңдау негізін жасаудан ... ... су  ...  ...  ...  мемлекеттік  реттеу,  суқоймаларына тасталатын ЛЗдың көлемі мен уыттылығын  төмендетуге  кәсіпорындыұмтылдыру, тұйық су пайдалану  технологиясына  көшу  және  ...  ... су ... ... ... ұстап тұру.Қойылған мақсатты жүзеге асыру  келесі  ...  ...  шешу  ... су ... ... көз ... ... жалпы талдау  (ЛЗдыңфизикалық  химиялық  құрамы,  көлемі,  кезеңділігі,  тастандыларсипаты және ... ... ... ... ... ... ... уақыттағы тастанды  көлемінде  су  нысандарының  ластанудеңгейін талдау және есептеу;• ШРТ нормативін ... ... ... ... және қажетіншеәрбір ластаушы зат және көзі бойынша уақытша келісілген тастандышегін жасау;• егер де ЛЗ ... ... ... ... бақылау  оқпанынданемесе су қоймасының бақыланатын бөлігінде ШРК асатын болса  ... жету ...  ЛЗ  ...  ...  бойыншашаралар жоспарын жасау;• ШРТ (УКТ) нормативін сақтауға бақылауды ұйымдастыру.ШРТ (УКТ) нормативі жобасын жасау және су нысанына ластаушы зат  ... ... ... үшін ... ... ақпараттар қолданылады:•  Казгидрометтен  алынатын   су   пайдаланушылардың   суыныңнормаланатын көрсеткәштерінің фондық  ...   ... ... ... ... Су  нысанына  ластаушы  заттың  тастанды  көзі  белгіленгенкәсіпорынның ... ... Су ... ... көз ретіндегі технологиялық қондырғылармен  өндіріс  технологиясы   (негізгі   бастапқы   ... өнім ... ... ... Ағызынды суды тазартудың қазіргі қондырғысы туралы мәлімет,олардың ... жәй  ...  және  ...  ... ... мәліметі;• Су нысанына тасталатын ЛЗ тізімі;• ЛЗдың апаттық және дүркін тасталуы туралы ақпарат;• Су нысанына ЛЗ тастандысының көзі ... ... ... ... ... №2-ТП статистикалық есеп формасы.Анықталған ШРТ нормативі және УКТ ... Су ... ... ... Су ... ... және ... мемлекеттік бақылау жүргізуге;• Су нысандарын қолданумен байланысты төлем ақы өлшемін анықтауда;• Су ... ... ...  зиянды  қайтаруда  іс  қозғағанда  жәнеайыппұл ... Су ... ... ... ... ... ... аумағында экологиялық нормалауКәсіпорын қызметін экологиялық шектеудің берілген  бұл  түрі  де  қалдықтыңтүзілу нормативінің ... және  ...  ...  ...  ...  жәнекелісуден,  қалдықтарды  орналастыруға  рұқсат  алудан   тұрады.   ... ... ... ... кезеңінің мәні:• өндіріс технологиясын, қалдық түзілу  көзін  талдау  негізінде  жұмысістеп тұрған кәсіпорын үшін ... ... ... ... ... орналастыру шегін қалыптастырудан;• орналвастыру шегіне және түзілу нормативіне жетуді қамтамасыз  ететінқалдықты басқару әдісін ... ... ... ... ... қалдықтарды басқару  үрдісін  мемлекеттік  реттеу,  қалдықкөлемін  және  ...  ...  ...  ...   ... мен  ...  ...  ресурс  үнемдеуге,  қалдықтарды  жоюға,  азқалдықты технология құруға, қалдықты екіншілік  материалдық  ...  ... ... ... ... жету үшін ... негізгі міндеттер шешіледі:• өндірісиік үрдістерді қалдық түзетін көз ... ... ... ...  сәйкес  қауіпті  қалдықтардың  құжатынжасау;•  қалдықтардың   ...   ...   және   ...   ... ... ... мөлшері мен түзілу нормативінің негізін жасау  жәнеесептеу;• материалдық шикізат балансын құру;• қалдықтардың операциялық қозғалыс ... ... ... ... ... орны ... талдау және  жинау,кәсіпорын территориясында қалдықтарды  уақытша  сақтау  мөлшерінжәне ... ... ... ... ... ... өңдеу және залалсыздандыру бойынша кәсіпорындабар қондырғылар мен технологиялардың  сипаттамасын  талдау  жәнеоларды қолдану бойынша ... ... ... ... ... таңдау негізін дайындау;• кәсіпорынға қатысты қалдықтарды орналастыру ... ҚТО  ... ... ұйымдстыру;• апатқа қарсы шаралар бойынша ұсыныстар жасау;•  ҚО  жәй  ...  ...  ...  ...   әсерінтөмендетуге бағытталған шараларды жасау;•  Қалдықтарды  орналастыру  шегін   ...   ...   ... ... ... түзілу нормативі негізгі  өндірістік  қорға  кіретін  нысандарүшін, орындайтын қызметі мен мақсаттық белгілеріне  тәуелді  ...  ... ... ... ... мен ... емес ... мен жабдықтар;құбыр жолы тасымалының сызықтық бөлігі, шыңыңқы электр желілер, жолдар;тұрғын аудан;басқа жабдықтар.Қалдықтар  ...  ...  өнім  ...  күрделену   дәрежесібойынша  жіктеледі,  өндірісте  түзілген   қалдықтар   жеке   және   ...  ...  ...  ...  ...  және  ...   ... қызмет ету кезеңі бойынша жылдық және келешектегі.Бұдан басқа қалдық түзілу нормативі  ...  ...  және  ... агрегациялану дәрежесі бойынша жіктеледі:• Бірлік бұйымға немесе нысанға жеке ... (бір ...  ... ... бір операция өндірісіндегі т.б.);• Бір типтегі нысан бойынша ... ... ...  ...  ... ... ... т.б.);• Жөндеу түрі бойынша  қалдықтардың  түрлі  нормасы  (күрделі,  ... ... ... көрсету);• жұмыстың барлық түрін және Бір календарлық ... ... ... ...  ...  қалдықтардың  түзілу  жиынтығы  түріндегіжиынтық норма;• нақты материалдардың типтік сорттық өлшемі бойынша қалдықтардың арнайынормасы;• оларды екіншілік ... ... ... бір текті түрініңшығынының жалпы нормасы.Кәсіпорын деңгейінде нормативтер:• Қалдықтардың  ағымдағы  шығымын  және  ары  қарай  ...  ... ...  ...  ...  ...   қозғалысын   жасағанда   жәнематериалдық ...  ...  ету  ...  ...  ... бөлігі құрамында материалдық ресурстар балансын жасағанда;• Қалдықтар туралы мемлекеттік статистикалық есеп дайындағанда;• Қалдықтарды пайдалану деңгейін бағалағанда,  қалдықсыз  технологгияныжәне ... ... ... ...  ...  орналастырудың  ғылыми  негізделген  шегі  мен  нормасыныңжобасын жасағанда;• Қалдықтарды экологиялық қауіпсіз пайдалану және жою ... ... ... ... ... ... жүргізіледі?Жер беті  және  жер  асты  суларының  ...  және  ...  ... орта жәй-күйін бағалау қалай жүргізіледі?Топырақ жәй-күйін бағалау және жер пайдалану жағдайы.Өсімдік  пен  жануарлар   әлемі   және   ...   ...   ... ... ... ... ауданының ауа бассейнінің жәй-күйін бағалау  үшінтерриторияның  климаттық  және   аэроклиматтық   сипаттамасы,   ... және ...  ...  және  де  ...  ...  ... деңгейі анықталуы тиіс.Бастапқы ақпарат көздері  метеостанцияның  бақылау  ...  ...  ...  ...  ...  материалдары,  ҚО  қорғау   ... ... ... және  экологиялық  мониторинг  нәтижелеріболып табылады.ҚТО элементтеріне әсерін сипаттайтын атмосфералық ауа  ...  ... ЛЗ -дың ... ...  мен  ...  ...  жатады.  Соңғысыретінде түсуінің  ең  жоғары  мәні  ...  ...  ұзақ  ...  ... қызметі  мен  құрылымына  зиянды  әсерін  келтірмейтін  атмосфералықауадағы ЛЗ-дың концентрациясы ... ... ... ... ...  ... ауа бассейні  арқылы  техногенді  әсерге  ландшафттың  тұрақтылығыбойынша  немесе  санитарлық-гигиеналық  нормамен  ...   ... ауа ... ... ... ... жүргізуді ұсынады.  РД52.04.186-89   регламентімен   ...   ...   ...   көп   ... ... ... – бұл  кешенді  сипаттама,  жергілікті  жердің  географиялық  жағдайынатәуелді   атмосферада   ...   ...   ...   ...   ... ... бассейні арқылы  техногенді  әсерге  ...  ...  ... ... ... кіруі мүмкін:•  Ластаушы  қоспалардың  аккумуляциясы  (тұман,  штиль,   инверсиясипаттамасы);• Жалпы УК радиациясына,  ...  ...  ...  ... ... ... ластаушы заттардың ыдырауы;• Ластаушы заттардың әкетілуі (жел режимі);• ... ... ... ... ... ... Аудан гидросфера  жәй-күйін  бағалау  үшін  сумен  қамтамасыз  ету  үшінқолданылатын өзендер мен су ...  ...  және  ... ...  ...  жер  асты  ...  гидрогеологиялықпараметрлері және территорияның су пайдалану режимі анықталады.Гидрологиялық сипаттамаларға:• Жер беті су нысандарының атауы мен орналасқан жері;• Сумен ... және су ... үшін ... ... ... есептікқамтылу шығыны;• Көлдер және тоған, су қоймалары үшін реттеу түрі, толық  және  пайдалыкөлем, қалыпты қысымы мен ең ... ... ... Су қоймалары мен тоған үшін плотина оқпанындағы орташа көп жылдық ағынжатады.Гидрохимиялық сипаттамалар келесі мәліметтерден тұрады:• Жер беті су ... ... ... ... және ... сумен  қамтуқажетіне жарамдылығы;• Жер беті суларының ластану деңгейі;• өзендер мен су  қоймалары  суындағы  ...  ...  ...  ... ... және жыл ... ... концентрациясы;• жер беті су нысандарының ластануының негізгі көздері.Өзендер мен су ... ...  ...  ...  ...  ... мен олардың жыл мезгіліне  тәуелді  концентрациясын  көрсетумен  ... ... ... (СЛИ)  жер беті  суларының  ластануын  бағалау  үшінақпаратқа  су  ...   ...   ...   ...   ...   ... ең аз орташа айлық шығыны, қалқымалы заттар мөлшері,  ЛЗ  ... ... ... ШРК, ... көзі кіреді.Территорияның  жер  асты   суының   гидрогеологиялық   сипаттамасы   келесімәліметтерден тұрады:• жер асты ... ... ... ... құрамы және қоры;• су жиектерінің орналасу жағдайы, су қысымды қабаттар параметрі;• жер асты суларының қазіргі ластану деңгейі,  ЛЗ  ...  және  ... ... ... жер асты ... ... берілген рұқсат және алынатын су көлемі.Жыл мезгіліне ... ЛЗ ... мен ... ... ...  ... негізгі тізімін көрсетумен жер асты суының  ластану  деңгейін  бағалаудысу жиегінің қуаты мен тереңдігін және  де  ...  ...   ...  ... ...  ...  ...  жәй-күйін  бағалау  біріккен  жыныстардыңзаттық құрамын, кен орнын пайдалану  ауданының  инженерлік-геологиялық  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... топырақ жағдайын, территорияға қазіргі техногенді әсердің түрі  ... жер ... ... және ... сипаттамаларын айқындауы тиіс.ГО деп көп компонентті динамикалық жүйеден тұратын (тау жыныстары, жер астысулары, газдар,  ...  ...  ...  ...  ...  щегінде  инженерлік-шаруашылық  қызметі   жүзеге   ... ... ... ... ... ... ...  та  кіреді.  ГО-ның экологиялығы немесе экологиялық жәй-күйі деп әдетте  оның  тіршілік  етумен  шаруашылық  ...  ...  ...  ...  Соңғы   уақытталитосфераның экологиялық қызметі айтарлықтай кеңейген.ГО-ның экологиялық ...  ...  ...  ...  ... және де олардың басқа  көрсеткіштермен  үйлесуімен  анықталады.Кейбір жұмыстарда ГО-ның  ...  ...  ...   бірінші  кезектежыныстың  заттақ  ......  және  ...  ...  ...  ...  заттық  құрамы   мен   табиғижағдайлары ластанудың барлық ...  ...  ...  және  ГО-ныңгеоэкологиялық   жағдайының   негізгі   типтері   ...   ...   ...  ...  ...  тұрақтылық  дәрежесі  бойынша  келесікатегориялар бөлінеді:• аз ......  ...  ...  тұрақты  (кремнийліформация және де шөгінді, шөгінді-вулканды  магмалық  және  ... ... ... ... – техногенді салмаққа  аз  тұрақты  ... ... ... ... жоғары магмалық жыныстар);•  Тұрақсыз  –  белгілі  бір  ...  ...   ...   (басқажыныстармен қабатталуындағы көмір, әк тас доломиті, мергельден тұратынтерригенді және карбонатты – терригенді ... ... ... тұрақсыз – кез-келген  техногенді  салмақты  жоғары  қабылдайтын(басқа ... ... ...  мергель,  гипс,  ангидриттұзынан тұратын карбонатты-теригенді, сульфатты және тұзды).Геоэкологиялық  зерттеулер  ...  ...   ...   газ   ... ... осалдығы жиі бағаланады. Осалдылық –  тұрақтылықтың  керіқасиеті, яғни, сыртқы әсерге ... ... ...  ...  ... жекелеген компоненттерінің қажетті кедергі  көрсетуге  қабілетсіздігінемесе тұрақсыздығы салдарынан туындайды.ГО-ның техногенді салмаққа тұрақтылығын бағалайтын басқа да  ықпалдар  ...  ...   ...   ...   ...   ... 5 %  аз ауданда, ал әсер  ету  ...  10  м  ...  ... ... ... орташа дәреже үшін бұл көрсеткіштер  5-20  %және 10-100 м шамасында болады; күшті дәреже үшін – 25 % жоғары және  100  ... ... газ ... құру және қайта жөндеу  кезіндегі  жобалық  құжаттатерриторияның топырақ жағдайы және  де  ...  ...  жер  ... ... ... топырақ жағдайы келесі материалдар негізінде бағаланады:• Олардың  ...  ...  ...  құрамы  және  эрозиялық  бұзылудәрежесін көрсетумен топырақ ... ... ... ауыр металдармен,  пестицидтермен,  радиоактивті  заттарменластануының қазіргі ... 1:25 000 – 1:50 000 ... ... ... ...  ...  ...  және  нығыздалу  үрдісінің   дамуы   топырақтығыздығының  арту  ...  ...  Оның  ...  ...   ...  сулары  деғгейінің  көтерілуін  әрбір  топырақ   типі   үшін   ... ... ... ... ...  ...  бағалау  үшін  түрлі  қауіптілік  класындағызаттар үшін нақты ЛЗ-дың ШРК асқан еселігін ... ...  ...  ...  ...  фитоуыттылық   саналады   –ластанған топырақтың ұрықтың өнуін, өсуін және жоғары  өсімдіктердің  ... ...  ...  ...  ...  ...   ...   микроағзаларының тіршілігінің төмендеуі ретінде қарастырылады.Ықпалды нормативті құжаттарға сәйкес  топырақтың  деградациясы  деп  ... ... ... топырақ қызметінің  өзгерісіне,  оның  қасиеті  менрежимінің  сандық  және  сапалық  нашарлауына,  жердің  ... ... ... ... ... түсінеміз.Топырақ пен жердің  деградациялану  типтері  олардың  табиғатын,  салдардыңтабиғи-шаруашылықтық мәні мен ... ... ... алумен бөлінеді.  Осымендеградацияның төрт негізгі типін бөледі:• Технологиялық деградация;• Эрозия;• Тұздану;• Батпақтану.Жер  мен  топырақ  ...  ...  ...  құрамы  мен  қасиетісапасының нашарлауын білдіретін олардың жәй-күйінің сипаттамасын  білдіреді.Деградацияның шекті дәрежесі – бұл ... ... ... ... ... бойынша жер мен топырақ деградация дәрежесікелесі бес деңгеймен сипатталады:0-деградацияланбаған;1-әлсіз деградацияланған;2-орташа деградацияланған;3-күшті деградацияланған;4-өте күшті деградацияланған, соның ... ... ... ... ... ... ... Физикалық деградация;• Ауылшаруашылықтық тозу.Эрозия:• Су эрозиясы;• Жазықты эрозия;• Сызықты эрозия;• Жел эрозиясы.Тұздану:• Тұздану• ...  ...  –  бұл  тірі  ...  мен  ...  ...  ...  өзарабайланысқан жүйесі. Онда заттар мен  энергияның  тұйық  ...  ... ... ... ... жамылғысының жәй-күйін бағалау үшін жербедері мен топырақ жамылғысы есепке алынады. Бұнда жұмыс аймағының  орналасуорнын есепке ...  ...  ...  ...  мен  ...  ... ... ауданы; топырақ түрі мен  негізгі  сипаттамасы;  өсімдіктіңшаруашылық құндылығы және де өсімдікке техногенді  әсердің  негізгі  ... осы ... ... қарастырылуы керек.Егер нысан орналасу  ауданында  сирек  және  жойылып  бара  жатқан  ... әсем ... және  ...  ...  ...  онда  олар  үшінтаралу ареалы, түр статусы, өсу сипаты, қажетті  қорғау  шаралары  анықталуыкерек.Өсімдік әлемі ҚО  ...  өте  ...  ...  ...  ол  антропогендіәсердің нәтижесінде территорияның  экологиялық  жағдайының  өзгерісін  айқынкөрсетеді. Өсімдік жәй-күйін бағалауда ... ...  ...  мен  ...   ...   ...   Бұнда   өсімдік   жамылғысықұрылымындағы кері өзгерістер есепке ... ... ... ... ...  пен  географиялық  аймаққа  тәнқалыптасқан экологиялық-фауналық кешендерге  байланысты  анықталады.  Жабайыжануарлар  үшін   түр   ...   ...   ...   ...   ортасыныңсипаттамасы,  түрлердің  орташа  саны,  кәсіптік   ...   және   ... ... керек.1.Техногенез көзі қалай бөлінеді?2. Әсер ету көзі қалай ... Әсер ... ... ... ... ... ... түрі мен пішінін атаңыз.1. Қазiргi таңда көмiрсутектердi  өндiрудi  қамтамасыз  ететiн  ... ... ... ... ... ... ...  көзiнiң  бірқатаржiктемесi жасалған.Бiрiншiден техногенездiң бiрiншiлiк көзi  бөлiнедi:  болашақтағы  мұнай-газмөлшерiн   ...   ...   ...   жұмыстарын    жүргiзукезеңiндегi көлiк құралдары. Оларға  геологтар  мен  геофизиктердiң  базалықлагерiн, уақытша коммуникациялар мен ... ... тiк  ұшақ  ...  ... салу үшiн ... ... мен  ...  жатқызуға  болады.Барлық бұл нысандар  уақытша  жерге  орналастырылады,  ал  техногендi  ... ... ... ауданға шоғырландырылуы мүмкiн,  қоршағанортаға әсерiн бағалау мен бақылауға  қиын  ...  ...  ... ... ... ... масштабы нормаланбаған  әсерi  есебiненжұмыстың алғашқы кезеңiмен салыстыру бойынша ондаған, жүздеген  есеге  артуымүмкiн.Техногенездiң екiншiлiк көздерi  бiрiншiлiкке   ...  ең  жиi  ...  өте ...  ...  және  тұрақты  әсерімен  байланысты.  Екiншiлiктехногенез  ең  ұзақ  қолданылатын  жабдықтарды  (бұрғылау  ...   ... және  ...  ...  пен  шаруашылық  нысандарын)  салған  ... ... да, ... ... ... ... барлық  компоненттерiнеәсер етедi. Бiрақ бұндай әсердiң спектрi бiрiншiлiкпен  ...  ... ... механизмдер, технологиялар және қолданылатын материалдар  күртөседi, сөйтiп, әсердiң алуан түрлi формасына әкелiп соқтырады. Бұл  ... ... ... ... ... бастауына да қатысты.  Қазiргi  мұнайөндiретiн кешенде генезисi бойынша  ландшафттағы  заттардың  ...  ... ... ... 2 мың алуан түрi қолданылады.Тұрақты көздерден мұнайды ... ... ...  ... ... қондырғысынан басқа масштабы  бойынша  үлкен  екiншiлiк  әсерiнкоммуникация  (уақытша  келу  жолдары,  ...  ...   ...   үшiнкарьерлер, су жолдары, ЭТЖ, ЖЖМ  қоймасы,  уақытша  қыстақ  т.б)  ... ... ... бұл ...  гидросфераның,  топырақтың  бұрғылауқалдығы өнiмдерiмен ластануы, топырақ жамылғысының  бұзылуы,  орманды  ... ...  ...  ...  ...  ... ... инженерлiк-геологиялық  үрдістердiң  пайда  болуы  сияқтыбұзылулар басымдық көрсетедi.Техногенез  динамикасының   үшiншiлiк   ...   ...   ...   ...   ...   ...    туындайды.    Көбiнеселитосфераның  ...  ...  үшiн  ол  ...  ...  ... ...  ...  үрдістердiң  дамуы  түрiнде  байқалады.  Бұлшөгудiң, ...  және  ...  ...  сызықтық   жабдықтар  бойымендамуы; топырақ жамылғысының, жер асты және жер  бетi  ...  ...  ...  ...  мұнай  мен  газды  дайындау  ... ЖЖМ және ... ... ... үшiн ...  үшiншiлiк  стадиясы  өсiмдiктiң  дәстүрлi  типтiкформасын қалпына келтiру сериясымен ...  ...  ...  жаңа  ... ... ... жүру жолын өзгертуде,  өсiмдiк  пен  жануарәлемiнiң особiнiң және тiптi ... ... ... ... ... және ...  ...  көздерiнен  үшiншiлiктің  ерекшелігізерттеу мен ...  ...  қиын  ...  ...  ...  ... ... берiлуiн арттырудың  екiншiлiк  және  үшiншiлiк  әдiстерiқарқынды қолданылатын кен  орнын  игерудің  ең  кеш  ...  ... ... бойынша өндiрiс  қуатын  жойғаннан  кейiн,  яғни  кенорнының инфрақұрылымын жойғаннан кейiнгi  ...  ...  ...  ... ... ол тұщы жер асты суы ...  су  ...  тұздануында;тосқауыл жыныстарда “литологиялық“ терезе арқылы көтерілме  сүзілуде  немесеоларды жоюда сапасыз бәсеңдетiлген ұңғыманың құбыр  маңы  ...  ... ... тік ... ...  ... ... ортаға әсерлердiң басым  көпшiлiгi  мақсатты  бағытталған  әсерлергежатады. Ол дегенiмiз табиғи  жағдайды  ...  тұру  және  ...  ... ... қамтамасыз ету үшiн қажеттi саналы түрде  жүзеге  асырылатынәрекеттердiң барлық кешенi. Әсердiң бұл түрлерi жобамен  ...  ... ... және де  ...  пайдаланғанда  бақыланады.  Табиғатыбойынша  мақсатты  бағытталған  әсерлер  механикалық,  физикалық,  ... және т.б. ... ... ... типi  ...  ...  ерiксiз  әсерге  жатады,  ол  ... ... ...  ...  табылады  және  сәйкес  жағдай  ағымындабақыланбайды.Адамның сол немесе басқа табиғи  ...  ...  ...  байланыстытабиғатқа тiкелей әсерiн бөледi, жанама тiкелейдiң салдары  ...  ... ... кесу  топырақтың су режимiне, өзеннiң сулылығына,  жел  ... ... ... ... ... көрсетедi.  Әсердiң  берiлген  түрiндегiүрдістер байқалатын үрдістер және де  ... ... және ...  ... Мысалы, грунтты кептiру процесi   олардың  айтарлықтай  тығыздалуынаәкелiп  ...  ал  мүк   ...   ...   ...   ... ... сиықты қайтымды үрдіс. Келесi № 1  суретте  кәсiпорынныңәсер  ету  аумағында  табиғи  ...   ...   әсер   ...   мүмкiнүрдістердiң сұлбасы келтiрiлген.Әсер ету көздерiн келесiдей түрде де жiктеуге болады:- ҚТО компонентi - ... ... : ... ... жер бетi  ... асты сулары, литосфера, жануар және өсiмдiк  әлемi,  әлеуметтiкорта;- Жылжымалы, тұрақты, аудан бойынша шоғырланған  және  айқын  ... ... ... ... ... және тұрақты;- Ортаны қалпына  келтiру  көрсеткiшi  бойынша  -  ...  ... және ... ... ... Сандық параметрi бойынша - бұзылу  ауданы  бойынша  (%);  норматив,(ШРК, ШРД, ШРТС, ШРТ, т.б.), зең, заттардың асқын ... ... ... түзуге қабiлеттi, ортада  қозғалуы,  уыттылығы,төзiмдiлiгi және т.б. бойынша.Жалпы түрде мақсатты  бағытталған  антропогенездi  ...  ... ... ... мен түрлерi жалпы түрде келесi  схемада  берiлуi  мүмкiн(сурет № 1.1).Сурет  1.   ... ... ... әсердiң типтерiТау-кен өндiрiсiмен ұқсастығы  бойынша  ...  ...  ...  ... ... деп табиғи ортамен энергия немесе  ақпарат;  зат  алмасуүрдісiн түсiнемiз, оның нәтижесiнде ...  ...  ...  ...  ... ... сандық өзгерiстер  жүредi.  Бұл  өзгерiстердi  бағалау  ... ... ...  ...  ...  зоо-  және  микробиоценозэлементтерiндегi  зеңдiк   сандық   және   ...   мәнi   ... ...  ...  ...  деп  зат  және  ...  ...  үрдісiнәтижесiнде қоршаған орта компонентiнде  шектi  рұқсат  етiлген  ... ... және ... ... ...  және  ...  технологиялық  үрдістердiң  әсерiнiң  көрсеткiшi  олардыңқажеттi шегiн анықтайды және ...  ...  ...  дәрежесi  жәнеәсердiң қауiптiлiгi түрiнде сандық өрнектеледi.Әсердiң қарқындылығы бiрлiк уақыттағы ... орта ... (Іб) ... (Іл)  шамасын  сипаттайды:  г/с,  кг/сағ,  т/жыл,  мг/с,  ... Осы ... ... ...  ...  ...  субассейнiне тастандысы, бұзылу  ауданы,  ...  ...  және  ... ...  көрсеткiштерi нормаланады.Технологиялық  үрдістердiң  әсер  ету   дәрежесiнің   көрсеткiшi   ластаушызаттардың ... ...  ...  ...  ...  ...  тастанды,қалдық (Nқ) түрiнде түсуiнiң және де оның жалпы ауданынан немесе  мөлшерiненкомпоненттің ...  (Nб)  ...  ...  ...  Әсер  ...  ...   ...   тазарту   және   шаң,   газ   ...  ...   ...   ...   ауданы   т.б.   тиiмдiлiгiбағаланады.Қоршаған ортаға  ...  ...  деп  ...  әсер  ...  ... ... қатынасты түсiнемiз. Ластану кезiндегi  бұндай  нормаларатмосфераға шектi рұқсат етiлген тастанды ... суға ... ...   ... ... ...  ...  түрiнде-табиғи   компоненттерге  шектi  рұқсатетiлген  ...  (ШРС)  ...  ...   ...   қауiптiлiгi   келесiдейқатынастар бойынша анықталады:j≥1 болғанда әсердiң қауiптiлiгi бар; j  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласынан шығарылатын зиянды заттектердің қоршаған ортаның экологиялық жағдайына әсері77 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
Антропогендік фактор4 бет
Атырау экологиясы6 бет
Биоиндикация экожүйенің ақпараттық компоненттерін іздеу ретінде6 бет
Ет, құс, жұмыртқа және олардың өнімдерінің химиялық қауіпсіздігінің көрсеткіштері15 бет
Жылу қазандықтары шығарылымдарын зиянсыздандыру және оларды іске асыру технологияларын негіздеу мен жасау туралы24 бет
Қазіргі заманауи жағдайдағы жастардың экологиялық мәдениет деңгейін зерттеу53 бет
Қазақстанның экологиялық проблеммалары6 бет
Қоршаған орта және халық денсаулығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь