Жаһанданудың қазіргі теориясы

Кіріспе
Жаһанданудың қазіргі теориясы
1.1 Жаһандану теориясына ғалымдардың ой . пікірлері
1.2 Рональд Робертсонның мәдени центристік теориясы
Энтони Гидденстің жаһандану теориясы
1.3 Жаһандану мәселесіне Елбасымыздың көзқарасы
Діннің қоғамдағы орны
Жаһандану теориясын жазу мен талдамас бұрын «жаһандану» термині мен жаһандану процесі арсында айқындылықтың жоқ екендігіне айта кетейік. Бұрын «жаһандану» ұғымы ғылымында дүниежүзілік тарихың орнығуы К. Маркс, әлемдік жалпы азаматтық өркениет (М.С. Горбачев, Ю. А. Замошкин), әлем – жүйе ( И Валлерстаин) терминдерімен көрсетіледі. Жаһанданудың қазіргі таңда кеңінен қарастырылуына қарамастан, бұл ұғымға қатысты біржақтылық жоқ.. Кейбір зерттеушілер жаһандануды адамзаттың бірлікке барар жолда жүріп өткен қадамдары деп түсінеді. Үшіншілері жаһандануды тұтас әлемді қалыптастырушы процестер деп ұғынады. Келіспеушіліктер жаһандану процесі мен ұғымдарын түсінуде ғана кездесіп отырған жоқ. Бүгінгі таңда неғұрлым пікірталас тудыратын мәселе – жаһанданудың шегі, оның қоғамның мәдени және саяси жүйелеріне әсері болып отыр. Осыған байланысты бірнеше пікір бар. Мысалы, саяси ғылым саласындағы танымал американдық профессор Самуэль Хантингтонның пікірінше, экономика мен ақпарат саласындағы жақындасу, мәдени алшақтылықты шиеленістіріп, жаһандық және жергілікті деңгейдегі қақтығыстарға әкеліп соғуы мүмкін. Басқа бір саясаттанушы Иммануил Валлерстаин жаһандық және жергілікті мәдениеттер арасында әмбебап пен жергілікті диалектика бар екендігіне назар аударды. Батыс ғылымында өзге де сценарийлер кездеседі. Мысалы, У. Ганнерстің ойынша, гомогенизация сценарийі (мәдени бірегейлендіру), жағдай сценарийі – батыс мәдениетінің қаптауы, «перифериялық сыбайластық» сценарийі, яғни батыстық емес аймақтарда батыс мәдениетінің құлдырауы және оның сол жерлерде бұрмалануы, сұхбат және алмасу жолымен біртұтас мәдениеттің «пісіп – жетілу сценарийі» ықтимал. Алайда тұтас алғанда көп жағдайда жаһандану деп біртұтас технологиялық, ақпараттық және қаржы нарығының қалыптасуы айтылып жүр, онда ешқандай шекара жоқ және әлем біркелкі болады.
Кедергі болатын басқа бір жәйт – бұл жаһандық әлеуметтанудың зерттеу пәні не болуы мүмкін – жеке қоғамдар ма немесе жалпы адамзат қауымдастығы ма деген мәселе.
Әлеуметтануда жаһандануды әрі феномен және әрі ұғым ретінде қарастыру – батыстық қазіргі заман қалған барлық әлемге үлгі бола ала ма деген тағы бір пайымдау тудырады. Жаһандануды сынаушылар бұдан қазіргі батысты батыстық емес елдер мен мәдениеттерге телу дегенді көреді. Үшінші әлем елдеріндегі жаңғыру процесін сараптау көрсеткендей, жаһандану бүкіл әлем дамуының әмбебап және ортақ үлгісі болып табылмайды.
Ақырында, жаһандану әлеуметтану әдістерін өзгерте ме? Э. Тирикьяни сияқты қазіргі зерттеушілер әлеуметтанудағы классикалық әлеуметтану парадигмаларын кейінгі классикалықпен немесе модернистікпен алмастыру қажет деп тұжырымдайды.
        
           Кіріспе    Жаһандану бүгiнгi таңда ең көп тараған әрi жиi қолданылатын ұғымғаайналды. БҰҰ Бас ... ... ... ... ... менЕуроодақтың саммитерiнде, ғылыми конференцияларда, БАҚ-тарда жиi айтылабастады. Бұл сөз бiреулерде сүйiнiш пен таңданыс тудырса, басқаларда ашутудыратын болды.     Дегенмен жаһандану қазiргi таңда ... ... ... талабынаайналды. Ол дүниежүзiлiк экономиканың дамуына, жетiлген компьютерлiктехнологияға, бiрiккен ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... мағынасы жоқ. Жаһандану үрдiсi адам өмiрiнiңбарлық саласына: экономика, саясат, мәдениет, тiл, бiлiм, ... ... ... ... ... тигiзiп отыр. Бұлсалалардың барлығы ақпаратты игеру мен ауыстырудың жылдам қарқынына тартылаотырып, жаңа сапалық қасиетке ие болды. Бұдан бiз ... ... ... ... ... ... қазіргі теориясы    Жаһандану теориясын жазу мен талдамас бұрын «жаһандану» термині менжаһандану процесі арсында айқындылықтың жоқ ... айта ... ... ... ... дүниежүзілік тарихың орнығуы К. Маркс, әлемдікжалпы азаматтық өркениет (М.С. Горбачев, Ю. А. Замошкин), әлем – жүйе ( ИВаллерстаин) ... ... ... ... ... ... ... бұл ұғымға қатысты біржақтылық жоқ.. Кейбірзерттеушілер жаһандануды адамзаттың бірлікке барар жолда жүріп өткенқадамдары деп түсінеді. ... ... ... әлемді қалыптастырушыпроцестер деп ұғынады. Келіспеушіліктер жаһандану процесі мен ұғымдарынтүсінуде ғана ... ... жоқ. ... таңда неғұрлым пікірталастудыратын мәселе – жаһанданудың шегі, оның қоғамның мәдени және саясижүйелеріне әсері болып отыр. Осыған ... ... ... бар. ... ... саласындағы танымал американдық профессор Самуэль Хантингтонныңпікірінше, экономика мен ақпарат саласындағы жақындасу, мәдени алшақтылықтышиеленістіріп, ... және ... ... ... әкеліпсоғуы мүмкін. Басқа бір саясаттанушы Иммануил Валлерстаин жаһандық жәнежергілікті мәдениеттер арасында әмбебап пен ... ... ... ... ... ... ... өзге де сценарийлер кездеседі.Мысалы, У. Ганнерстің ойынша, гомогенизация сценарийі ... ... ...... мәдениетінің қаптауы,«перифериялық сыбайластық» сценарийі, яғни батыстық емес аймақтарда батысмәдениетінің құлдырауы және оның сол жерлерде бұрмалануы, ... ... ... біртұтас мәдениеттің «пісіп – жетілу сценарийі» ықтимал.Алайда тұтас алғанда көп жағдайда жаһандану деп біртұтас технологиялық,ақпараттық және қаржы нарығының қалыптасуы ... жүр, онда ... жоқ және әлем ... ... болатын басқа бір жәйт – бұл жаһандық әлеуметтанудың зерттеупәні не болуы мүмкін – жеке ... ма ... ... ... ... деген мәселе.    Әлеуметтануда жаһандануды әрі феномен және әрі ұғым ... ... ... ... ... ... ... әлемге үлгі бола ала ма деген тағы бірпайымдау тудырады. Жаһандануды сынаушылар  бұдан қазіргі батысты батыстықемес елдер мен мәдениеттерге телу ... ... ... әлем ... ... ... көрсеткендей, жаһандану бүкіл әлем дамуыныңәмбебап және ортақ үлгісі болып табылмайды.    Ақырында, жаһандану әлеуметтану әдістерін өзгерте ме? Э. Тирикьянисияқты қазіргі ... ... ... ... ... ... немесе модернистікпен алмастыру қажетдеп тұжырымдайды.    Халықаралық әлеуметтанушылар қауымдастығының президент А. Мартинеллидіңпайымдауынша, жаһандану технология, қаржы, ақпарат саласындағы ... пен ... ... пен ... ... ... бөлінуіарасындағы қарама – қайшылық шиелінісін өршітеді. Жаһандану басқарудың жаңанысандарын талап етеді. Мартинелли қазіргі ... ... ... үш негізгі перспективасын айтады: халықаралық мемлекеттікұйымдардың либералды интернационализмі олардың ынтымақтастық этносыменбірге: ұлтаралық бірлестіктердің жаңа әлеуметтік қозғалысының түбегейліреспубликалық рухы: мульти – ... ... ... ... қазіргі әлеуметтанушылық тұрғыдан зерттеуерекшеліктерінің бірі – жаңғыру теориясынан (соңғы он жылдықтарда үстемдікеткен) бас ... ... ... ... ... жаңамектебінің пайда болуы, өйткені ол салыстырмалы жаһандық әлеуметтік дүниеқұрылымы мен тәртібін түсінуге мүмкіндік береді. ...... ... ұлттарды және басқа субъектілерді сараптауды ұқсас келеді.Жаһандық әлеуметтанудың алдында тұрған басты мәселелер – жаһандықәлеуметтік ... ... ... ... субьект болып табылады жәнеосыған байланысты мемлекет пен оның құрылымдарының рөлі қандай дегенсұрақтарға жауап іздеу.    Жаһандық әлеуметтану сараптамасының тағы бір пәні ... ... ... ... сараптау. Бұл жәйт қазіргі әлеуметтану енбектеріндекөбінесе жаһандық процестерді тауар алмасуы мен айналуына әкеліптірегендігі үшін жиі сыналады. ... ... ... ... ... ... ... аймақтық немесе өркениеттік; академиялық;идеологиялық және жыныстық ерекшеліктер мәселесін қозғайтын пайымдау.    Аймақтық немесе өркениеттік пайымдауға, жаһандануға басты көңілбөлінбейтін пайымдаулар жатады. Бұл ... ... бір ... ... ... ... ... елдерінде ең алдымен нақты өркениеттер менмәдениеттердің ерекшелігін ескеретін жеке бірегей тұжырымдама жасауқажеттілігі белсенді ... ... ... ... ... ... ғалымдарының Үшінші әлем елдерін сараптау мен бейнелеудің осытектес ұмтылыстарын жергілікті теориялар мен ... деп ... ... ... ... ... ... әлеуметтанутұжырымдамаларында жаһандануға қарсы тұжырымдамалар жиі кездеседі. Мысалы,француз интеллектуалдары мен германияның кейбір әлеуметтану мектептеріжаһандануды француз және ... ... ... ... ... депесептейді. Орталық Еуропа мен Латын Америкасы елдерінің жаһандануға ... мен ... ... ... пайымдауларда әдеттежаһандану белгілі бір ғылым шеңберінде қарастырылды, жаһанданусараптамасының ең жарқын мысалы оның ... пәні ... ... табылады, осы тектес әдісті, экономикалық дамудың ерекше нұсқасынИммануил Валлерстайн ұсынды. ... ... ... ... қарсы шығудан немесе оны қолдаудан тұрады. Жаһандануды жақтаушылар оныкапитализмнің бүкіл әлем бойынша ... ... деп ... қарсыластары одан әлемнің батыстық емес аймақтарындаХалықаралық валюта ... ... банк ... ... ... ... ... үстемдігінің орнығуын көреді. [1]        XXІ ғасыр жаһандану талаптарымен ерекшеленеді. Президентіміз атапөткеніндей, жаһандану кезеңі – адамзаттың біртұтас ақпарат жәнекоммуникациялар кеңістігінде жан-жақты ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Жаһандық қоғамқаржылардың, ақпараттың еркін қозғалысы, тіпті, “шекарасыз әлем” дегенұғыммен де ерекшеленеді. Елбасымыз осы айтылған ерекшеліктерді біздіңхалқымыз ... ... ... бүкіл адамзаттық бәсекелестікте елімізөзінің орнын табу үшін не істеу керек, осы істе жастарымыз ... ... тиіс ... ... ... дәл уақытында жеткізді. Әрине,жаһандану бір жылда  бола ... ... ... Факторларға келсек, олармыналар: капиталдың еркін қозғалысы; адамдардың кедергісіз ... ... мен ... ... ... ... валюта рыноктарындағы валюталық операциялардың жоғарғықарқынмен дамуы; ақпараттың, интеллектуалдық өнім мен идеялардың еркінқозғалысы. ... біз ... ... қалмау үшін осы факторларды еске алаотырып, елімізді өркендетуіміз керек. [3]     Осы жерде жаһанданудың объективтi үрдiсiнен шет қалмай, өзмемлекетiмiздiң тәуелсiздiгiн, ұлттық ... ... ... ... мәдениетiн, халық даналығының көп ғасырлық тәжiрибесiжинақталған дәстүрлi мәдениеттiң баға жетпес байлығын қалайша ... ... ... мәселе қойылады.    Қазiргi батыстық үлгiдегi жаһанданутек материалдық құндылықтарға ие болуды көздеген, рухани-адамгершiлiкбағыттан айрылған "мәдениеттiң" бекуiне ... ... ... ... ... ... ... қатыгездiк, өзге адам құқығын аяққа басу,қандай жолмен ... ... ... ... ... ... жолбередi.   Бұл ұрпақ тәрбиесiн жаңаша жүргiзу мен iзгiлендiру мәселесiн күнталабына қойып отыр. Тек адамгершiлiгi жоғары, рухани жаңарған тұлға ... ... ... қарсы тұра алады. Аталмыш адамгершiлiкпринципiнiң мазмұны сенiм, адамға деген махаббат пен ... ... ... ... ... ... көрiнедi. Бүгiнгi күнiiзгiлiктi, рухани дамыған адам болу дегенiмiз - адамды жеке ... ... ... ... ... ... ғылымы үшін жаһандану теориясының маңыздылығынеде? Ең алдымен оның тәжірибелік ... бар. Жаңа ... ... ... ... мемлекеттердің мүмкіндіктері мен болашағынбағалау үшін әлем – жүйе сараптамасына бет бұру көп жағынан жемісті болыптабылады. Бұл әдіс әлеуметтік ... ... ... талдауғақұрылған дәстүрлі теориядан артықшылығын осыдан ширек ғасыр бұрын ... ... ғана ... ... ішкі «эндогенді» процестерді ұғынудышектейді. Жаһандану теорияларының кейбіреулерінен егжей – тегжейліқарастырып көрейік. [1, 4б]    1.1 ... ... ... ой - ... Робертсонның мәдени центристік теориясы   Жаһанданудың ең танымал теорияларының бірі Рональд ... ... ... ... ... ... ... алғашқылардың бірі болып «жаһандану» терминін қолдана бастады.Робертсонның басты жорамалы, мемлекетердің халықаралық жүйесі. ТолкоттПарсонстың ... AGIL ... ... ... алады дегенге келіпсаяды. Робертсон теориясының мәдени центристігі мемлекеттер ықпалдасуыныңбасты бағытын мәдени жүйеленудің орнығуы деп ... ... ... ... әлем жаһандануының мынадай сатыларынкөрсетеді: А кезеңі немесе жаңадан пайда болу ... ол XV -  ... деп ... Жаһандық әлемнің пайда болуына Еуропада дінитұтастықтың бұзылуы, бүкіл планеталық әлем картасының пайда болуы,астрономиядағы гелиоцентристік жүйе және адамзат ... ... ... ... Б ... ... жүйе ... болды ( 1750 1850). Бұл кезеңдехалықаралық дипломатия жүйесі орнығып, азаматтық ұғымы түпкіліктіқалыптасады, мәдени салыстырмалық жүреді: ... ... ... ... емес ... ... халықаралық коммуникация жүйесі дүниеге келді.В кезеңі жаһандық ... ... ... ... ... (1875 ... Бұл ... әлемді төрт жүйелену: экономикалық, саяси, әлеуметтікжәне мәдени жүйелену ретінде ұғыну айқындала түседі және ... ... іске ... Алғашқы халықаралық сайыстар мен мәдени фестивальдарзаңды түрде бекітіледі.Г кезеңі гегемония үшін күрес кезеңі (1925 – 1965). Бұл ... ... ... - ... ... ... әлемдік саяси – құқықтық жүйеніңқалыптасу кезені. Робертсон адам құқықтарын қорғау саясатының қалыптасумәселесіне зор көңіл бөледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... маңызды. Және соңғысы. Д кезеңі – белгісіздіккезеңі (1969 ... осы ... ... ... ... ... ... бұлжерде ғарыштық зерттеулер, адам құқықтары туралы халықаралықпікірталастардың шығуы және ... ... ... ... таралуы туралы сөз болып отыр. Жаһандықфеминистік және экологиялық қозғалыстардың пайда болу сатысы, шын мәніндегіжаһандық бұқаралық – медиа, ... ... ... ... ... ... түседі.   Энтони Гидденстің жаһандану теориясы   Энтони Гидденс – теориялық әлеуметтану мәселелерін зерттеуге зор үлесқосқан қазіргі заманғы ірі әлеуметтанушылардың бірі. Гидденс С. ... ... ... ... ... бір ... деп ... басты үш ерекшелігін бөліп көрсетеді:   1. кеңітсік пен уақыттың өзгеруін ол іс - әрекеттін белгілі біркеңістікке үйреншікті ... ... және ... ... ... деп ... Бұл ... әңгіме жаһандық коммуникацияның пайда болуыжайында болып отыр;   2. әлеуметтік институттар жергілікті ... қол үзсе ... ... Тек ... жүйелер ғана өзгеріп қоймайды. Сондай – ақ  ... ... және ... жеке ... ... бұл ... пенәлеуметтік жіктеудің жаңа жүйелерін тудыратын көптеген қарама – қайшылықтыпроцестерді білдіреді. Басқа сөзбен айтқанда Гидденс Валлерстайнғақарағанда таза ... ... және ... ... түсіндірмейді;   3. әлеуметтік білімнің әсері, тәжірибелік білімге деген бағдар өсетүседі. Қазіргі әсерлі қоғамның өзін Гидденс жүрісін жылдамдата беретінкүйме бейнесінде ... Осы ... ... бәрі ... ... ... капитализм, индустриалану, қадағалау, күштеуқұралдарын монополиялау, халықаралық енбек бөлінісі, әлемдік әскеритәртіптің ... ... тек қана ... ... ... мен мәдени біртектіліктің орнығуынан ғана тұрмайды. Әрине,Гидденс стандарттау үрдісінің, әсіресе түрленім нысанында болатынынкөрсетеді, себебі капиталистік ... пен бөлу ... ... басты құрамдас бөліктерін қалыптастырады.   Энтони Гидденс жаһандану теориясындағы басты нәрсеге – модернніңжергілікті әдет – ғұрып пен дәстүрге тигізетін ықпалына, ... ... ... ... ... ... Гидденстің ойынша, жеке адамныңтаңдау мүмкіндігі жоқ әлеуметтік мәжбүрлеу жағдайы ретіндегі іс - ... ... бола ... Таңдаудың болмауы әрекеттің оған берілетінжауаппен  алмастырылғанын білдірмейді. Агенттілік тікелей ... ... ... бір ... ... мүмкін. Перифериядағы іс - әрекеттің әлем– жүйені ұстап тұруда өмірлік маңызы бар. ... жеке ... ... ... жаһандық болып табылатын әлеуметтік ықпалды жүргізушілерретінде көрсетеді. Дәл осы сарында жергілікті өзгерістер ... ... ... ... кеңеюі ретінде ұғынылатын жаһанданудың бірбөлігі болып отыр. Сонымен, біз Энтони Гиденстің жаһандану теориясы,мәселен ... ... ... ... ... қарағандажоғарғы деңгейдегі жеке – дара агенттілікті баса көрсететінін байқаймыз.   М. Кастельс өзінің қазіргі әлем туралы көп жылдық зерттеулерініңқорытындысы ... ... ... үш ... ... жариялады.2000жылы Мәскеуде Кастельстің «Ақпараттық дәуір: экономика, қоғам жәнемәдениет» атты енбегінің ... томы орыс ... ... ... ... ... ... мен жаһандану процесі туралыкөзқарастарын талдауды оның қолданатын ұғымдарын анықтаудан бастаған жөн.Соңғы жиырма жылда бір мезгілде қалыптасқан ... ... ... ... деп түсінді. «Ақпараттық» - өйткені бұл экономикадағы (мейлі,ол фирма, аймақ немесе ұлт болсын) агенттер мен ... ... ... қабілетті бірінші кезекте олардың білімге негізделгенақпаратты жасау, өндеу және тиімді пайдалану қабілетіне байланысты.«Жаһандық – себебі, өндіріс, тұтыну және ... мен ... ... ... ... қызметтің негізгі түрлері, сонымен бірге онықұраушылар (капитал, енбек, шикізат, басқару, ақпарат, технологиялар,нарық), тікелей экономикалық агенттерді байланыстыратын тармақталған желініқолдану арқылы ... ... ... және ... ... ... ... жаңа тарихи жағдайларда өнімділіктің белгілі бірдеңгейіне жету мен бәсекелестің болуы тек жаһандану және өзара байланыстыжелінің ішінде ғана болуы ... ... ... Кастельстің  ойынша,осындай жаңа экономиканың пайда болуына қажетті материалдық базанықамтамасыз ... ... ... ... ... нәтижесіндетек ХХ ғасырдың соңғы ширегінде ғана пайда болды. Бұл бастапқы пікір.Кастельстің жаһандық ... ... ... ... ... ... ... жаһандық экономика – бкіл планетаауқымында, нақты уақыт режимінде біртұтас жүйе іспетті қызмет ете алатынэкономика. Өндірістің ... ... ... пен ... шегіненөтуге тырысып, үздіксіз дамыды, алайда тек ХХ ғасырдың соңына қарайнегіздемесі ақпараттық және коммуникация технологиялар болып табылатын жаңаинфрақұрылым негізінде ғана ... ... шын ... жаһандыққаайналды. Шындығында да тарихта алғаш рет капиталды басқару, нақты уақытрежимінде жұмыс істейтін жаһандық қаржы нарықтарында үздіксіз жүзеге асады:әрбір ... ... ... режимде бүкіл әлем бойынша миллиардтағандолларға келісімдер жасалады. Басқаша айтқанда, капитал ... ... ие ... ... ... жеке экономиканың қызметіне тәуелсіз болабастайды. Еңбек нарығы, Кастельстің пайымдауынша, кішкентай, бірақ ... келе ... ... мен ... ... қоспағанда, жаһандықболып табылмайды. Алайда енбек, Кастельстің пікірінше, үш арна арқылыжасалатын жаһандық ресурс болып табылады: 1. фирмалар ... ... ... ... ... ... ... табу үшін әлемнің кезкелген жерінен өз орнын таңдай алады; 2. ... кез ... ... жан ... ... білікті жұмыскерді өзіне тарта алады, егер де жоғарғы жалақыұсынса, ол оған қол жеткізеді; 3. ... өз ... ... ... ... ... ... әлемнің кез келген нүктесінен кез келгеннарыққа бара алады. Ғылым, технология мен ақпарат та жаһандық ағымдарғажинақталған. Мысалы, ... ... ... жүйеде білім алмасуғылымының жылдам даму шартына сәйкес келуімен қатар интеллектуалды жекеменшікті бақылауға ... ... мен ... ... ... ... ... мен тамыр –таныстыққа шектеу қоятындығына қарамастан, барған сайын жаһанданып жатыр.Әрине, бұл ... ... өз ... бүкіл әлемдер бойынша сатып жатырдеген сөз емес, алайда ол ... ... ірі ... ... ... өзөнімдерін бүкіл әлем бойынша сату екендігін көрсетеді. Сонымен бірге,Кастельстің ескертуі бойынша, мысалы, мемлекеттік қызмет ... ... ... жеке ... ... ... ... не институционалдықұралдар арқылы әлемдік бәсекелестіктен қорғайды.   Сонымен бірге, Кастельстің пікірінше, қазіргі ақпараттық ... ... ... істейді. Бірақ ешқандай халықаралық экономика бұлайжұмыс істемейді. Кастельстің ойынша, халықаралық экономика жаһандық болыптабылмайды. Ол жаһандынудың қандай шектерін ... ... ... ... тіпті өндірістің стратегиялық маңызды салалары мен іріфирмалар үшін нарық толық ықпалдасудан әлі алыс. Екіншіден, қаржылықағындар валюталық және банк ... іске ... ... иммиграциялық бақылау мен адамдар ксенофобиясы нәтижесіндееңбектің жинақылық денгейі төмендеуде: аса ірі ұлттық карпорациялар өзактивтерін бұрынғыша тарихи отанда орналасқан ... ... ... Кастельстің жаһандану процесін сынаудағы тағы біроңтайлы жері – мемлекеттің белсенді позициясын және жаңа экономиканыңқұрылымы  мен ... ... әсер ... ұлттық үкіметтердің маңыздырөлін елеп – ескермеу деуге болар еді. Қазіргі таңда, Кастельстіңпікірінше, дербес ... ... ... ... Одақ секілді осытектес мемлекеттердің одағы өмір сүргенге дейін толығымен ... ... ... технологиялар, тауарлармен қызмет көрсету нарығынан пайдаболуын болжауға болмайды. Оның үстіне, БҰҰ – ның Ұлттық шеңберден тысқарыкорпорациялар жөніндегі ... ... ... ... ... ... тиісті болуы корпоротивті мінез – құлыққатолығымен сәйкес келді. Мысалы, жапондық аса ірі ұлттық корпорациялар,негізгі  қаржылық және технологиялық активтерін өздерінде ұстай ... ... ... жан – ... ... ... Бұл еуропалық аса іріұлттық фирмаларға да қатысты. Мәселен, немістің аса ірі ұлттық алпауытыФольксваген Германияны ... ... іске ... үшін ... ... ... көлемін қысқартып, тәуекелге бел буып, ШығысГерманиядағы қаржы ... ақша ... ... ... ... экономикалық бәсекелестікті белсендітүрде пайдаланатын ұлттық мемлекеттер мен ұлттық үкіметтер болғанға дейін,жаһандық экономика ішінде аймақтық жіктелу ... ... ... ... ... да болады.   Жаһандық экономиканы Кастельс басты үш өңірге бөледі: Солтүстік Америка,Канада мен Мексиканы қоса, Еуропалық Одақ және ... ... ... ... ... әрқайсысында өзінің ықпал ету орталығы бар. Әлемнің басқаөңірлерінің бәрі осынау байлық, билік ықпал ету мен технологияларүшбұрышының айналасында иерархиялы және ассиметриялы ... ... ... ... бірге түрлі елдер өз жағалауларына капитал, енбекпен технологияны тарту үшін өзара ... ... ... ... ... Кастельс үшін қарама – қайшы болып табылмайды. Осығанбайланысты Кастельс, ... ... ... ... ... ... сипаттамасы деп есептейді, өйткені мемлекет институтыэкономикалық жүйемен емес, қоғам арқылы пайда болады. Сонымен Кастельсбылай деп қорытынды: «Ақпараттық экономикада ... ... ... мен ... ... экономикалық агенттер арасындағы өзара іс- әрекеттің күрделі процестерді ерекше маңызға ие болды». Кастельс жаһандықэкономикадағы бәсекелеске алатын ... ... ... ... ... ... агенттер мен жергіліктіқұрылымдар арасындағы мынадай негіздемелердегі бәсеке арқылы ... ... ...... - ... қоғам» жүйесі ретіндетүсінетін технологиялық қуаттылық, бұл жерде әңгіме әрбір деңгей үшін білімберу жүйесі маманданған адам ... ... ... ... ... құрылым ішіндегі ғылымның, технологияның, менеджмент пенөндірістің байланыстылығы ... ... ... ... ... АҚШ, ... америкалық сауда өңірі мен Жапониясияқты ірі, ықпалдасқан және бай нарыққа жол ашу.   3. Өндіруші жақтың өндірістік шығындары мен мақсатты нарықтағы бағаларарасындағы ... Жаңа ... ... ... алу ... ұлттық жәнеұлтаралық институттардың елдердің немесе қарамағындағы өңірлердің дамустратегиясын басқара алудың ... ... ... ... факторлар, бірге әрекет ете отырып, жаңа жаһандық экономикажағдайындағы фирмалар, аймақтар мен елдер арасындағы бәсекелестік ... ... ... ... осы ... ... еңбек бөлінісінің жаңажүйесіне енеді.  М. Кастельс Ресей мен бұрынғы кеңестік республикалардыңэкономикасына бөлек тоқталып өтеді. Осыған ... М. ... ... ... КСРО – ға ... рет келгендігін, ал 1992 жылы көктемдеРесей Федерациясының Үкіметі шақырған сарапшылар тобын басқарғанын ескерекету қажет. Халықаралық экономиканың ... мен ... ... былай қойғанда, Кеңес империясының құлауы және бұрынғы кеңесреспубликаларының біртіндеп жаһандық экономикаға қосылуы әсер ... ... ... ... басқа да кеңестікреспубликалардың экономикасы сияқты әлемдік экономикалық жүйемен,капиталдардың, ... мен ... ... ... жүйесіменбайланыссыз дами алмайды. Кастельстің пайымдауынша, әлсіз, бірақ та дамығанкапиталистік елдер мен халықаралық қаржы институттары тарапынан қолдаукөрсетілген кездегі нарықтық экономикаға өту шет ел ... ... ... ... етуіне мүмкіндік беретіндей макроэкономикалықсаясат жүргізуді білдіреді. Мұны біздің тәжірибеміз айқын көрсетіп отыр.   Ресейдегі шет ел капиталы Ресей экономикасына ... аз ... және ... ... ... – ақ тиімді қаржылықмәліметтерге қол жеткізуге бағытталды. Ресейдің жаһандық экономикаменбайланысын қоса алғанда, оның ... ... өту ... ... аса зор ... капиталдың бастапқы жиналуы немесе қарапайымсөзбен айтқанда, жаһандық капитализмнің терезесі тең әріптес болуғаұмтылатын ескі аппаратшылар табының Ресей байлығын ... деп ... ... ... киоскілердің квазиформальды емес экономикасы, аштан өлмеуүшін бақшада ... ...... ... ... ... ... экономикаға тартыла бастаған халықтың басым бөлігінің арасындағыөсіп отырған алшақтықтың Ресейде қарсылықсыз ... ... ... ... ... ... мен ... дейді Кастельс.   Қорыта келгенде, М. Кастельстің ақпараттық жаһандық экономикасы ... ... ... ... ... ... ... тұрақтыархитектураның өзгермелі геометриямен ұштасуы арқылы сипатталады. «Жаһандықэкономика архитектурасы, басты үш экономикалық және өнімді, ... бай ... мен ... және әлеуметтік құнсызданған,жағдайы нашар салалар арасындағы қарсы тұру ... ... ... ... ... ... әлемді бейнелейді».   Осынау айқын архитектура шеңберінде, жаһандық экономикаға өзгермелігеометрия енгізетін бәсекелестік пен өзгерістердің серпінді процестержүреді. Төрт ... ... ... ... еңбек бөлінісініңжаңа құрылымының пайда болуы туралы мәселе көтеріліп отыр. Бұл позициялар:ақпараттық еңбекке негізделген ... ... ... ... ... ... жоғарғы ауқымды өндірушілер; табиғи қорларға негізделгеншикізат өндірушілері; және еңбегі құнсызданған басы артық өндірушілер.   Қазіргі әлем – көбінесе шекарасы жоқ әлем, аумағы мен ... ... ... ... ... ... өз жүрісін жылдамдататын әлем.Бұрын айлар мен жылдар кететін болса, енді бірнеше сағат қана ... және ... ... тұрғысынан алғанда ең маңыздымәселе қалыптасып келе жатқан жаһандық қоғам мен ұлттық – мемлекеттік құрылымдар арасындағы қатынас үлгісінің проблемасы болып табылады. ... ... ... да, ... елдер үшін әрекет етудің қандай да бірортақ үлгісі жоқ. ... ... әлем мен ...... құрылымдарарасындағы қатынастар қалайша орнығатындығы, көбіне қоғамның типі, оныңэкономикасының даму деңгейі, қолда бар ресурстары, оның творчестволықәлеуеті арқылы ... ... ... әлем мен ... да бір ұлттық– мемлекеттік құрылымның қатынасы, көбіне оның сыртқы әлемнен қарым –қатынасының сипатына ... ... ... ... күшті ұшқындары болады. Бұл жерде, мысалы,адамзат қауымдастығының саяси және әлеуметтік – экономикалық ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... сөз болып отыр. Жаһандану тудыратын шиеленістің маңыздыкөздерінің бірі, жаһандану процесіне қатысушылардың әлеуеттімүмкіндіктеріндегі айырмашылықтар. Қалыптасып келе ... әлем ... ... ру мен тап ... ... ... ... классикалықфактор жатыр. Рөлдердің бөлінуін белгілейтін бастапқы мүмкіндіктерінтеңсіздігі, жаһанданудың ұтқан мен ұтылғандар арасындағы ... ... ... ... ... тағы бір осал жер – ... саяси құрылымдар. Жаһандану мәселесін зерттейтін ғалымдардыңбарлығының дерлік мойындауынша, ең күрделі проблема адамзаттың мәдени саналуан болуында. Самуэль ... ... ... ... ... тезисін жақтаушылар көп, алайда түрлі мәдениеттер арасындағыәрекеттестікті орнықтыру мен түсіністікті сақтау – адамзат үшін неғұрлымтиімді жол ... ... ... дәуірінде жаһандық қауымдастықтар элитарлықәлеуметтік – кәсіби топтардан тұрды. Бұлар ірі саясаткерлер менинтеллектуалдар, халықаралық шенеуніктер мен дипломаттар, уағыздаушылар менбарлаушылар, сыртқы әлемге ... ... да ... өкілдері болды.Бүгінгі таңда халық жаппай жаһандану процесіне тартылуда. Мысал ретіндебүкіләлемдік интурист желісін пайдаланушы 304 миллион ... ... ... ... ... қамтыған электронды желінің тығыздығы елдер менконтиненттер бойынша мүлдем біркелкі емес. ... ... ... ... пайдаланушылардың 88 пайызы дамыған елдерде тұрған, алолар әлем халқының 15 пайызы құрайды. Планета тұрғындарының 5 ... АҚШ пен ... ... ... 50 ... ... Ақырында, тағы да бір маңызды тақырып – жаһандық дамуакторларының мәселесі. Әңгіме жаңа әлемдік тәртіпті жай ғана кезектіхалықаралық қатынастар жүйесі ... ... азды – ... ... ... ... туралы болып отыр.    Әлемдік құрылыстың қазіргі маңызды жүйе құраушы сипаттамасы мынағанкеліп саяды: жер шарының 15% халқын құрап отырған Батыс әлемдік қордың,сауданың, ... ... 70% - дан ... ... ... Бұл ... ... көптеген бағдармалары бар Дүниежүзілік банк, Халықаралықвалюта қоры, НАТО сияқты қазіргі әлемді бақылау мен басқарудың күштімеханизмдерімен ұштасады.    Сонымен бірге ... ... ... бір ... ... қиынғасоғады. Бұл жерде АҚШ пен Еуропа арасындағы қарама – қайшылықтар. БатысЕуропа ... ... теке ... ... талаптары және осығанбайланысты АҚШ – тың немесе Еуропа мемлекеттерінің реакциясы туралы ... ... ... ... қалыптасып келе жатқан әлемдік тәртіпті«жаңа әлемдік тәртіпсіздік» деп атауы кездейсоқ емес.    Э. Гидденстің, Р. ... М. ... ... ... ... тұжырымдамаларын сараптау жаңа заманның жаһанданупроцесіндегі мынадай құрамдары бөліп ... ... ... ... ... өту ... ... ауқымдылығы менкешенділігі. Әлеуметтану сараптауға бұл құрам әлеуметтанушыларыныңәлеуметтік өзгерістердің кеңістіктік және ... ... ... білдіреді.   2. Жаһандық құндылықтар жергілікті немесе өзіндік құндылықтар тұрғысынанбасым ... бұл ... ... ... ең ... ... көрінеді. Оның үстіне «жаңасы» - жаһанданумен, ал«ескісі» жергілікті әлеммен байланыстырылады. Жаһандану және жергілікті етупроцестері қоғам архаизациясы сияқты процеспен қабат ... Бұл ... ... ... қайта өрлеуі, этикалық, нәсіл жәнежыныс секілді феномендердің маңызының өсуі ... сөз ... ... ... ... ... тең ... ұтымдылық сияқты фрейдтік  орын алғанмозаайкалық әлеуметтік үлгілер қалыптасуда.   Сонымен, жаһанданудың тамыры, жоғарыда көрсетілгендей, ғасырлардыңнемесе тарихтың тереңінде жатыр, дегенмен ... ...... ... ... және ... ... мамандары әлі де ұзақуақыт бойы өткен жиырмасыншы ... ... ... ... ... оныңбасты қорытындыларының түбегейлі қайта қарастырлуы екіталай: адамқұқықтарының басты маңызы бар, демократия тиранияға қарағанда күштірек,нарық командылық экономикаға қарағанда өзінің ... ... ... ... және ... ... Батыс болып табылатын осықұндылықтар мен нұсқамалар жүйесі қазіргі заманда мойындалып, кең қолдаутапты және ... ... ... идеялық іргетасын құрайды. [4]                     1.3 Жаһандану мәселесіне Елбасымыздың көзқарасы    Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстанхалқына жолдауы «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... 2007 ... ... ... ... ... кетсем:Жаһандану өзімен бірге не әкеледі?    Осы заманғы әлем жаһандану кезеңін - адамзаттың біртұтас ақпарат жәнекоммуникациялар кеңістігінде жан-жақты бірігу, бүкіл планетаның біртұтасэкономикалық ... ... ... ... ... ... әлдеқайда ашық бола түсуде: капиталдың, қаржылардың,адамдардың, ақпараттың еркін ... осы ... ... ... ... ... қандай факторлар жәрдемдесуде?    Бірінші кезекте, бұл тауарлардың елдер мен экономика секторларыарасындағы қозғалысы. Сауда-саттықты өрістету экономиканың ... мен ... ... тұрғыда қажет. Ашық экономикалар протекционистік саясаттыжүзеге асыратын мемлекеттердің алдында өз артықшылығын дәлелдеді. Соңғыжиырма ... ... ... ... ... ... ... жедел өсті. Егер 70-ші жылдары халықаралық сауда-саттық көлеміәлемдік ІЖӨ көлемінің 30%-ын ғана құраса, біздің ғасырда ол ... ... ... ... екінші қадам - капиталдардың еркін қозғалысы.Мысалы, соңғы 20 жылда дамушы елдерге тікелей шетелдік инвестициялардыңағыны жүздеген есе өсті. Бүгінде бір ... ғана жыл ... 60 ... доллартікелей шетелдік инвестицияларды тартады, қалған Азия елдері - 172 млрд.доллар, Латын Америкасы елдері - жылына 72 млрд. доллар тартады.    Үшіншіден, адамдардың ... ... ... ... ... ... өзгерістері жүріп жатыр, Батыс елдеріне, әсіресе, Еуропалық Одаққа, АҚШ-қа, Канадаға мигранттар ағыны ... ... ... ... бір ... ... ... істеп, тұрып жатқан Азияның, Еуропаның, Америка менАфриканың көптеген мемлекеттерінен шыққандарды ... ... да ... тыс ... Басқа елдерден келген 500 мыңға жуықмигранттар бізде де ... ... ... ... бірі ... ... ... операциялардың серпінді дамуы болып табылады.Әлемдік валюта жүйесі үш революцияны: реттеудің алынып ... және ... бір ... ... ... ... рыноктар туралы мәліметтердің сапасы жақсарды жәнеоларды алу жеделдігі артты, "жерді айналу және тәулік бойғы" қаржыоперациялары жүргізіледі, жаңа қаржы ... ... ... ... ... өнім мен идеялардың еркінқозғалысы жаһандану факторларының бірі және ... ... ... ... ... ... ... құны жағынан төменхалықаралық телефон қызметтерінің, ұялы телефон мен электрондықконференциялардың таралуына қарай дүние әлдеқайда өзара байланысты болатүсті. ... бір ... ... ... және ... баспасөзнағыз жаһандық төртінші өлшемді туғызды. Мұндай техникалық мүмкіндіктербұдан 20-30 жыл бұрын ойға да кіріп шықпайтын.    Сонымен қатар ... осы ... ... ... пен ... ... есірткі саудасы, ақпараттық соғыстар, эпидемиялар, экологиялықапаттар да шекараны білмейді және бүкіл адамзат үшін жаһандық сынақтарғаайналды. Әлемнің бір де бір мемлекеті ... өзі ... ... қарсытұруға қабілетті емес. Әлемдегі әлеуметтік-экономикалық дамудың әркелкілігікүшейді. Жаһанданудың оң тиімділігін әзірге әлемдегі ең дамығанмемлекеттердің аз тобы ғана ... ... ... ... ... ... табыстың себебінеайналады? Жаһандану ұлттық экономиканың бәсекеге қабілеттілігіне төтеншежоғары талаптар қояды. Бүгінде елдің ... ... - ... мен ... ең ... ... ... өйткені текэкономикалық көрсеткіштерді қамтып қана қоймайды, сонымен біргеэкономикалық емес маңызды құбылыстардың экономикалық салдарын бағалайалады.    Елдің бәсекеге қабілеттілігін қалай өлшеу керек?Оны өлшеудің ең ... ... бірі жан ... ... ... ... ... (ІЖӨ) көрсеткіші болып табылады. Бұл көрсеткіш неғұрлымжоғары болған сайын, ел мен оның ... ... бай, өмір ... ... ... қыры ... ғылыми-технологиялық кеңістіктіқалыптастыру болып табылады. Халықаралық ғылыми-инновациялықинфрақұрылымның интеллектуалдық меншік құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... маңызды қадамдар жасалды.Ғалымдар мен ғылыми ұйымдардың қызметі барған ... ... ... ... ... ... бойынша бағаланады. Ғалымдар менмамандардың халықаралық айырбасы қауырт ... ... он ... жаңа ... ... ... ... био- және нанотехнологиялар, жасанды интеллект жүйесі, жаһандықақпараттық желілер және ... ... ... ... ... ... ... Білім беру саласындағы жаһандану да бірқатар үрдістермен ... ... мен ... ... "Білім беру революциясы" кітабында (2003жыл) білім беру саласында осы заманғы әлемнің ... ... ... ... ... ... сондайлық жедел өзгеруде, ал білім жүйесісондайлық оралымсыз да жігерсіз, ол бейнебір уақыттың торына түсіпқалғандай, әлдеқашан аяқталған өткен дәуірге қызмет көрсетуін ... Бұл ... ... да ... ... ... ... қоғамдақұнның негізгі көзіне айналып барады. Білім, инновациялар мен оларды нақтықолданудың әдістері барған сайын пайда көзі ретінде көрінуде. Экономикалықдамудың жаңа ... ... үшін өз ... бірнеше рет мамандығынауыстыру, өз біліктілігін үнемі арттыру қажеттілігін туғызады.    Үздіксіз ... ... ... ... алуы ... ... үлкен мәнгеие болуда. Жақсы жазу қарттыққа дейінгі тыныш та қамсыз ... ... көп ... өте ... жоқ. Соңғы онжылдықтарға адам қызметініңтүрлі салаларындағы технологиялар мен білімнің жаңару жеделдігі тән.Бүгінде тіпті жоғары білімнің өзі көпке жетпейді.    Дженерал Моторс ... ... бұл ... ... дейді:"Бізге төрт және тіпті алты жылдық емес, қырық жылдық білімі бар мамандарқажет".    Ақыр соңында, білім берудің халықаралық интеграциясы жүріп жатыр. Білімберуді ... ... ... оның ... болып табылады, білімақпараттық қоғамда, жаһандану заманында құнның негізгі көзіне айналуда. Бұлбелгі осы заманғы әлемде интеграциялық үдерістердің орын ... ... ... ... ... ... ... өзараықпалдастықты бейнелейді. Білім беру ұлттық басымдық категориясынан әлемдікбасымдық категориясына өтуде.   Аталған үрдістер Қазақстанда ғылым мен білім беру ... ... ... ... ... тек жақсылық қана әкеледі деп адасуға болмайды, бірақ ... одан ... ... ... қарсы алдынан есікті тарс жабуды меңземейді,жаһандану пайдамен ... оған ... ... ... ... ... қиындықтарда әкеледі. Бұрынғы КСРО аясындағы интеграциялық процестер күшейген ... ... ... ... ... залал-зардабыжеңіл тиеді. Жаһанданудың келеңсіз жақтарына экологиялық апаттар,ақпараттық соғыстар да жатқызылады. Бұл мәселелерді бүкіл адамзат болыпшешу міндеті тұр.    Еуропадағы интеграциялық құбылыстардың ... ... ... ... кем ... шағын елдер Еуропалық Одаққа мүшелікке өтуарқылы жаһандану құбылысына жеңілірек бейімделе бастады.    Жаһандану байыпты, ақылға сыйымды реттеуді, ... ... ... зор ... ... үшін ... ... арттыру қажет. [5]           Діннің қоғамдағы орны     Діннің  беделді, абыройлы болуы қай кезде де ел ынтымағы ... ... Кез – ... ... ... оның халық ретінде өмірсүру қабілетін қамтамасыз етер киелі үш ... ... ... үш ұғым ... ... ... жерінің, тілінің,дінінің тұтастығын сақтай алған елдің өткені - өрісті, бүгіні – баянды,ертеңі – ... ... Бұл арғы – ... ... ... ... ... Дін адамдар арасын алыстатуға емес, жақындатуға, ел мен елдіңұғынысты сипатта өмір сүруін қамтамасыз етуге қызмет етуі тиіс.    Үшінші мыңжылдық төріне ... ел ... ... жаңа ... қиында, күрделі айдынына шыққан қазақ елінің жаһандану жағдайындағы бастанкешіп отырған проблемалары орасан. Ол проблемелердың ... да ... өмір сүре білу ... ... ... отырған осынау үш ұғымнанайналып өте алмасы анық. Үш ұғым тұтастығын сақтай ... ... ... –келбетімізді, халықтық қалыбымызды, мемлекеттік тұтастығымызды қамтамасызете алғанымыз. ... ел болу тек ... ... ... ... он бесжылын тарихқа аманаттап, өркениеттің дауылды жауынды, шуақты, нұрлыкеңістігіне бет түзеген Қазақ ... осы ... ... ... да, ... ... қиын – қыстау кешулері де – ел есінде. ... ...... ... бір бөлігі блып табылады.Социология ғылымы өзінің пайда бола бастағанынан бері – ақ және ... де дін ... ... ... жүйесінің өте бір маңыздыэлементі деп қарайды.Дін социологиясы ХІХ ғасрдың екінші жартысындаЕвропада, дәлірек ... ... мен ... ... ... ... пайда болуы мен қалыптасуының әлеуметтік және теориялық алғышарттарыболды.    Дін бұл елдердің қоғамдық өмірлерінде сол кезде де үлкен орын алабастады: діни ... мен діни ... және дін ... ... ... ... ... Дінге деген қоғамның ынтасы оянды.Сонымен бірге, тарихи - әлеуметтік ғылымдар саласында да ғылыми зерттеужұмыстары өсті. ... ... ... этнография, мәдениет тарихисаласында көптеген мәліметтер жарық көрді.  Оларды сұрыптау, талдаубарысында ол білімдердің ... тас ... ... дүниетанымдықмәселелер көтеріле бастады. Осындай алғышарттардың негізінде тарихи -әлеуметтік білімдердің саласында, солардың ішінде, әсіресе, социологиядабілімдердің жаңа бір саласы – дін социологиясы ... ... ... ... ... ... алдымен Э.Дюркгейм, М. Вебер, К. Маркс, Т. Парсонс болды.    Э. Дюркгейм – 1858 – 1917 жылдар аралығында өмір  сүрген французғылымы, көрнекті ... ... және ... университеттерінің профессоры.Оның басты шығармасы: «Діни өмірдің алғашқы түрлері Австралиядағы төтемдікжүйе» деп аталды. Ол еңбектегі автордың негізгі пікірлері – дін өздігіненпайда ... және ол ... ... ... ... ... Ал қазіргі кездегі қоғамдардың күрделіліне түсуідіннің сол топтастырушылық қызметтерінің маңызын арттыра түседі дегенпікірлер болды.    М. Вебер – 1864 – 1924 жылдар ... өмір ... ... ... ... ... ... және Мюнхен университеттенрініңпрофессоры. Оның басты шығармасы: «Протестант және капитализм рухы», депаталады. Өзінің осы еңбегінде ол діннің мәні ... ...... іс - ... ой элементтерін, парасат енгізу, осылайша олардыңөмірлеріне биік ... ... ... ... Ол ... шығу ... ... байланысты қарады.    К. Маркс – 1818 1883 жылдарда өмір ... ... ... ... аса ... ... және ... Оның дін социологиясысаласындағы шығармаларының ішіндегі ең басты – «Гегельдің хұқықфилософиясына сын туралы» атты еңбегі. Онда К. ... дін ... ... ... ... ... болды және ол жағдайлар жөнделгенкезде дін өзінен - өзі жойылады деп қорытынды жасады.    Толкот парсонс – 1902- 1979 ... өмір ... ... социологы,профессор. Оның басты шығармасы: «Социологияның жалпы теориясыныңмәселелері» деп аталды. Парсонстың негізгі ойы – дін адамдардың мінез –құлықтары нормаларының негізгі болып ... ... да ... ... ... зерртеу керек дегені.    Осындай социолог – ғалымдар, философ – ойшылдардың еңбектерініңнегізінде жіни социология ғылымы дүниеге келді және қалыптасты.    Дін мен ғылымның ... екі ... ... ... ... ... байланыстарының бірінші жағы – қоғмның, қоғамдыққатынастардың дінге жасайтын ықпалдары. Ал екінші жағы – діннің, діникөзқарастың, діни ... мен ... ... ... керіықпалды.    Дін социология бірнеше деңгейлерден тұрады. Оның бірінші деңгейі дінніңмәніні ашатын, дінніңқоғамның экономикалық базисіне қатынастарын көрсететінжәне ... ... ... сипаттайтын іргелі ұғымдар жүйесінентұрады. Екінші деңгейі – мазмұны жағынан сол бірінші деңгейдегі ұғымдарданәлде қайда шағын көлемді мағыналары бар ... ... ... ... да ... ... Ол жүйеге мындай ұғымдар кіреді: дінніңқұрылымы, діннің қызметтерінің басты салалары, діни ... ... ... дін ... ... ... діни сектлар және солсияқтылар. Үшінші деңгейі – күнделікті жіті талдауларды және эмпирикалықжинақтауларды қажет ететін ... ... ... ... мәні – ... болмстың, адам өмірінің, суреттеп айтқанда,«төрт бұрышы түгел болмауына байланысты», өйткені, тірі адамды мысалғаалсақ, оның жас ... ...... көп ... ... оны ... аз ... ересек кезінде жоспарлары көп жасалғанмен, бірақолардың орындалуы көңіл толтырмайды, ал кәрлік ... - өмір ... ... ғана ... керек. Ал енді адамдар өміріндегі бұндай ірі- ірі сияқтығна болса керек. Ал енді адамдар өміріндегі ... ірі – ірі ... ... ... онда ... ... өмірінде көретін ауру- сырқаулықтары,зорлық – зомбылықтары, сәтсіздіктері қаншама ... ... аян. ... айтқандай: «Адам баласы жылап өмірге келеді, өкініп өмірден кетеді»    Дін – тарихи құбылыс. Дінннің пайда ... мен ... ... өз ... ... Олардың ең бірінші – дін адамдардың көңіл –күйлеріне байланысты шыққандығы. Адамдардың көңіл – күйлері қатып –семіпқалған ... ... ... көңіл – күйлері кездескен жағдайларғабайланысты бірде қуанып, бірде күйініп, бірде толқып, бірде қапаланыптұрады. Діннің пайда болуы мен қалыптасуының екінші ... ... ...... ... ... жарқылы, судың тасуы,жердің сілкінуі, өрт, жұт сияқты дүлей күштерінің алдындағы дәрменсіздігіболып табылады. Діннің пайда болуы мен кең ... ... ... ... ... ... қауымдастық өміріндегі қарапайымайырмашылықтардың қарама – қарсы таптардан тұратын қоғамға өтуінебайланысты мүліктік, әлеуметтік, саяси салалары бар айырмашылықтарғаайналды. Діндердің пайда болуының ... ... ... ... ... тәртіпті сақтаудағы, қоғмның тұтастығын сақтаудағыкүшін ел басындағылар, мемлекет басқарушылар жақсы түсінген. Мысалы, Шыңғысхан да өзінің шежіресінде сол тылсым күш оның ... ... ... ол оның ... ... ... сақтауғакөмектесетінін көрстіп, мынандай жолдар көрсетіпті: көк тәңірі біздің арғыата ... ... ... қуат ... ... ... ... бергенекен. Сондықтан бүкіл адамзаттың бір ғана билеушісі болуы керек. Осысөздерінің астарында көк тәңіріне қарсы болмай, біздердің билігімізге,жеріміздің ... ... ... айта ... ... шыға алады дегентегеурінді ойлар жатқаны көрініп тұр.    Діннің пайда болуы мен ... ... ... Олар ... ... ... ... болып табылады. Ол заңдылықтарқоғамның ілгерілеп, кемелдену барысындағы үлке – үлкен қажеттіліктердентуып отырған. Бірінші реттегі ... ... ... ... ... іздеу, сол тіректерді ақыр аяғындатабиғаттан тысқары тұратын бір тылсым күштерден – ... ... ... ... ... ...... танымға, білімгеқұштарлық талпыныстарында ішкі және сыртқы құбылыстардың шын ... ... ... ... ... иесі ... деп ... олар туралыжалған түсініктер, сыңаржақ ұғымдар жасаулары болып табылады. Үшіншіреттегі қажеттіліктер – таптық қоғамдар ... ... ел ... тап ... ... ... ... және тұтастығын сақтаумақсаттарындакөктің әмірі осындай деп, діни түсініктерді қолдап, қолпаштап,оларды кең тартуы болып табылады. Осы үшінші қажеттіліктерді, оның ... мен ... өз ... Э. ... М. Вебер, К. Маркс және Т.Парсонс сынды социологтар біршама толық баяндаған болатын.    Дін қоғамдық үлкен жүйенің бір ... ... ... ... ... өте күрделі. Ол негізінен үш түрлі элементтерден құрылады: дінисанадан, діни мінажаттардан және діни ... сана ... ... ... формаларының бірі екендігі туралыжәне олардың ерекшеліктері қандай болатындығы туралы жоғарыда айтылған.Енді осы діни сананың өзіне, оның денгейлеріне және оның қызметтерінетоқталайық. Діни сана екі ... ... ... ... діни ... құбылыстры, ал екінші деңгейі діни парасат, ақыл –ой құбылыстары, яғни діни идеология.    Діни психология ... ... бір ... ... адамдардыңсезімдерінің, көңіл – күйлерінің, мінез – құлықтарының жиынтығы. Гегельфилософиясының да, діннің де мақсаты біреу, ол абсолютті тану ... Діни ... ... кейін адамдардың жан дүниесініңүлкен күшіне айналды. Стихиялы түрде қалыптасқан діни психологяны, оныңтүсініктері мен бейнелерін өңдеу, жөндеу, ... өте ... ... идеология дегеніміз белгілі бір тәртіпке, жүйеге келтірілген діниойлардың жиынтығы. Діни идеология діни ғұламалардың, діни қайраткерлердіңжасалған идеяларының жүйесі. Діни идеологияның қоғамдық ... ... ... ... ... негізінен діни мазмұнды түсініктер менұғымдар болып табылады. Ұлы діндердің діни ... ... ... және ... ... Діни сана қоғамдықболмысты, адамдарды, қоршаған дүниені діни психологиядан гөрі тереңірекжәне толығырақ бейнелейді. ... ол діни ... ... ... ... ... Қазақстан идеологиясы жаңадан қалыптасуда. Ол бұрынғыкоммунистік идеологиядан және ... ... ... ... ... идеологтясының мақсаты – Республика тәуелсіздігіннығайтып, көпэтникалық қазақстандықтарды ел мүддесі идеясына топтастыру,адамдардың ұлттық және жалпы қазақстандық патриоттық санасын ... ... ... ... ... діни ... кері ... анықбайқалуда. Көпдінділіктің етек алуының табиғатын танып, оның елбіртұтастығына зиянын тигізбеуі қамтамасыз етудің мемлекеттік шараларынжасау ... ... ... ... ... ... [8]    Діни құрылымның келесі элементі – «діни мінәжат» болып табылады. Дінимінәжат діндер өмірінде, дінді ұстанушылар өмірінде және қоғам өміріндеүлкен орын алады. ... ... ... ... бір ... ... ... адамдардың жалбарыну сөздері мен практикалық денеқимылдарының жиынтығы». Діни ... діни ... дін ... ... ... ... Діни ... түрі көп болады.Мысалы, әлем діндердің бірі – ислам дінінде нмаз оқумен қатар ... ... ... дін ... ... діни салттарды орындау сияқтығибадат етудің көптеген түрлері бар. Діни ... ... ... православие діні ерекше орын алады. Кейбір тарихи ... ... ... Киев ... ... ... батаған кезде,оның ұлы князі Владимир ғибадат жасауының тартымдылығы үшін православиедінін таңдап алғаның көрінеді.    Дін ... ... ... – діни ұйымдар. Діни ұйымдарға алдыменшіркеулер, мешіттер, храмдар, синогогалар жатады. Сонымен қатар дінисекталар, діни оқу ... діни ... діни ... жатады.Дінді ұстанатын қарапайым халықтар шіркеулерді, мешіттерді «құдай ... ... ... ... дін иелері архитиктуралық тұрғыдан мықты жәнеэстетиклық тұрғыдан барыша тартымды құрылысқа айналдырып салады. Мысалы,Франциядағы әйгілі ... ... ... ... ... ... Аравиясындағы Меккенің ұлы мешіті, Түркиядағы Сұлтан Сүлеймен мешітіжәне тағы бақалары сондай. Әлемдік діндердің әр ... ... бар. ... ... ертеде шыққан секталардың бірі «суфизм»  депаталады. «Суфи» деген ұғым араб тілінде «ақ жүннен ... ... ... ... ... ... бойынша, бұл дүние өзініңөзгермелілігіне және тұрақсыздығына байланысты шын ... ... ... елесі ғана болып табылады. Ал шын дүние дегеніміз өзініңтұрақтылығы және ... ... тек құай ғана ... ... шын ... көлеңкесі болып табылатын бұл дүниеден кетуге, шындүниенің өзі болып табылтын ... ... ... ... ... ... мәні, оның өмір сүруінің мақсаты сол құдай болмысымен ... ... ... ... ... араб жерінде, соан кейін иран жеріндепайда болды. Иран жеріндегі суфистердің көбі ақын – ... ... ... суфизмнің негізін қалаушылардың бірі және солардың ішіндегіең көрнектісі Қожа Ахмет Яссауи болды. Ол түркістандық ақын. Ол құрандыөзінің ... ... ... өлең сөзбен жырлаған адам.    Дін құрылымының бұл элементтеріне діни баспа, діни оқу орындары,әйелдер, жастар діни ... діни ... және діни ... ... ... мен ... партиялары жатады. Діни баспалар, діникітаптар және діни бағыттардағы ...... ... Діни ...... медреселер және діни университеттер – діни мамандардаярлайды. Мемлекеттік тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан Республикасындаислам университеті ашылады. Елімізде ... ... ... ... ... ... Енді діни ... діни байлықтар мәселелерінекелсек, олар ең алдымен шіркеу, мешіт, храм ... ... дін ... жер ... және банк ... діни ... ... Бұл тұрғыдан алғанда, котолик және православие шіркеулері аса баймекемелер болып ... Ал, ... ... діни байлықтардың көлеміолардан кем емес. Діни мүліктер көптеген ... ... ... бір ... болып табылады. Ол байлықтардың иелері – діниелері – ол ... ... ... салмақты топтар болыпесептелетін сөзсіз.    Сонымен, дін атаулы өздерінің негізгі діни элементтері болып ... діни ... діни ... және діни ... ... ... ... айтқанда, «Қоғам үйінің» басынан аяғына дейін барлыққабаттарына қатысты болатынын көрдік. Дінді қоғамнан бөліп алуға ... –ол қоғм ... біте ... ... ... ... ... табылады.    Дінің қызметтері негізінен алты салаға, алты бағытқа бөлінеді. Дінніңқызметтерінің бірінші бағыты – дүниеге ... ... ... ... олардың қауымдастықтарының құдай туралы, дүние туралы және олдүниеден алатын адамдардың орны туралы жүйеге келтірілген білімдердіңжиынтығы. Дін – ... ... де, ... да ... алып күш, ... ... яғни – ... күш деп түсіндіреді. Дүние мен адам және олардыңөмірлері тек сол абсолюттен туындайды және ақыр ... сол ... ... ... ... дін дүниенің діни қабілетін, діни бейнесін,діни суретін жасайды. Діннің қызметтерінің ... ... ... болып табылады.    Діни сана, қоғамдық сананың басқа формалары сияқты, айталықадамгершілік сана, көркемдік сана, ... ... ... ... жүйесін қалыптастырады. Ол жүйеге ең алдымен – отбасының, оныңмүшелері мен туған – туысқандарының ... ... ... ... ... ... тайпаның, елдің, халықтың, тіпті халытардыңда қасиетті деп есептелетін әдет – ғұрыптары, арғы – бергі ата –бабаларының сайып – ... ... және ... ... ұлы ... - өсиеттері жатады.  Ақыр аяғында, ондай құндылықтар жүйелерінетылсым күштер ... - ... ... ... ... ... қызметтерінің үшінші бағыты реттеушілік қызметтері. Діни сана,қоғмның хұқықтық санасы сияқты, адамдардың бірі мен ... ... ... ... ... ... қатынастарын, яғниадамдардың туғаннан бастап өлгенге дейінгі барлық қарым – ... ... Ол ... ... діни ... ... құндылық туралы түсініктер жатады. Сол діни түсініктер адамдардыңбарлық қатынастарын реттеп ... ... ... ... Сол ... мен нормалар орындалса, «дұрыс» болды деп, ал оларорындалмаса, «бұрыс» болды деп ... ... ... ... ... - ... ... болыптабылады. Қандай дәуірлерде, қоғамдарда болмасын, адамдардың өмірлерініңтөрт құбылысы тең бола бермейді. Адамдардың әрқайсысының өмірінде міндеттітүрде шешілмеген мәселелер ... Ол ... ...... алмау, екіншісінде- ғашығына жетпеу, үшіншісінде – ел билеушілікдәрежеге жете алмау, төртіншісінде – ауру  сырқаудан қорлық көруі, ендібіреулері – не ... ... ... алса да, ылғи да ... ... осы ... Зұлымдықтан жаралған алып күшті тікелей қарсы тұрыпжеңуге болмайды, оны тек ақылмен және ... ... ... ... ... болады. Діннің қызметтерінің тағы бір бағытытоптастыру қызметтерінен тұрады. Дін, дін иелері діни нанымдағы адамдардыбелгілі бір мақсаттар ... ... ... ... Олмақсаттар алғашқысында негізінен этностардың өздерін өздері сақтау, басқаэтностармен араласып жоқ болып кетпеу сияқты қажеттіліктерінен және ... ... жеке ... ... оны ... сияқтықажеттіліктерінен туындайтыны сөзсіз. Сондықтан кейін, тарих ғылымыкөрсеткендей, ол этностар, ол мемлекеттер басқа этностарды жаулап алып,олардың жерлерін иемленіп, оларға өздерінің өмір ... ... де ... ... ... ... ... үлгісіретінде католик шіркеуінің ең жоғарғы лауазымы иесі болып табылатын Римпапаларының орта ғасырлардағы христиандық Европа елдерінің әскерлерінмұсылман елдеріне қарсы ... 8 ... ... алуға болады.Мұсылман елдерінің ислам діни басшыларының қатысуымен ұйымдастырылған«газзоват» ... да ... ... ... ... дінінңтоптастырушылық қызметтері оң бағыт ала бастады. Ендігі жерде кез ... кез ... ... ... ... адамзат қауымдастығыныңалдында тұрған зәру мәселелерді дін иелері оң бағытта шешуге араласабастады. Олар ең алдымен ядролық соғыс қауіпін ... ... ... ... ... ... ... оларға кедергі қоюға,жер шарын кеулеп бара жатқан кедейлікке қарсы тұруға, руханиялық пенадамгершілік жұтаңсуларына және діни конфессиялардың өзара араздықтарынбәсеңсітуге байланысты қозғалыстар ... ... ... ретінде Римпапасы Ион Павел ІІ, Қазақстан Республикасының бас муфтиі ... ... сан ... ... алуға болады. Әбсаттар Дербесәліқажы билік басына келгеннен бері мұсылман діни ұстанатын халықтар арасындаоқу – тәрбие, имандық мәселелерін ... ... ... ... ... ... басқа да факторлармен қатар муфтиаттың осындайтоптастырушылық қызметтерінің де ... бар ... ... ... ... – дін ... жас ... біріболып табылады. Оның өмірге келіп қалыптасып, дами ... ... ... ... Осы ... ішінде ол біртіндеп дамып, осы күнгі деңгейінежетті.    Дін социологиясының болашағы үлкен, ... ... және одан да ... ... өзгерістердің бәрін жинақтап, талдап, зерттеп, олартуралы өзінің қорытындыларын ... ол ... ... сұранысынабайланысты көпшілік әлеуметке жеткізіп отыру қазіргі заманның өмірталаптарының бірі болып табылады. [9]     Дін дүниетанымдық, рухани құндылықтарды талдайды. Ол бірінші кезеккеабсолютті шындықты ... ... ... даму ... ... ... тағы ... да талаптар  тұрғысынан түсіндіреді. Діндер көп, олардыңқоғам туралы, мемлекет дамуы туралы танымдық ... ... Көп ... ... ... емес оны күйретуші факторға да айналыпкетеді. Қазір көптеген елдерде, аймақтарда дін негізінде текетірес ... Дін ... пен ... ... ... ... ... өмірсүруінің құралы ретінде-берік ынтымақтастыққа ұмтылуы керек, әлеуметтікқарым-қатынасты түсіністікпен қабылдау үшін дін мен мәдениетті өркендетудебілім беру ... ... ... болуы керек.  Дінаралық келісімдерқоғамдық даму мен барлық халықтардың алуан түрлі мәдениеті мен ... ... ... өзара түсіністік пен үйлесімділіккежетелейтін, сонымен қатар, қақтығыстар мен зорлықты жеңудің негізгі кілтіболып табылады, бүкіл адамзат ... жек ... ... ... ... ... демелуге тиіс.  Біз жаңамыңжылдықта бейбітшілік орнау үшін  мәдениет пен рухани құндылықтардың дамуісінде келісім мен ынтымақтастықты нығайтумыз керек.  Біз ... ... ... ... ... ... ... жол бермеуүшін, адамзатты жаһандық қақтығыстан  сақтау үшін бар күш-жігеріміздіаямауға дайын болуымыз керек. Әлемнің үйлесімді келешегі үшін, ... пен алға ... және әр ... қоғамдағы тұрақтылықтықамтамасыз ету үшін бірлескен әрекетті күтеміз. [10]    Дін – адам баласының ұлы ... ол ... ... ... болып табылады. Табиғи мұрамызға діннің қосқан және қосатын үлесімол. Католиктер мен ... ... ... ... ... ... ... мен мұсылмандар кикілжіңге душар болып отыр.Сонымен қатар, Ирактағы, Таяу Шығыс елдеріндегі жанжалдар да осы ұлтаралықдүрдараздықтың ... ... ... орын ... ... қызмет еткені бәрімізге жақсы. Бір дінді екіншісінен жоғары қоюғаешқашан болмайды. Сондықтан дінді соғыс құралы ... ... ... оны достықтың, ынтымақтастықтың тірегі ретінде қастерлей білу керек.. Адам – әлеуметтік тіршілік иесі. Жаһандану барлық ұлттардың ... ... ... ... дін ... да, саясатқа да ықпал етіпотырғаны өзімізге белгілі. [11]    Ғылым және технология дамудың шырқау шегіне шыққанына және адамзатбірін-бірін оңайлықпен тани ... ... ие ... ... ... діни ... мен терроризм тақырыптардыбұқаралық ақпарат құралдарында жиі орын алуда. ... ... ... және ... қылу ... ... дін ... дінаралық айырмашылықтарды қате түсінікті айыптаймыз, адам өмірініңқасиетті сыйына және әр адамның ... ... сый ... ... ... ... пен аурулардың, әдепсіздік пен таза су менденсаулық сақтауға қол жеткізе алмаудың кесірінен жаһандық тұрақтылыққақауіп төнгенін, ... ... ... ретінде қанауды, қатігездік пенкүш қолдануды пайдаланғанды,Әлемнің экологиялық дағдарысқа ұшырап, қазіргіжәне келешек ұрпаққа ... ... ... төндіріп отыр.  [13]    Хақ дін Исламды да шарпып ... осы ... ... ... ... былайша түсіндіргім келеді. Исламият адам және табиғатжаратылысымен толық санасатын, адамның тумысынан пайда болғанқажеттіліктерін жауыз санамайтын, оларды дұрыс һәм ... деп ... орта жол. ... ... жеп-ішу, жұмыс істеу, байлық тілеу, меншікжинау, араласу, ғылым іздену, тазалық, жыныси қажеттер т.т. осылардыңкүллісі де ... ... ... ... ... ... ... жыныстыққатынасты шектемейді, не болмаса дін жолында жүрмек болғандар үйленбесін,жанұялы болмасын ... ... ... ... болуды, жанұя менқоғамды сақтауды насихаттайды. Тек, адамның жаратылысымен ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруды бұйырады.Сондықтан, зинақорлық, өсімқорлық, маскүнемдік, нашақорлық сықылды ... ... ... ... ... сықылды діндерде ет жеуге, мал союға мүлдем тыйым салынғаны белгілі.Кейін қабылданған христиандықта болса монахтардың (еркек яки ... бала ... ... ... ... ... діндер дүниеліктіжауыз, күнәкарлық деп санаған да дүние-мүлік жинауды жексұрын ғыпкөрсеткен. Пайғамбарымыз жомарт байларды мадақтап, мұсылмандарды саудаменшұғылдануға, саудада адал болуға және ... ... ... ... ... харам деп санамайды. Әбу Бәкір, Осман сықылдысахабалар өз уақытында дәулетті адамдар еді. Бірақ, дүниелік ... ... ... ... ... ... ... Тағалаға жақындататынжолдың бәрі халал, ал Оның разылығынан алшақтататын әр ... ... ... саналады, міне, критериямыз осы болмақ. Маркстік фәлсәфә ... ... ... ... ... көзі деп ... ... құрытсақ, қоғамдағы барлық жамандықты жоямыз деп ойлаған. Бірақ,тәжірибе мұның солай ... ... ... ... ... ... ... бар нәрсе, меншікті жою жаратылыс заңдарына қайшыкеледі. Адам ... ... ... құқығы болмаса да өзінің арманынажету үшін басқа қайла-шарғыларды іздейді, табады. Бұл болса қоғамда жаманқылықтардың көбеюіне, ахлақсыздыққа, құлдыраушылыққа ... ... ... ... ... орта жол ... қайталап айтқандамашрұғ (шарғи, заңды) талаптардың харам саналмағаны анық болады. Исламияттафұндаментализм, экстремизм, терроризм деген нәрселер жоқ. Бұл ... ... ... ... ... дегеннің өзі бейбітшілік, тыныштықдеген сөз. Исламның басты мұраты ... ... ... ... ... ... деп аталған топтардан діннен басқасебептерді, мақсаттарды іздеу ... ... ... ... әскеримақсаттары, ойлары болғанын тексеру керек. Екінші мәселе, ... ... ... ... ... не ... міндетті түрде «Исламтеррористері» деген тіркеуді қосатындардың ойы бөтен. Егер, олардың мақсатытерроризмді, экстремизмді қаралау болса, онда тек ... ... ... еді ... Ислам сықылды бәшериет (күллі адамзат)жаралғалы бері жеткен ең жоғары өркениет дәрежесіне, ең таза имандылыққатіл тигізбес еді олар. Террорист ұйымның ... ... бір ... ... ... ... әлгі бұлақтар дереу «мұсылман террористтері» дейсалады. Ал, басқа діндегі террорист топтар туралы болғанда, олардың ... да ... ғана аты ... ... ... аты, ең ... ... ғана айтылады. Мәселен, Испаниядағы «ЭТА-БАСК» тобы туралыешқашан-да «Христиан террорист Баск тобы» деп ... ... ... ... ... туралы «христиан/католик террористік ұйымы ИРА»деп ешкім айтқан емес! Токиодағы метрода улы газ шашып көптеген адамдардыңөлуіне ... ... ... ... «Аум ... сектасы туралы«Буддист террористтер» деп ешкім айтқан емес. Сондықтан, мұның негізіндеИсламды көре алмаушылық және Исламды жағымсыз етіп көрсету секілді жауызпиғылдар ... айта ... ... Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев 16.03.2000күні Құрбан Айт мерекесіне байланысты жұбайымен Астана ... ... ... ... ... ... ... деді: «Исламныңішіндегі эктремистер деп айтылып жатқан сөз жөн емес. Ислам деген дүниежүзілік дін. Екі миллиардқа жақын ... ... ... ... әлгі ... мен ... әр дінде болып жататын жағдай.Ол екеуін біз ажыратып айтуымыз керек. Ал енді, Мұхаммед Пайғамбарымызданқалған, діннен қалған мәселелер ондай емес, еш ... ... ... ... ... алып ... ... заңсыздыққа барып,мемлекетке қарсы жүру деген мәселелер болмайды ... ... ... таза ... ... ... халық жүретін болса, олелге жақсылық әкеледі, әр адамның өзіне де ... ... ... ... экстремистік топтардың тауқыметін батыс елдері көруде. Соңғыжылдары АҚШ, Еуропа елдерінде саңырау құлақша қаптап кеткен христианфундаменталист ұйымдары мен ... ... ... ... ... ... қаза тапты. Мәселен, АҚШ-дың Калифорния уәлаятындағы(штатт) Сан Диего ... ... ... деп ... сектаның 39 мүшесі 26наурыз 1997 күні өздерін улап ... 1978 жылы 18 ... күні ... ... ... Джеймстаун (Jamestown) қаласында «Халықтыңхрамы» деген сектаның 912 мүшесі циан газымен өз-өзін өлтірген. ФранцияныңСен Пиер қаласындағы «Күн ... ... 16 ... 1995 жылы ... күні ... ... ... Осы сектаның Швейцарияның екіқаласындағы мансұбтары (мүшелері) 1994 жылы 5 ... күні ... ... Күн ... ... Канададағы белсенділері де тыныш тұрған жоқ:шығыс аймақтағы Морин төбесі деп аталатын мекендегі 5 адам 1994 жылы ... ... ал, Сен ... 5 адам болса 1997 жылы 23 наурыз күніөздерін атып не өртеп өлтірген. Американың Техас уәлаятындағы Вакоқалашығындағы «Давидиан» сектасына мүше 80 ... 1993 жылы 19 ... ... өлтіргені әлем жұртшылығының әлі де есінде. Филипиндегірұһбан (монах) Дату Мангайаның сектасының акциясында 19 ... 1985 ... адам өзін улы ... ... / /. Жуықта, Орталық Африкадағы бірмемлекетте католик шіркеуінің бірнеше мың мүшесі бірге жан қию ... ... ... бәрі де адастырушылардың ісі, бейкүнә адамдардыжалған уағдалармен алдаушылық. ... ел ... ... ... ... болуымыз, балаларымызға лайықты дәрежеде көңіл бөліп, кесірліағымдардың қиянаттығынан сақтауымыз керек. Соңғы кездерi баспасөзбеттерiнде, теледидар хабарлары мен әуе толқынындағы ... ... тiлi ... ... ... (iргешiлдiк) сөзiн жиi кездестiрiпжүрміз. Осы мағлұматтарда фундаментализм сөзі көбінесе мұсылмандық һәм ... ... ... тән ... ғана ... Осы ... ... фундаменталисттер», «мұсылман фундаменталистері» немесе«мұсылмандардың заңнан тыс қауiптi ұйымдары мен зиянды iс-әрекеттерi» депжырлайды. Бұл терминдi, шын мағынасын бiлетiн адамдар да ... кез ... ... ... ... шулата бередi. Ал, ғылымитұрғыдан екшеп, аталмыш терминнiң сөздiк һәм энциклопедиялық мағыналары мендiни-саяси әдебиеттерде пайда болу барысына қарағанымызда, фундаментализмдеген ... хақ дiн ... және осы хақ ... ... ... үшқайнаса сорпасы қосылмайтынын анықтаймыз. Ең алдымен, мұсылмандарға пәлеболып жабысқан осы фундаментализмнің сөздiк һәм энциклопедиялық мағыналарынтүсiнiп алғанымыз жөн. Бұл сөздiң ... көне ... ... ... ... ... Фундаре – жерге төсеу деген мағынаны бiлдiредi.Осы етiстiктен fundamentum (фундаментум) зат есiмі пайда болған. ...... iрге. ... келе ... ... жер тағаны немесеiрге тасы деген түсiнiктердi беретiн ... Жә, ... ... осы күнгi батыс Еуропа тiлдерiндегi fundament (фундамент) пен оныменбір түбiрден өндiрiлген фундаментализм сөзiнің мағыналары тым алшақ.Фундаментализм дегенiмiз дүниежүзiлiк әдебиеттерде ... ретi ... ... ... ... Мен осы мақаламда терминологиялық һәмэтимологиялық анықтамалы екi беделді деректi алдарыңызға ұсынбақшымын.Бiрiншiсi күллі әлемге әйгiлi «Oxford Advanced Learners’ Dictionary ofCurrent ... ... ... тiлiн ... ... ОксфордтықСөздiгi) деп аталады. Менiң қолымдағы нұсқасы Оксфорд университетiнiңбаспасы тарапынан 1982 жылы он алтыншы рет басылғаны. Бұл құнды ... ... деп ... ... of the ... of the ... beliefs of the ... religion (suchas the accuracy of everything in Bible)», яғни «христиан дiнiнiң дәстүрлісенiм-нанымдарын үзiлдi-кесiлдi сақтау (мысалы, Библияда жазылғаннәрселердiң барлығының мүлтiксiз хақ ... ... ... ... берi ... ... келе ... беделді «Webster’s New WorldDictionary of the American Language» (Американ тiлiнiң Вебстер жаңа дүниесөздiгi), 1986 жылғы басылымында фундаментализмнiң екi мағынасы берiлген;Religious beliefs based on literal ... of ... in theBible and regarded as ... ... faith and morals. The 20thcentury movement among some American ... based ... ... мазмұнына сөзбе-сөз һәм мүлтiксiз сенуге негiзделген жәнехристиан руханияты мен иманының негiзi болып есептелетiндiни нанымдар. Осынанымдарға негiзделiп, Америкадағы кейбiр протестанттар ... ... ... қозғалыс. Жиһан ғалымдары дәрiптеген осы екi беделдiдеректе мұсылмандарға жала болып жабылған фундаментализм сөзінiң хақиқимағналары көрсетiлген. Демек, ... ... ... жоқ ... Христиан әлемiнiң, әсiресе, солтүстiк Америка мен батысЕуропа христиандарының, өздерiндегi рухани шиеленiстiктер мен қақтығыстарүшiн тапқан атауларын, сондай ... ... да бар ... ... ... ... осы күнi ... жабысқан, сүлiктейсорған, осы мұхиттың аржағынан келген жаладан құтыла алмайжүрмiз!Фундаментализмнiң отаны Американың Бiрiккен Мемлекеттерi («АҚШ»).1993 жылғы президент сайлауында Америкадағы ... ... ... ... ... Ал, ... 1996 жылғы сайлауларға да күштiрекқатысқаны байқалады. Алдымыздағы жылдары ... ... һәм ... ... ықпалды орындарда болатыны шүбәсiзшындық.Фундаментализм ХХ ғасырдың бас шенiнде АҚШ – тың ... ... ... Ол 1950 ... оңтүстiк аймақтарға дейiн таралып кеткен. Бұлекi мыңнан астам шiркеу өздерiн «Фундаменталист христиандармыз» деп ... ... ... бола ... ... ... Жаппайқалаландыру һәм өнеркәсiптендiруден, сонымен қатар, шаруашылықтапшылықтардан әбден жаны қиналған кедей-жарлы һәм ... ... ... ... ... осы ... ... жиналған.Фундаменталист шiркеулер жамағаттарды христиандықтың жоғарыда аталғаннегiздерiне бағынуға шақырып, сондай жағдайда ғана кедейлiктен, әлеуметтiкқысымдар мен оның ... ... деп ... ... ... фундаменталист ұйымдар 1960 жылдары саяси қозғалыстарға айналады.Америкада сол жылдары фундаменталист болу үшiн протестант ... ... ... (Pentecostal) жолына кiру керек едi. Пентекосталтармағындағы протестанттар Киелi Рұхтың хауариларға (Апостолдарға)қонғанына ... һәм ... ... ... ... өткiзедi. Олар КиелiРұхпен бүгiнгi күнде де бiрлесуге болады деп сенедi және Библияныңсөздерiне, ешқандай тәфсiрсiз, яғни, сөзбе-сөз ... ... ... бес ... аса ... ... иман етудiмiндеттейдi. Мысалы, Библияда, жер планетасы алты мың жыл бұрын жаратылдыдеп жазылған. Фундаменталистердiң сенiмi бойынша, осы ... ... ... оған ... сену ... Тағы да ... ... Библияда жазылуына қарағанда, ұлық Тәңiр бұл жиһанды алты күндежаратып, шаршағандықтан жетiншi күнi дем алыпты-мыс. Мiне, сол үшiн ... ... дем ... ... Фундаменталистердiң имандарындағы осындайкереғарлықтардың басқа да мысалдарын келтiруге болады.Америкадағыфундаменталистердiң тұңғыш саяси дауы 1963 жылы басталған. Сол жылыАмериканың Жоғарғы Соты (American Supreme Court) ... дiн ... тиым ... ... ... жаңа бiр дiн ... бұл ... қарсылық бiлдiредi. Олардың пікірінше, Америкадатаратылатын жаңа дiннiң аты ... ... (Secular ... едi.Фундаменталист ұйымдар осы жаңа дiнге қарсы айқасып келедi. 1973 жылыЖоғарғы Сот 46 уәлаятта (штатта) ғамалия (аборт) ... ... ... алдыруына рұқсат етеді, сол себепті мемлекет пен фундаменталистердiңайқасы одан ары өршелене түседі. Басқа да християн топтары фунадаменталистболу үшiн алдымен ... ... болу ... деп ... ... ... ... деп фундаменталистердi осы күрестерiнде қолдауғаұйғарысады. Сондай-ақ, католик әлемiнiң Ватикандағы бас рұһбаны (Папа)өзiнiң үндеуiнде; «зайырлы гуманизм – ... ең ... ... ... [14]       Дін мәселесі – өте нәзік мәселе. Жер бетіндегі қанды ... ... ... ... байланысты болғанына көнекөзтарих куә. Қазақстан посткеңестік кеңістікте ұлттық, этникалық және ... ... орын ... ... ел. Бұл біздің басты қазынамыз жәнеоны сақтап қалу бізге міндет. Дін арқылы берілетін рухани тәлім-тәрбиенің салауатты қоғам ... зор. ... ... ... баршамызды алаңдатып отырған, ұлтболашағына кері әсерін тигізетін діни экстремизм көріністерінің алдыналудағы діннің рөлі. Соңғы ... ... ... ... ... ... діни ағымдар мен әртүрлі көзқарастағы шетелдікмиссионерлердің ықпалымен жаңа бағыттағы діни бірлестіктер құрылуда.Сонымен қатар, қоғамдағы қалыптасқан ұлтаралық, конфессияаралық руханикелісімді ... ... ... ... діни ... облысымызда кездесетіні құпия емес. Халықаралық ахуал,көршілеріміздегі жағдай күрделіленіп тұрған қазіргі кезеңде еліміздіңқауіпсіздігін сақтау – ең басты мақсат. ... ... ... ... ... ... бүркеншек етіп жамылып, ел арасынаіріткі салып, қоғамның қауіпсіздігіне қатер төндіретін діни ағымдардыңшылауында кетпеу керек. Осы тұрғыда, материалдық көмек көрсету арқылы ... ... ... ... діни секталар мен дәстүрлі емес дінибірлестіктердің белсенді қызметі облыс тұрғындарын алаңдатып отыр. Соңғыкездері солтүстік ... ... ... діни ... жұмысын белсенді жүргізуде. Бұл ұйым ашық түрде республиканыңконституциялық құрылысын ... ... оның ... ... ... ... келтіруге, ұлттық және діни араздықты қоздыруғашақыруда. Оның негізгі жұмысы қолдаушыларды жинау, өздерінің әдебиеттерімен үнпарақтарын таратуға ... ... ... ... ... бірлесіп діни экстремизм көріністерінің алдын алуда тиістішаралар атқарылуда. Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетініңҚызылорда облысы және ... ... ... ... ... ... ... облыс аумағында «Хизбут-тахрир» діни экстремистікпартиясының мүшелері ұсталып, осы жылдың шілде айында тергеу амалдарынанкейін 3 ... ... 3 ... бас бостандығынан айырылды. Сонымен қатар,осы ұйымның 9 ... ... ... бас ... өз ... Бұл ... ... жалған мақсаттарына еліктеп, туған-туыстарына қиындықтар туғызғандығына өкінеді. Осы ... айта кету ... ... Қылмыстық Кодексінің ережелеріне сәйкес соттарапынан тиым салынған діни-экстремистік партияның қызметіне одан әріқатысуға бас тартқан азаматтар құқықтық жауапкершіліктенбосатылады.Деструктивті діни ... ... 16-35 жас ... ... ... ... ... болып отыр. Экстремистікидеологияның тууына және таратылуына жастардың ... ... ... ... әлі ... ... ... жағдайыныңәлсіздігі, бос уақытының көптігі, тәжірибесіздігі, нақты өмірлікпозициясының болмауы ықпал етеді. Сондай-ақ, жастардың бойындаеліктеуішілік және қызыққұмарлық сезімінің бар ... де атап ... ... ... діни ... ... бойынша шараларқабылдануда. Елбасы тапсырмасына сәйкес діни экстремизмге қарсы ... ... ... құру жеделдетірілуде.        Экстремизммен күресте құқықтық кеңістікті кеңейту және ... 2005 жылы ... ... ... тұру туралы» Заңқабылданды. Сонымен қатар, республикада миссионерлік қызметті тәртіпкекелтіру ... ... ... және діни ... ... Заңғаөзгерістер енгізілді. Халықаралық тәжірибені ескере отырып, мемлекеттарапынан бірқатар шетелдік діни-саяси ұйымдардың қызметіне тиым салынды.Атап айтқанда, 2004 ... 15 ... ... ... Жоғарысоты «Аль-Каида», «Түркістанның ислам халықтық партиясы», «Күрд халықтықконгрессі» және «Өзбекстанның ислам қозғалысы» ұйымдарын лаңкестік дептауып, олардың қызметіне тиым ... Сәл ... бұл ... тағы да ... ... ... ... «Мұсылман бауырлар», «Талибан»,«Боз гурд», «Орталық Азия моджахедтерінің жамааты», «Лашкар-и-Тайба»,«Әлеуметтік реформалар қоғамы». 2005 жылы ... ... ... ... ... ... экстремистік болып табылып, ҚазақстанРеспубликасы аумағында оның қызметіне тосқауыл қойылды.Қазіргі таңдақызметі ең алдымен жастарды өз қатарына тартуға бағытталған дәстүрлі емесдіни ... ме ... ... ... жандануына қарсыкүресті ұйымдастыру бойынша облыс бойынша да шаралар қабылдануда.2007жылдың 20 ақпанында «Жастар арасындағы ахуалға ... мән бере ... ... идеяларының таралуын алдын-алу жөніндегі насихат шараларынжүргізудің желілік кестесі» әзірленіп, бекітілді. Аталған кесте ... ... ... оның ... ... ... ... қатар, ҚР Әділет департаментінің діни істер комитеті жанындақұрылған ақпараттық-насихаттық топтың қатысуымен Қызылорда қаласы жәнеШиелі кентінде Қазақстан Республикасы Президентінің «Жаңа әлемдегі ... ... ... діни ... ... алу ... келісімді нығайту бойынша «Жастар және дін» тақырыбындағыкездесулер ұйымдастырылды. Бұл топтың құрамына белгілі дінтанушылар МұртазаБұлұтай және Мұрат Мыңбаев ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Ақпараттық-насихаттық жұмысты ұйымдастырушеңберінде діни экстремизмді алдын алу бағытында облыстық медиа ... 2007 жылы ... ... ... ... бұқаралықақпарат құралдарында 57 мақала мен материал жарияланды. Осы ретте айта кетукерек, бұл және ... да ... тек қана ... алу сипатында және елімізгерадикалды идеялар мен ұйымдардың енуінен сақтандыруға бағытталған.Қазақстан Республикасындағы лаңкестікпен күрес: қауіп-қатерлер және ... ... ... ... ... қауымдастық лаңкестікәрекеттер түрінде жүзеге асырылатын экстремистік идеялардың бұрын соңдыболып көрмеген таралу қаупіне тап ... ... ... адамзат баласыменжаңа ғасырға бірге енген өзекті мәселелердің біріне айналды. Оның ... ... ... ... ... ... ... және моральды жағдайға теріс әсерін тигізе отыра, барған сайынеш кінәсы жоқ көптеген бейбіт азаматтарды құрбан қылып өсе түсуде. АмерикаҚұрама ... ... ... Таяу ... ... басқа да аймақтарындағы лаңкестік актілер қоғам мен мемлекеттіңқауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесін ... ... ... ... ... қажеттігін тудырды. Қазіргі таңдағы лаңкестік –бұл тек қана жарылыстарды жүзеге асырудың, аманаттарды ... алу ... ... ... ... ғана емес, лаңкестік және экстремистікқұрылымдардың бүтіндей мемлекеттерге қарсы ұйымдастырған әбден жоспарланғанұзақ мерзімді акциялары. Бүгінгі таңда геосаяси экстремистік ... ... ... трансшекаралық сипат алғандығынжәне жақсы қаржыландырылатындықтарын атап айтуға тура келеді. Олартехнологиялық прогрестің жетістіктерін, сондай-ақ, коммуникацияқұралдарының мүмкіндіктерін ... ... олар – ... ... ... электронды байланыс, басылым – осылардың арқасындажүзеге асырылған  
        
      

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Социология ( оқу құралы )501 бет
Ақпараттық қоғам және жаһандану90 бет
Дүниежүзілік қонақжайлылық және туризм индустриясындағы жаһандандыру процестері81 бет
Елдер мен континенттерді тітірентіп тұрған жаһандық әлемдік дағдарыс56 бет
Жаhандық проблемалар және заманауи саясат16 бет
Жанама салықтардың қазіргі кездегі жағдайы мен олардың жаһандану жағдайындағы даму перспективалары85 бет
Жаһандану43 бет
Жаһандану батыстандыру феномені, қазіргі заман модернизациясының тірегі ретінде ұлттық моделге әсері106 бет
Жаһандану дәуіріндегі мәдениеттің әмбебапталуы58 бет
Жаһандану дәуіріндегі тарихи сананың трансформациясы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь