Өндірістік шығындарды есепке алу және өнімнің өзіндік құнын колькуляциялаудың нормативтік әдісі

КІРІСПЕ

I БАҒАНЫҢ БАЗИСТІК ЭЛЕМЕНТ РЕТІНДЕГІ ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫ

1.1 Шығынның есеп жүйесіндегі шығын есебінің нормативтік әдісі
1.2 Өнімнің өзіндік кұнын калькуляциялаудың және шығынды есепке алудың халықаралық практикада колданылатын әдістері

II ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРЫН ТӨМЕНДЕТУДЕГІ ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫ МЕН ОНЫ ТӨМЕНДЕТУДІ ЖЕТІЛДІРУ

2.1 Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есептеу әдістері және оларды жетілдіру жолдары
2.2 Өнімнің өзіндік құнын есептеудің әдістері

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Кәсіпорындар өз өнімдерін нарыққа шағару ұмтылысы мен қабілетін анықтайтын маңызды факторлар - өндіріс шығындары болып табылады. Кез–келген тауарды өндіру–шығындарды талап етеді, ал бұл шығындардың да өздерінің белгілі бір бағалар болады.
Қазақстанның бухгалтерлік есеп стандарттарында және ол бойынша жасалған әдістемелік ұсыныстарында басқарушылық пен қаржылық есебін жүргізудің қоғамдық тұрғысынан танылған тәсілдері мен әдістері,ережелері мен қағидалары белгіленген,онда әрбір кәсіпорындардың техникалық базасына,олардың шешетін міндеттемелерінің күрделілігіне, басқарушы қызметкерлердің біліктілігіне қарап нақтыланған. Кәсіпорынның бастапқы бақылауын жүзеге асыру үшін таңдап алынған тәсілдер жиынтығы,құндық өлшемдері,ағымдағы топтастыруы және бухгалтерлік есептегі шаруашылық қызметіне жасалған қорытынды шолу фактілері кәсіпорынның есептік саясатында көрініс табуы тиіс.Басқаша айтқанда,есептік саясат-бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі. Бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізудің жалпы қағидасы мен ережесі нормативтік-құқықтық құжаттарда белгіленген. Оларды жүзеге асыру барысында нақты кәсіпорынның есептік саясаты келесідей жорамалдардан алынғаны жөн: -кәсіпорын өз мүлкімен өзімен-өзі болушылығы; -толассыз қызметі; -есеп саясатын пайдаланудың жүйелілігі; -шаруашылық қызметіндегі фактілердің мерзімділік анықтылығы. Пайдаланатын есеп саясатының басты мақсаты мен негізгі арналымы-кәсіпорынның қызметін барынша пара-пар көрсету,іс мүддесі үшін осы қызметтің тиімділігін реттеу мақсатында толық, обьективті және шынайы ақпаратпен қаптастыру. Ол есеп процесінің барлық тараптарын қамтуы керек: әдістемелік, техникалық, ұйымдық жақтарын: Әдістемелік аспектісі деп кәспорында өнімнің өзіндік құнын есептеу, амортизацияны шығару,міндеттеме мен мүлікті бағалау үшін пайдаланатын әдістерін айтады;
Фирманың нарыққа ұсынғысы келетін өнімінің саны бір жағынан, сол өнімдерді өндіргендегі шығындар мен ресурстарды тиімді пайда алуға байланысты болса, екінші жағынан тауардың нарықта өндірілетін бағасына байланысты болады. Жетілген бәсекелестік жағдайында фирмалар өздері өндірген өнімдердің бағасына әсер ете алмайды. Сондықтан нарықтық экономикадығы фирманың тиімді жұмыс істеуі үшін, өндіріс шығындарын азайту керек.
Оқулықтар:
1) А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбеков. «Кәсіпорын экономикасы», оқу құралы. - Алматы 2007 ж.
2) В.В.Бочаров Корпоративные финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.
3) Карлин Т.Р. Маклин III Альберт Б. Анализ финансовых отчетов (на основе GAAP). – М., 1998.
4) Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
5) Горфинкель В.Я., Купряков Е.М. Экономика предприятия. М: Банки и биржи, 1996г.
6) Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
7) Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
8) Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
9) Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.
10) Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi, 1998.
11) Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. Финансовый менеджмент. – А, 1996.
12) Әбдіманапов Ә. Бухгалтерлік және қаржылық есеп принциптері (халықаралық стандарт) оқулық, - Алматы 2006 жыл.
13) Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. пособие. – М.: Финансы и статистика, 1994.
14) Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001. – 330 бет.
15) Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З:Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері: Оқу құралы. – Алматы: ЭкономикС, 2003. – 360 бет.
16) Назарова В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов. – Алматы, 2004.
17) Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. – А.: Центраудит – Казахстан, 2002.

Мерзімді басылымдар:
18) Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа предприятия. М.: Научно-производственная фирма «ЮНИ-ГЛОБ» совместно с издательско-полиграфическим объединением «МП», 1992.

Интернет:
19) «Гермес» ЖШС-нің 2008 жылғы «Жылдық қорытынды есебі» - www. railways. kz сайты.
        
        ЖОСПАРКІРІСПЕI БАҒАНЫҢ БАЗИСТІК ЭЛЕМЕНТ РЕТІНДЕГІ ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫ1. Шығынның есеп жүйесіндегі шығын ... ... ... ... өзіндік кұнын калькуляциялаудың және шығынды есепке алудыңхалықаралық практикада колданылатын әдістеріII  Өндірістік шығындарыН ТӨМЕНДЕТУДЕГІ ӨНІМНІҢ ӨЗІНДІК ҚҰНЫ МЕН ... ...  ... ... ... ... ... әдістері және олардыжетілдіру жолдары2.2 Өнімнің өзіндік құнын есептеудің әдістеріҚОРЫТЫНДЫҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРКіріспеКәсіпорындар  өз  ...  ...  ...  ұмтылысы  мен  қабілетінанықтайтын маңызды факторлар - өндіріс шығындары болып табылады.  Кез–келгентауарды өндіру–шығындарды талап  ...  ал  бұл  ...  да  ... бір ... ...  ...  есеп  ...  және  ол   бойыншажасалған  әдістемелік  ...  ...   пен   ...   есебінжүргізудің қоғамдық тұрғысынан  танылған  ...  мен  ...   ...   ...   әрбір    кәсіпорындардың    техникалықбазасына,олардың   шешетін   міндеттемелерінің   ...    ... ... ... ... ... бақылауын жүзеге асыру үшін таңдап алынғантәсілдер жиынтығы,құндық ... ... және ... шаруашылық қызметіне жасалған қорытынды шолу фактілерікәсіпорынның есептік саясатында көрініс табуы тиіс.Басқаша айтқанда,есептіксаясат-бұл бухгалтерлік есептің әдісін жүзеге асыратын тетігі.Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... мен ережесінормативтік-құқықтық құжаттарда белгіленген.Оларды жүзеге асыру барысында нақты кәсіпорынның ... ... ... ... ... өз ... өзімен-өзі болушылығы;-толассыз қызметі;-есеп саясатын пайдаланудың жүйелілігі;-шаруашылық қызметіндегі фактілердің мерзімділік анықтылығы.Пайдаланатын есеп саясатының басты мақсаты мен негізгі арналымы-кәсіпорынның ... ... ... ... ... үшін ... ... реттеу мақсатында толық, обьективті және шынайыақпаратпен қаптастыру.Ол есеп процесінің барлық тараптарын қамтуы керек: әдістемелік,техникалық, ұйымдық ... ... деп ... ... ... ... ... шығару,міндеттеме мен мүлікті бағалау үшінпайдаланатын әдістерін айтады;Фирманың нарыққа ұсынғысы келетін  өнімінің  саны  бір  ...  ...  ...  ...  мен  ...   ...   ...   алуғабайланысты болса,  екінші  жағынан  тауардың  нарықта  өндірілетін  бағасынабайланысты  ...  ...  ...   ...   ...   өздеріөндірген  өнімдердің  бағасына  әсер   ете   алмайды.   Сондықтан   ... ... ... ... ... ... өндіріс  шығындарын  азайтукерек.Шығындар  қалыптасу  сферасы   мен  айналымы  бойынша   ... ... ... ... ...  ...  ал  ...  қосылуыбойынша толық және бөлшек болып  жіктеледі.  Өндірістік  шығындарды  өндірісдеңгейінде өзіндік құн деп те ... ... –  ақ  ...  ...  ... ... бірнеше себептер бойынша қалыптасуына байланысты.1. Өнімді өткізу және өндірістік шығындар сату бағасын, бәсекелестікбағаны анықтаудағы басты элемент ... ... ... құн ... ... ... және шығындарды басқару менболжау кезінде пайда болады.3. Өзіндік құн есепті кезеңнің аяғында материалды есептеуларжүргізгенте ... ...  ... ... құн ... ... ...  және  өнімді  өткізудібілдіреді.Кез келген фирманың негізгі мақсаты кірістерді максималдау.Бұл  стартегиялық  мақсатты  жүзеге  ...  ...   ... шығындары және өндірілген өнімге деген сұраныспен шектелген.Экономикалық шығындар  –  фирмамен  жүзеге  асырылатын  ... ... ... – ақ ...  бір  ...  ...  басқа  өндіріс  орнынқолдануға тиісті, ресурстарға деген ішкі шығындар. Жалпы  ішкі  және  сыртқышығындар  бар.  ...  ...  ...  өзі   ...   бірақөндіретін өніміне қажетті  қосымша  заттарға  ...   ...  ...  ...  ...  алу  және  өнімнің  өзіндік   құнынколькуляциялаудың  нормативтік  әдісі”  атты  ...  оның   ...   ...   Бұл   тақырыптың   ...   ел   ...  ...  ...  ...  ...  ...  рыноктықжағдайда бәсекеге қабiлеттiлiгi ең бiрiншi сол өндiрiстiң капитал  деңгейiнебайланысты  болып  келедi.  Ал  осы  ...  ...  ...  ...  ...   ...   толық   зерттеп,   ... ... қол  ...  ...  сондай-ақ  өнімнің  өзіндікқұнынын  калкуляциялық  ...   ...   ...   ...   ... қызмет етуін  қалыптастыру  негізінде  кәсіпорындардағы  бизнесшешімін  бағалаудағы  шығындардың  маңыздылығын  атап  өту  және   ... ... ... менеджменттің рөлін  анықтау  осы  тақырыптыорындаудағы мақсатым болып табылады.Бүгінгі  таңда  Қазақстанның  ...  ...  өту   ... ... және оны ... ... мәселелер  әкімшіл  -  әміршілжүйедегіге  қарағанда  аса  маңызды  болып  отыр,  ...   ...   ...  ...  табу  мақсатында  өзінің  мүмкіндіктерін   өте   ... ... ... ... ... ... қаржылық  тәуелсіздікке,өнімді  өткізуден  түскен  ақшаны  тиімді  бөлуге,  түскен  ...   ... ... ... ... алмастан бұрын шығындардың  барлық  түрін  жәнеазайту ... ... ... Тек ... ...  ғана  ...  ...  депнақты айтуға болады.Курстық жұмыстың мақсаты -  ... ... ... кәсіпорынның өндірісшығындарын  басқару  тиімділігін  жоғарылату  және  өнімнің  өзіндік   ... ... ... ... ... ... ...  әдісін  жан-жақты талдау және шараларды жүзеге асыруға ұсыну.Курстық зерттеудің басты мақсатына жету үшін келесі міндеттер ...  ...  ...  ...  қызметтері  мен  есеп  саясатыныңсипаттамасына, маңыздылығына тоқталу;- Кәсіпорынның есеп саясатының ... ... және ...  ... алу ... және ... ... бағалау;- Өндірістегі өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың  әдістерін  талдап,ондағы калькуляциялаудың нормативтік әдісін жан-жақты талдау;-   ...  ...  ...  ...  ...  басқарудыжетілдіру жолдары мен дамыту бағыттарын талдау;-  Калькуляциялаудың шетелдік тәжірибесі мен  әдістерін  қарастыру  болыптабылады.Зерттеу пәні - ... ... ...  есепке  алу  мен  өнімніңөзіндік құнын калькуляциялаудың нормативтік әдісін талдау.Зерттеудің ақпараттық негізін  ...  ...  және  ...   ...   кәсіпорынның    ішкі    ... ...  ...  ...  ...  ...  менеджментсаласындағы отандық және шетелдік мамандардың оқулықтары  құрайды.Курстық жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы: курстық  зерттеудің  нәтижелерікәсіпорынның   ...   ...   ...   ...    ...    ... ...  мен  оны  есепке  алуды  іске  асыру  барысынталдау ... ...  ...  ...  үш  ...  ...   қорытындыдан,қолданылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан құралады.I БАҒАНЫҢ БАЗИСТІК ... ... ... ... ... ... есеп ... шығын есебінің нормативтік әдісіӨндірістегі  шығындарды  есепке  алудың  және  өнімнің   өзіндік   қүнынкалькуляциялаудың   ...   ...   ...    ...    өндіріспеншүғылданатын кәсіпорындар пайдаланады. Дегенмен де, оны кіші  сериялық  ... ... ... болады. Өндірістегі  шығындарды  есепкеалу өнімнін езіндік қүнын  калькуляциялаудың  нормативтік  әдістері  бойыншажұмыстардың ... жәңе ... ... ...  басталады.  Олкарталарда материалдардын, жалақының жүмсалуы жөне өнім  дайындауға  қажеттібасқа  да  шығындар  айқындалады.  ...  ...  ...  ... нормативтік өзіндік құны көрсетілген нормативтік  калькуляцияларыбойынша  жасалады.  ...  ...  ...  ...   жүрген   өндірістіктехнологияны, жалақы жөніндегі уақыт пен баға  нормаларын,  материалдар  менсатып алынған шала фабрикаттардың ...  ...  ...  ала  ... ... таза ... қалдықтары, материалдар  мен  сатып  алынғаншалафабрикаттарға  қолданылып  ...  баға  ...  және   ...  ...  мен  ...  жөніндегі  шығындардың  бекітілген  тоқсандықсметасы ескеріледі.Нормалардың жөне шығындар сметаларының өзгеру тәртібін ... ... ... ... ... мен ... технологиялық  процесстерінжөне басқа да  нормалары  мен  ...  ...  ...  ...  ... жүзеге асырады. Нормативтік әдіс  кезінде  қоймалық  және  таразылау-өлшеу шаруашылығын ... ... ... сақтау және  өндіріскебосату, цех бойынша ғана  емес,  сонымен  бірге  өнімнің  жекелеген  ...  ...  ...  және  ...  да  ...  ...  жолмен   өнімгежатқызылса) және тұтастай алғанда судың, ... ... ...  ... ... үшін ...  ...  мен  құрылғыларды  орнатудыңмаңыздылығы зор.Нормативтік әдістің кезінде әрекет етіп тұрған норма  мен  оның  ауытқуышығындар ... ... ... Бұндай шектеулер ендірісті  үйымдастырумен технологиядағы кемшіліктерді дер кезінде ... ...  ... жол ... ... тигізеді.Нақты шығындарды нормамен салыстырғанда  ресурстардың  үнемделуі  немесеартық жүмсалуы, нормадан ауытқуы ... ал ол өз  ...  ...   жұмыстарында   біршама   кемшіліктердің   бар    екенінбаяндайды.Нормадан ауытқуларға құжатталған және ... ... ...  ...  ...  ...  ...  бойынша   ашылғандабылдары жатады (талап ... ... ...  ...  ... ... және т.б.), ... есептеу жолымен анықталған  ауытқулар(түгелдеу  тәсілімен,   ...   ...   ...   ...   ... және ... ... ауытқудың жалпы сомасы мен оның  күжатталғанбөлігінің  арасындағы   айырмасынан   ...   ...   олар   ... ... ... ... ақау  өнімдерін  шығарғаннан,нарядтарды артық жазғаннан, кем шығудан, шалафабрикаттардың жоғалтулары  менбұзылуынан, аяқталмаған өндірісті дұрыс бағаламауынан шығады.Егер  де  ...  ...  ...  бар  ...   онда   ... есептің дүрыс үйымдастырылмаганын куәландырады.Ауытқу теріс те (артық жүмсалғаны) және оң да (үнемделгені) болуы мүмкін.Теріс  ауытқулар  (материалдар,  отындар,  ...   ... ... ... жұмысқа жасалған  төленген  және  т.б.)өндіріс процесінің дүрыс ұйымдаспағандығынан туындайды.Оң   ауытқулар   ...   ...   ...    баяндайды(материалдардың тиімді  пайдалануын  ашу,  материалдарды  барынша  ... ...  ...  ...  ...  тиімді  қолдану  жәнет.б.), және норма шығындарын ... ... ...  ...  оң  ауытқуларшын мәніндегі қаражаттың үнемделгенін көрсете бермейді, ол тек ...  ... ... ... көрсетеді.Өндірісте материалдар қатаң  белгіленген  лимиттер  шегінде  беріледі.Материалдардың   берілуін   лимиттеу   ай   ...    ...    ... ... ...  отырып,  материалдардың  шығынын  қолданыстажүрген прогресшіл ... ... ... ... ... асырады.Материалдардын жоспардан тыс босатылуына қүжаттар жасау, материалдарғажедел  бақылау  ...  және  ...  ...  тыс  ...  алып   ... ... қамтамасыз ету керек.Ақауға шығарылған өнімнің орнын қалыпка келтіру үшін  ...  ... ақау ... ...  негіз  болады.  Онда  бұйымның,  ...  ... ... шығарьшған тапсырыс нөмірі көрсетіледі.  Өндірістегі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ал  ...  есебібухгалтерияда жүргізіледі.Нормалардан ауытқуларды есепке алу шикізат пен материалдарға,  олардыңжұмсалуын нормалауға  және  ...  ...  ...  ...  Нормалардан  ауыткуға   материалдарды   ауыстыру,   олардыпайдалану және т.б. осы секілді факторлар  әсер  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үшін   ...   кұжаттау,түгелдеу тағы басқа да шаралар жүргізіледі.Кұжаттау   әдісі   ...   ...   ...    ... ... ... ... нормадан  артық  жүмсалғанынанықтау  үшін  пайдаланады.  Жеке-дара  материалдардың  шығынын,   ...  ...  ...  ...  арнайы   (дабылдық)құжаттармен рәсімдейді.Әрбір  келіп  тускен  материалдың  партиясын  саяыстырып  көру   ...   ...   ...   тұратын   (тері,   тоқыма   және    т.б.)материалдардың ... ...  ...  ...  нормадан  ауытқуын  анықтауүшін қолданылады.Қолданып  жүрген  нормадан  ауытқуды   партиялардың   шығыс   ... ... ... шығысымен салыстыру аркылы анықтайды. Егер  де  бұлаталған әдісті қолдану қиындық тудырса, онда оның орнына инвентарлық  ... ...  ...  ...  ...  ...  нормашығысымен салыстыру арқылы айлық , он  ...  бес  ...  бір  ...  ...  аныктайды.  Материалдардың  іс  жүзіндегі   шығынынанықтау үшін: ауысымның, бес күндіктің, он ... ... ... әр  ... жұмыс күніне  жұмсалмаған  материалдарды  түгелдеу  (инвентаризация)жүргізеді. Ауытқуларды анықтау,  ...  алу  үшін  ...  ...  ...   материалдарды   жұмсау   картасын   жүргізеді.   Ондаматериалдар жұмсаудың ағымдық нормасы, сол материалдан ...  ...   саны   ...   Бұйымдардың   (бөлшектердің)    саныжұмысшылардың жасап шығарған есеп мәліметтерінің негізінде анықталады.Есеп деректері (мәліметтері)  бойынша  ...  ...  ... ... ... ауытқуы туралы цехтар есеп беріп отырады.Жалакыны  ауытқулар  ...  ...  мен  ...  ...  бойыншаескереді. Бухгалтерия  есептелген  жалақы  сомасының  жұмысшылардан  алынғанөнім  саны  мен  ...  ...  ...  ...  ...   калыптыжағдайларынан ауыткығаны үшін үстеме  ақы  ...  ...  емес  ... ... ... ... жұмсаудың басты себептерінің  бірі  болып  табылады.Жалақы бойынша ... ... ... үшін және  дәл  есебін  шығару  үшінноменклатуралык  себептерін   және   ...   ...   ...   ... табу ... ... ... оқтын-оқтын ауытқулар  туралы,олардың себептері мен  кінәлі  тұлғалары  көрсетілген  рапорт  жасап  ... ... ... мен ... ... шығынның сомасын аныктауды,әрбір баптар бойынша бекітілген  сметадан  ауытқуын  табуды,  демек,  ... ... ... алдын  алатын  қажетті  шараларды  дер  кезіндеқабылдауды қамтамасыз етеді. Бұл үшін ... ... ...  ...  ...  ...  окладына   жасалған   лимиттік   ...  емес  ...  ...  құралдардың  нормасының  негізіндеағымдағы жедел (оперативтік) бақылауын ...   ...    ...    мен    ...    ... ... ... және басқа да өндірістік  емес  сипаттағышығыстар толығымен ашылып көрсетіледі. Өндірістік  емес  ...  ... ... ... ... онда олар оның ...  ...  қосылады,ал егер  де  олар  өнімді  ...  ...  ...  онда  олар  ... ... таратылып, үстеме шығыстардың құрамында өнімнін.  өзіндікқұнына қосылады.Кәсіпорынның   экономикалық   қызметі    тарапынан    ...    ...   ...   ...   мен   ...    тұтынудыңбекітілген нормалары мен лимитгерін; түрлі жұмыстар мен  қызметгерді  тұтынумен олардың кұнының белгіленген лимиттерін; баскарудың  ...  ... ... ... және ... ... ...  жалақысыныңокладтарын (ставкаларын) қатаң сақтауды қамтамасыз етуге тиіс.Машиналар  мен  жабдықтарды  пайдалану  мен   күтіп   ...   ... ... үстеме  шығындардың  бұл  тобы  есепте  бөліп  көрсетілетінболса) өнім ... ... ... ... ол ... ... әзірлеу  кезіндеқолданған құрал-жабдықтың жұмыс істеген сағатының  ...  яғни  ... ... ... саны  ...  ...  мен  жабдықтардыпайдалану мен  күтіп  ұстауға  кеткен  шығындарды  ...  ...  ... ... пайдалану керек, ал олар,  өдетте,  бұйымды  ...   ...   ...   ...   құрал-жабдықтардың    жұмыс    істегенмашина/сағатының  саны  ...  ...  ...   ...   ... ... ... бойынша, және бір машина/сағатының  жоспарлыөзіндік  құны  ...  ...  ...  ...   комплексіне)сметалық ставкаларды есептеп шығару неғұрлым  оңай:  жабдықтардың  жұмысыменбайланысты    шығындар    мен    ...    ...     ...  ...  ...  ...  бойынша  бөлек-бөлекалғанда, өндірістік  жұмысшыларының  негізгі  жалақысының  аракатынастарыныннегізінде анықталады. Машиналар мен жабдықтарды  күтіп-үстау  мен  ... ... ... ... ... ...  белгіленген  шығындарғатепе-тең дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс арасына белінеді.Үстеме шығыстарды (егер олар жеке топқа бөлініп алынбаған  болса,  ...  ...  ...  мен  ...  ...   ...   қосаалғанда)  бүйымдардын  арасына   тарату   ...   ...   ... ... ... етіп ... сериялық және жаппай өндіріс жағдайында шығындардың жиынтық  есебішығындардың  калькуляциялық  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бойынша   жүргізіледі.   Басқарудың   цехсызқұрылымы  кезінде  ...  есеп  ...  ...  ...  ал   цехтыққұрылымы бар болса, онда цехтар бойынша ... ... ... алу ... ... колданылып жүрген нормалар жәнесол нормалардан ауытқыған сома  бойынша  жеке-дара  жүргізіледі.  ...  ... ... болу ... және оған ... тұлғаларды ашуға  мүмкіндікбереді. Нормадан тыс ауытқулардын  себептері  және  ...  ...  ... ... ... ... Олар өнім түрлері мен шығын  баптары  бойыншаесепке  алынады,  ал  олардың  ...   ...   ...   ... өнім ... өзіндік күнына пропорционалды  жолмен  нормативтікшығындар бойынша таратылады.Нормадан ауытқу әртүрлі себептердің  салдарынан  болса,  онда  ...  ...  мен  ...  көрсетілген  дабыл  қағатын   құжаттарменрәсімделеді.Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты болады,  ...  ...  ...  энергетикалық   шығыстарының   көтерілуініңнемесе төмендеуінің, ...  ...  орын  алуы  ...  ...  болатын  барлық  өзгерістер  есеп  беретін  айдын  бірінші  күнінетуралап (үштастырылып) жасалады, сондықган олар ...  ...  ... ... бастап нормативтік калькуляцияда көрініс табуы керек.Ай басына қалған аяқталмаған өндірісі ай  ...  ...  ... өнімге есептен  шығатын  шығыстары  есептік  айдағы  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ағымдағы   норманыңөзгеруіне байланысты есептік ...  ...  ...  ...  ...  ...  есептеу  қажетгілігі  туындайды.  Қайта  есептеудің   ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... қайта  есептеу  түгелдеу  кезінде  ...  ...  ... ал егер де ... ... ...  ...  жағдайда  индекстің(коэффициенттің) көмегімен жасалады. Нормалардың  езгеруі  осы  бап  ... ... ... сомасына нормативтік калькуляцияның  жекелегенбаптары бойынша есептелінеді.Мысалы. Қолданылып жүрген ... ... ... бір өлшем бірлігінешаққандағы  материалдардың  шығындары  12300  теңге  сомада   қарастырылған."Шикізат пен  ...  бабы  ...  ай  ...  ...  ... 328000 ... күраған. Өнімнің өлшем бірліпне  жаңадан  белгіленгеннорматив 12160 теңге құраған. Осы баптар ... ... ...  ... ...                  ...  ал   ...   ...   ... ... теңге болған  (32800 *1,138 )100Жаңа нормаларды негізге алғанда  ...  ...  ...  ... (328000 - 3732) ...  ...  баптарын  тікелей  шығындардың   жаңа   ... ... оны 100 ... ... шығындардың баптары бойынша  нормативінесептейді.Нормалар  есептік  айдың  ...  ...  ...   ...   ... ... көрініс  таппауы  мүмкін.  Бұл  кезде  нормалардыңөзгерген жағдайы хабарланып,  сол  ...  ...  ... ... ......  шығыс  нормасының  өзгерісі,еңбек пен жалақы  ......  ...  кесімді  бағасыныңжәнеөнімділік нормасының (мөлшерінің) өзгерісі,  ...  ...... ... ... ...  өзгеруі  және  шығыстардың   жаңа   ...   ... ...  кайта  бағалануьша  өсер  етеді.  Нормадан  ауыткуынаныктау үшін өндіріске ... ... есеп ... де,  накты  жүмсалганшығынымен де  есептеп  шығарады,  яғни  ...  ...  ...  аньнсгайды.Есептелген нормадан ауытку және норманың өзгерістері өнімнің взіндік  құнынажәне  аякталмаған  өндірістің  ...  ...  ...  ... ...  және  ...  өндірістік  цикддағы  кейбір  салаларынданормалардың  ...  мен  ...  ...  сомасы  тауарлы   өнімшығарымңың өзіндік құнына, ал аякталмаған ендіріс ...  ...  ...  ...  ...   ...   өзгерулері   мен   нормаларданауытқулар  сомасы  өндіріс  есебі  ведомостарында  көрсетілген  ... ... ... ... мен ... ...  ...  бөлінеді.Оларды  нормалардың   өзгерулері   мен   нормалардан   ...   ...  ...   ...   беліп   алғандағы   ...   ... ... аныісгайды.Өндірістегі  шығындардык  жиынтық  есебі  шығындардың  жиынтық   есебіведомосында ...  ...  ...  ...  ...  ...  калькуляциялау  объектілері  болатындығын,  ...  ...   ... ... түрлерін жасауға жұмсалған шығындарды есептеу үщін  ведомостаосыған үксас шоттар ... ... ... ... ...  аныктау  үшін  біртектесенім өндіруге жұмсалған шығындарды топтап  есепке  алу  ...  бұл  ...  ...  ...  ...  ...  кұны  және   сол   мәліметтің(сводкадан)  ...  ...  ...   ...   ...   ... жазылады.Бұйымның бір түрі бойынша өндіріске кеткен шығындарды есептеген  кездеесептік  (кезеңдік)  норма  бойынша  ...  есеп   ...   ... ... күны ... ... ...  нормативін  шығарылғанөнімнің нақты санына кебейту арқылы алынады.Өнімнің нақты өзіндік  құнын  анықтаған  кезде  есептік  ...  ... ... ... ... немесе одан ауыткуларды шегереді.Мысал. Кәсіпорын ай ішінде 26 станок әзірлеген, ал  10  ...  ... ... ...  ...  олар  аякталмаған  өндіріс  ретінде  айсоңына калдырылған.Бір станоктың норматавтік ... құны 853,56 мың  ...  ...  ... ... ... құны - 20,0 мың теңге; еңбек ақы — 40,0 мың  ... ... ... ... — 7,56 мың теңге; үстеме шығыстары  —  18,0мың теңге кұраған.Ай ішінде әзірленген  станоктың  ...  есеп  ...  ... шығыны мынаны құраған:Кесте 6|Шығын баптары             ...         ...        ...        ||                          |              |              |               ||                          |              |              |               ||                          ...       |              |               ...               |720,0         |-40           |680,0          ...                    |1440,0        |+80           |1520,0         ... ...      |272,16        |              |               ...                |648,0         |+15,12        |287,28         ... ...          |3080,16       |+36           |684,0          ...                     |              |+91,12        |3171,28        |Бұл ... ...  өнім  ...  және  ...  ...  ... таратылады:Кесте 7|Шығын баптары|Ай     |                                   Оның ...     ||             ...                                                   ||             ... |                                                   ||             ...                                                   ||             |р      |                                                   ||             |       |                                                   ||             |       |                                                   ||             |       |                                                   ||             |       ... ...                    ... ...             |       |                                     |             ||             |       |                                     |             ||             |       |                                     |             ||             |       |                                     |             ||             |       ... ...     ... ...  |             ||             |       |                   |                 |             ||             |       |                   |                 |             ||             |       ... |                 |             ||             |       |не     |           |                 |             ...  |680,0  |20,0   |520,0      |-40              |   200.0     ...       |1520,0 |40,0   |1040,0     |+80,0            |400.0        ...    |       |       |           |                 |             ...  |       |       |           |                 |             ...   |287,28 |7,56   |196,56     |+15,12           |75.6         ...       |       |       |           |                 |             ...    |684,0  |18,0   |468        |+36,0            |180.0        ...        ...  |2224,56    |+91,12           |855.6        ||             |       |       |           |                 |             ||             |       |       |           |                 |             ... ... ... негізінде келесі  нысанда  бір  станоктыңесептік өзіндік құны былайша анықталады. (Кесте ... ... ...    |Ауытку                     ...                ||             ...    |                           ... ...  ||             ...       |                           ...                ||             ...  |                           |                    ||             ... |                           |                    ||             ...   |                           |                    ||             |           |                           |                    ||             |           ...        ...        |                    ||             |           ...   ...   |                    ||             |           ...       |            |                    ...  |20,0       |-40,0        |-1,54       |18,46               ...       |40,0       |+80          |+3,08       |43,08               ... ... |           |             |            |                    ...  |           |             |            |                    ...   |7,56       |+15,12       |+0,58       |8,14                ...       |           |             |            |                    ...    |18,0       |+36,0        |+ 1,38      |19,38               ...        |85,56      |+91,12       |+3,5        |89,06               ... калькуляциядан бір станоктың нақты өзіндік кұны 89,06  мыңтеңге құрағанын  көреміз,  демек,  3,5  мың  ...  ...  ... (89,06 - ... айда барлык, шығарылған өнімнің  нақты  өзіндік  құны  2315,68тенге (2224,56 + 91,12) құраған және 91,12 мың ...  ...  ... 2315,68 мың ...  сомасына  шығарылған  өнімнің  нақты  өзіндіккұны 221 - "Дайын өнім" ... ... ...  ...  біраккәсіпорынбасшысы  ауытқудың  себебін  ашып,  оларды  ...  ...  ... ... ... ... өнімді сатқаннан түскен пайда, ақша  қаражаттарының  ішкі  көзіболып табылады. Дайын өнімнің бағасы қалыптасқанда олар өнім  ...  ... ... ...  кеткен  шығындарға  байланысты  болып  ...  ... ... ... ... барып  соңғы  өнімнің  бағасы  қалыптасады.2008 жылғы пайданы есептеу келесі кестеде беріледіКесте 9Кәсіпорын өнімінің ... ... және ... ...  ...   ... барлығы                                        ||   ...      |                                                          ||   |          ...  ...  ...  ...   ... нәтижесі ||   |          ...        ...    |          |                  ||   |          |       |        ...   |          |                  ||   |          |       |        ... ...          |                  ||   |          |       |        |          |          ...    ...   ||Өсімдік шаруашылығы өнімдері                                             ||1. ...     ...  |15138,1 ...        ||2. ...      ...  |984,0   ...  ...  |57716,0  |        ||3. |Сенаж     |теңге  |858,0   ...  ...  ... |        ||4. ...     ...  |60,0    |7252,0    |14009,0   |6757,0   |        ||5. ...     ...  |1004,0  |50630,0   |86655,0   |36025,0  |        ||   ...    |       |        |          |          |         |        ||6. ...      ...  |200,0   |9580,0    |2092,0    |         |7488,0  ||   ...    |       |        |          |          |         |        ||7. ...    |теңге  |10,0    |300,0     |517,0     |217,0    |        ||8. ...    ...  |4360,4  ... ... ...        ...       |теңге  |        ...  ...   |       |        |          |          |         |        ...      |       |        |          |          |         |        ...       |       |        |          |          |         |        ...      |       |        |          |          |         |        ||Мал ... ...                                                 ||   ...        |     |        |            |          |        |        ||   ...   |     |        |            |          |        |        ||   |мал мен құс |     |        |            |          |        |        ||1. |Ірі қара ... ...  |15161568,0|1253318,|        ||   |            |     |        |            |          |0       |        ||2. ...    ...   |84796,0     ...  ...        ||3. |Шошқалар    |теңге|6,63    |78551,0     ...  ...        ||Мал ... |     |        ...  ...        ... бойынша|     |        |            |          |0       |        ...        |     |        |            |          |        |        ... ...                                                         ||1. |Сүт ... ... |231378587,|6969279,|        ||   |            |     |        |            |0         |0       |        ||2. |Ет ... ...        ...   ... |46999,0 |        ||3. ...       |теңге|39747,0 |14780001,0  |10310254,0|        ...   ...    |     |        |            |          |        |0       ... ...     |        ... ... ... |     |        |            |0         |0       |0       ... ... |     |        ... ... ...     |        |            |0         |0       |0       ||                |     |        |            |          ...        ||                |     |        |            |          |0       |        ... өнім түрлері және қызмет                                          ||1.  ...     ...        |1800,0      |1810,0    |10,0    |        ||    ...  |     |        |            |          |        |        ||    ...   |     |        |            |          |        |        ||2.  ...   |теңге|        |143638,0    ...  |10931,0 |        ||    ...   |     |        |            |          |        |        ||3.  ...     |теңге|        ...    ...  |34854,0 |        ||    ...   |     |        |            |          |        |        ||4.  |Үй        ...        ...    ...  |27249,0 |        ||    |қызметтері|     |        |            |          |        |        ||    |не ...  |     |        |            |          |        |        ||5.  ...    ...        |87145,0     ...  |16974,0 |        ||    ... |     |        |            |          |        |        ||6.  |Сүт       ...  ...  |73161311,0|        |14151124||    |өнімдері  |     |        |            |          |        |,0      ||7.  ...        ...    ...  |3560,0  |        ||    ...      |     |        |            |          |        |        ||8.  ...        ...    ...  |9742,0  |        ||    |р май ...     |        |            |          |        |        ||9.  ... ...        |99943,0     ...  ...        ||10. ... да  ...        |47584,0     |61694,0   |14110,0 |        ||    ...     |     |        |            |          |        |        ||11. ...   ...        ...    |236598,0  |115110,0|        ||    ...     |        |            |          |        |        ||    ...    |     |        |            |          |        |        ||12. ...   ...        |143533,0    |31789,0   |        ...    ...     |        |            |          |        |        ||    |жою       |     |        |            |          |        |        ||13. ...  ...        |3553,0      |3879,0    |326,0   |        ||    ...    |     |        |            |          |        |        ||    ...   |     |        |            |          |        |        ... да ... |     |        ...  ... бойынша |     |        |            |          |        |0       ...        |     |        |            |          |        |        ||                |     |        |            |          |        ...                |     |        |            |          |        |0       ...        |     |        ... ...                |     |        |            |0         |,0      |0       ||                |     |        |            |          ...        ||                |     |        |            |          |0       |        ... ... біз  ...  АҚ-ы  2008  жылы  ...  шаруашылығыөнімдерін  18267842,0  теңгеге  өткізіп,  379686,0  теңге  сомасында   табысалғанын ... ... ...  өнімдерін  15552934,0  теңгеге  өткізіп,  1481337,0теңге ... ... ...  ...  ...  ...  ...  7016278,0   теңгесомасында, ал  қалған  қызметтер  мен  ...  ...  ...   74885336,0теңгеге өткізіп, 510514,0 теңге сомасында табыс алған.Жалпы  айтқанда   шығын   мөлшері   ...   ...   ... ...  ...  ...  ...  Пайда  сомасы  2008  жылы12804515,0 теңгені құрды.1.2 Өнімнің ... ... ... және ... ... алудыңхалықаралық практикада колданылатын әдістеріКәсіпорынның баскарушы есебі, есептің бір бөлігі  ретінде,  жіктеумен,жазумен, таратумен, талдап корытумен, ағымдағы және  ...  ... есеп ... ... жүргізіледі. Баскарушы  есебі  салаға,  салаішіндегі салаға, ... ... ...  ...  ...  есепкеалудың жэне өнімнің, жүмыетар мен керсетілетін  ...  ...  ... ... ... өдістерін талдап енгізуді көздейді.  Мұнда  цехтар,функционалдық  бөлімшелер,  жауапты  адамдар,  қызмет   ...   ... және ... да  керсеткіщтер  бойынша  щығыңдарды  есепке  алу  жөнеөнімнін езіндік құнын алдын ала ... ... ...  ...  ...  келесі  кезеңдерге  өнімнің  езіндіқ  қүнын,  стандарттық  немесе  езікалайтын ... ... ...  ...  ...  ...  ...  менбаптар  бойынша  өзіндік  құнды  салыстыруды  жүзеге  асырады   және   ... ... ... құн  бойынша  бар  нұсқауларға  талдау  жасап,кәсіпорынды басқару органдарына өзiндік  кұн  ...  ...  ...  ... осы ... үшiн  ағымдық  және  болашақ  ...  ... ... ... ... ... басқарудың екі нүсқасын ксздестіруге болады.Бірінші  нұсқада  тек  есептік  ...  ...  ...  ... ... ... ... есебін  жүзеге  асырады  және  енімнщ,жұмыстың және қызметтің өзіндік кұнын калькуляциялайды.Ал  екiншi  нүсқада  таза  ...   ...   ...   өндіріске   кеткеншығындардың сметасын жасауды,  сондай-ақ,  норматив  мен  ...  ... ... яғни ... ...  ...  шаруашылығын  жұрпзіп,жасалған шығындарды талдап, оларды стандартпен салыстырып,  өнiмнің  ... ... ... ... осылайшы ұйымдастыру кәсiпорынды  басқаружүйесінің бір беліп  болып  саналады  Шетел  кәсіпорьгндарында  тап  ... өте жиі ... және ол ... есеп деп ... ... (басқару) есеп каржылық  есебш  кеңеитеді  және  олнепзшен фирманың ішкі операцияларын ...  ...  ...  Бүл  ... есеп ... ... аясында Халықаралык есеп стандартына  сәйкесүйымдастырылса, басқарушы есеп  іс  жүзінде  ондай  ...  ... ...  ...  мынаны  көрсетіп  берді  кәсіпорынныңәрбір  саласында,  сала   ішіндегі   ...   ...   ...   алудыұиымдастырудың   қалыптаскан   ерекшеліктері,    оның    ...    ... мен  ...  ...  ...  маневр  жасауына  мүмкшдікберетін көп салалы  профилі  бар  екенін  ескерген  жөн,  ...  ... ... ... ... іс жүзшде өте қиын іс болып табыладыСтандарт-кост жүйесі бойынша өндіріске кеткен шығындарды  ...  ... ...  ...  ...  кеткен  шығындарды  есепке  алудыңәдісі есептің  ...  ...  ...  ...  ...  табылмайды.  Шынмәнінде, ол бөлістік, тапсырыстык, бөлшектік  (детальдык)  жай  (процесстік)және басқа да ендіріс ... ... және ...  ...  кұнын  шығаруәдістерімен  ұштастыруды  (үйіесімді)табуды  көздеиді   Негізінен   ... ... ... ... ... колдау  үшін  әзірленген.Алайда  бүл  әдісті  басқа  салаларда  да  пайдалануға  ...  Одан  ... ... ... ...  ...  жөндеуге  кеткен  шығынның,күрделі кұрылыстың материалдық ресурстарды  дайындаудың  есебін  ұйымдастырукезінде пайдаланылуы мүмкін.Қаржылық және ... ... ... салыстыру кестесін  келтіріпкөрейік:Кесте 13|Салыстыру аясы     ... ...  ... ...                       ||1                  |2               |3                                   ...          |Шаруашылық-тан  ... ... ... ...   ... ...             ... тұлғалар                  ...         ... жеке |                                    ||                   ...        |                                    ... есеп  |Екі ... жазба |Екі жақтың жазба жүйесімен          ... ...  ...          ... яғни ... ...    ||                   |                |кез ... жүйесі пайдаланады       ||Таңдау еркіндігі   |Бухгалтерлік    |Нормалар мен шектеулер жоқ          ||                   ...         ... ... - ...      ||                   ...           |                                    ||                   ...     |                                    ||                   ...      |                                    ||                   ...        |                                    ||                   ... басшылықка|                                    ||                   |алу             |                                    ...     ...      |Кез ... ... ... ...  ...          |жағдайыньң      |ақшалай ... ... ...    ||                   ... ...   ... сағаты машина сағаты және      ||                   ... ...  |т.б. Егер ... ... асырыл-  ||                   ... етіп     |са, онда ... іс ...     ||                   ... ақша     ... болашақтағы құны             ||                   ...      ... ...                   ||                   ... бойынша  |                                    ||                   |                |                                    ||                   |                |                                    ||                                    |                                    ||                                    |                                    ||                                    ... ...        ||                                    ... ...              ||                                    |                                    ... ...  ...      |                                    ...          |бірлігі         |                                    ||                   ... ...   |                                    ... беру ...  |Тұрақты негізде,|Қажет болған жағдайда, тұрақты      ||                   ...       ... ... ... да ...      ||                   ...         |                                    ... ...     |Жоспарлау мақсатына тікелей         ||                   ...          ... ... ... ...      ||                   ...         ... ... дәл ...          ||                   ...       ... табнғаты жағынан       ||                   ... ...   ... болып келеді (бола-      ||                   ... мен   ... ... ... ...     ||                   ...      |                                    ||                   ...      |                                    ... ... ... есебін талдау» , оқу құралы. Алматы 2002 жСтандарт-кост  жүйесінің   негізгі   ерекшелігі   мынадай:   ... ... ... ... жұмсалмай тұрып есептелінеді.  Шығындарстандартын есептеу үшін натуралдық және кұндық  көрсеткіштер  ... ... ... ... ... отырып,  нақты  жұмсалған  шығындар  менстандарттық өзіндік кұнның арасындағы айырманы көрсетеді. Сөйтiп,  стандарт-кост жүйесі ... ... ... ... нормаларын  әзірлеуді,бұйымдардың   стандарттық   калькуляциясын   ...   және   ... ... керсетуді,  өндірістегі  іс  жүзіндегі  шығындарды  есепкеалуды  көздейді.  Стандарт-кост  жүйесі  ...  ...  ...  ... ... кұралы болып табылады.Шетел фирмаларының тәжірибесі көрсеткендей,  олардың  басым  көпшілігістандарт-гост  жүйесін  ...  ...  ...  олар   ... ... ... үшін ... бухгалтерлік есеп  жүйесіндестандарттық құны  бойынша  калькуляция  баптары  (материалдар,  жалақы  жәнет.б.)  калькуляцияланбайды.  ...  ...  ...  стандарттары  менстандарттык калькуляцияны шығарылған  өнімнің  негізгі  номенклатурасы  үшінғана   әзірлейді.    ...    ...    бұл    ...    ...    текнатуралдықөлшемцермен ғана белгіленеді.Стадарт-гост жүйесінің жұмыс істеуі негізіне фирманың  өзі  белгілеген  ...  ...  ...  ...  отыратын  стандарттар  (нормалар   ... ... ... ... ... үш ... бөлуге болады:-  теориялық стандарттар — бүл кез келген фирманың ұмтылыс  ...  ... ... ... ...... ...  мерзіміне  өндіріс  шығындарыныңмөлшерін көрсететін ... ... ... ...... ...  ...  өзгерістергедейін жылдан жылға өзгермейтін стандарттар.Материалдарға,  энергия   ...   ...   ...   ...  ...  ...  өзгертпейді,  ол  тек  қана   ... ... ... ... арасындағы ауытқуды анықтайды.Шығыстарға жатқызылатын баптар бойынша фирманың келесі қызметі олардыңстаңдарттық әзірлейді техналогиялық кызметі  материалдардың  барлық  ...   ...   ...   ...   ...... ...  барлық  түрлері  бойынша  стаңдарттық  бағасын;өңдірістік—өндірістік    операциялар    ...    ...     ... ... ақы ... ... процесстер, өндірістік  операциялар,мамандықтар, қызметкерлер категориясы бойьшша  ...  ...  ...  ... ... ...  жасайды.  Осындай  жолмен  ...  ... ... ... мен ... ...  өзіндік  құныныңкарталарын жасауға және оларды шолып  талдауға  септігін  тагізеді  (төмендекелтірілген карталарға ... ... ... ...  ... кұны ... ...  еқбек  ақы  мөлшерлемесін,  қызметпенжұмыстың, материалдардың нормасының өзгеруін,  сондай-ақ  өндіріс  ...  ...  ...  стандарттың  орын  алу  мүмкіндігін  декарастырады. Жыл соңында әрекет  етіп  тұрған  стандарттар  ...  ... ... ...  ...  сақталуын  бақылауды  цех   қызметкерлері   жүзегеасырады:  мастер,  ...   ...   Бүл   ...   өндірісбарысында ауытқулардың пайда болуын қалпына  келтіреді  және  ...  ... жол ... ... шын ...  ...  ...  жағдайындажәне  бақылау  жүйесі  кажет  ...  ...  ...   ...  ...  өлшем  приборлары   т.б.)   стандарт-кост   ... ... ... де ... ауытқудың есебін кұжатталған түрде жүргізетін  болыпшешсе, онда бұл мақсат үшін ... ... ... ...  ...  ...  ...  фирманың  шеңберінде   өнімніңөзіндік  құнын  жоспарлаумен  тығыз  байланыстырады,  өйткені   ол   ... ... ... ... ... етуге бағытгалған.Директ-костинг жүйесі бойынша өндіріс шыгындарын есепке алу.  Соңғы  жылдарыиндустриалды дамыған  елдердің  өнеркәсібінде  директ-костинг  деп  ... ... ... есепке  алу  жүйесі  кең  тараған.  Есептің  бұлжүйесінде өндіріс шығындарының есебі  тұрақты,  айнымалы,  ...  ... ... ... ...  ...  Өнімнің  өзіндік  құнынатек айнымалы шығындар енгізіледі. Тұрақты шығындар  жеке  ...  ... ... ... жабылады.Шығындарды толық тарату жөне  директ-костинг  жүйесінің  соңғы  нөтижекелеміне ықпал ету есебінің ... ... ... ... ... ... тарату төртібі  жөне  олардыңсоңғы нөтижеге ... ... ... ... көре ... ... |Көрсеткіштер                    ...          ...   ...                                ... ...     |жүйесінде       ||рі  |                                ...                |                ||1   ...  мен                 |65000                |65000           ||    ...                     |                     |                ||2   ... ақы                       |29000                |29000           ||3   ... да ...                |                     |                ||    ...                        |                     |                ||    ... түрде)                  |8000                 |8000            ||4   ...                        |10000                |10000           ||    ...                          |                     |                ||    ...                        |                     |                ||5   ... ...                  |12000                |-               ||    ...                        |                     |                ||6   ...                        |124000               |112000          ||    ...                        |                     |                ||7   ...                       |40000                |52000           ||    ... ...                    |                     |                ||8   ... үстеме                  |-                    |12000           ||    ...                        |                     |                ||    ...                         |                     |                ||    ...                      |                     |                ||9   ... ...                      |40000                |40000           ... ... ... есебін талдау» , оқу құралы. Алматы 2002 жДирект-костинг жүйесін пайдалану идеясы біз үшін ...  ...  ...  ...  көптеген  отандық  кәсіпорындар  ендірілетін  бұйымдарғакететін шығындарды тек жұмсалатын материалдар, еңбек ақы  ...  жөне  ... ... ...  есепке  алатын;  үстеме  шығыстар  сол  бұйымдардыөткізуден түскен ... ... ... ...  ...   жүйесінің   негізі   стандарт-кост   жүйесіндежасалған, бірақ үстеме шығыстардың ауыспалы  жөне  ...  ...  ... ... ... ...  түскен  табыстан  шығарылып  тасталады,демек, өнімнің өзіндік құнын қалыптастыруға ...  ... ... ... ... ... ҚҰНЫ МЕН ... жетілдіру2.1  Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың есептеу әдістері және олардыжетілдіру жолдарыӨнімдік өзіндік құнына қандай шығындар кіретініне ... ... оның мына ... атап ...  ...  есебі  мен  калькуляциясы  ...  ...  ... ... ... ...  Бұл  ...  өнімнің  өзіндік  құныретінде, әдетте, ақшалай түрде көрінетін өндіру мен  өткізу  шығындары  дептүсінеді.Өнімдік өзіндік құнына ... ... ... ...  ... оның мына ... атап көрсетеді:цехтың  өнімді   дайындаудағы   ...   ... ...  ... ұйымдастыру  шығынын   қамтитын  өндірістік;толық,  яғни  өнім  ...  және  ...  ...  ...  ... құн.Өнім  (жұмыс,  қызмет)  бірліктерінің  өзіндік   ...   есеп   ... деп ...  объектісіне  (шығын  шығарушы)   -   өткізуге   ...  өнім  ...  ...  ...   ...   Оның   ... процесінің алдында жүреді..Кез келген ұйымда калькуляциялау белгілі бір принциптерге сәйкес  ...   ...   ...   (нормативті   құжаттарға сәйкес);шығын есебінің объектісін,  калькуляциядау  ...  және  ... ... ... бөлу ... ... кезеңдер бойынша жіктеумен;өндірістің және күрделі қаржы жұмсалымының ағымдағы шығыны  бойынша  бөлекесеппен;• шығын есебінін әдісімен калькуляциялауды іріктеумен.Шығын есебі ... ... ... ... ... қайта бөлуәдісін, процестік әдісін бөліп көрсетеді.Шығын есебінің және калькуляциялаудың ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бойынша  өндірісте  қолданылады.  Ол,әдетте, өндірісті бір тұрпатпен  ұйымдастыратын  кәсіпорындарда,  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...  саласындақолданылады.Бұл әдістің мәні - барлық  тікелей  шығындар  жеке  тапсырыстар  бойыншабелгіленген калькуляция баптарында ескеріледі. Ал,  ...  ...  ...   орны   ...   ...   белгіленген   бөлу   базасына   сәйкестапсырыстардың өзіндік құнына қосылады.Шығын есебі мен ... ... жеке ... ... ... мен ... қайта бөлу әдісі  біркелкі  өнім  белгілібір тізбекпен (қайта бөлу) өндірістің ... ... ... түйдекті жәнесериялық өндіріс саласында пайдаланылады. Калькуляциялау объектісіне  әрбірқайта бөлуі аяқталған өнім жатады, ал  ...  ...  ...  -  қайтабөлу, яғни келесі қайта  бөлуге  жөнелтілуі  мүмкін  немесе  басқа  ...  ...  ...  ...  әзір   ...   ...   бітетінтехнологиялық процестің бір бөлігі.Бұл әдістің мәні - тікелей шығындар ... бір  ...  ...  әр  түрліөнім алынатын болса да, ... ... бөлу ... ... ... ... қайта бөлу  әдісінің  ерекшеліктері:  жеке  ...  ...  бөлу  ...  шығынды  қорытындылау;  күнтізбелік  кезеңде  шығындыесептен шығару; әрбір қайта бөлу үшін "Негізгі өндіріс" синтетикалық шотынааналитикалық есепті ... ... ... ... ...  жай  ...  ... Сериялық өндірісте калькуляция орташалау әдісі арқылы шартты  түрдедайын өнімге жартылай дайындалған өнімге қайта есептеумен жасалады.Шығынды ... ФИФО және ... ... ...  ... ... ... өнім бірліктерін  өңдеу  өңдеуге  жаңа  өнімдердіңтүсу шамасы бойынша жүргізіледі:  Екіншісінде  -  өнім  ...  ... ... ... ... ... шегінде аяқталады деп топшыланады.Бұл  әдісте  калькуляциялау  техникасы  аналитикалық  кестені  толтыруғажиынтықталады: шартты бірліктердегі өндіріс  ...  ...  бір  ... ... құнын бағалау; дайын өнімдер мен  аяқталмаған  ... ... ... аса ... алғы ... ...  ...  жиынтықесебін ұйымдастыру жатады. Өнеркәсіптерде өндірістің  жиынтық  шығын  есебімен калькуляциялауға екі нұсқа қолданылады - ...  ...  ... ... дайындалған өнімді.Бірінші жағдайда шығын есебі жартылай дайындалған өнімді бір  ...  ...  ...  ...  ...   өндірістің   жартылайдайындалған  ...  ...  ...  ...  ...  ... -  есеп  бухгалтерлік  есеп  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   тапсыру   барысында   өзіндікөндірістегі  жартылай  дайындалған  өнімдердің   ...   ...   ...  ...   асырылады.Өндіріс   шығынының   ...   ...   ... ... ... ... ... анықталады және өнім  бір  мезгілдетұтастай  ұйым  бойынша  да,  келесі  ...  ...  ...   ... ... да ... есебінің және  калькуляциялаудың  процестік  әдісі  ...  ...  ...  ...  ...  (үзіліссіз)  өндіріс   процесіндегіұйымдарда қолданылады. Бұл әдісте  шығындар  ...  ...  ... үшін ... ... ... үшін жеке бөлімшелер бойынша жиналады. Әрбірбөлімше  үшін  "Аяқталмаған  ...  жеке  шоты  ...  ...  ...  ...  және  ...  ...  өндіріс   шартты   түрдеаяқталған өнімге ... ...  ...  ...  кен   ...   өнеркәсіп   пен   энергетикасалаларында қолданылады. Бұл жерде шығарылған өнім бір ... ... ... калькуляциялаудың объектісі болып табылады.Бір, екі және көпсатылы жай калькуляциялауды  пайдалануға  болады.  Өнімбірлігінің өзіндік құны ... ... ... бір ... ... ... аралығында өндірілген  өнім  бірліктерінің  санына  ...  ... ... ... сапасына бөлумен есептеледі.Шығынның толық қосылуына  байланысты  шығын  әдісі  ...  ...  ... ... ... деп ... шығын есебінің  ерекшелігі  -  тікелей  шығындар  әзірленген  жәнепайдаланылған мөлшерлерге сәйкес өнімнің басқа ... ...  ... қатысты. Бұл арада жанама  шығындар  өнім  бірлігіне  үстеме  шығынкоэффициенттерінің ... ... да бір ... ...  ... ... мен ... шығын есебінің басқа бір  нұсқасы  -өзіндік ... ... емес ... Нақты  қандай  шығындар  өзіндік  құнғакіретіні туралы бірыңғай тәсілдеме жоқ. Өзндік құнға тікелей  ...  ... ... да, ... шығындар да кіруі мүмкін. Алайда, өзіндікқұнға әр  түрлі  шығындар  түрліше  толық  боп  кіруіне  ...  ...   ...    ...    бір    ...    ескерілмейді    жәнекалькуляцияланбайды, ол залалсыздық нүктесіне жеткенге шейін ұдайы  шығындыбілдіретін, ал жеткеннен ... ... ... ... ...  ... деп саналатын маржиналдық табыс есебінен орны толтырылады.Тура осындай  шығын  "директ-костинг"  жүйесінің  негізіне  жатады.  ... мәні - ... ... ... өнім ... ...  қорытындыланады,ал ұдайы шығын жеке шотқа жиналып, ол (ұдайы шығын)  пайда  ...  ... ... ... ... ... есептен шығарылады.Толық емес өзіндік құн есеп жүйесінің артықшылығы - баға  ...  ...  ...  ...   және   ...   ...   мөлшерлеупроцестерін,  сондайақ  шығындар  мен  нәтижелерді  ...  мен  ... ... болады.Шығындарды басқарудың нормативті жүйесі өндіріске материалдарды  босату,нормалау, жоспарлау, ішкі есеп беруді жасау, калькуляциялау, шығын  нормасынегізінде  ...  ...   мен   ...   ...   ...   ... (процедураларының) жиынтығын білдіреді.Нормативті шығын - бұл дайын өнім ...  ...  ...  ... ... нақты шығындар. Оған тікелей материалды және  тікелей  еңбекшығындары, сондай-ақ жалпы өндірістік шығындар кіреді.Шығындарды  ...  ...  және  ...  өзіндік  құнын  калькуляциялаудыңтапсырыстық әдісі аз сериялы және  жеке-дара  өндірісі  бар  кәсіпорындарда,жөндеу  және  ...  ...   ...   ...   ... ...  ...  тапсырыстар  бойынша  белгіленген  номенклатурабаптарының  кескінінде  есепке  ...  ...  ...  ... арнайы бланкілерде ашылады, содан  соң  ол  орындаушы  -  ... ... ...  ...  ...  ...  код  беріледі,  ондажұмысшыға есептелген  жалақы,  барлық  құжаттардағы  материалдардың  ... ... ...  ...  ...  ...  көшіріліп  жазылады.Тапсырыстың өзіндік құны оларды  әзірлеумен  байланысты  ...  ... ... ... ... бар, атап айтсақ:➢ барлық шығарылған шығындар туралы мәліметтерді  шоғырландырып  жәнеоларды жеке ... ... мен ... өнім партияларына жатқызу;➢ уақыт аралығындағы емес, аяқталған әрбір ... ...  ... тек бір ғана ... жүргізу, "аяқталмаған өндіріс"  (батыс  есебіндебарлық өндірістік шығындарын жинақтау тек осы "аяқталмаған өндіріс"шотында көрсетіледі). Осы шотта өндірістің әрбір тапсырысы  ...  ...  ...   ұйымдастыру   үшін   карточкалардыенгізуді ұсынады.➢  Тапсырыстың  ...  ...  ...  үшін  шалафабрикатсызәдісі пайдаланылады.Тек дайындау цехында (құю,  ұсталық-пресс  және  т.б.)  ...  ... ... ...  ...  ...  жеке  калькуляция  жасалады.Әдетте, шалафабрикаттық әдісте тапсырысты жасау процесі цехтан цехқа  ... ... ... операциялар бухгалтерлік есепте көрініс таппайды.Цехтар шығындары әрбір (жекелеген)  табыстың  кескінінде,  калькуляциялаудыңбекітілген  номенклатурасы  ...  ал  ...  ...  ...  ...  мен  энергиялар   —   белгіленген   топ   кескініндеаналитикалық есепте ... ... Ал ... ...  ...  өндірілгенорны бойынша есептелінеді және ай сайын қабылданған  тарату  тәсілі  ... ... ... ... ...  алынған  жоғалтулар,  әдетте,  өздерінің   тиесілі   тапсырыстарынаесептен  шығарылады.  ...   ...   ...   ... ... ... біткен соң және оның техникалық  қабылдануы  тапсырысберушіге ұсынғаннан  кейін  өндірістік  бөлім  кәсіпорынның  бухгалтериясынатапсырыстың ... ... ... жасайды,  содан  соң  тапсырыс  бойыншашығындар  жасау  процесі  тоқтатылады.  ...   ...   ...  ...  ...  ...   сол   қоймаға   ...   ... ... (мысалға, электротехникалық өнеркәсібінде).Сондай-ақ,  кез  келген  тапсырыстың  өзіндік  құны  бұрмаланбауы   ...  ...  ...  ...  ...   ...   пайдаланбағанматериалдық құндылықтар қоймаға  тапсырылады,  ол  ...  20  ... ...  ...  8010  (900)  ...  8030  (920)  ... ... корреспонденциясы|    |                                   |         ... ... ||№   ... операциялардың мазмұны   |Сомасы,  |                         ||    |                                   |тг.      |                         ||    |                                   |         ...       ...      ||1.  ... ... ... ...   |50000    |8010(900)   ...   ||    ...                          |         |            ...   ||2.  |Әр ... ... соңында       |13500    |8010(900)   ...   ||    ... ... ...    |         |            |            ||    ... ... жойылғанда       |         |            |            ||3.  | ... ... ... ... |70000    ...   ...   ||    |шығындары өнімнің өзіндік құнына   |         |            ...   ||    ...                      |         |            |            ||4.  ... ... шығарылған дайын |5000     |1310(201)   |8010(900)   ||    |өнімнің ... ... ...  |         |            |            ||5.  ... өндіріс               |100000   ...   ...   ||    ... ...        |         |            ...   ||    ...                           |         |            |            ||6.  ... өндіріс жұмысшыларына |150000   |8031(921)   |3350(681)   ||    ... ...                   |         |            |            ||7.  |Сол ... ...      |130000   |3350(681)   |3220(686)   ||    ... ...                 |         |            |            ||8.  ... ... ... ай  |8000     ...   |2930(126)   ||    |соңында ... ... ...     |         |            |            ||    ...                            |         |            |            ||9.  ... өндірістік негізгі    |25000    |8030(920)   |2420(130)   ||    ... ... ...         |            |            ||10. ... ... ақаулардан болған|12300    |8030(920)   ...   ||    ... ...                    |         |            ...   ||11. ... ... ... цехтары |16000    |1320(209)   ...   ||    ... ... ... ...      |         |            |            ||    ...                            |         |            |            ||12. |Ай ... көмекші өндірістің      |9000     |8010(900)   |8030(920)   ||    ... ... ...       |         |            |            ||    ... ... құнына             |         |            |            ||    ...                      |         |            |            ||13. |Цех ... ...       |140000   |8040(930)   |3350(681)   ||    ...                       |         |            |            ||14  |Цех ... ...   |125000   |3350(681)   |3220(686)   ||    ... ...               |         |            |            ||    |                                   |         |            |            ||15. ... ...         |11200    ...   ...   ||    ... ж\е цехтың басқа да     |         |            |            ||    ... ...            |         |            |            ||    ...                      |         |            |            ||16. |Ай ... ... ...     |10000    ...   |8041-8045   ||    |қорытынды шотқа жабылғанда         |         |            ...   ||17. ... ... ... ...  |6500     ...   ...   ||    |жойылса                            |         |            |            ||18. ... ... ... ... |14000    |8010(900)   ...   ||    ... ... құрылса             |         |            ...   |Бұл  ...  ...  ...  іс  жүзіндегі  өзіндік   құн   ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  аяқталмағанөндіріс ретінде  қарастырылады.  Тапсырыстық  ...  ...  ... ...  немесе  сирек  қайталанатын  тапсырыстарды  әзірлеукезінде материалдық  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жасау  және  өндіріс  ...  ...   ... ... ... қиындатады. Осы кемшілікті жою  үшін  өндірістің  ұзақциклінде ірі бұйымды әзірлеу кезінде (кеме  жасауда,  ауыр  ...  ... ...  ...  ...  ...  жекелегентапсырыс ашуды ұсынады, яғни олардың  әрбір  конструкциясы  аяқталған  болыпсаналады.Кіші сериялық өндірісте тапсырыс саны ағымдағы айда  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бір  ...  немесе  бірнешебұйымды  (тапсырыстарды)  әзірлеу  үшін  ...  ...  ...   мендетальдар (бөлшектер) есепте бөліп керсетіледі.Тораптар  мен  детальдардың  (бөлшектердің)  бірінші  түрі  ...  ...  ...  тапсырыстық  әдіспен,   ал   сериялық   немесе   ...  ...  ...  бұйымдар  —  екінші,  яғни   нормативтікәдіспен ұйымдастырылады. Сөйтіп, бұйымның  жалпы  құны  тапсырыс  ... ...  ...  ...  және  ...  әдісібойынша жалпы немесе сериялық өндіріс  тәртібінде  есептелген  тораптар  мендетальдардың (бөлшектердің) жалпы құнынан немесе өзіндік құнынан ... ... ... ... ...  және  кішісериялық   өндіріс   жағдайында   өңдірістегі   шығындарды   есепке   ... ... ...  ...  ...  ...  ...  ұсынуытиіс.Тапсырыстар    бойынша    ...    ...    ...     ... әрбір тапсырыстың  өзіндік  құны  есептелінеді.  Карточканыңнегізінде өнім бірлігінің өзіндік құнының есептік калькуляциясын жасайды.Шығындарды есепке ...  және  ...  ...  құнын  калькуляциялаудыңбөлістік әдісі өнімді  жаппай  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...  дейін  рет-ретімен  технологиялық  ... Бұл әдіс ... ...  ...  ...  кәсіпорындарында:металлургиялық, химиялық, мұнай өңдеу жөне басқа да  салаларда  қолданылады.Мысалы: мата тоқу ... үш ... ... - ...  тоқу  және  ... қара ... - ...  пеші,  болат  балқыту,  прокат;  ...... тері илеу және ... саласы бар.Дайын  өнім  немесе  шалафабрикат  ...  ...   ...  ...  әдіс  деп  ...  ...  ...  өндіріске   кеткеншығындар  олардың  әрбір  ...  ...  ...  яғни  ...  ...  ...  бөлістен  кейін  шалафабрикат  шығарылады,  ал  түптепкелгенде — дайын өнім ...  ...  ...  пайдаланылатын  жабдықтар,өндіріс    процесстерінің    арасындағы    үзіліс-іркілістер;    ...  ...  ...  мен  ...  да  өзіне  тән  жағдайларыескеріле  отырып,  ...  ...  ...  ...  ... Бұл ... ... жөніндегі шығындарды жоспарлау  мен  есепкеалуды, аяқталмаған өндірісті  есепке  алу  мен  бағалауды  ...  ... ... мен ... ... ...  құнын  калькуляциялаумүмкіндігі ескеріледі.Тікелей шығыстар (шикізат, негізгі материалдар, ...  ...  ...  т.б.)   ...   ...   ...   ал   әрбірбөлістердің  ішінде  —  ...  өнім  ...  ...  ...   ... немесе дайын бұйым).Үстеме  шығыстар  бөлістердің  арасына   таратылады,   ал   олар   ... ... ... өнім ... ... ...  қабылданғанкоэффициенттердің базасында жасалуы мүмкін.Бөлістік әдісін қолданған кезде нормативтік әдістің  негізгі  элементтері  —нақгы  ...  ...  ...  ...  ...  ...   сондай-ақнормалардың өзгеру есебін және олардың себебін табуды қолдану керек.Еңбек  шығындарын,  ...  ...   ...   және   ...  есеп  ...   энергетикалық,  материалдық  және  басқа  дашығыңдардың нақты  шығысын  ғана  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  негізделген  шығындар  да  көрініс  табуыкерек. Белгілеген ... ... әдіс ...  ...  ...   бір   түрі   ...   қарастырылады.   Кейде    "процесстіккалькуляциялау"  терминін  бөлістік  ...  ...  ...   қолданады.Шынында, олардың арасында - айтарлықтай шектеулер жоқ десек те ... ...  ...  ...  ...  ...   ... шығарылған өнімнің ассортиментінен, олардың сорттылығынан  болғанқосымша шығындар немесе үнемдеулер дер ... ... ... тиіс.2.2 Өнімнің өзіндік құнын есептеудің әдістеріӨнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың  және  ...  ...  ...  ...   екі   ...   ...   шалафабрикаттық   жәнешалафабрикатсыз.Шалафабрикаттық  нұсқа  әрбір  бөлістер  бойынша  есептік  ... және оған ... ... қоса ... ...  ... қайта жасауға жұмсалған  материалдық  және  еңбек  шығындарына  оданкейінгі ...  ...  ...  ...  шығындарын  қосып,  содан  соңөнімнің өзіндік құны анықталады.Бөлістік ...  ...  ...  ...  ...  алу  өндірісесебінің карточкаларында немесе әрбір қайта жасауға ашылатын  ...  ...  ...  бір  процессінде  әртүрлі  сорттағынемесе ... өнім түрі ... ... ... ... ...  ... түзету коэффициентін пайдаланады.Мұнай  өңдеуші  өнеркәсібінде,  өнім  ...  ...  ... бір өнім  ...  бірлігінен  алынған  коэффициенттер  жүйесіпайдаланылады. Егер  де  бір  шикізаттан  ...  ...  ...  ...  онда  олардың  арасында  тарату  коэффициентінің  көмегімен  өнімніңөзіндік ... ... ал ...  шығындары  әрбір  өнім  түрінің  арасынаүлес салмағы бойынша таратылады.Қарапайым, тапсырыстық  және  бөлістік  ...  ...  ... өнімнің нақты өзіндік құны  есептік  кезеңнің  соңында  ғана  ... ... ... ... ал ... өзі кәсіпорынның  (цехтың)басшылығының есеп беру кезеңі ішінде өндірістегі  іс  жүзіндегі  шығындардың(шикізатты  ...  ...  ...  ...  нормаларға  сәйкестігінқадағалап отыруға мүмкіндік бермейді. Бұдан басқа шығындарды  есепке  алудыңәдістерінің барлығында бүкіл шығарылған (шығарылатын) өнімнің өзіндік  ... ... ... ... орташа  деңгейімен  салыстырылады  жәнесоның нәтижесінде алынған мәліметтер бойынша ...  ... ... ... шын ... ... әрдайым  дәл  көрсетебермейді.Бұл кемшіліктерді жою үшін нормативтік әдісін  қолданады,  бұл  ... бір ...  және  ...  ...  ...  құны  ...  құнмен  салыстырылады.  Ал  нормативтік  өзіндік  ...   ... ... ...  осы  ...  ...  істеп  тұрған  өңдірістіктехнологияльық  процесстің,  сондай-ақ  материалдық,  еңбек  және  ...  ...  ...  ...  ...   ...   Нормативтіккалькуляциялауға   технологияны   жетіддіру   және   ...   ... ...  ...  ...  ...  ...  дәрежесінеқарай нормалардың өзгерістері  енгізіледі.  Шығындарды  есепке  алу  былайшақұрылған:  шығындардың  нормасынан  ...   ...   және   ...   ... ... ... ...  тікелей  өндіріс  процесінде  ықпалетуге бар ... ...  ...  есепке  алудың  және  ...  ...  ... ... ... ... өнім  шығаратын  кәсіпорында  (суэлектр станциялары,  кен,  көмір,  мұнай  мен  газ  ...  ... ... ... ... өндіріс болмайды  (егер  де  оларболса, онда оның ... ... ... және ... өзі  ... де ... өзінің есептік  саясатында  қарастырса,  онда  бұл  әдістіқолдануға рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістің  мәні  ...  ...  ... ... ... ... Өнім ... өзіндік  құнын  тікелейесептеу жолымен шығарады, яғни шығын деңгейін өндірістің натуралды  көлеміненемесе шартты —  ...  ...  жай  бөлу  ...  ...  ... ... ... көмір өндірісінде) әрбір технологиялық  процессбойынша есептелінуі мүмкін.Сонымен, көмірді өндіру өнеркәсібі бірнеше кезеңнен  тұрады:  дайындықжұмыстары, көмірді алу, ...  ...  ...  және  ...  (жоғарыға)шығару, сорттау, өңдеу, вагонға тиеу. Міне сондықтан бұл жердегі  шығындардыесептеу мен ... жай ...  ...  деп  аталуы  да  осыданшыққан. Мұнда кәсіпорын барлық шығындарды өндірілетін  өнімнің  бір  түріне,ал ... ... ... ...... өнімге  жатқызады,  албіртекті өнім шығарылатын жерде  калькуляциялаудың  барлық  баптары  бойыншаөндірістегі шығындарды  ...  ...  ...  ...  Көптегенкәсіпорындар жұмыс практикасында өндірістің  қарапайым  әдісінің  дұрыстығынжәне прогресшілдігін (іргелішілдігін) дәлелдеп берді. Өнімнің өзіндік  құнынкалькуляциялау мен ... ... ... ... төрт нұсқасы бар.Бірінші нұсқа  кезінде  тікелей  және  жанама  ...  ...  ... жұмсалған шығындардың белгіленген баптары бойынша  есепке  алынады.Өнімнің бір  өлшемінің  өзіндік  құны  барлық  өндірістік  ...  ...  ...   ...   ...   Бұл   өндірістерде   (су   ... құм, ... ... ...  ...  ... өнімнің құрамдас бөліктері болмайды.Екінші нұсқа аяқталмаған  ...  бар  ...  ...  ...  дайын  өнім  мен  аяқталмаған  ...  ...  ...  бөлудіңқажеттілігі  туындайды.  Бұл  нұсқа  1  текше  метр  ағаштың  өзіндік  ...   ...   ...   дайындау   өнеркәсібінде    ...  ...  ...  ...   ...   пайдалана   отырып,бағалайды.Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің бірнеше  түрлерін  ...  ... жылу мен ... ... ... мұнай  мен  газ  өндіретін,балық  аулайтын  кәсіпорындарда  ...  ...  ...  ... ... ... бойынша,  яғни  қарапайым  әдіспен  есепке  алынады,  алөнімнің өзіндік құны үйлестірілген әдіспен ... ... мен  ...  ...  ...  ...   ...   жер   астындағыскважина жабдықтарын  жөндеу,  жер  ...  ...  ... ... ... ... және ... жұмсалатын  шығындартікелей белгілері бойынша мұнайға, ал газ жинау және  тасылмалдау  жөніндегішығындар — газға жатқызылады. ... ... ... орташа  келісімдібағасы бойынша бағаланады және мұнай мен газдың жалпы табылған  (шығарылған)үлесіне тепе-тең мөлшерде мұнай мен газ арасында ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын анықтамай-ақшығындар есебін белістік немесе процесстік бойынша  ...  ...  Бұл  ...  ...  мен   құрылыс   материалдарын   шығаратынөнеркәсіп  қолданады.  Бұл  ...  ...  ...  ...  және  өнімніңөзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым және бөлістік  әдістері  үйлесімдіпайдаланылады.Өндірістегі  шығындарды  ...  ...  және  ...  ...  ...   нормативтік   әдісін   негізінен    ...    ... ... ... Дегенмен де, оны кіші  сериялық  жәнежекелеген ... ... ... ...  ...  ... ... өзіндік құнын  калькуляциялаудың  нормативтік  әдістері  бойыншажұмыстардың технологиялық және нормативтік ... ...  ...  Олкарталарда материалдардың, жалақының жұмсалуы және өнім  дайындауға  қажеттібасқа  да  шығындар  айқындалады.  ...  ...  ...  ... ... ... құны көрсетілген нормативтік  калькуляцияларыбойынша  жасалады.  ...  ...  ...  ...   ...   ... ... жөніндегі уақыт пен баға  нормаларын,  материалдар  менсатып алынған шалафабрикаттардың  жұмсалу  нормаларын  негізге  ала  ... ... таза ... ... ...  мен  сатып  алынғаншалафабрикаттарға  қолданылып  жүрген  баға  ...  жөне   ...  ...  мен  ...  ...  ...  бекітілген  тоқсандықсметасы ескеріледі.Нормалардың және  шығындар  сметаларының  өзгеру  тәртібін  рәсімдеп,сондай-ақ  ...  ...  ...  мен  бөлімдерінің   технологиялықпроцесстерін және ... да ... мен ... ... ...  ... арқылы   жүзеге  асырады.  Нормативтік  әдіс  кезінде  қоймалық  ... - ... ...  тәртіпке  келтірудің,  материалдарды  сақтаужәне  өндіріске  босату,  цех  бойынша  ғана  ...  ...  ...  ... ... ... ...  энергия  және  басқа  да  шығындар  тікелейжолмен өнімге  жатқызылса)  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тұтынылуын  анықтау  үшін  цехтарға  есептегіштер  менқұрылғыларды орнатудың маңыздылығы зор.Нормативтік әдістің кезінде әрекет етіп тұрған ... мен оның  ... ... ... керсетіледі. Мұндай шектеулер өндірісті  ұйымдастырумен технологиядағы кемшіліктерді дер кезінде жөндеуге, ресурстардың  тиімсізпайдаланылуына жол ... ... ...  ...  нормамен  салыстырғанда  ресурстардың   үнемделуінемесе артық  жұмсалуы,  нормадан  ауытқуы  ...  ал  ол  өз  ... ... - ... ...  ...  кемшіліктердің  барекенін баяндайды. Нормадан ауытқуларға ... және ...  ...  ...   ...  ...   ...   бойыншаашылған дабылдары жатады  (талап  ...  ...  ...  ...  ...  төлемдер  және   т.б.),   ...   ...   ... ... (түгелдеу тәсілімен, нақты рецептурасы бойынша алдын  -ала жасалған есептеулер және т.б.)Кұжатталмаған ауытқуларға ауытқудың ... ... мен оның  ...  ...   айырмасынан   шығады.   Әдетте,   олар   құжатталғанауытқулардың дұрыс есептелмеуінің нәтижесінен, ақау  ...  ... ... ... кем ... ... ...  менбұзылуынан,  аяқталмаған  өндірісті  дұрыс  бағаламауынан  шығады.  Егер  ... ... ... бар ...  онда  ол  ...  ... ... куәландырады. Ауытқу теріс те  (артық  жұмсалғаны)және оң да (үнемделгені) болуы ...  ...  ...  ...  ...  ... қарастырылмаған, қосымша жұмысқа жасалған  төленген  және  ... ... ... ... ...   ...   жекелеген   учаскелердің   жетістіктерін   баяндайды(материалдардың тиімді  пайдалануын  ашу,  материалдарды  ...  ... ...  ...  ...  құрал-жабдықты  тиімді  қолдану  жөнет.б.), және норма шығындарын үнемдеуді ... ...  ...  оң  ... мәніндегі қаражаттық үнемделгенін көрсете бермейді, ол тек норманың  шынарттырылған деңгейін пайдаланғандығын көрсетеді.Өндірісте материалдар қатаң  белгіленген  ...  ...  ...   ...   ...   ай   ...    ...    жұмсалғанматериалдардың деңгейін ескере  отырып,  материалдардың  шығынын  қолданыстажүрген прогресшіл ... ... ... ... ... ... ... тыс босатылуына құжаттар жасау, материалдарғажедел  бақылау  жасау  және  оларды  ...  тыс  ...  алып   ... ... қамтамасыз ету керек.Ақауға  шығарылған  өнімнің  орнын  ...  ...   үшін   ...  ...  ақау  туралы  актілер  негіз  болады.  Онда  бұйымның,бөлшектің коды,  өнімнің  ақауға  ...  ...  ...  көрсетіледі.Өндірістегі шикізат пен материалдардың сандық есебі жоспарлау бөлімінде,  алқұндық есебі бухгалтерияда жүргізіледі. Нормалардан ауытқуларды  ...  ... пен ...  ...  жұмсалуын  нормалауға  және  өндірістіктехнологиялық процесіне  ...  ...  ...  ... ауыстыру, оларды пайдалану және  т.б.  осы  ...  ... ... ... шығыны бойынша нормалардан ауытқуларды анықтау  үшінматериалдарды құжаттау, түгелдеу тағы ... да ... ...   ...   материалдарды   ауыстыру   салдарынан    ...  ...  жеке   -   дара   ...   ...   артықжұмсалғанын анықтау үшін пайдаланады. Жеке -  дара  материалдардың  шығынын,сондай-ақ  материалдардың  ауыстырылуымен  ...   ...   ... ... ...  ...  ...  материалдың  партиясын  салыстырып  көру   әдісіөндіріске   босатылған,   қымбат   ...   ...   ...   және    ... ... партиясы  бойынша  олардың  нормадан  ауытқуын  анықтауүшін қолданылады.Қолданып  ...  ...  ...   ...   ...   ... ... нақты шығысымен салыстыру арқылы анықтайды. Егер  де  бұлаталған әдісті қолдану қиындық тудырса, онда оның орнына ...  ... ...  материалдардың  нақты  шығысын  белгіленген  нормашығысымен салыстыру арқылы айлық , он  ...  бес  ...  бір  ...  ...  ...  ...  іс  жүзіндегі   шығынынанықтау ... ... бес ... он ... ... немесе әр  айдыңбірінші жұмыс күніне  жұмсалмаған  материалдарды  түгелдеу  (инвентаризация)жүргізеді. Ауытқуларды  анықтау,  ...  алу  үшін  ...  ...  бюросы  материалдарды   жұмсау   картасын   ...   ... ... ... ... сол ... жасалган  бұйымдардың(бөлшектердің)   саны   қөрсетелеуді.   ...   ...    ... ... ... есеп ... ... анықгалады.Есеп  деректері  (мәліметтері)   ...   ...   ...   ... ... шығындарының ауытқуы туралы цехтар есеп беріп отырады.Жалақыны  ауытқулар  ...  ...  мен  ...  ауытқу  бойыншаескереді. Бухгалтерия  есептелген  жалақы  сомасының  жұмысшылардан  алынғанөнім  саны  мен  ...  ...  ...  ...  Жұмыстың   қалыптыжағдайларынан ауытқығаны үшін үстеме  ақы  ...  ...  емес  ... ... ... артық жұмсаудьң басты себептерінің  бірі  болып  табылады.Жалақы бойынша нормадан ауытқуын талдау үшін және  дәл  ...  ...  ...  себептерін   және   жалақы   бойынша   нормадан   ... табу ... ... ... оқтын-оқтын ауытқулар  туралы,олардың себептері мен  кінәлі  тұлғалары  көрсетілген  рапорт  жасап  ...  ...  ...  мен  ...   ...   шығынның   сомасынаныктауды, әрбір баптар бойынша бекітілген сметадан ауытқуын ...  ... ... ...  ...  ...  алатын  қажетті  шараларды  ... ... ... етеді. Бұл үшін материалдар шығысына,  штаттықкестеге және лауазымды қызметкерлердің окладына жасалған ...  ...  емес  ...  ...  құралдардың  нормасының  негізіндеағымдағы жедел (оперативтік) бақылауын ұйымдастырады.Кәсіпорында   құндылықтарды   ...   мен   ...    ... ... ... және ... да ...  емес  сипаттағышығыстар толығымен ашыльп көрсетіледі. Өндірістік  емес  сипаттағы  шығыстарөнімді шығарумен байланысты болса, онда олар оның ...  ...  ... егер  де  олар  ...  шығарумен  байланысты  болмаса,  онда  олар  өнімтүрлерінің арасына таратылып, үстеме шығыстардың құрамында  өнімнің  ... ...   ...   қызметі   тарапынан   бақылау   жасауматериалдарды,  энергияны,  аспаптар  мен  ...  -   ...   ... ... мен ... түрлі жұмыстар мен  қызметтерді  тұтынумен  олардың ... ... ... ... ...  ...  сондай  -  ақ  қызметтердің  және   қызмет   көрсетуші   ... ... ... ... ... ... етуге тиіс.Машиналар  мен  жабдықтарды  пайдалану  мен   күтіп   ...   ... ... ...  ...  бұл  тобы  ...  бөліп  көрсетілетінболса) өнім түрлері бойынша таратады, бірақ ол ... ... ...  ... құрал-жабдықтың жұмыс істеген сағатының  деңгейі,  яғни  өндіріскеқажет болған машина сағатының саны  ескеріледі.  ...  мен  ... мен  ...  ...  ...  ...  тарату  кезінде  сметалық(нормативтік) ставкасын пайдалану керек, ал  олар  ...  ...  ... ... ... бойынша құрал  -  жабдықтардың  жұмыс  істеген  машинасағатының  саны  бойынша,  құрал   -   ...   ...   ...   ... шығын коэффициенті бойынша, және бір машина сағатының  ...  құны  ...  ...  Бұйымдарға  (бөлшектер   комплексіне)сметалық ... ... ... ...  ...  жабдықтардың  жұмысыменбайланысты    шығындар    мен    механикаландырылған    (станоктық)     ... ... ... жұмыстар бойынша  бөлек  -  бөлекалғанда, өндірістік  жұмысшыларының  ...  ...  ... ... ... мен ...  күтіп-ұстау  мен  пайдаланужөніндегі накты шығындар сметалық ставкалар бойынша  белгіленген  шығындарғатепе - тең ... өнім мен ... ... ... ... ... (егер  олар  жеке  топқа  бөлініп  алынбаған  болса,машиналар мен ... ... - ... мен ...  ...  ... алғанда) бұйымдардың  арасына  тарату  өндіріс  жұмысшыларының  негізгіжалақысының сомасына тепе - тең етіп бөледі.Ірі сериялық және ... ... ... шығындардың жиынтық  есебішығындардың  калькуляциялық  баптары  бойынша  машиналардың  типтері  немесебұйымдардың  біртекті  топтары  ...   ...   ...   ...  ...  ...  есеп  ...  кәсіпорын  бойынша,  ал   цехтыққұрылымы бар болса, онда цехтар бойынша жүзеге асырылады.Шығындардың есебін алу  ...  ...  ...  жүрген  нормаларжәне сол нормалардан ауытқыған сома бойынша жеке - дара  жүргізіледі.  ... ... ...  болу  ...  және  оған  кінәлі  тұлғаларды  ашуғамүмкіндік береді. Нормадан тыс ауытқулардың себептері және  кінәлі  ... ... ... ... ... Олар өнім түрлері  мен  шығын  баптарыбойынша есепке алынады, ал ... ... ...  ...  ... өнім ... өзіндік құнына пропорционалды  жолмен  нормативтікшығындар бойынша таратылады.Нормадан ауытқу әртүрлі себептердің  салдарынан  ...  онда  ...  ...  мен  ...  көрсетілген  дабыл  қағатын   құжаттарменрәсімделеді.Сонымен қоса, ауытқулар әртүрлі өзгерістермен байланысты болады,  атапайтқанда,  ...  ...  ...   ...   көтерілуініңнемесе төмендеуінің, ауыстырылуының  салдарынан  орын  алуы  ...  ...  ...  ...  өзгерістер  есеп  беретін  айдың  бірінші  күнінетуралап (ұштастырыльп) жасалады, ... олар ... етіп ...  ... ... ... ... калькуляцияда көрініс табуы керек.Ай басына қалған аяқталмаған  өндірісі  ай  ...  ...  ... ... ...  ...  шығыстары  есептік  айдағы  әрекет  етіптұрған  бірыңғай  нормасы   ...   ...   ...   ... байланысты есептік айдың  басына  аяқталмаған  өндірістің  ...  ...  ...  ...  ...  Қайта  есептеудің   нәтижесінорманың ... ... ... ... құрайды.Аяқталмаған өндірісті қайта есептеу түгелдеу кезінде тікелей шоттардыңмәліметтері бойынша, ал егер де ... ... ... ...  ... (коэффициенттің) көмегімен жасалады. Нормалардың өзгеруі  осы  бапбойынша аяқталмаған өндірістің қалдық  ...  ...  ... ... ... ...  есептік  айдың  барысында  өзгеруі  ...  ...  ... ... көрініс  таппауы  мүмкін.  Бұл  кезде  нормалардыңөзгерген жағдайы ...  сол  ...  ...  ... ... ......  шығыс  нормасының  өзгерісі,еңбек пен жалақы бөлімінде —  жұмыстың  ...  ...  ...  ... ... ... өзгерісі,  жоспарлау  бөлімінде  —  үстемешығыстарының баптарының нормасының өзгерісі.Нормалардың  өзгеруі  және  ...  жаңа   ...   ... ...  ...  ...  әсер  етеді.  Нормадан  ауытқуьнанықтау үшін өндіріске кеткен шығьнның есеп нормасымен де,  ...  ...  де  ...  ...  яғни  ...  есептеу  жолымен  анықтайды.Есептелген нормадан ауытқу және норманың өзгерістері өнімнің өзіндік  құнынажәне  аяқталмаған  өндірістің  ...  ...  ...  жаппайөндірістік сипаттағы  және  қысқа  ...  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ауытқулар  сомасы  тауарлы   өнімшығарылымының өзіндік құнына, ал  ...  ...  ...  ... бойынша толығымен  жазылады.  Нормалардың  өзгерулері  мен  ...  ...  ...  есебі  ведомостарында  көрсетілген  индекстердіңкөмегімен тауарлы өнімді ... мен ... ...  ...  ...  ...   өзгерулері   мен   нормалардан   ...   ...  ...   ...   ...   ...   нормалар   сомасынапроцентгік қатынасымен анықтайды.Шығарылған өнімнің нормативтік өзіндік құнын  анықтау  үшін  ... ... ... ... ...  ...  алу  кезінде,  бұл  топқакіретін  өнімнің  ...  ...  ...  құны  және   сол   ...  ...  калькуляциялық  баптар   бойынша   өндіріс   есебініңведомосына жазылады.Бұйымның бір түрі бойынша ... ... ... ...  ...  ...  ...  бойынша  өндірістік  есеп   ведомосындағы   өнімшығындарының нормативтік құны ... ... ...  ...  шығарылғанөнімнің нақты санына көбейту арқылы алынады.Өнімнің нақты өзіндік құнын анықтаған кезде есептік ... ... ... ... ... ... одан ауытқуларды шегереді.Мысалы: Кәсіпорын ай ішінде 26 станок әзірлеген, ал 10  ...  ... ... ...  ...  олар  ...  ...  ретінде  айсоңына қалдырылған.Бір станоктың нормативтік өзіндік құны 853,56 мың  теңге  құраған,  алоның ішінде: ... құны - 20,0 мың ... ... ақы — 40,0 мың  ... ... ... ... — 7,56 мың теңге; үстеме шығыстары  —  18,0мың теңге күраған.Ай ішінде әзірленген  станоктық  аналитикалық  есеп  ...  ... ... ... ... 22(мың теңге)|Шығын баптары       |Норма бойынша     ...            ...           ...         |720,0             |-40               |680,0             ...              |1440,0            |+80               |1520,0            ... аударылған|272,16            |+15,12            |287,28            ...          |                  |                  |                  ... ...    |                  |                  |                  ...               |648,0             |+36               |684,0             ||                    |3080,16           |+91,12            |3171,28           ... ... |Ай ... ішінде                    ... ...    ||              ...     |                               ...      ||              ...   |                               ...        ||              |           |                               ...              |           |                               ...            ||              |           ... ...              |                 ||              |           ... бойынша     |Нормадан  |                 ||              |           |                    ...    |                 ||              |           ...        |          |                 ||              |           |         ...  |          |                 ...   |680,0      |20,0     |520,0     |-40       |200,0            ...        |1520,0     |40,0     |1040,0    |+80,0     |400,0            ...     |287,28     |7,56     |196,56    |+15,12    |75,6             ...    |           |         |          |          |                 ...    |           |         |          |          |                 ...        |684,0      |18,0     |468       |+36,0     |180,0            ...     |           |         |          |          |                 ...         |3171,28    |85,56    |2224,56   |+91,12    |855,6            |Бұл ... ... өнім ...  және  ...  ...  келесітүрде таратылады: (мың теңге)Кесте 23Жоғарыда келтірілген мәліметтердің негізінде келесі  нысанда  бір  ... ... құны ... ... ... ...    ...    |Ауытқу                       ... ... ||                 ...    |                             ... құны    ||                 ...       |                             |                ||                 ...  |                             |                ||                 ... |                             |                ||                 ...   |                             |                ||                 |           ... ...   |Өнім     |                ||                 |           ...             ...                ...      |20,0       |-40,0              |-1,54    |18,46           ...           |40,0       |+80                |+3,08    |43,08           ...      |7,56       |+15,12             |+0,58    |8,14            ...       |           |                   |         |                ...       |           |                   |         |                ... ... |18,0       |+36,0              |+1,38    |19,38           ...            |           |                   |         |                ||                 |85,56      |+91,12             |+3,5     |89,06           ... калькуляциядан бір станоктың нақты өзіндік құны 89,06  мыңтеңге құрағанын  көреміз,  ...  3,5  мың  ...  ...  ... (89,06 - 85,56).Есептік айда барлық шығарылған  ...  ...  ...  қүны  ... (2224,56 + 91,12) ... және 91,12 мың ...  ...  деңгейікелтірілген. 2315,68 мың теңге сомасына  шығарылған  өнімнің  нақты  өзіндікқұны 221 - "Дайын өнім" шотының ... ... ... ...  ...  ...  ...  ашып,  оларды  келешекте  болдырмау  мақсатындатиісті шараларды қабылдауы керек.Қазіргі кезде кез – келген кәсіпорындарда шығындарды басқару және ... алу ... ... ...  ...  ...  ...  шығындары  жәнеөнімді сату - өндіріс  көлемінің  өсуімен  ...  ...  ...  бірге  материалды,  еңбек  және  қаржылық   ресурстарды   қолданылудеңгейіне байланысты өзгеруі мүмкін.Өндірістік шығындарды  ...  ең  ...  ...  кезіндеқолданылатын ресурстардың барлық түрлерін (еңбек және  материалды)  үнемдеу.Кез келген кәсіпорын өз қызметін жүзеге асырғанда, яғни өнім  ...  ... ... ... жұмсайды. Оған жататындар: жалақы төлеу, шикізат  сатыпалу, энергоресурстары және тағы басқалары жатады.Кешендік өндірісте бір  шикізаттан  бір  ...  ...  ... ... ... өнімді алса, онда оларды шығару  үшін  жұмсалған  жалпышығынды  өнімдердің  ...  ...  ...  ...   ...   ...  өзіндік  құнын  есептеуге  төменде  келтірілген  әдістің   бірінпайдаланады. Егерде технологиялық процессте шикізатты өндеу  ...  ... ... ... ...  ...  және  өндірістің  бұл  кезеңдері  ... ... ...  ...  бар  болса,  онда  соңғы  өнімге  немесешалафабрикатқа  бөлістік  калькуляциясын   ...  ...  ...  жалпышығыннан белгілі бір өнім түріне қатыстысын бөлу мүмкіндігі бар болса,  ондаоны ьікелей сол өнімнің ... ... ... ... келгенде, өндірістің және  оның  құрылымының  дамуы  үшін  еңбастысы оған ... ... ... ...  ...  шығындардыбарынша азайту шараларын қадағалап,  экономикалық  максималды  пайда  табудыіске асыру керек.Әлемдiк шаруашылықтың жаһандануына байланысты  ...  ... ... ... ...  ...  Ұйымына  өтуге  дайындалуыда.  Ол  ...   ...   ...   ...   ...   ...    қатар,экономиканың негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта  және  ... ...  ...  ...  ...  ...  өнеркәсiп  кез-келгенмемлекет экономикасының түп  қазығын  құрайды  ...  оны  ...  ... үшiн ... ... ... ету  бәсекегеқабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.Ендiгi елiмiз экономикасының тиiмдi дамуында ... ... ... ...  ...  ...  ...  бөлiгiнiң  80%-ынанастамының  тозуына  байланысты,  iшкi  қаржы   капиталдары   және   ... ... ... арқылы тозған өндiрiстiк капиталдарды  әлемдiкбәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы  құрал-жабдықтармен  өндiрiстi,  ... ... ... ... ету ... ... ...  көрсету  және  өндiрiс  саласы  деген  екi  үлкентармағы бар. ... ... ...  ...  саласында  шектеулi  ресурстар,оларды тиiмдi пайдалану деген ұғымдарды  ...  ...  ... ... технологияларды дамыту, шығынды  азайту,  инновациялықжаңалықтар енгiзу болып ... ...  ...  ...  ...  үшін  ...  ... және ішкі резервтеді дер кезінде ашуға және өнімнің  өзіндік  құнынжоспарлауға, өнімге, жұмыстар мен ... ... және ...  ... пайдаланылады.Өндірісті ұйымдастыру ерекшеліктері мен  технологиясына  байланыстыөндірістегі  шығындарды   ...   ...   және   ...   ...   ... ... ... қолданылады. Халық  шаруашылығының  түрлісалаларындағы кәсіпорындарда қандай да бір әдісті  қолдану  өнімнің  ...  ...  ...  алу   және   ...   ...   негізгіережелеріне сәйкес белгіленеді.Калькуляциялау кезінде  өнімнің  өзіндік  құнының   ... ... ... объектісін дұрыс белгілеу өте үлкен рөль атқарады.Шығындардың  есеп  ...  ...  сол  ...  ... есебі саналады. Калькуляцияның объектісі  болып  өнім  ...  ...   ...   ...   есеп   ...   өте   ... объектісімен сәйкес келеді.Кәсіпорын шығындары   (негізгі  еңбек,  ...  ...  ... ... шығындар) өндірістік өнімнің есебі және  сатылған  өнімніңөзіндік құнының есебі ретінде ... ...  Бұл  ...  жекелеп  немесеөндірілген және сатылған  өнімнің  ...  құны  ...  ...  ...  ...  ...  шығындарын  реттеп  тиімді  ұйымдастыруда   ... ... ... ... зор болып табылады.Өндірілген өнімнің өзіндік  құны   ...  ...  ...  ... ... өндірістік шығындарды есепке алады. Өндірістік  шығындардыңөндірілген  ...  ...  ...  енуі  ...  ...   ... ... ұлғаюы немесе кемуі мүмкін.Отандық экономикада бүгінде тұрақты ... яғни ... ... ... ... ... олар  көп  мөлшерде  экономикалықшығындарға ұшырап отыр.  Ал  ...  ...  яғни  ...  өндірісматериалдарының шетелдерден импортталуына байланысты  олардың  да  шығындарыжоғары  ...  ...  Осы  ...  ...  шешу  үшін   ҚазақстанРеспубликасы  бүгінде  экономикалық  дамуды   шикізаттық   бағыттан   ... ... ... ... ...  ...  ретіндеқолға алды.Кәсіпорынның  шығаратын  тауарларының  мөлшерін  рыноққа  ұсынуы,  ...  ...  ...  және  сол  ...   ...   ... ... байланысты болады. Бұдан  шығатын  қорытынды,  тауарлардыөндіру  және  сатуға  ...  ...   білу   ...   ... ... ... ... бірі болып табылады.Шығындар –  бұл  ...  ...  ...  және  ... іске ... үшін ... ... ақшалай түріндегі  шығындары.Өндіріс процессінде айқын шек қоятын шығындар және олардың маңызы  менпрактикалық қызметіндегі ... ... ... ... маңызы болатын ең тұрақты және ауыспалы шығындарға бөлу  ... ... осы ... ... ішіндегі сомасы өнімді өндіру және  онысатудың мөлшеріне құрылымына ... ... ... ...  ...  ... осы ... уақытқа өнім өндірудің мөлшеріне  және  сатылуына  ... ... ... ... ... өндірілген өнімге де төленуі тиіс, алауыспалы шығындармен ... ... ...  өзгерту  жолымен  басқарылуымүмкін.  Шығындар  бухгалтерлік   және   экономикалық   ...   ...  ...  деп  ...   ...  ...   үшінжеткізушілерге төлейтін төлемдердің  барлық  ...  ...  Олар  ... ... сыртқы (анық  және  ақшалық)  және  ішкі  ...  ... ...  ...  ...  ...  болатын  шығындарды  есепкеалғанда, олардың шығу орнына байланысты калькуляциялау  әдістерін  пайдалануүлкен рөль атқарады. ... ... ... ...  қызметінебайланысты,  өнім  өндіру  циклінің   ұзақтығына   ...   ...  ...  ...  ...  алу   мен   калькуляциялау   ... ... ...  ...  байланысты  өндірістік  шығындардыесепке алу мен  өнімнің  өзіндік  құнын   ...  ...  ... маңызды орынға ие.Өндірістік  шығындар  (негізгі  еңбек,   ...   ...   ... үстеме шығындар) өндірістік өнімнің есебі және  сатылған  өнімніңөзіндік құнының есебі ретінде көрініс табады.  Бұл  есептер  ...  ... және ... ... өзіндік құны есебі болуы мүмкін.Өндірілген өнімнің өзіндік  құны   өндірістік  мерзімдегі  ...  ... ... өндірістік шығындарды есепке алады. Өндірістік  шығындардыңөндірілген  өнімнің  ...  ...  енуі  ...  аралығында   аяқталмағанөндіріске байланысты ұлғаюы ... ... ... ... ... ... шығындардың, яғни өндірістік құрал-жабдықтардың дерліктей тозуымен байланысты олар  көп  ...  ... ... ...  Ал  айнымалы  шығындардың,  яғни  көптеген  өндірісматериалдарының шетелдерден импортталуына байланысты  олардың  да  ...  ...  ...  Осы  ...  ...  шешу  үшін   ...  бүгінде  экономикалық  дамуды   шикізаттық   ...   ... ... экономикаға өтуді басты  бағыт  ретіндеқолға алды.Қолданылған әдебиттерОқулықтар:1) А.Қ. Мейірбеков,   Қ.Ә. Әлімбеков. «Кәсіпорын ... ... -  ... 2007 ж.2)   ...  ... финансы. – СПб: Питер, 2002. – 544 с.3)  Карлин Т.Р. Маклин III Альберт Б. Анализ финансовых ... (на ... – М., 1998.4) ...  Е.  С.  ...  ...  ...  и  практика.  –  М.:“Перспектива”, 1996.5) Горфинкель В.Я., Купряков  Е.М.   ...  ...  М:  ...  ибиржи, 1996г.6)  Дюсембаев  К.Ш.  Анализ  финансового  ...  ...  ... – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.7) Мельников В.Д.  Ли  В.Д.   Общий  курс  ...  ...... ... ... 2001. – 285с.8) Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.9) Любушкин Н.П. Анализ ... ...  ... пособие для вузов. – Москва, 2000г.10) Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi,1998.11) Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. ... ... – А, 1996.12) ... Ә. ... және ... есеп ... ... оқулық, - Алматы 2006 жыл.13) Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего  субъекта:Учебн. ... – М.: ... и ... 1994.14) Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылықжағдайын ... / Оқу ...... ... 2001. – 330 ... ... Қ.К., ... З:Н., Құдайбергенов  Н.А.  Бухгалтерлік  есеппринциптері: Оқу құралы. – ... ... 2003. – 360 ... ... В.Л. ... учет  ...  субъектов.  –  Алматы,2004.17) Радостовец В.К., Радостовец В.В.,  Шмидт  О.И.  Бухгалтерский  учет  ... – А.: ...... ... ... Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализапредприятия. М.: Научно-производственная фирма «ЮНИ-ГЛОБ»  совместно  ... ... ... ...  «Гермес»  ЖШС-нің 2008 жылғы «Жылдық қорытынды есебі» - www. ... ...  
        
      

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өнімділігі 30 тонна/тәулігіне модифицирленген майлар цехын жобалау71 бет
Шығындарды есепке алу мен өнімнің өзіндік құның калькуляциясының нормативтік әдістері26 бет
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялаудың және шығындарды есепке алудың нормативтік тәсілі40 бет
Аяқталмаған өндірісті бағалау,есептеу және шығындардың аналитикалық есебі16 бет
Кәсіпорынның технико-экономикалық және өндірістік шығындары96 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау95 бет
"Бейсик тілінде берілген есепке программа құру."20 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь