Ар түзейтін бір ғылым табылмаса

Шәкәрімнің танымдық әлеміне Абай мұрасы арқылы кіру – ұтымды боларына айрықша ден қою керек, өйткені бұл жол жантану ілімін танып білуде адастырмас темірқазығымыз.

Екі ой алыбы өз туындыларында қазақтың қоғамдық ой санасындағы шешуші әрі күрделі философиялық тақырыпты көтеріп, оның өзегіне айналған жантану ілімін танып білу жолында толассыз ізденіске түскен.

Алдымен, Абай өз поэзиясында 1889 жылдан өмірінің соңына дейін түп иені танып білу жолында жүрек культін көтере жырлау арқылы толық адам ілімінің негізін салуға батыл қадам жасауға ұмтылды. Бұл ұмтылысты Шәкәрім дәстүрлі жалғастыра дамыту арқылы XІX ғасыр аяғы мен XX ғасыр басындағы әдебиетте философиялық лириканы классикалық биік деңгейге көтере білді.

Ұстазы хакім Абай мен шәкірті Шәкәрім түп иені (хақиқатты) танып білуге жантану ілімі арқылы бару жолын ұстанды. Әсіресе, бұл өте күрделі, шешуі қиын, салмағы зіл батпан мәселені Шәкәрім XX ғасырдың басындағы қазақ әдебиетінің ояну дәуірінде мүлде тереңдей зерттеп, соны таным, тың ойлар желісін тартты. Әрі оны философиялық лирика табиғатына сай молынан қамтып, зерлеп, зерттеп терең мән бере қарады.

Қазіргі философтар мен психолог ғалымдар психология ғылымын жантану деп атап, бөгде бағыт алып адасуда. Өйткені, шындығына келсек, мысалы логика ғылымы ойлаудың заңдылықтары туралы ғылым болса, психология адамдағы пси­хикалық құбылыстарды танып білудің ғылымы емес пе?!

Ал жанды танып білу ғарыштан келетін, яғни жанның тылсым құбылыс болуы себепті, ол жантану іліміне жатады. Абай мен Шәкәрімнің зерттеу, іздену ны­санасына алып отырғаны да осы ғарыш, яғни түп иеден келетін жанды тану ілімі. Психология мен бұл айтылып отырған түп болмысы ғарыштан келетін шын мәніндегі жантану ілімінің арасында жер мен көктей айырма бар. Осы себепті Шәкәрім: “Жанның бастан барын байқамапты, психолог ғылымын шашқан адам”, – деп мәселенің төркінін дәл басып, психолог ғалымдардың адасу себебін ескертіп отыр.
        
        АР ТҮЗЕЙТІН БІР ҒЫЛЫМ ТАБЫЛМАСАШәкәрімнің танымдық әлеміне Абай мұрасы арқылы кіру – ұтымды  боларынаайрықша  ден  қою  ...  ...  бұл  жол  ...  ...  ...  ... темірқазығымыз.Екі ой алыбы өз туындыларында қазақтың қоғамдық ой санасындағы  шешушіәрі ... ... ... көтеріп, оның  өзегіне  айналған  жантануілімін танып білу жолында толассыз ізденіске ... Абай өз ... 1889 ...  өмірінің  соңына  дейін  түпиені танып білу жолында  жүрек  культін  көтере  ...  ...  ...  ... ... ... батыл қадам жасауға ұмтылды. Бұл  ұмтылысты  Шәкәрімдәстүрлі жалғастыра дамыту арқылы XІX ...  аяғы  мен  XX  ...  ... ... лириканы классикалық биік деңгейге көтере білді.Ұстазы хакім Абай мен  шәкірті  ...  түп  иені  ...  ... ... ... ... бару ... ұстанды. Әсіресе,  бұл  өте  күрделі,шешуі қиын, ... зіл ... ... Шәкәрім XX ғасырдың басындағы  қазақәдебиетінің ояну дәуірінде мүлде тереңдей зерттеп,  соны  ...  тың  ... ... Әрі оны ... ... ... сай  молынан  қамтып,зерлеп, зерттеп терең мән бере қарады.Қазіргі философтар мен ... ...  ...  ...  ... ... бөгде  бағыт  алып  адасуда.  ...  ...  ...  ... ... ... заңдылықтары туралы ғылым болса, психология  адамдағыпси­хикалық құбылыстарды танып білудің ғылымы емес пе?!Ал жанды танып білу ... ... яғни ... ... ... ... ол ... іліміне жатады.  Абай  мен  Шәкәрімнің  зерттеу,  ... алып ... да осы ... яғни түп ...  ...  ...  ... Психология мен бұл айтылып отырған түп болмысы ғарыштан  келетін  шынмәніндегі жантану ілімінің арасында жер мен көктей айырма бар.  Осы  ... ... ... ... ... ... ғылымын шашқан  адам”,  –деп  мәселенің  төркінін  дәл  басып,  психолог  ғалымдардың  адасу  ... ... ... Абай мен  Шәкәрімдегі  философиялық  лириканың  өзектітақырыбына айналып отырған аса ... де  ...  қиын  ...  танымдағыжантану ілімі туралы мәселе  таза  ақыл  қуатымен  ...  ...  ... ... сыры бар тылсым құбылысқа айналды.XІX ғасырдың соңы мен XX ... ... ... ой ...  Абай  менШәкәрімнің ғарыштық тылсым сырға толы  жантану  ілімін  философиялық  лирикажанрының  өзекті  тақырыбына  ...  соны  ой,  тың  ...   ... сол ... батыс пен шығыс ақындарының қолы жете бермеуі  де  көпнәрсенің  сырын  аңғартса   ...   ...   ...   ... ... деңгейі мен идеялық өрісінің шарықтау шегін танытатын  осыбірегей рухани құбылыстың ... ... ...  ұштасуында  жатса  керек-ті.Менің  пайымдауымша,  ...  ...  пен  ...  пайда   болуыжайындағы танымында қос сатылы ... ... ... байқалады:а) Күн планетасы мен жер планетасы  арасында,  яғни  Күн-ата,  Жер-анасипатындағы қарым-қатынасынан әуелі өсімдік әлемі  пайда  ...  ... ... ... ... ... да,  одан  ...  жаралған  дегентанымды ұсынады. Бұл таным ... ... ... былай суреттеледі:Бас қозғалыс қой жанның атасы...Сол жаннан талай жан өскен,Жанына қарай тән өскен.Өсімдік жаны нашар боп,Олардан жәндік және ... адам ... бәрі ... жерге түскен жылы нұрынан  жаралуы  себепті,  бұлқұбылысты жаралыстың төменгі сатысы деп қараймыз.ә) Ал енді күн жүйесіндегі  жер  ...  ...  ...  ... ... ... ұлы сұраққа Шәкәрім: “Бас қозғалыс қой  –  жанның  атасы”деп көрсетеді де, бүкіл әлемдік ... ... ...  мән  ... жүгіртіп:Жанымыз күннен келген  нұрдан,Тәніміз топырақ пен судан  жаралған,– деп ой қорытып алып, “Жарық нұрдан жаралған  күн  ......  өзін  ...  күш  қуаты  жоғары  әлем  қабатында  ...  түп  ... ... басы ... ... ... де ... бір мән де,Сол қуатпен бол таныс.Әлемді сол мән жаратқан,– деп жаралыстың жоғары сатысына қарай сілтейді. Түп иені ... ... ... ... ... де,  ...  ...  әлемді  сол  “мән”  (“жан”)жаратқан деп ой түйеді. Мұны әлемнің жоғары ...  ...  ...  ... ретінде қарайды. Осы ой қорытындысына келген Шәкәрім:Шынды білмек ойласаң сенАлдымен жанды біл, –деп жанға мән беру арқылы түп иені таза ... ... білу  ... ескертеді. Шәкәрімнің жантану ілімінде жанға айрықша мән бере  қарауындамәселенің шешілер түйіні ... ...  Оның  ...  лирикасындажантану ілімінің ерекше  назар  аудара  жырлауына  ой  көзімен  қарай  ... ... ма жан ... ... ... ... жауап беруі ұстазыАбай пікірімен сабақтасып жатуында да мән бар.Абай:Өлді деуге бола ма  ... ... сөз ... – деп ой ... ... ... із  қалдырсаң,Шын бақыт, осыны ұқ мәңгілік өлмейсің,– дейді. Біз бұл жерде қос алыптың ...  ...  ...  бір  ... ... ... ... ой алыбының адамшылық немесе  іштей  рухани  жағынан  толысып  жантазалығымен тазару,  толығу  жолындағы  ...  ...  ...  ...  ... ... ғылыми ізденістер жасауға міндеттейді.Шәкәрім қойған сұрақтың бірі  –  “Не  ...  ...  ...  ... мына ... фәни  өткінші  дүниеде  “боқтың  қабы”  болып  тоғышарқалыпта қалу ма, әлде рухани  ...  ...  ...  Абай  ...  салғантолық адам ілімінің тертесін ұстап, адам болудың жолына біржолата  түсуі  медеген сұрақтарға жауап іздейді.  Екі  ой  ...  ......  ...  һәм  ...  ...  ...  осы  жолға  салу,  ізгілікке  бастау.Өйткені,  бүгінгі  күнгі  адамзаттың  алдына  ең   ...   ...   ... ... бір ғылым  табылмаса,Зұлымдықты жалғанда әділ  жеңбес, –деген ... ... ... ... ... ... ... олар түзететін ғылым – Абай негізін қалаған толық адам ... Осы  ілім  ... ... тұрғыдан жүйеленіп жолға қойылса, қоғам үшін  теңдесі  жоқрухани қазына ... ... ... адам ... Жүсіп Баласағұнидің жәуәнмәртілік ілімі мен Ясауидегіхал ілімінен (кемел адам) нәр ... XX ...  ...  Абай  арқылы  дүниегекелді. Ғажап зор рухани құбылысқа айналды. Басы  XІ  ...  ... ... ... XX  ...  ...  Абай  негізін  салған  толық  ... ... ... ... ... ... ...  тоғышарлықпиғылға  тойтарыс  берер  рухани  қуат  күшіне  айналар   еді.   Әрі   ... ... ... ... іргетасына да негіз  болып  қаланарыанық нәрсе. Яғни, Шәкә­рім армандаған “Ар  ғылымы  оқылса”,  ...  ... ... ... алмақ. Өйткені, Шәкәрім армандағандай:Хақиқатты жырлаған келешектеМерзім болып шығуы ғажап емес, –дейтін заман келді деп білеміз. Бүгінгі қазақ қоғамының  даму  ... ұлы ... ... ... ...  ...  ...  болып  өрілуі  біздікүтіп тұрғандай.Авторы: Мекемтас МЫРЗАХМЕТҰЛЫ, ... ...  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ADSL технологиясын Алматы каласында автоматизациялау53 бет
Ақпаратты басқару жүйелер мен деректерді тарату пәнінен курстық жобаны орындауға арналған әдiстемелiк нұсқау (3601 мамандығы бойынша күндізгі және сырттай оқитын студенттер үшін)30 бет
Ветқадағалау нысандарындағы дезинфекция қолдану7 бет
Жасанды мүшелер5 бет
Жылқының анатомиялық және физиологиялық құрылысы, жылқының (экстерьері) түр - тұлғасы, сырт пішіні22 бет
Жүрек-қан тамыры жүйесінің қызметі14 бет
Рух тәрбиесінің ислам дініндегі мәні. сопылық42 бет
Құжаттардың бұзылуының факторлары4 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь