Отбасы тәрбиесін жетілдіруде психологиялық қызмет көрсетудің маңызы

М А 3 М Ұ Н Ы

К I Р I С П Е ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 бөлім. БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ
АДАМГЕРШІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДА
ОТБАСЫНЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ
1.1. Отбасы . адамгершілік тәрбиесінің негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Отбасы тәрбиесінде халық педагогикасының озық
үлгілерін пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.3. Оқушыларды тәрбиелеуде сынып жетекшісінің оқушыларды жете танып.
білуінің маңыздылығыы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36

2 бөлім. ОТБАСЫ ТӘРБИЕСІН ЖЕТІЛДІРУДЕ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ МАҢЫЗЫ
2.1. Мектеп психологиялық қызметінің ата.аналармен ынтымақтастығының
маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48
2.2. Оқушылар және олардың ата.аналарымен жүргізілген
психокоррекциялық іс.шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58

Қ О Р Ы Т Ы Н ДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕ Р ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..77
КІРІСПЕ

Тәрбие қоғамдық құбылыс, қоғам мен жеке тұлғаның арақатынасын қамтамасыз ететін басты жүйе. Тәрбие процесінің негізгі мақсаты - жеке тұлғаны әлеуметтендіріп, оның жағымды қасиеттерін дамыту, қоршаған ортадағы адамдармен тіл табысып, өзіне және басқаларға ыңғайлы болу болып табылады. Оқушылардың сапалы тәртібін, жағымды мінезін қалыптастыру, оған сәйкес сезімін және сенімін тәрбиелеу отбасының және оқу орындарындағы тәрбиешінің функциясын атқаратын барлық қызметкерлердің негізгі мақсатқа бағытталған іс-әрекетінің тиімділігіне байланысты. Дегенмен бұл жерде отбасының да алатын ролі ерекше. Ұлы педагог В.А.Сухомлинскийдің айтуы бойынша "Егер баланы тәрбиеленген дәрежеге жеткізудің сәті түссе, адамгершілік тәрбие жеке адамды жетілдіруде тиімді ықпал жасайды. Егер біз балаға қуаныш пен бақыт бере алсақ, ол бала дәл сондай бола алады".
Осы проблеманы шешуге мектеп психологінің қосатын үлесі өте үлкен. Мектеп психологі мектеп пен отбасының бірлесіп атқаратын қызметін ретке келтіруге және ата-аналарға педагогикалық-психологиялық білім беруге белсенді қатынасады. Дүние жүзінде, оның ішінде біздің отанымыз Қазақстанда, әрбір ұрпақтың жеке тұлға болып қалыптасуында ізгілік, яғни адамгершілік тәрбие шешуші фактор болуы заңдылық. Жеке тұлғалық қасиеттерді қалыптастыру барысында адамгершілік тәрбиесі - үзідіксіз жүргізілетін процесс. Ол адамның өмірге келген күнінен бастап өмір бойы жалғаса береді. Оның мазмұнын оқушының жеке бас қасиеттерінің кең шеңберін қамтиды. Оқушыларға адамгершілік тәрбие беруде отбасы мен мектептің орны ерекше. Өйткені бала туған күннен бастап ата-анасының аясында өсіп, өмірлік тәжірибесі қалыптаса бастайды. Бала мектеп табалдырығын аттаған күннен бастап оны тәрбиелеумен қатар ана-аналарға тэлім-тәрбие жұмысының мақсаты мен міндеттері туралы, оларда орын алатын жағымсыз мінездерді қайта құру жолдары, оқыту мазмұнын балаларға толық меңгертудегі отбасының көмегі т.с.с. мәселелер бойынша көптеген проблемаларды түсіндіру мектеп қызметкерлеріне жүктеледі.
Мектепте психологиялық қызмет құрылуымен байланысты психолог ата-аналар арасында психологиялық ағарту жұмысын басқаратын адам. Сондықтан әр психолог өз жұмысының мазмұнын анықтағанда отбасымен жүргізетін іс-шаралар жүйесін толық қамтуға тиіс. Біз осы проблемаға өз үлесімізді қосу мақсатында және отбасына психологияльщ қызмет көрсету жолдарын анықтап алу үшін диплом жұмысымыздың тақырыбын "Оқушылардың ата-аналарына психологиялық қызмет көрсету жұмысын ұйымдастыру жолдары» деп атадық.
Зерттеу объектісі: мектеп психологиялық қызметі.
Зерттеу пәні: мектеп психологінің бастауыш сынып оқушыларының ата-аналарымен жүргізетін жұмысы.
Зерттеу базасы Шымкент қаласының Н.Оңдасынов атындағы № 38 гуманитарлық мектеп гимназиясы, № 70 бастауыш мектеп бала-бақша.
Зерттеу мақсаты: психологтің оқушылардың ата-аналарымен жүргізетін жұмыстарының маңызын теориялық тұрғыдан негіздеу, және практикалық жағынан іске асыруда отбасының алатын орнын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді талдау нәтижесінде оқушылардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудағы отбасының маңызын ашу;
оқушылардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға ата-ана тәрбиесінің ерекше орын алатынын көрсету;
психологтың отбасына көрсететін көмектерінің маңызын ашу;
психодиагностикалық және коррекциялық жұмыстарда пайдаланылатын әдістемелерді жинақтау және оларды қолдану жолдарын көрсету.
Зерттеудің практикалық мәнділігі: зерттеу нәтижелерін мамандық іс-тәжірибе барысында студенттер, сынып жетекшілері бастауыш сынып оқушыларына тәрбие жұмыстарын жүргізгенде, мектеп психологі ата-аналарға психологиялық қызмет көрсету барысында пайдалануна болады.
Дипломдық зерттеу барысында келесі зерттеу әдістері қолданылды: бастауыш мектеп оқушыларының ата-аналарымен және әртүрлі жастағы оқушылармен қарым-қатынас мәдениетін зерттеуге арналған „Отбасылық қарым-қатынастың аймағы" тесті (Авторы: отбасылық психотерапевт Э.Г.Эйдемиллер, Санкт-Петербург), Кондаштың «Әлеуметтік - ситуациялы мазасыздану шкаласы», «Жануарлар мектебі» жобалау әдістемесі» (мектепке оқушылардың бейімделеуін диагностикалау), коррекциялық сабақтар және ойын тренингтері пайдаланылды.
Диплом жұмысын орындау келесі екі кезеңде жүрді. Бірінші кезеңде жеке тұлға дамуына отбасының қосатын үлесін анықтаған ғалымдар еңбектерін талдай отырып балалардың отбасындағы қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеуге арналған ғылыми әдістемелік әдебиеттер талданды және дипломдық зерттеу тақырыбы, зерттеу жұмысының ғылыми аппараты анықталды. Екінші кезеңде мектеп оқушыларының қарым-қатынас мәдениеті, олардың мазасыздануы, оған әсерін тигізетін себептер, оқу мотивациялары зерттелінді, зерттеу нәтижелері талданды, оқушылардың қарым-қатынас мәдениетін тәрбиелеуге арналған арнайы коррекциялық сабақтар мен ойын тренингтері жүргізілді, ата-аналарға арналған сабақтар ұйымдастырылды.
Диплом жұмысы кіріспе, екі бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімі және қосымшалардан тұрады.
        
        М А 3 М Ұ Н Ы
К I Р I С ... ... ... ... ... ... ҚАЛЫПТАСТЫРУДА
ОТБАСЫНЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ
1.1. ... - ... ... ... ... ... ... озық
үлгілерін
пайдалану...................................................................
.........................17
1.3. Оқушыларды тәрбиелеуде сынып жетекшісінің оқушыларды жете танып-
білуінің
маңыздылығыы...............................................................
......................36
2 бөлім. ОТБАСЫ ТӘРБИЕСІН ЖЕТІЛДІРУДЕ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ МАҢЫЗЫ
2.1. Мектеп психологиялық қызметінің ата-аналармен ынтымақтастығының
маңызы......................................................................
...........................................48
2.2. ... және ... ... жүргізілген
психокоррекциялық ... О Р Ы Т Ы ... ... қоғамдық құбылыс, қоғам мен жеке ... ... ... басты жүйе. Тәрбие процесінің негізгі мақсаты - жеке
тұлғаны әлеуметтендіріп, оның жағымды ... ... ... ... тіл ... өзіне және басқаларға ыңғайлы болу болып табылады.
Оқушылардың сапалы тәртібін, жағымды ... ... оған ... және ... ... ... және оқу ... тәрбиешінің
функциясын атқаратын барлық қызметкерлердің негізгі мақсатқа бағытталған іс-
әрекетінің тиімділігіне байланысты. Дегенмен бұл жерде ... да ... ... Ұлы ... В.А.Сухомлинскийдің айтуы бойынша "Егер баланы
тәрбиеленген дәрежеге жеткізудің сәті түссе, адамгершілік ... ... ... ... ... ... Егер біз ... қуаныш пен бақыт
бере алсақ, ол бала дәл сондай бола алады".
Осы ... ... ... ... қосатын үлесі өте үлкен.
Мектеп психологі ... пен ... ... атқаратын қызметін ретке
келтіруге және ата-аналарға ... ... ... қатынасады. Дүние жүзінде, оның ішінде ... ... ... ... жеке ... болып қалыптасуында ізгілік, яғни
адамгершілік тәрбие шешуші фактор болуы заңдылық. Жеке тұлғалық ... ... ... тәрбиесі - үзідіксіз жүргізілетін
процесс. Ол ... ... ... ... ... өмір бойы ... ... мазмұнын оқушының жеке бас қасиеттерінің кең ... ... ... ... беруде отбасы мен мектептің орны ерекше.
Өйткені бала туған ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Бала мектеп табалдырығын аттаған күннен
бастап оны тәрбиелеумен қатар ана-аналарға ... ... ... міндеттері туралы, оларда орын алатын жағымсыз мінездерді қайта құру
жолдары, оқыту мазмұнын ... ... ... ... көмегі
т.с.с. мәселелер бойынша көптеген проблемаларды түсіндіру ... ... ... ... ... ... психолог ата-аналар
арасында психологиялық ағарту жұмысын басқаратын адам. ... ... өз ... ... ... ... ... іс-шаралар
жүйесін толық қамтуға тиіс. Біз осы ... өз ... ... және ... ... қызмет көрсету жолдарын анықтап алу
үшін диплом жұмысымыздың тақырыбын "Оқушылардың ата-аналарына ... ... ... ұйымдастыру жолдары» деп атадық.
Зерттеу объектісі: мектеп психологиялық қызметі.
Зерттеу пәні: мектеп психологінің бастауыш сынып оқушыларының ата-
аналарымен ... ... ... ... ... ... ... № 38 гуманитарлық
мектеп гимназиясы, № 70 бастауыш мектеп бала-бақша.
Зерттеу мақсаты: психологтің ... ... ... маңызын теориялық тұрғыдан негіздеу, және практикалық жағынан
іске асыруда отбасының алатын орнын анықтау.
Зерттеу міндеттері:
ғылыми-педагогикалық әдебиеттерді ... ... ... ... ... отбасының маңызын ашу;
оқушылардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға ата-ана тәрбиесінің
ерекше орын алатынын көрсету;
психологтың отбасына көрсететін көмектерінің маңызын ашу;
психодиагностикалық және ... ... ... ... және ... ... жолдарын көрсету.
Зерттеудің практикалық мәнділігі: зерттеу нәтижелерін мамандық ... ... ... сынып жетекшілері бастауыш сынып оқушыларына
тәрбие жұмыстарын жүргізгенде, мектеп психологі ата-аналарға психологиялық
қызмет ... ... ... болады.
Дипломдық зерттеу барысында келесі зерттеу әдістері қолданылды:
бастауыш ... ... ... және ... ... қарым-қатынас мәдениетін зерттеуге арналған „Отбасылық қарым-
қатынастың ... ... ... ... ... ... ... «Әлеуметтік - ситуациялы мазасыздану шкаласы»,
«Жануарлар мектебі» жобалау әдістемесі» (мектепке ... ... ... ... және ойын ... ... жұмысын орындау келесі екі кезеңде жүрді. Бірінші кезеңде ... ... ... ... ... ... ғалымдар еңбектерін талдай
отырып балалардың отбасындағы қарым-қатынас ерекшеліктерін зерттеуге
арналған ғылыми әдістемелік ... ... және ... ... зерттеу жұмысының ғылыми аппараты анықталды. Екінші кезеңде
мектеп оқушыларының қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... оқу мотивациялары зерттелінді, ... ... ... ... мәдениетін тәрбиелеуге
арналған арнайы коррекциялық сабақтар мен ойын тренингтері жүргізілді, ата-
аналарға арналған сабақтар ұйымдастырылды.
Диплом ... ... екі ... ... ... ... ... тұрады.
I бөлім. БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛЫРЫНЫҢ АДАМГЕРШІЛІЛІК ҚАСИЕТТЕРІН
ҚАЛЫПТАСТЫРУДА ОТБАСЫНЫҢ ... ... ... - ... ... ... ... баласының шыр етіп келгенде есігін айқара ашып енетін
үйі, өсіп ержететін, тәрбие ... аса ... әрі ... ... ... Қай заманда болса да, үйелменнің адамзат ұрпағына ететін ... ... ... ... ... күшімен салыстыруға болмайды. Себебі,
үйелмен мүшелерінің бір-біріне кісілік қарым-қатынас, ... ... ... жайымен, жанының табиғи бірлігіне, тұтастығына
негізімен жақындық, үйелмен тәрбиесінің күші осында.
Отбасы ғасырлар бойы өмір ... келе ... адам ... ... Халықтың салт-дәстүрін әдет-ғұрыптарының сақтаушысы. Сондықтан
отбасы тәрбиесі халықтың ой арманымен мол ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып жеткен тарихи ... ... ең ... ... ... оның негізгі мақсаты балалар тәрбиесі. Әрбір
отбасыда балалардың адамгершілік қасиеттерін қалыптастыру ең бірінші ... ... ... Біз бұл бөлімде отбасының бала тәрбиесіндегі
алатын орнын және отбасы тәрбиесімен ұстаздар ... ... ... ... мен ... көп, әсіресе, көргенді,
ынтымақты, тату-тәтті тұратын отбасында шаңырақ шаттығы-негізінен, қоғамдық
сананың адамгершілік, кісілік, қайырымдылық, әдептілік, ... ... ... ... ... ... Бала үшін отбасында ең
алдымен, әке-шашесінің, ата-әжесінің ... да ... ... ... ... зор. Бала өз ... тән кісілікті,
әдептілікті, қайырымдылықты, ... ... да ... рет осы ... ... Үй ... ... айтылатын қариялардың ұлағатты
өсиеттері мен ақылы, ал ... ... ... сый ... адал көңілі,
әдепті қылықтары, ерке-назы, әзіл-оспағы, ... ... ... ... ... ... өмірінің ерекше бір
байлығы, әшекейлі ... ... ... ... ... бақытты, олардың
өмірден алатыны да, өмірге беретіні де көп болады.
Мектеп осы уақытқа дейін балалардың бойындағы қабілетін, қайсы ... ол ... мен ... ... қай ... ... ... шеше алмай келеді. Соның салдарынан дүниеде ... ... ... ... дұрыс таңдай алмай қиналады,
сәтсіздікке ұшырайды. ... мен ... осы ... шешуге
тигізетін пайдасы мол. Арманшыл талапты жастарға мамандық таңдау үстінде
дұрыс бағыт, кеңес беретіндер, ... ... ... ... да, ... де ата-аналарынан артық білетін
адам жоқ. Адамның ең асыл қасиеттерінің бірі - оның жұртқа ... ... Ол ... ... ... ... Ол ... адал ақ
көңілі, жұмсақ алақанының көмегімен ұрыс-таласы, ... ... ... ... ... ақ ... ... арнап айтылған
"бір кісілік орын бар" ... ... ... куәсі. Отбасы мүшелерінің әрбір
іс-әрекеті, тындырған не ... ... ... ... жағдайда
көрсеткен мінез-құлқының қырлары, бір-біріне тигізетін көмегі, не зияны
түгелдей ... ... ... ... өтіп ... не ... деген
бағаларын алады. Отбасында жарасымды орнын тапқан салттар мен дәстүрлер аса
тиімді тәрбие құралына айналады. Отбасы тәрбиесінің ... ... ... қоғамдық тәрбиенің міндеттері мен ұштастыра білсек, оның
берері мол.
Баланы ... ... ... мән ... бұл ... нәтижесіз
болары күмәнсіз. Абай былай дейді: "Балаға көбіне үш алуан түрлі мінез
жұғады. Біріншісі-ата-анадан, ... ... - ... ... ... бала ... ... көрсе, сонысынан көбірек
жұғады". Сондықтан жұмыс қаншалықты қауырт болса да, ... ... ... де ... бала ... ... ... Балалардың болашақ
қадамы отбасында басталатыны бәрімізге аян. Бала ... ... ... ... ... ... да ең ... отбасыда алады. Ата-аналар балаларын
мәдениетті, кішіпейіл адал азамат етіп өсіргілері келсе, ең алдымен ... ... таза адам ... ... ... ... ... бойында
теріс қылықтардың пайда болу себебін отбасыдағы үлкендер өздерінің бойынан
іздемейтіні өкінішті.
А.С.Макаренко ата-аналарға арнаған бір сөзінде былай ... ... - ... ... ... шешуші құрал. Егер сіз
дөрекі және мақтаншақ немесе маскүнем болсаңыз-онда сізге ... ... ... жоқ. Сіз ... ... ... ... әңгімелесіз,
қалай қуанып, қалай қайғырасыз, достарыңызбен және қас адамдарыңызбен қалай
қатынас жасайсыз, сіз қалай ... ... ... ... ... ... ... мұның барлығының да бала үшін ... ... Ол ... ата-аналар беделі туралы үлкен сөз көтеріп бала ... ... ... ... ... шын ... ие ... отбасыларда олардың жай ғана реніш
білдіруі, ескерту жасауы баланы теріс ... ... үшін ... ... балалар ата-анасымен ашылып сөйлеспейді. Олардың
ескертпелеріне дөрекілікпен қарсыласумен жауап береді. ... ... ... ... ... ... бар зейінімен тыңдайды. Ал
ақылы ... ... мен ... ... ... жасөспірім үйдегі үлкендерге
енді ересек көзбен қарайды. Бірақ бұл жағдайды ... ... ... Олар ... тәрбиелегнеде қорқытумен, күш көрсетумен ... ... ... ... ... нашар мінез-құлықты балалардың
өсетініне ата-аналар түсінбейді немесе онша мән ... ... ... ... жас буынның ата-аналарына сенімі мен
құрметін күшейтетін тәсіл. ... ... ... беделіне бой
ұрады. Адал да еңбекқор адамдарына өндірісте болсын, үйде болсын, ... ... ... ... ... әлі де ... тек ... жетістіктері туралы ған айтқанды жақсы көретін, ... ... ... менмендікпен қарайтын адамдар бірен-саран
болса да кездесіп ... ... ... естіген балалар да жолдастарына
көкіректік көрсетіп, әкесінің лауазымын, ... ... ... ... ... балаларына уәде беру, түрліше сыйлықтар ұсыну
арқылы айтқандарын тыңдатады.
Әрине отбасында баланы мадақтау, оларға түрліше сыйлықтар беру ... ... ... бірақ жақсы қылықтар көрсеткені үшін сыйлықтар
ұсыну мүмкін емес. Мұндай жағдайда бала ... ... ... ... ... ... ... алу үшін деп ұғып, үлкен сыйлық алу ... ... ... ... ... ... бала ... мен
мектеп және Отан алдындағы борышын толық ... ... өсуі ... ... баласының тәрбиесі үшін Отан алдында, мемлекет алдында ... ... ... балалардың мінез-құлқын, бейімділігін сынып ... ... ... жүктемені орындауын, мектептегі
сабаққа ынта-жігерін айта ... осы ... тән ... ... ... ... әр ... айтқан ойларды әртүрлі қабылдап жатады.
Бірі ерекше ілтипат көрсетсе кейбіреулері жақтырмайды. ... ... ... ... ... олармен тіл табысып отыруы керек.
Мектеп оқу-тәрбие жұмысының ... ... ... ... ... барлық жұртшылықты қатыстырады. ... ... ... ... пен ... ... міндеттері бір екенін
ата-аналар жақсы түсіністе болуы қажет.
Мектеп осы уақытқа дейін балалардың бойындағы қаблетін, қайсы нэрсеге
бейімділігін, ол ... мен ... ... қай ... ... ... шеше ... келеді. Соның салдарынан дүниеде миллиондаған
адамдар өзінің болашақтағы орнын ... ... ... ... ... Ал отбасы мен ата-аналардың осы проблемаларды ... ... мол. ... ... сырын да, қабілетін де ата-аналарынан артық
білетін адам жоқ. Адамның ең асыл ... бірі - оның ... ... Ол қасиет негізінен отбасында қалыптасады. Даму процесінде
баланың мінез-құлқы мен іс-әрекетіндегі негізгі өзгерістердің бәрі ... ... ... ... көрініс беруі.
Кіші мектеп жасындағы балалардың анатомиялық, физиологиялық және
психологиялық даму ерекшеліктері ... ... ... Д.Б. ... А.Ф.Обухова т.б. көптеген психологтар
еңбектерінде жан-жақты ... ... ... 70-ші ... ... және педагогикалық зерттеулерде акселерция туралы ой-пікірлер
кеңінен талдана бастады. Олардың негізгі ғылыми ... ... ... ... дене ... және ... дамуындағы
нормативтердің өзгеруі. Сонымен қатар оқыту ... ... ... оған негіз болатын барлық факторлар талданды. Дегенмен бұл еңбектермен
ата-аналар өз бетімен танысып, баланың ақыл-ойының дамуын ... ... ... ... ... болмайды. Сондықтан психологиялық
ағарту жұмысы барысында үйрету процесінің ... ... ... жете ... ол ... көпшілікке жеткізуі керек.
Қазіргі кездегі оқыту және үйрету ... ... ... ... Халл ... үйрету психологиясына негізделген. Бала судың тасуы
неліктен болатынын білмейді. Оған ... ... ... ... ... соң ол осы ... ... бойынша қайталап
алып, енді білетін болады. Адамның ... әр ... ... ... көп сатылы процесс. Мысалы, сенсорлық және ... ... ... ... ... ... қабылданған бейнелерді қабылдау,
сондай-ақ білу және тану ... ... ... үйренуде
қимылдарды таңдау және тиісті программаларда біріктіру, оларды жіктеу,
іріктеу және жүйелеу болады. ... ...... ... ... мен ... ... бақылауымен қимыл программаларының
қалыптасуын қамтамасыз етеді. ... бұл ... ... ... және ... ... мен ... формасында
білдіріледі. Үйренудің когнитивтік деңгейінде адамда іс-әрекет заттарының
мәнді қасиеттері мен байланыстарын ... ... ... ... және
тиянақтау процестері, сондай-ақ осы қасиеттер мен байланыстарды пайдалану
жөніндегі мақсатқа сай ... ... ... ... ... және ... ... негізінде
жүзеге асады, бұлар ұғынылып барып қойылған мақсаттар мен міндеттер арқылы
басқарылады. Бір жағынан, когнитивтік деңгейде тиісті кластардың ... үшін ... іс ... ... мен тәжірибелік іс-әрекеттерге үйрену
(бұл орайда түсініктер мен тәжірибелік іскерліктер қалыптасады), екінші
жағынан, ... ... ... мен ... ... үйрену
болады (мұнда ұғымдар мен ойлау қалыптасады).
Үйрену — іс-әрекеттің ... ... ... бұл ... ... ... ... пайда болады және организмнің тікелей
туа біткен физиологиялық реакцияларынан туындамайды. Мұндай жалпы ... ... ... да бар. Алайда іс-әрекеттің мұндай орнықты
өзгеруінің жануарлар мен адамда ортақ жайлары бар ... ... ... айырмашылықтары бар. Мәселен, сыртқы дүниенің заттары
адам мен итті бірдей қоршап тұруы мүмкін. Бірақ олар бұл заттарды мүлдем ... ... Адам бұл ... ... ... заттардың
себептік, мақсаттық, құндылық және басқа қатынастарын бөледі. Итте бұл жоқ,
өйткені адамдай ... ол ... ... ... ... формаларын талап
ететін және мұнымен бірге осы формаларды қалыптастыратын қоғамдық ... ... ... ... адам мен жануар сол бір заттардың өзін
әр түрлі және ондағы әр ... ... ... ... олардың мінез-
құлқы мен іс-әрекетінің үйрену процестерінде ... ... де ... ... сынып оқушылары үшін оқу процесі бала ... ... ... ... оқушылардың дамуы мен жетілуі осы процеспен
байланысты жүреді. Оқыту барысында ... ... ... ... және ... білімін жетілдіріп, мектепке дейінгі жас
кезеңіндегі ... жоқ ... ... ... туады. Бастауыш
мектеп оқушыларының жаңа қасиеттері оқу қызметінің ... ... ала ... Егер ... ... бірдей мұғалімді тыңдаса және
оның айтқандарын түгел орындаса барлық балалардың білімді ... ... ... бірдей болар еді. Сабақтарда әрбір оқушы талаптарына
сэйкес өз зейінін басқаруды үйренеді. Бала ... ... ... ... ауа ... ерекшеліктеріне, сыртта болып жатқан басқа оқиғаларға
көңіл аударғысы келеді. Сонымен ... ... ... ... да ... меңгеруге мүмкіндік болуы қажет.
Пэндерді оқыту барысында ... ... ... ... ... шешу жолдарын іздеп табады, іс-әрекеттер варианттарын
таңдап алады да, оларды іске асырудың реттілігі мен құралдарын ... өз ... ... ... ... ... ... болса
және олардың көптеген варианттерын бір-бірімен салыстырып алатын тәжірибесі
қалыптасса, соғүрлым ол жалпы дамуы жоғарылап, басқа ... тіл ... ... жіне дэлірек табатын болады. Мысалы: орындауға ... шешу ... ... табатын болады. Н.К.Крупская өзінің
еңбектерінде ата-аналарды педагогикалық минимуммен ... ... ... ... ... ... бірнеше рет айтқан ... ... ... процесінде жеке адамның қалыптасуына ықпалы, олардың жалпы
және педагогикалық мэдениетіне ... Осы ... ... ... негіздерімен ата-аналарды қаруландыру мектеп ... ... ... ... шын ... ие болған отбасыларда олардың жай ғана ... ... ... ... теріс істерден сақтандыру үшін жеткілікті
болмауынан балалар ата-анасымен ашылып сөйлеспейді. Олардың ойкертпелеріне
дөрекілікпен, қарсыласумен ... ... ... күнінде сэби ата-анасын
жан-тәнімен қадірлейді, оларды бар зейінімен ... Ал ... ... мен ... ажырата бастаған жасөспірім үйдегі үлкендерге енді ересек
көзбен қарайды. Бірақ бұл ... ... ... ... ескере
бермейміз. Қорқытумен, күш көрсетумен балаға айтқанымызды істетуге әуеспіз.
Мұнда отбасында балалардың өсетініне мэн бермейміз. ... ... ... ... жас ... ... ... мен құрметін
ұмытамыз. Кейбір ата-аналар тәкәппарлық беделіне бой ұрады. Адал ... ... ... ... ең ... ... жарасымды.
Алайда арамызда әлі де болса тек өзінің жұмыстағы жетістіктері туралы ... ... ... ... ... көрмей, оларға
менмендіктікпен қарайтын адамдар ... ... да ... ... ... ... ... да жолдастарына көкректік көрсетіп, әкесінің
лауазымын, аналарының талантын ... ... ... ... уәде ... түрліше сыйлықтар ұсыну арқылы айтқандарын тыңдатады.
Әрине, отбасында баланы мадақтау, оларға түрліше сыйлықтар беру сияқты
дәстүрлер болуы ... ... ... ... ... үшін сыйлықтар
ұсыну мүмкін емес. Мұндай жағдайда бала жақсы істерді қоғам игілігі ... ... үшін деп ... ... ... алу ... ... үйреншікті әдетке айналдырады. Ондай бала отбасы мен мектеп
және Отан алдындағы борышын толық ... ... ... еңбегімен,
тәрбиеліктігімен көп құрметіне бөленген үлгілі отбасылар қай жерде де аз
емес. Олардың есімдерін үлкен мақтанышпен атауға ... ... ... ... ... ... азаматтар болып өсіп келеді. Түсінігі
таяз ата-аналар да кездеседі Оларға «балаларыңыздың оқуы нашар, ... ... ... ... ... ... ... да нанын тауып жеп жүр
ғой, қайтейін сау ... ... Бұл ... нан табуда емес, балалардың
оқуында, тәрбиесінде ... тұр емес пе? ... ... ... тәрбие
күтуге болады. Ата-ана отбасы ұйытқысы, балаларының бағбаны, сондықтан олар
жақсы қасиеттерімен бабалардың ... ... ... тигізулері керек.
Егер ата-анасының біреуі өз міндеттерін орындаудан бас ... ... ... теріс пайдаланса, балаларына қатыгездік жасаса, ... ... ... ... ... айырылуы мүмкін. Бала
тәрбиесіне салақ қараудың салдарынан кейбір дұрыс оқитын балалар ... өз ... ... шылым шегу, ішімдікке үйір болу, ұрлық жасау сияқты
жаман жолға түсіп кетушілер кездесіп ... ... ... ... ... адамдар өздері мәжбүр етеді. Сірә, олар ондай ... айта ... ... жоқ деп санайтын болуы ... ... ... кері ... сөзсіз. Бала тәрбиесімен оның анасы ғана айналысатын отбасылар
да бар. Мұндай жартыкеш тәрбие де жақсы ... ... Әке ... әке
тәрбиесінің орны қашанда бөлек.
Ата-анасына балалардың мінез-құлқын, бейімділігін сынып оқушыларымен
қарым-қатынасын, қоғамдық жүктемені орындауын, коррекция ... ... ... айта ... осы отбасына тән ерекшеліктерді ескерту. Мінез
түрлілігі ... әр ... ... ойларды әр түрлі қабылдап жатады. Бірі
ілтипат көрсетсе, кейбіреулер жақтырмайды. Сынып ... ... ... ... ... тіл табысып отыру керек. Сыныптағы
кейде орташа, кейде тым тәуір ... ... ... әңгімелесу
барысында байқалатыны ата-аналар пән мұғалімдеріне ... ... мен ... қорытындысындағы бағалары жайлы сөз болғанда олардың
дұрыстығын ... ... ... қатысу арқылы білуге болатыны
қозғалды.
Ата-аналарды шақырып ... ... ... ... ... ... байланыстардан кейін олар дұрыс пікірге келді. Мұндай жағдай
да болды. Бір ата-ана ... ... ... ... ... ... кемшілігін мойындап ата-аналармен, мектеп басшылығының мүшелерімен
кездескен жиналыста өз ойын білдіріп, ... ... ... ... ... оқушылардың ата-аналарымен байланыс жасап, кейбір тәрбие
мәселесінде ақыл-кеңес сұрап ... ... ... ... ... ... жайдың нәтижелі болатынын байқадық. Себебі ата-анаға
балаларының үлгілі болғаны ... ... мен ... жасау әр түрлі
және олардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... өмірге көзқарасын
қалыптастыру, мамандықтарға баулу-бастауыш сынып оқушылары үшін олардың іс-
әрекеті және ... ... ... ... ережесіне қарай реттеледі.
Оқушылардың сұрақ-жауап сауалнамасын талдаған кезде өз ... кім ... ... ... ата-аналар бары байқалды.
Сондықтан ата-аналар мектепте тек баласының сабағына қатысу үшін ғана емес,
тәрбиелік ... ... ... ... ... екі арада ашық
түсініктері орнайды.
Бала ата-ананың адамгершілік өмірінің айнасы. Ата-аналардың балаларға
осыншама қиындықсыз ауысатын ең ... ... ... шеше ... ... ... жақсылық істей білуі.
Әке мен шеше өз жанының бір ... ... ... ... мен ... бүге ... ... ізгі жанды, сергек, сезімтал
болып өседі. Ең жаман нәрсе жекелеген ата-аналардың ... жеке ... ... Кейде мұндай жаман нәрсе өз баласына ... ... ... ... Егер әке мен шеше өз ... ... күнін
басқаларға беріп олардың тасасынан басқа адамдарды көрмейтін болса, ... ... ақыр ... ... ... ... ... патриоты болу үшін, туған жер мен еңбекші халықтың қызу сүйетінін,
адам, шыншыл, еңбек сүйгіш, ізгі ... ... ... ... ... ... ... жеңуден ер жүрек, әрі табанды, кішіпейіл,
адамгершілігі мол, дені сау денесі шыныққан болуы үшін ... де ... ... ізгі ... ... ... адам ... тиіс. Бала
отбасының айнасы, бір тамшы суда күн сәулесі қалай ... шеше ... ... ... да ... ... ... Мектеп пен ата-
ананың міндеті- әр балаға бақыт беру. Бақыт алуан қырлы. Ол адамдардың ... ... ... ... ... бала ... де және ... кеңдігінен ләззат алып, басқалар үшін әсемдік жасаулар да, ... ... өзі де ... ... болып, балаларды нағыз адам етіп
өсіре білуінде. Адам өмірінде ең асыл да ... - ана. ... ... ... ... ... тамашалығын сезу өте қажет.
Адамгершілікті, мейірбандықты, ... ... шын ... ... ... ... атаға, әжеге, аға-ініге, әпке-қарындасқа қарым-
қатынас адамгершілікке сын болып саналады.
Ата-аналар мектепке дейінгі балалардың ақыл-ой ... ... ... ... әке мен ... ... ... байланысты. Бұл
мәдениет өсіп келе жатқан балалардың күрделі жан ... ... ... Ата-аналарға арналған мектептің коррекция коррекция
сабақтарында баланы ойлауға қалай үйретуге болады, оның ой қабілетін қандай
жолмен ... ... ... ... ... көңіл бөлінді.
Мектептің ата-аналар комитеті мұғалімдерге, ата-аналарға көмектеседі,
балалардың демалысын, қиын отбасыларды қамқорлыққа алуды, ... ... ... ұйымдастыруға қатысады. Ата-аналар жиналыстарын,
олардың ... ... ... ... ... ... жұмыстарына қатысады. Мектептің, отбасының, бүкіл халықтың ... ... ... ... заманның талаптарына сәйкес балаларды
және жастарды тәрбиелеу, оларды мамандық таңдауға, арнайы орта және ... ... ... ... шаруашылығының салаларында еңбек ... ... ... ... ... ... қасиеттері мен ақыл
сөздері, жастардың оларға деген сый-құрметі, адал көңілі, әдепті қылықтары,
ерке-назы, әзіл-оспағы, жалпы ... ... ... ... ... ... ... ерекше бір байлығы, әшекейлі
көркі. Мұндай үйде өскен бабалар бақытты, ... ... ... ... ... де көп ... осы уақытқа дейін балалардың бойындағы қаблетін, қайсы нәрсеге
бейімділігін, ол қабілеттер мен бейімділіктер қашан, қай ... ... ... шеше ... ... ... салдарынан дүниеде миллиондаған
адамдар өзінің болашақтағы ... ... ... ... қиналады сәтсіздікке
ұшырайды. Ал отбасы мен ата-аналардың осы ... ... ... мол. ... балалардың сырын да, қабілетін де ата-аналарынан артық
білетін адам жоқ. Адамның ең асыл ... бірі - оның ... ... Ол ... негізінен отбасында қалыптасады. Ол ата-аналардың
адал ақ көңілді, жұмсақ алақанының көмегімен ұрыс-таласы, ... ... ... ... ақ пейіл адамдарға арнап айтылған бір
кісілік орын» деген ... ... ... ... тағы бір
артықшылығы, үйдегі адамдардың жас шамасы әр ... ... да, ... үйде ... ... ... түрін өздерінің күнделікті
тіршілігінде сәт сайын кеңінен пайдаланды. Отбасы мүшелерінің әрбір іс-
әрекеті, тындырған не ... ... ... әр түрлі жағдайда көрсеткен
мінез-құқының қырлары, бір-біріне тигізетін көмегі, не зияны түгелдей халық
дәстүрінің сынынан, елегінен өтіп, «дұрыс», не, ... ... ... ... ... орнын тапқан салттар мен дәстүрлер аса ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері мен
мүмкіндіктерін қоғамдық тәрбиенің міндеттерімен ұштастыра білсек, оның
берері мол. Ата-аналар ... ... ... адал ... ... ... ең ... олардың өздері кіршіксіз таза адам ... және ... ... ... ... пайда болу себебі отбасыдағы
үлкендердің жеке басындағы кемістіктермен байланыстылығын ... ... ... ... олардың ата-аналарына тәрбиелік ... ролі өте ... ... ... ... мектеп пен отбасының ортақ күшімен
балалардың барлық таным процестері дамып, интеллектуалдық қабілеті ... ... ... ... барысында оларға балалардың
интеллектуалдық даму негізінде таным процестері жататыны, үйренудің түрлері
және үйге берілген ... ... ... жүре үйрену барысында
ата-аналар үлкен роль атқаратыны көрсетілді. Бірінші кездесулер ... ... 15 ... баяндама ретінде ұйымдастырылды. Бұл
баяндамадан кейін бала психологиясына деген қызығушылық ... ... ... жағынан көптеген сұрақтар мен сұраныстар түсе бастады. ... ... ... қанағаттандыру мақсатында психодиагностикалық
және психокоррекциялық жұмыстар жүргізілді.
Мектеп пен отбасының ынтымақтастығының бірнеше формалары бар. Мектеп
пен отбасы ... ... ... ... ... Онда көптеген
мәселелер мысалы күнделікті өмір, еңбек, демалыс, оқушылардың бос уақыты,
кәсіптік бағдар, оқу және ... ... т.б. ... және ... ... жетілдірудің нақты жолдары қарастырылады. Байланыс формаларының екінші
түрі - педагогтардың ... ... ... Мақсат: оқушылардың үй
жағдайымен, күнделікті өмірімен, тұрмысымен танысу, оқу және ... әр ... ... ... ... ... пікір алмасу.
Мектеп пен отбасы ынтымақтастығының үшінші ... - ... ... насихаттай, яғни ата-аналарға педагогикалық-
психологиялық білім беру. Қазір ата-аналар мен қалың бұқара ... ... және ... ... насихаттаудың маңызы өте зор.
Насихаттау барысында оқушыны тәрбиелеу міндеттерін шешу ... ... ... ... проблемалардың мән-мағынасы анықталып, оны
шешудің тиімді ... ... ... ... ... ... осы
жұмысының болымды әсері мол.
1.2. Отбасы тәрбиесінде халық педагогикасының озық ... ... ... ... ... өркендеу жағдайында жастарды
ұлттық дәстүрлерде тәрбиелеудің заңды обьективті қажеттігі туды. ... ... ... - адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудың
педагогикалық мәні де оған ... ... ... экономикалық,
мәдени өмірден саяси көзқарас пен тарихи ... ... ... ... Сондықтан, еңсе көтерген қазақ елінің жаңа тұрпаты халықтық
тәрбие жүйесінде ең алдымен өз ... ... бойы ... ... арқа ... және оны ... ... түсуі заңды құбылыс.
Өйткені, мұндай негіздерді білмей, өз ... ... ... ... ... ... тән ... салыстырмай, бағаламай
өз байлығын байыта түсу мүмкін емес. Халықтың өзі ... ... ... ғана өз ... бола ... Бұл тәрбиенің артықшылығы: әр
адам ең алдымен өз ... ... ... ... ... ... болашағы сол жекелеген адамдарға байланысты екендігін сезінеді.
Сондықтан да, әр ұрпақ өз уақытын, өз талаптарын негізге ала ... ... яғни ... ... ... ... жөн.
Тілімізге, дінімізге, қайта мойын бүрған кезде, болашақ ұрпағымыздың өз ... ... ... ... қол үзе ... әке-шешесін,
ата-әжесін, бауыр еті баласын тастап кету, жетімсірету сияқты қатыгездіктің
етек алды, арақ ішу, ... ... ... ... жасау сияқты
жағымсыз қасиеттерге бой алдырды, өз пікірі ... ... ... ... ... табансыздық, тағы басқа да сүреңсіз жағдайлардың
етек жайып еркінсуі-халықтық тәрбиеден қол үзудің салдары екені ... ... ... үшін ... өзі ... ... ... оқу-тәрбие ісіне кеңінен пайдалану жолдарын іздестіру ... ... ... ... ... ... үлгі-өнегесі
халық даналығының көрінісі ретінде пайдалану жөнінде құнды ... ... ел, ... ... ... да аз ... байқаймыз.
К.Д.Ушинский «Біздің тәрбиені ойлап келетіні бос әурешілік, тәрбие орыс
халқында өзі ... өмір ... ... ... өмір ... онымен бірге істі,
өзінде оның бүкіл тарихын, оның ... ... және ... ... Бұл бірін екіншісі ауыстыра отырып, Россияның жаңа ұрпағы өсіп
шыққан топырақ» - деді.
Халықтық педегогиканың адамгершілік ... ... ... ... өз ... ... ... кеңінен
пайдаланып, оларды өте жоғары бағалаған. ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілік сезімге толы ... ... ... ... ... ... қол жеткізді. Ол
мұндай қайнар көздер ... ... ... ... ана ... туып ... табиғаты, халықтың тарихы және т.б. болатынын атап көрсетті.
Халықтық педагогика мәселелері ғылыми тұрғыда 19 ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулер Г.Н.Волков, Я.Н.Ханбиков,
А.Ф.Хантибидзе, А.Ш.Гашимов, А.Н. Измайлов, В.Х.Арутюнян, К.К.Қыдыралиеа
және т.б. ... ... ... ... ... ... жан-жақты талдау ғалым С.А.Ұзақбаеваның еңбектерінде ... ... ... ... ... ... еңбектердің сынып
классификациясын жасаған, сол зерттеулерде «халықтық педагогика» деген
терминге берілген анықтамаларды саралап, ... ... ... деп ... ... ... ... - тәрбие мен оқыту саласындағы халық
бұқарасы білімдерінің, іскерліктердің, дағдылардың ... ... ... ... шығармашылығы арқылы беріліп отыратынын
әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер қалыптасқан. Халықтық педагогиканың ... ... ... ең ... ... бай ұрпақты тәрбиелеу.
С.А.Ұзақбаеваның пікірлермен біздер ... ... және ... ... ... етіп аламыз.
Басқа ұлттардағыдай, қазақтың халықтық педагогикасының өзіне тән
ерекшеліктері, өзіндік ... бар. Оның бірі ... ... ... мен түрлерінде бейнеленген ауызекі поэтикалық,,
мазмұндық, музыкалық шығармалар, сәндік-қолданбалы бұйымдар, құлпытастар,
күмбездер, ғимараттар, ... ... ... және т.б. ... мүмкіндіктерін сол кездің өзінде-ақ халық арасынан ... ... ... түсінген. Көшпенді мәдениетінің шыңында тұрған қазақ халқын
дүние жүзі жүртшылығына таныту, Ресей ... ... ... ... ... ... Бұл іске алғаш болып жол салғандар ... ... ... Олар ... ... ... ... зерттеп, оны
дүниежүзі жұртшылығына таныстыру мақсатымен қазақтың ұлт ойындарын халық
өмірінің басқа ... қоса ... Сол ... ... өте көп ... бөлінгеніне және ағарту қызметінің өріс алуымен
байланысты Ш.Уалихановтың еңбектері Ресей академиясында жоғары ... ... Осы ... ... одан әрі ... шығыстану
ғылымының прогресшіл өкілдері В.Радлов пен Г.Потанин үлес қосты.
19 ғасырдың екінші жартысында халық педагогикасының қалыптасып кең өріс
алуымен байланысты ұлттық ... ... ... ... ... ... ұлт тәрбиесіне қатынасты барлық өмірлік негіздерді
қамтып, ұлттық ... ... ... ... ... ... мәдени тарихын даралай көрсетуге үлесін қосады. Ы.Алтынсарин
және оның пікірлестері мен ... ... ... ... құра ... ... ... ұлттық тәрбие ордасын құру барысында ұлттық
ойындарды зерттеу және ... ... ... ... ... ... ілгері жылжытқандардың қатары жылма-жыл өсе түсті. Бұлардың қатарына
А.И.Ивановский, Н.Гродеков, ... ... ... ... ... ... ... А.Харузин, АТорячкин т.б. қосылды.
Кезінде М.Әуезов қазақтың ұлттық ойындары туралы мына сөздерді айтқан:
- «Біздің халқымыздың өмір кешкен ұзақ ... ... ... ... ... бар ғой. Ойын деген, менің түсінуімше, көңіл ... ... ... ... ... ғана ... ойынның өзінше бір ерекше
мағыналары болған.
Қазақ халқының өткеніне көз жіберсек, әрбір күзгі, қысқы ... ... соң, ... ... ... ... ... ел шетін
басып кірген жаудан кек ... ... ... ас ... халық
мерекелері, ойын-сауықтар өткізілген. Бұл ойын-сауықтар тек көңіл көтеру,
той ... үшін ... ... ... өркендетіп, дамытатын үлгі-өнеге
көрсететін, халықтың рухани мүмкіншілігінің байқауы ... өнер ... ... ... ел ... түсер ортасы, көпшілікке жеткізер
сахнасы ... ... ... ... ... аға ... халық
алдында сыналған атақты ардагерлерден үйреніп тәлім алған.
Қазақтың ұлттық ойындары: көкпар, сайыс, күрес, ... алу, қыз ... ... ату, ... ату т.б. ... сипатпен бірге үлкен тәрбиелік
маңызға ие. Бұл ойындардың бәрі де атпен ... ойын ... күн ... орасан зор әзірлік, мұқият даярлық керек ... ... басы ... ... жас ... ... ... мен жігіт
ағалары, атбелгілері мен ауыл ақсақалдары болып түгел ... ... ойын ... мен ... ... ... қосылатын аттар, оған
мінгізілетін балалар, балуандар, көкпаршылар, қыз қууға қатынасатын қыз ... ауыл ... ... ... ... ... бойынша
қатынасуға мүмкіншілік алатын болған. Бұл, бір жағынан, халық тәлім-
тәрбиесінің маңызын ... ... ... үлкендерге деген ілтипат пен
сенімді, басқаның пікірімен санаса білуді үйретеді. Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... қатар халық өзінің аңшылық, мергендік, мал ... ... ... ... ... ... ... Олар жастарды малды дұрыс бағып-қағуды, аңшылық пен малшылықты
өнер деп қарауды, сөйтіп ... ... ... мал тапқыш, өнегелі азамат
етуді көздеген. Осы тіршілік түрлері ұлттық ойындардың көптеген түрлерінде
орын ... ... қол ... өзінің күнделікті өмір тіршілігімен, тұтыну
қажетімен тығыз байланысты болған. Оның ішер асы да, киер ... ... да ... ... ... ... қол ... де сол мал
өнімін өңдеуге ұқсастығы арналған. Жүн иіріп, ... ... киіз ... үй
жабу, ою ойып, сырмақ, түс киіз өрнектеу, тері илеп, бас киім және ... тігу қыз ... ... ... өнері болып саналған.
Көпетеген ұлт ойындары осы өнерлерді дәріптеп балаларды болашақта оң
қолынан өнері таматын етіп тәрбиелеуге мән ... ... ... ... ... байлық, «Іскердің байлығы ... ... ... ... ел озар - деп ... ... құмарлықты оятуға
арналған көптеген нақыл сөздер айтып, оны балаларға дәріптеу жолдарын ойын
арқылы іздеген.
Осы жағынан келгенде ұлт ... ... ... ... ... ... ... маңызды қызметін атқарады. Қазақстанның ... ... ... ... және ... маңызы бар Абай мен Мұхтар
Ауезовке арналған тойларда қазақтың ескі дәстүрі ... ... ... ... ... ескі ... ... жаңғыртып, жастарға деген
сенімділік пен талапты арттыра түсті, оларды өмірге ерте ... ... орын ала ... ойындар халық педагогикасының ерекше динамикасы бар, ... сай ... ... ... ... қатар ұрпақпен ұрпақтарды
байланыстырып тұратын құрамдас бөлігі. Сондықтан олардың атқаратын қызметі
кең өрісті, ... және ... ... зерттеушілер көрсете бастады.
Ұлттық ойындар әр адамға халықта дәстүрлі қалыптасқан салауатты өмір салтын
сақтауға және елі мен ... ... ... Отан ... ... сыйластық
пен достықты бағалай ... ... ... ... дара тұлға - жаңа адамды тәрбиелеп шығарудың ... ... Осы және ... кездегі диссертациялық зерттеулерді талдау
барысында келесі қорытынды жасадық.
Қазақтың ... ... ... да ... да өте бай, ... сала ... ... әр түрлі қызмет атқарады. Қазақтың ... ... ... ... оны ... ... тәжірибесінде
қолдану жолдарын анықтау бүгін туған мәселе емес. Бұл проблеманы ... ... ... ғалымдарды қызықтырып, олар бұл тақырыпты ... ... ... ... ғылыми еңбектерді талдау барысында анықтадық. Ал атақты ағартушылар, Ш.
Уалииханов, А.Құнанбаев, Ы. ... ... ... ... ... ... ... өз шығармашылықтарына негіз етіп, халықтың адамгершілік
тәрбиесі саласындағы үлгі өнегесінің балалар мен ... үшін ... ... ... ол ... ... «Орынбор ведомствасы
қазақтарының құда түсу, қыз ұзату және той жасау дәстүрлерінің очеркі» атты
еңбегінде өте әсерлі әңгімеленген.
Ы.Алтынсариннің педагогикалық ... ... ... ... ... етті. Олардың бойынан ... ... ... ізеттілік қасиеттерді көргісі келеді.
Ыбырай Алтынсарин адамгершілік қасиетінің ... ... көз ... ... міндетін түсіну; қиыншылықпен күрес, оны
жеңе білу; өзін тежеу тәртібі; тәртіпке ... ... ... ... білу тәртібі; өзін-өзі талдай, сынай білуге және жетілдіруге
бағытталған ерік ... ... ... Оқушылардың бойына мұндай
қасиеттерді жаттықтыру, нақтылы іс-әрекетке қатыстыру арқылы жүзеге асуы
мүмкін.
Дүниенің ең асылы, бағалысы Адам ... ... Олай ... сол ... ең ... ... ... неден тұрады деген сауал туындайды.
Осы жас ұрпақтың адамшылық сипаттарының негіздері қандай болмақ деген ... ... ... ... Ұлы ақын мұны ... ... бауырым»- деп берілетін тезисінің ... ... ... ... Осы мүдде тұрғысынан Абай адам ... деп ... ... ... бойында адамшылықтың қандай нәрі, ізгіліктің сипаттары
басым болу керектігін алғаш рет «Ғылым ... ... ... ... ... көп ... төркіне назар аударады. Абай өтірік, ... ... мал ... ... жат ... әр нәрсенің байыбына барып
істеу адамгершіліктің белгісі деп үйретеді. Абай өзі ... ... ... оқытуға, бала тәрбиесіне көп көңіл бөліп, ерекше ... ... ... пен ... ... талмай ізденушілік, ерінбей еңбек ... ... ... ... деп ... ... ... Оңай олжаға
тап болуды көздеушілік ар-ұлттан безіп, еңбексіз күнелтуді мақсат ету,
адамды ... ... ... ... ... ... баласы болма, адамның баласы
бол» деген нақыл сөздерінің тәрбиелік ... аса зор. Абай әр ... мен ... ... пен арамдықты салыстыра, ... үлгі ... ... ... сезім. Абайда бұл үшеуі бірлікте,
біртұтас диалектикалық өзара ... ... ... ... ... әділет болмаса ұят тта жоқ, ал ұят жоқ ... ... те, яғни ... та жоқ. ... ұяты жоқ ... оның ... жоқы
дейді ақын. Абай сүйіспеншілікті адамгершіліктің бір сипаты деп қарайды.
Бұл жолда жаңсақ басу ... ақау ... ғана ... оны жойып та
жіберетіні жайында ой түйеді.
Абай «Қазақтың жаманшылыққа үйір бола ... ... ... ... ... ... ... адам баласын» дейді. Үлкен
саналы ... ... ... үйренуге талпынбаса адам ақыл тізгінінен
айрылып қалады, тоғышарлық алға шығады. Оны тек ... қана ... ұлы ... ... ... еңбек-мінездің де емшісі. Адам бойындағы
жаман қасиеттерді тек еңбек қана жаза ... жоя ... ... ... ... ... ... терең білімді ұрпақты
тәрбиелеу жайлы 20-шы жылдары ең алғаш сөз қозғаған М.Жұмабаев болды. Ол
сол ... ... бала ... ... ... ... ... уағыздаған. Оның айтуынша әр тәрбиешінің қолданатын
жолы - ұлт тәрбиесі. «Әрбір ұлттың ... ... ... ... ... жеке-жеке жолы бар, әрбір тәрбиеші сөз жоқ, ұлт тәрбиесімен таныс
болуға тиісті және әрбір ұлттың баласы өз ... ... өз ұлты ... ... болғандықтан, тәрбиеші баланы сол ұлт тәрбиесімен ... ... ... ... тұжырым жасаған.
Өзінің «Педагогика» атты еңбегінде педагогика мен психологияның,
физиологияның ... ... ... халқының өзіне тән
ерекшеліктерімен ұштастыра отырып баяндайды. Еңбекте ... ... ... ... ... ... халықтың күнделікті
тұрмыс-әрекетінен алынған тәлімгерлік мысалдар кездеседі. Мысалы ... ... ең ... болып табылатын
сүйіспеншілік, әсемдік сезімдерін, сөйлеу қасиеттерінің табиғатын ... ... ... ... күн ... шығатындай парасатты
ойлар толғайды.
Мысалы, «балада,- дейді ақын және ғалым-психолог Мағжан,- анасын сүю
сезімі оянады. ... сүю - ... ... тілемей, ізгілік тілеу деген сөз.
Бірақ ес білген соң туысқандық сезімі, яғни араласып, ... ... сүю ... оянады. Онан соң, білім тереңдетіёаен кезде, адамда
елін сүю сезімі оянады. Өз елін сүю сезімі жер ... ... ... ... алып барады. Бұл сөздерден көрінері - ізгілік деген сөздің
дүрыс һәм ... ... ... ... әр адамның өзін сүюі, яғни жауыздықтан
безіп, ізгілікке ұмтылуы, туысқандарын сүюі, өз елін сүюі, һәм басқаларға
зиян келтірткізбеу, ең ... ... ... дос һәм бауыр көру екен.
Міне, кімде-кім өзін ... ... ... өз елін ... ... адам
баласын бауырым деп білсе, сол ... ізгі деп ... ... ... ңадамң болуы өзін-өзі сүю, жақындарын ... ... ... сүюі ... ... ... Мағжанның осы айтылған даналық
сөздері адамгершілік тәрбиесіне тікелей байланысты. Олай ... асыл ... ... ... ... ... ... мәселесін жан-жақты шешу мүмкін емес.
Кезінде М.Әуезовтың «Қазақ, мешел болып қалам демесең, тағылымың ... ... - ... ... мән ... ... отырған проблема
қазақстанның педагогика ғылыми ... ... ... 70-ші ... зерттеу нысанасына алына бастайды. И.Орманбеков пен А.Мұхамбаеваның
еңбектерінде қазақ халқының адамгершілік ... ... ... ... ... ... оқу-тәрбие процесі
арқылы бастауыш сыныптарда отбасылық өмірдің адамгершілік ... ... ... ... ... баса көңіл бөлу қажеттігіне
тоқталады.
Осы проблеманы нәтижеліі шешуде ... ... өз ... ... ... ... ... асқан
шеберлікпен, қажымай-талмай насихаттап отыру қажет болды. Ал мұның ... ... ... ... мазмұнды, ғылыми тұрғыда дэлелденген
зерттеулер ... ... ... Көп ... алғашқы еңбектер
Қ.Б.Жарықбаев, М.Х.Балтабаев, Б.Әлмұхамбетов, С.Қалиев және т.б. жарық көре
бастады. Оларда қазақтың халықтық ... ... ... ... ... тәрбие саласында қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... мен
амал-жолдары баяндалып, олардың қазіргі жағдайдағы тәрбиелік мәні ... ... ... беру туралы заңында»- «қазақ халқының
мәдениеті мен дәстүр-салтын оқып-үйрену жағдайлар ... деп ... оны ... ... ... және даму ... іздестіру
көкейкесті мәселелердің бірі. Осы бағытта нәтижелі жұмыстар істеп ... ... ... ... ... ... журнал мен ... ... ... ... Халық
педагогикасының жаппай оқу орындарында, мектептен тыс тәрбие ... үшін ... ... ұжым озат ... ... ... ... оны өз мектебіне насихаттау. Оны ... ... ... Жоғарыдағы аталған еңбектер біздің дипломдық жұмысымызға
айтарлықтай үлесін қосты, ... ... ... ... ... түсінуге ықпалын тигізді.
А.Дайрабаеваның халық педагогикасы элементтерін мектептің ... ... ... зерттеген еңбектерінде қазақтың халықтық
педагогикасындағы қыздардың адамгершілік тәрбиесіне ерекше ... ... өз ... ... ежелден сақталған әдет-ғұрпын, ... ... ... ... ... ... ... деген
амал жолдарын, әдіс-тәсілдерін жүйелейді. Сонымен қатар қазақтың ауыз
әдебиеті шығармашылығындағы қыздардың ... ... ... ... негіздерін көрсетеді. Осы жерде біздер, ... ... ... ... ... ... бұрын «халық»
деген ұғымға берілген түсініктерді талдағанды жөн көрдік. Энциклопедиялық
анықтамаларда «халық дегеніміз - территориясы ... тілі ... ... және әлеуметтік салт-дәстүрі бар адамдар қауымының белгісі бір
тарихи кезеңдегі тұтастығы» - деп ... Олай ... ... ... үш ... негізден құралады. Олар әлеуметтік дәстүр,
экономикалық және әлеуметтік өмір, тарихи кезең.
Бірінші, халық - ... ... жеке адам ... ... ... ... және ... өмір - шаруашылық және басқару тәсілі
мен ел билеушілер, яғіи жеке адамдар: олардың қалыптасқан моральдық бейнесі
айқындалады. ... ... өмір ... ... ... десек
артық емес. Ол ауыз әдебиеті, аңыз ертегі, салт-дәстүрлер-, арқылы оларды
жеке орындаушыларға, зергерлер мен ... ... мен ... ... ... осы үш тармақтың үшеуінің де тірелер жері адам. Олай болса,
адам оның отбасысы осы тамырлар арқылы жақындасып қорытылған, өмір ... ... ... ... ... Немесе осы тұтастықты
біз халықтық педагогика деп атап ... Бұл ... бір ... екі ... адамдардың адамгершілік өмірінің өлшеушісі. ... ... ... бастауы десек оның өнеге берер ақиқат нәтижесі әдет пен
имандылық.
Қазақ мектебінің озық ... ... ... халық педагогикасының
негізгі міселелерін оқу-тәрбие процесіне шығармашылықпен енгізу,
нәтижелерін ... және одан әрі ... ... ... ... қауым алдындағы басты міндеттердің бірі. Оны насихаттаудың
тиімді жолдарының бірі педагогикалық ... және ... ... оны ... жұмыс жасайтын мұғалімдер мен психологтарға жеткізіп
беру. ... ... ... - ... халқының ұрпақты
тәрбиелеудегі үлгі ... ... әдет ... ... ... ... насихаттау және оны мұғалім
жұртшылығының игілігіне айналдыру.
Бұл ... ... және ... ... жыл ... өткізілетін
«Педагогикалық оқулардың» (Педагогические чтения) ролі өте зор. Сондықтан
оларды ... ... ... ... ... ... ... этнопедагогикасына байланысты тақырыптарды жыл сайын уағыздай және
оқу-тәрбие процесіне енгізудің тәсілдерін ... ... ... ... ... ... ... Үздіксіз білім беру
институтында ... ... ... ... білім беру проблемалары
тақырыбында бастауыш сынып мұғалімдерінің облыстық педагогикалық оқуын
айтуға болады. ... ... ... озат ... ... тақырыптарына жазылған баяндамалары көптеп саналады.
Мұғалімдер жұртшылығына халық педагогикасын насихаттаудың ең басты
формасы ... ... ... ... ... ... барлық жалпы білім беретін пәндер бойынша жыл сайын мұғалімдер
курстарын өткізеді. Ол үшін әрбір пәннің педагогика, ... ... ... ... ... ... негізгі
мәселелері демек тәрбиенің мақсаттары мен ... ... ... ... ... ... ... түрлері, яғни ақыл-ой,
имандылық, еңбек, эстетикалық, дене, экологиялық, ... ... ... ... ... ... ... белгілі халық
педагогтары, олардың тәжірибелерін үйрену, зерттеу, жинақтау және ... ... ... ... бағдарламаларына кіреді.
Мұғалімдердің білімін жетілдіру институттары жасаған бағдарламаларды
әрбір ... ... оқу ... және әдістемелік кабинеттер
пайдаланып, пән мұғалімдері және ... ... ... ... ... Осы ... ... іс-әрекеттері халық педагогикасын
насихаттаудың және дамудың негізгі көзі болады.
Халық педагогикасын насихаттаудың және оны ... ... ... ... ғалымдардың, педагогикалық ұжымдардың іскерлігіне,
белсенділік іс-әрекеттеріне байланысты. Сондықтан, барлық орта және ... ... ... ... бірі осы ... зерттеу,
көпшілікке тарату және жұртшылықтың игілігіне айналдыру деп айтсақ болады.
Қазақтың халықтық ... ... мен ... адамгершілік
тәрбие берудің тамыры тереңде жатыр, оның өзіне тән жүйесі, ерекшеліктері,
әдіс тәсілдері мен амал жолдарын ... үлес қосу ... ... ... педагогика арқылы оқушыларының ... ... ... мәні де оған ... ... экономикалық, мәдени өмірден саяси көзқарас пен тарихи кезеңнің
айқын айғағы болып табылады. ... еңсе ... ... ... ... ... тәрбие жүйесінде ең алдымен өз ... ... ... бай ... арқа ... және оны ... ... түсуі
заңды құбылыс.
Халық педагогикасында бірінші орында «Ұлттық мәртебе» болып тұр. Бұл
халықтың тілі, ... ... ... салт-дәстүрі жалпы өмір
жиынтығының биігі. Сол биіктік ұрпақ ... өз ... ... «Ата дәстүрін» құрайды. Ал, ата дәстүрі күнделікті өмірде «Азаматтық
борыш» арқылы жүзеге асырылады.
1.3. Оқушыларды тәрбиелеуде сынып жетекшісінің ... жете ... ... ... ... ... ынтасы мен назарын өзіне аударуға
қол жеткізу оңайға ... ... ... ... кері ... ... ... ойыншықтары, жат қылықтарды жариялайтын фильмдер,
бейнетаспалар және комппьютерлік ойындар бар. ... ... ... ұйымдастыруда психолог, ата-ана барынша тапқырлық танытқаны жөн.
Мұндай коррекция коррекция ... тыс ... ... ... ... ... ... тұратындай және оның ... ... ... ... етіп өткізу керек.
Табиғатқа серуен, мектептен тыс кездесулер кезіндегі пікірталас, әсерлі
әңгімелер, мұражайға, театрға ... ... ... ... ... үйірмелердегі театрланған коррекция сабақтар-осының бәрі адамгершілік
тәрбие үшін ... ... Олар ... ... ... ... ... тамаша ойларға жетелейді. Ал одан тек ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Ол өзіне деген ... ... ... ... ... ... пен ... әкеледі «Тек қана
жақсылықты ойлап адам баласына ізет көрсету, инабатты болу», әділ де ... ... ... ... ... деп санаған адам ғана
айналасындағыларға ізгілік нұрын шашады.
Балаларды жас кезінен бастап ... ... ... ... ... керек. Мұндай білім олардың бүкіл өмірінде баға ... ... жеке ... әкелетін болады. Біздің ойларымыз қандай болса,
өміріміздің де сондай болатынын ... білу ... Біз ... ... егер біздің тілегіміз ізгі және шынайы болса ғана қол
жеткіземіз. Іздеңдер, табасыңдар. ... бәрі де ... ... ... ұлы. Сол ... ... өзімізге және жақындарымызға шын
жүректен бақыт пен денсаулық тілеуімізді жоғары Ақылдың ... қағу ... ... ... үшін ізгі түлектің үлгісі мынадай: «Мен ... және ... - ... ... ... ... және кішкентай қарындастарыма
денсаулық тілеймін! Менің отбасымда тыныштық және ... ... ... ... ... ... ... Біздің елімізде,
бүкіл жер шарында бейбітшілік болсын!». Адам өзінің қабілетіне қарай
әртүрлі ... ... ... мүмкін, бірақ оның адамдық қалпын, адамгершілік
рухын, ішкі ... бұл ... ... ... ... Адамгершілік
сапа-адамдыққа баға берудің өлшем ... ... Адам ... ... ... ... мансаптың тізгінін ұстайды. Бұл кезде
адам шайқалмай қалмақ емес, ... адам ... ... де ... Адам іс ... қос тізгінін жақсы қалыптасқан ішкі қасиетіне
билете ... ... ар, ұят, ... дүниенің молдығы байқалады.
Адамдықты қарапайымдылықпен ... ... адам ... ... ... қолдау тауып отырады. Осындай жан дүниесі ... мол ... ... ... ... атқаратын ролі өте
зор.
Мектеп өмірінде мұғалім - ... ... ... ... ... оқытып
қана қоймайды, сонымен бірге оларды тәрбиелейді. Ол ... бір ... ... ... ... әрі ... ақылшы-кеңесшісі
болып саналады. Ол өзіне қатысты сыныпта оқушылар ... ... ... сол ... ... ... пән ... оқушылардың ата-
аналарын және жұртшылықтың бала тәрбиесіндегі ықпалын біріктіріп, олардың
балаға деген талаптарын ортақтастырып отырады.
Сынып жетекшісі жұмысының ... ... ... ... және саналы құрылысшылары етіп тәрбиелеуге барынша ықпал ... ... жеке ... ... ... ... қалыптасуын,
адамгершілік қасиеттерінің, еңбекке деген сүйіспеншілігінің, жан-жақты
жарасымды дамуына ... ... ... оның ... мазмұны мен
тәрбиелік шараларының бәрі осы мақсатқа бағытталуы тиіс. Атап ... ... ... ақыл-ой, адамгершілік, эстетикалық, еңбек және
дене тәрбиесіне, елжандық т.б. тәрбие міндеттерін мектеп пен ... өмір ... ... ... ... кездескен сэттен бастап, оның үйіне қайтатын уақытына
дейінгі кезеңде (коррекция сабақты ұйымдастыру, оны ... ... ... ... ... әңгімелесу т.б.) баламен тікелей қарым-қатынаста
екенін, онымен ішкі сезімі ... ... бір сәт ... ... Сонда ғана ол білімді де білікті, салиқалы да парасатты, жан-жақты
жетілген жеке тұлғаны тәрбиелеу ісінде едәуір табыстарға қол ... ... ... құндылықтарды өскелең ұрпақтың ақыл-парасатына азық
ете білу үшін ... ... ... педагогикасын, сан ғасырларда қалыптасқан
салт-дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды жан-жақты терең біліп ... ... ... ... тәлім-тәрбиені пайдалана білуге халық алдында
борышты. Әрбір жеке оқушы мұғалімнің оны ... ... ... обьектісіне айналуы қажет. Оқушының ... ... ... ... оны шығармашылыққа жетелейтін бірден-бір жол-баланың
жүрек түкпірінде жатқан асыл ... ... ... Ол ... үздіксіз жүретін, мұғалім мен оқушы арасында үнемі байланыста
болатын сезім жібі арқылы ғана жүзеге асырылады.
Мектеп ... ... ... ... ... коррекция
сабақтың басты мақсаты оқушының сол коррекция сабаққа деген қызығушылығын
оятудың жолдарын қарастыру болу ... ... ... ... деп, ... ... әрекетін жасаймыз. Бірақ оқушы
сол коррекция сабақты ... ... ... ба, жоқ па, оған ... ... ... ... ... ... та ... кетеді.
Нәтижесі кейде ойдан шығып ... ... ... ... ... ... коррекция сабақты бастаудың өзі мұғалімнен тапқырлықты,
шеберлікті, білімділікті, сонымен қатар үлкен жауапкершілікті талап етеді.
Уақыттың ... ... көп ... сыйғызуға болады, бірақ оның
тиімділігіне назар аудару қажет. Мұғалім ... ... ... ... ... емес, оның басталуына мэн ... ... ... ... ... сынып жетекшісінің ата-
анамен ынтымақтастығының маңызы зор.
Қазақстан Республикасы Парламентінің әлем парламентариаларына жолдаған
«XXI ... ... пен ... жүз ... ... ... ... міндеті-жаңа ғасыр тәрбиесінің негізінде жалпы ... ... ... ... меңгере отырып, әлемдік ынтымақтастық пен
бейбітшілікті сақтау, ал негізгі ... жан ... ... ... имандылық, салауаттылық сияқты қасиеттерді санасына
ұғындырып, өмір сүрудің әдіс-тәсілдерін болмыс арқылы түсіндіре ... ... Бұл жаңа ... ... жаңа өмір салты бойынша
өмір сүру керек деген сөз. Олай болса оқушыларға мектепте берілетін тәрбие
орнықты әрі өзіндік ... ... , ... ... дамуына жағдай
жасалған өз сипаты, заңдылығы нәтижесі бар ... ... ... ... Өмір
салты, мұра, адамгершілік ұстанымдар, адам баласының тіршілік құндылығымен
ұштасып жатса, жинаған білімдері ақыл-ой көмегімен жүзеге ... ... ... Ал ... ... ... мәні-өмір сүру, шегі-табиғи
қажеттілік, яғни адамдық қалыпқа жету.
Ал бүгінгі күні мұғалімнің ... ... ... бала ... ... отырып, оның жүрек түкпіріндегі қазынасын
жарыққа ... ... ... жеке ... ретінде жетілдіру үшін оның
бойындағы бар құндылықтарын дамыту. Жас ... ... ... дамытып
немесе оған сіңіруді арман етіп отырған адамзаттық асыл ... ... ... өз ... ... ... оны ... шығаруға
әрекет етпей, оларды баламен қарым-қатынаста шынайы түрде іске асырмай, ата-
ана, қоғам, тіпті болашақ алдындағы ... ісін өз ... ... ... ... Өйткені мұғалімнің коррекция сабақты ұйымдастырар алдындағы
жауапты ісіне деген құштарлығын оятатын, бойындағы бар ... ... алып ... ... ... ... ... -өте нәзік,
күрделі процесс. Бұл сыртқы әсер етудің де, ішкі ... де ... ... ... ... ... мен ықпалдар әрбір жеке адамның даралық
өзгешеліктерін сипаттайтын ішкі жағдайлармен орайласады. Басқаша ... ... ... ... ... ... ... олардың қалай
қабылдайтындығында, яғни әрбір баланың психикасында болып ... ... ... және ... ... ... ... ғалым И.П. Павлов адамның жүйке жүйесінің төрт тип темпераментін
анықтаған. Әрбір ... ... ... ... ... тәрбиелеу үшін оның
мінез-құлқын, темпераментін жақсы білуі тиіс.
Тәрбие жұмысында өзін-өзі бақылаудың маңызы зор. Өзін-өзі бақылау дұрыс
өріс алмаған жерде өз ... ... ... бар деп айту ... Өзін-
өзі тәрбиелеу-бұл адамның алдына мақсат-міндет қоя алуы, соған жеткілікті
жолдарды өзінің ойластыруы, оның орындалуы ... ... Өз ... бақылаудың бір түріне күнделік жүргізу жатады. Өзін-өзі тәрбиелеу
адамгершілігі мол адам қалыптасуына ... ... ... Ол үшін ... ... ... ... жазғызуға да болады. Сынып жетекшісін
әдетте ... ... ... ... ... ... тәжірибесі мол
мұғалімдерден тағайындайды. Сынып жетекшісін тағайындау қызметі ... ... ... кейінгі кезеңдегі оқу-тәрбие ... ... Жаңа ... ... ... ... ... оқушылар ұжымына айналдыру үшін сыныптағы әрбір жеке тұлғаның талап-
тілектері мен жеке дара ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ең ... жұмыстарының бірі болып ... ... ... қай ... ... та, ... ... табысқа жетудің
негізгі шарты-оқушыларды жан-жақты білуі.
К.Д.Ушинский «Егер педагог адамды барлық жағынан тәрбиелегісі келсе,
онда ол, ең ... оны ... ... ... ... ... педагогиканың негізгі ережесін жиі ұмыта ... ... үшін ... ... және ... ... ... жүрген балаларды
өте жақсы білу керек». Балаларды ... ... тек қана ... ... бірге оқу жұмыстарын шындап ұйымдастыруға болмайды, балаларды
білместен балалар ыңғайын табуда жаттандылық жолына ... кету ... ... ... қатысты шындықты жазады. А.С.Макаренко: «Тәрбиеленушіге
байқап білудің нысаны ретінде емес, тәрбие берудің нысаны ... ... ... ... ... ... оны ... ықпалмен
ұштастыру қажеттігін көрсетеді.
Сыныпты тұңғыш рет қабылдай отырып, оқушыларға жақсы тәрбие беру
міндеттерін ... ... сай ... ... түрде зерттеу жұмыстарын
ұйымдастыру барысында ол олардың бойы мен көзінің көру ... ... ... тәртіптілігі мен достық байланыстарын, мінез-құлықтарын,
темпераментінің негізі ерекшеліктерін, ұйымшылдығы мен ... ... ... ... сипатын т.б.
мәселелерді анықтайды. Оның нәтижесі оқу тәрбие үрдісінің сапасын арттыруда
берері мол.
Сыныпты ... ... ... кейін, оның жетекшісі зерттеуді
оқушылардың ... ... ... ... ... ... баға қорытындылары, сынып жиналыстарының хаттамалары,
денсаулықтарына қатысты анықтамалармен толық танысқаннан ... ... ... ... бастауыш сынып мұғалімімен әрбір оқушы туралы толық
мәлімет алады. Оқушының жеке басын танып ... оның оқу ... ... ... ... ... ерекше. Себебі, оқушының оқу
әрекетінде оның ... ... ... ... ... ... ... қатысу арқылы анықтайды , ол өз алдына оқытудың сапасын
арттыруға сай шараларды белгілеуге мүмкіндік туғызады. ... ... беру ісі тек оқу ... ... ... ғана ... ... қоғамдық пайдалы істерге белсенді араласуында көздейді.
Оқушылардың қоғамдық пайдалы істерін ұйымдастыру барысында ... ... ... ... не нәрсеге икемі барлығын, нені ... ... ... ... ... ... пән ... мен
оқушылардың ата-аналарымен әңгімелесудің де ... мол. ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынасын, бос уақыттарын қалай өткізетіндіктерін, үй
тапсырмаларын орындаудағы белсенділігі мен жауапкершілігін анықтап ... ... ... өз ... үй ... ... ата-
аналармен тығыз қарым-қатынас орнатуға, олардың педагогикалық білім
дәрежелерін анықтауға мүмкіндік туғызады.
Ендігі ... ... ... ... ... ... ... барысында оқу жылы бойында жүргізу қажет. Ол үшін ... ... ... ... онда ... оқушыға жеке бірнеше ... ... ... ... ... талдап отырады. Белгілі бір әдісті
таңдау, зерттеу жұмысының алдына қойылған ... ... ... ... ... ... әрқайсысына жеке-дара
психологиялық мінездеме жазып, соның қорытындысы негізінде тәрбие жоспары,
оның міндеттері мен бағыттары, мазмұны мен ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Халық педагогикасы
элементтерін тәлім-тәрбие процесінде ... ... ... сан ... Сол себепті ол жүргізетін ... ... ... ... жағынан өте күрделі әрі көп ізденісті талап етеді.
Сынып жетекшісі жұмысының негізгі ... ... ... мен мүдделерін және олардың жеке
басының ерекшеліктерін жан-жақты зерттеп білу.
- сыныптағы оқушылардың не нәрсеге ... ... ... ... белсенді, саналы, ұжымға ұйымдастыру.
сыныптағы пән мұғалімдері мен мектеп әкімшілігінің және оқушылардың ата-
аналарының ... ... ... оқушыларға қоятын педагогикалық
талаптардың бірлігін қамтамасыз ету.
тәрбие үрдісінде мектептің, отбасы мен ... ... ... ... ... ... ... байланыс жасап, отбасыдағы бала
тәрбиесіне байланысты педагогикалық оқу, насихат жұмыстарын жүргізу.
оқушыларды тәрбиелеуде сынаптан және ... тыс ... ... ұйымдастыру.
тәрбие мен өзін-өзі тәрбиелеудің бірлігін қамтамасыз ету. тәрбие
қызметінің тұтастығын, жүйелігін, тәрбиелік ... ... ... ... бастауы-ұлттық тәлім-тәрбиені сынып жетекшісі
қызметінің маңызды компоненттерінің бірі ... ... ... ... міндеттерімен толығырақ таныс болу үшін
«Сынып ... ... ... ... ... ... ... беретін
орта мектептердің «Жарғысы» т.б. көптеген құжаттармен таныс болу қажет.
Дұрыс тәрбие-балаға өмір бойы ... Сол ... ... ... ... сынып жетекшісі және отбасы.
Оқушының жеке басын және сынып ұжымын танып білуге арналған үлгі мен
зерттеу ... ... осы ... ... ... ... ... ұйымдастыруға байланысты қандай педагогикалық талаптар
қалыптасқан:
- зерттеуді бастамас ... ең ... оның ... ... ... оның ... құрылып, жүйелігін қамтамасыз ету;
- зерттеудің оқушының өмірі мен түрлі әрекетінің табиғи жағдайында
жүргізілуі;
- зерттеу жұмыстарының барысында ... ... ... ... ... мен нәтижесінің обьективтік жағдайларын
қамтамасыз ... ... ... ... ... оқушының жеке басының мінез-құлық ерекшеліктерін жан-
жақты танып ... ... ... ... ... ... және талдау жұмыстарын үнемі атқару;
- зерттеу жұмыстарының нәтижесіне қорытынды ... ... ... жазуды әдетке айналдыру.
Оқушының психологиялық — педагогикалық статусы ... ... ... ... күй ... таным процестерін, қарым-қатынас
мәдениетін, мінез-құлқын, оқуға деген ынтасын, бағалау ... ... Бұл ... ... үшін ... ... ... өткізіледі. Сонымен қатар психологиялық зерттеулер жүргізгенде
оқушыларды зерттеуге негіз болатын «Оқушы статусына ... ... ... ... ... ... талаптарды бес блокқа бөліп зерттеу арқылы
жиналған материалдарды әр балаға арнайы жасалған ... ... ... ... ... ... ... зертелінетін
көрсеткіштерді блоктарға келесі түрде бөлуге болады:
1-блок. Бала өмір сүретін әлеуметтік орта ерекшеліктері.
2-блок. Оқушы таным процестерінің және ... ... ... ... - жекелік сферасын бағалау.
4-блок. Баланың өзіне және қоршаған дүниеге қатынасы.
5-блок. Мектепішілік қарым-қатынас барысындағы оқушының мінез-құлқы.
Осы блоктар бойынша оқушылар ... ... ... ... сол ... зерттеу және бағалау әдіс-тәсілдері жинақталады.
Әр блок бойынша қолданылатын ... ... ... оны ... кезінде қолдану ыңғайлы болады.
Блоктар бойынша психодиагностикалық зерттеу нәтижесі оқушының
психологиялық-педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... анықтауға негіз болады.
Оқушылар статусының көрсеткіштеріне сүйене отырып, педагогтардың
білімін жетілдіру және ... ... ... беру ... ... ... туады. Оқушылар статусының көрсеткіштері олардың
психологиялық ... ... ... Бұл ... ... ... ... соң толықтырылып, нәтижесі
талданып балалармен жеке дара және топтық түзету ... ... ... ... ... Оқушының психологиялық педагогикалық
статусын зерттеу ... ... ... ... Оларды зерттелінетін балалардың жас кезеңдеріне байланыста
ретке келтіріп, жинақтау қажет. Комплектік ... ... кіші ... ... өзіне үйретіп алу үшін әңгімелесу, суреттер, ойыншықтар,
қолданатын әдістер ... ... ... Ал орта және ... ... ... таным процестерін бағалаудан бастаған дұрыс сияқты.
Зерттеу жұмыстары барысында аталған талаптардың ... ... ... ... басты шарты. Зерттеу жұмысы ұзақ және күрделі
үрдіс. Бұндай жағдайда сынып жетекшілерінен педагогикалық-психологиялық
білімдерді терең меңгеруді, зерттеу жұмыстары шығармашылықпен, төзімділікті
қажет етеді. Біздің ... ... ... ... оқушылардың
салауатты өмір сүру дағдыларына адамгершілік құндылықтар арқылы іс-әрекетін
қалыптастыру.
Осы тәжірибеге ... ... біз ... жетекшілерінің жұмысында ұлттық
салт дәстүрді, халық педагогикасының озық тәжірибесін пайдалану жолдарын
анықтауға ... ... ... талдадық. Соның нәтижесінде
бастауыш мектептерде сынып жетекшілері оқушылардың адамгершілік ... ... ... ... ... арналған бағдарламаның
негізін құрастырдық. Оның кейбір элементтерін төртінші курста ... ... ... ... ... № 38 мектеп-гимназияда
және № 70 бастауыш мектеп бала-бақшада сынып жетекшісінің көмекшісі ... ... ... ... ... Оның ... ... мақсаты: ата-аналарға халық педагогикасы элементтерін
және ... ... ... ... жетекшілерінің семинар-кеңестерін өткізудің үлгі жоспары.
2. Халық педагогикасын оқып-үйрену бағыттары.
3. Қыз баланы ... ... ... Ұл ... ... салт-дәстүрде тәрбиелеу.
5. Балардың жас және жеке даралық психологиялық ерекшеліктерін танып-
білу.
6. Психологиялық ... ... ... бағдарлама боынша жүргізілген жұмыстар ұтымдылығы іс-тәжірибе
барысында анық ... ... ... ... ЖЕТІЛДІРУДЕ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУДІҢ
МАҢЫЗЫ
2.1. Мектеп психологиялық қазметінің ата-аналармен
ынтымақтастығының маңызы.
Әрбір ... ... ... үшін Отан ... мемлекет алдында
жауапты екенін ұмытпағаны абзал.
Жоғарыда анықталған бағдарлама бойынша ... ... ... ... Іс-тәжірибе барысында ата-аналар арасында және
оқушылармен ... ... ... ... ... бойынша талдау және ... ... ... ... ... ... ... және балаларын каншалықты
толық білетіндігін бағалау диагностикасына ... ... ... ... «Біз ... ... - деген
сауалнама жүргізілді. Оның мазмұнындағы ... ... ... Балаңыз бір оғаш нәрсе жасап қойды делік. Сіз мұндай жағдайдың өз
тәрбиеңіздің нәтижесі екені жөнінде ойланып көрдіңіз ... ... ... ... газет-журнал беттерінде жарияланған қандай
мақалдарды, теледидардан көрсетілген қандай мәселелерді айта аласың?
3. Балаңыз бір оғаш нәрсе жасап қойды ... Сіз ... ... ... ... екені жөнінде ойланып көрдіңіз бе?
4. Бала тәрбиесі жөнінде ата-аналар бір-біріңіздің пікірлерімен санасып
отырасыз ба?
5. Бұйыру немесе ... салу ... ... ... ... ... нәтижелері келесі кестеде көрсетілген.
Ата-аналарға арналған: «Біз қандай ата-анамыз?» сауалнама ... ... аты ... ... ... |
|1 |Айнұр ... ... ... ... |
| | ... ... оны ... |
|2 ... ... тәрбиесінде ата-аналар көптеген |
| | ... ... оны ... |
|3 ... |Тек тиым салу ... ... |
|4 ... |Бала тәрбиесінде ата-аналар ... |
| | ... ... оны ... |
|5 ... |Ата-аналардың арасында келісім төмен |
|6 ... ... ... ... ... |
|7 ... ... арасында келісім төмен |
|8 |Гулжан ... ... ... ... |
| | ... ... оны пайдаланады |
|9 ... ... ... ... көптеген |
| | ... ... оны ... ... ... ... тәрбиесінде ата-аналар көптеген |
| | ... ... оны ... |
|11 ... |Тек тиым салу ... ... ... ... ... арасында келісім төмен ... ... ... ... ... ... |
| | ... үйреніп, оны пайдаланады ... ... ... ... ... көптеген |
| | ... ... оны ... ... ... |Тек тиым салу ... тәрбиелейді ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... оны ... |
|17 ... ... ... ... ... ... ... |Ата-аналардың арасында келісім төмен ... ... ... ... ... ... |
| | ... үйреніп, оны пайдаланады ... ... |Тек тиым салу ... ... ... ... ... ... келісім төмен |
Ата-ана мен бала ... ... ... ... тіл ... ... адаптациясы төмен балалардың басым көпшілігі отбасыңда ата-
аналардан ... ... ... анық ... ... ... ... себептерді дәлірек анықтау
үшін біз Кондаштың «Әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... жүргіздік. Бұл шкала оқушы үшін
мазасызданудың негізгі көзі ... ... ... ... ... ... ... Әдістеменің жалпы мазмұны төмендегідей:
«Әлеуметтік — ситуациялы мазасыздану шкаласы»
Сені ... ... ... ... ... ... ішінен біреуінің астын сызып көрсет.
|1. Тақта алдында жауап беру |01234 ... ... үйге бару |01234 ... ... ... ... |01234 ... ... ... ... |01234 ... ... ... ... |01234 ... ... тақтаға шақыру үшін журналға қарағаны |01234 ... Сені ... ... |01234 ... Сен ... істеп жатқанда басқалардыңқарағаны |01234 |
|9. Сын жұмысын орындау барысында |01234 ... Сын ... ... бағаларды оқығанда |01234 ... ... ... ... кезде |011234 ... ... ... оң ... жатқанда |01234 ... ... ... ... ... күту |01234 ... ... күтіп отырғанда |01234 ... ... ... ... ... |01234 ... ... емтихан тапсыру барысында |01234 ... ... ... неге ... ... |01234 |
|18. Үлкен аудитеория алдында сөйлегенде |01234 ... Өте ... ... ... |01234 ... ... ... меңгермей қалғанда |01234 |
|21. Сенің айтқаныңа ... ... |01234 ... ... ... салыстырғанда |01234 ... ... ... |01234 ... Сені ... деп ... |01234 ... ... ... ... ... ... |01234 |
|26. Сен ... ... ... ... |01234 ... ... ... ... |01234 ... ... ... түрғанмэселерді ойлағанда |01234 ... Өз ... ... ... ... ... |01234 |
|30. Тапсырманы орындай ... |01234 ... ... бойынша мазасызданудың: мектептік, өзіндік бағалау және
адам аралық деген үш түрі көрсетілген. Осы шкала бойынша бөлінген пунктер
төменгі ... ... ... ... ... саны ... |1 ... мектептік |15 ... ... ... |3 ... ... |3 ... |21 ... - ... ... шкаласы» әдістемесі бойынша
анықталған мазасыздандыру себептері
| |Балалардың аты ... ... ... |
|1 ... ... ... ... ... |
| | ... және ... ... ... |
|2 ... ... күнделікті мұғалімдермен қатынас |
| | ... және ... ... ... |
|3 ... |Мектепте күнделікті мұғалімдермен қатынас |
| | ... және ... ... ... |
|4 |Бағила ... ... ... ... |
| | ... және емтихан тапсыру барысында |
|5 ... ... ... ... үшін журналға қарағаны,|
| | ... ... ... беру |
|6 ... |Мұғалім тақтаға шақыру үшін журналға қарағаны,|
| | ... ... ... ... |
|7 ... ... тақтаға шақыру үшін журналға қарағаны,|
| | ... ... ... ... |
|8 ... ... ... ... ... |
| | ... және ... ... барысында |
|9 |Ғалым ... ... ... ... |
| | ... және емтихан тапсыру барысында |
|10 |Ғабит ... ... ... ... |
| | ... және ... тапсыру барысында |
|11 ... ... ... ... үшін ... қарағаны,|
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... барысында ... ... ... ... ... үшін ... ... | ... ... ... ... ... ... ... күнделікті мұғалімдермен қатынас |
| | ... және ... ... ... |
|14 ... ... ... мұғалімдермен қатынас |
| | ... және ... ... ... ... ... ... ... ... үшін ... ... | ... ... ... ... мектепте емтихан |
| | ... ... ... ... ... ... мұғалімдермен қатынас |
| | ... және ... ... ... ... |Торжан ... ... ... ... |
| | ... және ... ... барысында |
|18 |Тоқберген ... ... ... ... |
| | ... және емтихан тапсыру барысында |
|19 ... ... ... ... ... |
| | ... және ... тапсыру барысында |
|20 |Үлжан ... ... ... үшін журналға қарағаны,|
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... ... шақыру үшін журналға қарағаны,|
| | ... ... ... ... ... ... |
| | ... барысында ... ... ... ... ... ... тақтаға шақырылу, мұғалімдермен қарым-қатынас жасау және емтихан
тапсыру жетекші орында екенін ... ... ... ... ... ... ... оқушылар көрсетпегендіктен біз осы мәселені
анықтауға арналған әдістемелерді пайдаландық.
Келесі ... ... ... ... ... ... ... үшін пиктограмма жүргіздік.
Пиктограмма «Отбасы суреті» әдістемесі.
Әдістеме типі: психодиагностикалық, проективтік. ... ... ... ... ... т.б.
Мақсаты: отбасында қалыптасқан қарым-қатынас ерекшеліктерін анықтау.
Міндеті: Отбасы мүшелерін суретке түсіру ерекшеліктеріне байланысты
қалыптасқан ... ... ... және одан ... ... ... материалдар: ақ қағаз, ручка, түрлі-түсті қаламдар,
өшіргіш.
Жүргізу ... Өз ... ... сал.
2. Отбасындағы адамдардың өз жұмыстарын орындап жатқанын сал.
3. Отбасындағы адамдардың жағдайларын өзіңнің ойыңдағы, қиялыңдағы
көріністеріне байланысты сал.
4. Өз ... ... ... ... «табиғатта жоқ
жануарлар» бейнесімен суреттеп сал.
5. Өз отбасыңдағыларды метафора, символикалық бейне арқылы көрсет.
Жеке зерттеу хаттамасында ... ... ... жеке ... салу реті ... бірінші салады);
Б) суретті салу барысында өшіргішті жиі ... ... салу ... әр ... көрсету үшін ұзақ ойланатыны;
Г) салған суретін түсіндіруі;
Д) сурет салу барысындағы бала эмоциясының өзгеруі;
Сурет салып болғаннан соң ... ... ... ... ... ... ... салынғанын айтып бер;
Б) олар қандай жерде және не істеп жүр;
В) отбасы мүшелерінің көңіл-күйлері қандай;
Г) отбасы мүшелерінің ішінде кім ... және оның осы ... ... ... ішінде кім бақытсыз, неге?
Жанама сұрақтар арқылы әр кейіпкерге баланың көзқарасын, оның себебін
анықтау, кім ... ... ... және оның ... ... ... келесі нұсқа бойынша жүргізіледі:
1. Суреттің размері және қағаз бетін пайдалануы. ... ... ... ... бала ... ... екенін көрсетеді. Парақтың бір шетіне
тғылыстырып салса ол бала өзін құдаланған адам деп ... ... ... ... ... Қазір бірге тұрмайтын ... ... сол ... ... ... ... келгені.
3. Суреттегі адамдардың размерлері: ата-анасы, әпкесі (сіңлісі), ... ... мен ... ... ... ... ... салынса олардың бала өмірінде атқаратын ролі ... ... ... (табиғатқа деген көзқарасын білдіреді).
7. Кейіпкерлер түрлері: нұсқасын келтірген; реалистік ... ... ... ... немесе пейзаж фонында салғаны; метафоралық сурет;
кейіпкерлердің іс-әрекет жасап жатқанын көрсеткен.
8. ... ... ... барысында келесі мэселерге көңіл аудару қажет:
А) баланың майда қимыл әрекеттерінің қалыптасқандығы, дағдысы;
Б) суретте штрихтың көп ... ... ... ... ... бейнеленген нәрселердің размерлері майда болса ол
баланың ден саулығы нашар болуының белгісі ретінде қарастыруға болады;
Г) отбасында бірге ... ... ... ... бала ол ... суретке түспей қалған адамдар баланың талаптарына сай өмір ... ... бір ... оны ... өзін өте ... етіп ... ... өзінің роліне, орнына
қанағаттанбайды, басқаларға көңіл көп аударылады деп сезінеді.
Пиктограмма «Отбасы суреті» әдістемесінің нәтижесі.
| ... аты ... ... ... ... |
|1 |Айнұр ... ... ... және |
| | ... ... ... сенімі анық |
| | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... дербес. |
|2 |Әсел ... ... ... және |
| | ... ... ... ... анық |
| | ... ... ... шешім қабылдауға|
| | ... ... ... тұрақсыз, дербес. |
|3 |Әбдікәрім |Эгоцентризмі анық ... ... ... | ... өзін ... ... адам деп |
| | ... қорқақ, мазасыздануы жоғары. |
|4 ... ... ... ... және |
| | ... ... ... сенімі анық |
| | ... ... ... шешш ... |
| | ... тұйық, эмоционалдық тұрақсыз, дербес. |
|5 |Болат ... ... ... ... |
| | ... ... ... жоғары, шешім |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
|6 ... ... ... ... және |
| | ... ... үлкендерге сенімі анық |
| | ... ... ... ... қабылдауға|
| | ... ... ... тұрақсыз, дербес. |
|7 |Гулдария ... ... ... ... |
| | ... ... ... жоғары, шешім |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |
|8 ... ... анық ... ... ... |
| | ... өзін ... ... деп |
| | ... ... ... |
|9 ... ... ... қызығушылығы жоғары, |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... пысық, тұйық, эмоционалдық |
| | ... ... ... ... |Эгоцентризм, қарым-қатынасқа қызығады және |
| | ... ... ... ... анық |
| | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... |Кәмилә |Эгоцентризмі анық ... ... ... | ... өзін отбасында кішкентай адам деп |
| | ... ... ... ... ... |Кәрім ... анық ... ... ... |
| | ... өзін отбасында шектеулімін деп |
| | ... ... ... ... ... ... ... қызығады және |
| | ... ... ... ... анық |
| | ... ... ... шешім қабылдауға|
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және |
| | ... ... ... ... анық |
| | ... ... ... шешім қабылдауға|
| | ... ... ... ... ... ... ... |Эгоцентризмі анық байқалады, сенімі ... |
| | ... өзін ... ... деп |
| | ... мазасыздануы жоғары. ... ... ... анық байқалады, басқаларға сенімі|
| | ... өзін ... ... адам деп |
| | ... ... ... жоғары. |
|17 |Торжан ... анық ... ... ... |
| | ... өзін ... ... деп |
| | ... ... ... ... |Тоқберген |Эгоцентризмі анық байқалады, сенімі төмен, |
| | ... өзін ... ... деп |
| | ... ... ... ... ... ... ... қызығады және |
| | ... ... ... сенімі анық |
| | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... ... анық ... ... сенімі|
| | ... өзін ... ... адам деп |
| | ... ... мазасыздануы жоғары. |
|21 ... ... анық ... ... төмен, |
| | ... өзін ... ... деп |
| | ... мазасыздануы жоғары. ... ... ... ... ... ... әртүрлі
болды, дегенмен басқа сыныптарға қарағанда, жақсы көрсеткіштермен
сипатталды. ... ... ... және ... ... көңіл
аударатындай жоғары екендігін анықтадық. Балалардың осы ... ... ... ... тренингінен өткізу қажет екені
байқалады.
Балардың жалпы жағдайын айқындау үшін және отбасының оқу ... ... ... үшін «оқу ... ... ... мотивациясын анықтау» сауалнамасы.
Оқу мотивациясы деңгейін бағалау үшін Н.Г.Лусканов арнайы сауалнама
ұсынды. 10 ... ... 0-ден 3 ... дейін бағаланады (теріс жауап -
0 балл, бейтарап -1 балл, оң жауап - 3 балл). 30-25 балл ... ... ... ... ... 20-24 балл ортаңғы норманы, 15-19
балл ішкі мотивацияны, 10-14 балл және одан төменгі балл - ... ... ... яғни ... ... көрсетеді.
Сауалнама сұрақтары.
1. Саған мектеп ұнайда ма немесе ұнамайды ма?
2. Таңертең сен ұйқыдан тұрғанда мектепке ... ... ба, ... қалғың келеді ме?
3. Егер мұғалім мектепке ертең барлығыңның келуің шарт ... ... ... ғана ... ... сен ... сабаққа келесің бе, әлде
үйде қаласың ба?
4. Кейбір сабақтың болмай қалуы ... ... ... ... үй ... ... ... ба?
6. Сен сабақта үзілістің көп және үзақ болғанын қалайсың ба?
7. Сен ата-анаңа ... ... жиі ... ... ... мұғалімнің қатал болғаны ұнайды ма?
9. Сенің сыныпта достарың көп пе?
10. Сыныптастарың саған ... ... ... ... ... үшін ... ... келеді. Оқу мотивация деңгейінің төмендеуі баланың мектеп
дезадаптациясының көрсеткішін, ал оның ... - ... және ... ... ... ... ... сауалнама нәтижесі
| |Балалардың аты ... |
| | ... |
|1 ... ... ... |
|2 ... ... ... |
|3 ... ... ... |
|4 ... ... ... |
|5 ... ... деңгей |
|6 ... ... ... |
|7 ... ... ... |
|8 ... |Жоғары деңгей |
|9 ... ... ... ... |Ғабит ... ... ... ... ... деңгей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Жоғары деңгей ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Фархат ... ... ... ... ... ... ... үш деңгейін
бөліп күрсетеді:
Жоғары деңгей - оқушының мектепке қатынасы оң; берілген талаптарды
адекватты қабылдайды; оқу ... оңай ... ... ... ... ... ... тыңдайды; тапсырмаларды сыртқы
бақылаусыз-ақ орындайды; үзіндік жұмысқа, барлық пәндерге қызығушылықпен
қарайды; ... ... ... сыныпта жоғары мәртебеге ие.
Ортаңғы деңгей - оқушының мектепке қатынасы оң; оқу ... ... ... ... ... ... тапсырмаларды орындауда мұқият, бірақ бақылауды талап етеді;
коррекция сабаққа қызығушылықпен дайындалады: ... көп ... ... ... ... - ... мектепке қатынасы теріс; денсаулығының
нашарлығына реніш білдіреді; көңіл-күйінің нашарлығын көрсетеді; тәртіп
бұзады; оқу ... ... ... өзіндік тапсырмаларға
қызығушылық көрсетпейді; коррекция сабақтарға немқұрайлы ... мен ... ... ... ... ... сыныпта жақын достары
жоқ.
Бұл тест ... ... ... нәтижесі балалардың оқу
мотивациясы үш деңгейдеде көрініс ... ... ... айтқанда
жоғары деңгейде - 10, орта деңгейде - 7, ... ... - 4 ... сай ... мектеп мотивациясын тексеруге арналған әдістеменің екінші
тапсырмасы оқушыларға "Мектепте маған не ұнайды?" деген тақырыпта ... ... ... ... ... ... мынандай жағдайларға
көңіл аудару керек:
1. Мотивациясы дамымаған, мектеп мотивациясы жоқ, бірақ та ... және ... ... басым. Мұндай жағдайда оқушылар машинаны, әскери
әрекеттегі ойыншықтарды, оюларды және т.б. суреттерді бейнелейді;
2. Балалық негативизм, оқушы ... ... ... ... ... өзі ... көріп салатын суретін бейнелейді, мұндай мінез-құлықты
оқушының талаптану деңгейі жоғары және ... ... ... ... ... ... ... дұрыс қабылдамау, оқушылар ешнәрсе
салмаса немесе басқа оқушының берілген тапсырмаға ... емес ... ... онда бұл жағдай психикалық дамуы артта қалған ... ... ... 0 ... ... ... ... салынған суреттердің сюжетін бағалау:
- Оқушының таным мотиві мен оқу белсенділігі, оқу жағдайындағы мектеп
мотивациясының ... ... оны 30 ... ... Сыртқы мектеп атрибуттары оқуға қатысты емес ... ... оң ... тән, бірақ сыртқы мотивациясы 20 балмен бағаланады.
- Мектептегі ойын жағдайы мектепке ... оң ... тән, ... ойын ... 10 ... ... ... не ұнайды?" суретті талдау нәтижесі
|№ |Баланың аты ... ... |
|1 ... |Мектептегі оқу процесімен байланысты, |
| | ... ... ... ... сабақ|
| | ... ... ... |
|2 ... |Мектептегі оқу процесімен ... |
| | ... ... ... ... сабақ|
| | ... ... ... |
|3 ... ... ... ... емес, мектеп |
| | ... ... ... |
|4 ... ... ... ... және оқушылар |
| | ... ... ... ... тазалау |
| | ... ... ... |
|5 ... |Мектептегі оқу процесімен ... |
| | ... ... ... ... сабақ|
| | ... ... ... |
|6 ... |Мектептегі оқу ... ... |
| | ... сынып бөлмесінде, оқушылар сабақ|
| | ... ... ... |
|7 ... ... оқу ... ... |
| | ... ... ... оқушылар сабақ|
| | ... ... ... |
|8 ... ... ... ... емес, мектеп |
| | ... ... ... |
|9 ... ... оқу ... байланысты, |
| | ... ... ... оқушылар сабақ|
| | ... ... ... ... ... ... оқу ... байланысты, |
| | ... ... ... ... ... | ... жатқаны салынған. ... ... ... оқу ... ... |
| | ... ... бөлмесінде, оқушылар сабақ|
| | ... ... ... ... ... ... оқу процесімен байланысты, |
| | ... ... ... ... ... | ... ... салынған. ... ... ... оқу ... байланысты, |
| | ... ... ... оқушылар сабақ|
| | ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... кез ... ... ... ... ... байланысты, спортзалда |
| | ... ... кез ... |
|16 ... ... ... ... ... мектеп |
| | ... ... ... ... ... ... ... жетекшісі және оқушылар |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... байланысты |
|18 |Заррина ... ... ... және ... |
| | ... суғарып, сынып бөлмесін тазалау |
| | ... ... ... ... ... ... ... байланысты, спортзалда |
| | ... ... кез ... ... ... ... ... байланысты емес, мектеп |
| | ... ... ... ... |Фарух ... ... ... ... |
| | ... жүрген кез келтірілген ... тест ... ... ... 5 ... ... ... емес, мектептік болғаны мен сабақтан тыс жүргізілетін
мәселелермен ... ... және ... ... ... байланысты екені анық байқалатынын көрсетті.
Сондықтан олармен коррекциялық ойындар ұйымдастыру қажет болды.
«Отбасылық қарым-қатынастың ... ... ... ... ... Санкт-Петербург)
Мақсаты: баланың ата-аналармен өзара қарым-қатынасын зерттеу, ата-
аналардың жеткіншектерді тәрбиелеудегі кемшіліктерін диагностикалау.
Ата-ана мен бала ... ... 4 ... ... ... - ... - ... - жұмсақтық
Қ - қаталдық
Осы көрсеткіштер арақатынасын талдағанда олардың бір-бірімен жұптасып
келгені неше түрлі варианттағы қатынас тудырады.
Осы арақатынасты ... ... - бала ... ... шкалаларын
пайдаландық. Жүптастырған бағалау белгілерінің бірінші шкаласы ата-ана
көрсеткіші болса, екінші шкала - бала ... деп ... ... - ата-ана жұмсақтық көрсетеді, ал бала - белсенділік позициясында.
БЖ - ... ... ... ... балаларын ауыруды
күткендей баптап тэрбиелейді, ал балаға ол ұнайды, ол ... ... ... ... - ... ... ... және басқа айлалар арқылы айтқанын
орындаған болып көрінуге тырысады, ал балалары қарсыласу ... ... ... - ата-аналар баларын өте қатал ұстайды, барлық ... ... ... жаза қолданады, ал балалары белсенді түрде қарсылық ... ... ... ... ... ... өтеді, түсінісу
төмен;
БҚ - ата-аналар жоғары белсенділік көрсететіп, доминанттау арқылы
баланы өзіне ... ... ... ал ... өзін ... механизмі
оянып, ол өзінің тәуелсіздігін сақтау үшін қаталдық байқатады;
ПЖ - ата-аналар балаларды өзбеттерімен жіберген, ... ... ... ... ... ... ... орын алады;
ЖП - ата-аналар балаларының айтқанын орындап, олардың белсенді болғанын
қалайды, барлық ... ... ... көрсетеді, ал ... бас ... - ... ... өте ... ... өте ... моралдық
жауапкершілікті талап етеді, ал баланың жауапкершілігі төмен, жалқау;
ПҚ - ата-аналар ... ... ... моралдық және
материалдық қолдауы шектетулі, балалары ата-анадан материалдық жағдай
жасауды және ... ... ... ... ... ... |Сұрақтар |иә ... |жоқ |
| | |+ |0 |1 |
|1 |Сіз ... ... ... толық |+ | | |
| ... ... ... деп ... ба? | | | |
|2 ... Сізбен бірге үй шаруашылық | |+ | |
| ... ... ма? | | | |
|3 ... ... ...... |+ | | |
| ... ең қолайлы (эффективті) әдіс | | | |
| ... ... бе? | | | |
|4 ... жиі мадақтау пайдалы ма? | |+ | |
|5 |Сіз ... ... ... ... | | | |
| ... және отбасылық мәселелерді| | | |
| |жиі ... ба? | | | |
|6 ... ... ... жария ету |+ | | |
| |аса ... емес деп ... ба? | | | |
|7 ... ойыңызша, педагогтар Сіздің | | |+ |
| ... ... ... ма? | | | |
|8 |Сіз ... ... балаңыздың жетуін |+ | | |
| ... ба? | | | |
|9 ... ... ... ... бар | | |+ |
| |ма? | | | ... ... ... ... шешімін | | |+ |
| ... ... бар ма? | | | ... ... әрбір мүшесі өз көзқарасын | |+ | |
| ... ... бар ма? | | | ... |Балаларыңыз Сізбен сырласа ма және жеке |+ | | |
| |бас ... ... ... ... | | | |
| ... ма? | | | ... ... дұрыс бағытта тәрбиелеу үшін |+ | | |
| ... ... бе? | | | ... ... өткен қателіктерін есіне түсіре | |+ | |
| ... бе? | | | ... ... балаларыммен өзара түсінушілік|+ | | |
| |бар деп ... ба? | | | ... ... ... ... |иә ... |жоқ |
| | |+ |0 |1 |
|1 ... күндері ата-анаңмен бірге | |+ | |
| ... ба? | | | |
|2 |үй ... ... ... ... | | |
| ... ма? | | | |
|3 ... баланы тәрбиелеу үшін | |+ | |
| ... ... жиі ... ма? | | | |
|4 ... сені жиі ... ма? | |+ | |
|5 ... ... мәселені ата-анама айтудың | |+ | |
| |аса ... жоқ деп ... ба? | | | |
|6 ... ... ата-анаға сеніп |+ | | |
| ... аса ... жоқ деп ... ба? | | | |
|7 ... сені ... ... жиі | |+ | |
| ... ма? | | | |
|8 |Мен ... ... ... ... деп |+ | | |
| ... ойлай ма? | | | |
|9 ... ... ... ... ... | |+ | |
| ... ... ... тудырады ма? | | | ... ... ... ... емес деп | | |+ |
| ... ... ... шешімін | | | |
| ... бас ... ... ба? | | | ... ... жағдайды ата-анаң немесе өзің | |+ | |
| ... бе? | | | ... ... ... әрі жиі ... ба?|+ | | ... ... бала ... сөзі мен | |+ | |
| |ісі ... сай келе ме? | | | ... |Ата-анаң сенің бұрынғы теріс | | |+ |
| ... жиі ... ... ме? | | | ... ... мені жақсы түсінеді деп |+ | | |
| ... ба? | | | ... |иә ... |жоқ |
|1 |Ж |Ж |ққ |
|2 |ББ |жж |ЖПП |
|3 |ҚБ |ҚБ |Ж |
|4 |ЖБ |Ж |ҚП |
|5 |ЖБ |п |қп |
|6 |ҚП |қп |ЖБ |
|7 |ЖБ |жж |Қ |
|8 |ҚА |қ |жп |
|9 |Ж |ж |қ ... |ж |ж |қ ... |п |БП |Б ... |ББ |ПБ |ПП ... |пқ |Қ |ЖБ ... |ҚҚ |қ |ЖЖ ... |ББ |БП |пп ... ... ... аты ... интерпретациясы |
|1 ... |БЖ |
|2 ... |БЖ |
|3 ... |ПЖ |
|4 ... |ЖБ |
|5 ... |БП |
|6 ... |БП |
|7 ... |ҚЖ |
|8 ... |ЖЖ |
|9 ... |ЖБ ... ... |БҚ ... ... |ЖҚ ... ... |БП ... |Қатира |БҚ ... ... |ЖБ ... ... |ПЖ ... ... |ЖБ ... |Торжан |БЖ ... ... |ҚП ... ... |ЖБ ... ... |пқ ... ... |ҚБ ... оқу ... ... ... ... аты |Мектепке адаптация деңгейі |
|1 ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... ... |
|4 ... ... |
|5 ... ... |
|6 ... ... |
|7 ... ... |
|8 ... ... |
|9 ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Кэрім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ата-аналар мен балалардың қатынасы олардың
үлгеріміне және ... ... ... тигізетінін байқадық. Балалардың
тәрбиесіне теріс әсері өте үлкен болатын жағдай ата-аналардың себепсіз
қаталдыгы және ... ... ... ... ... қарым-қатынастың мән мағнасы өте терең екенін көрсеті үшін ата-
аналармен трансактілік талдау әдістемесін ... ... ... Э.Берн. Ол өз қағидасында адамның үш ... ... ... ... деген қарым-қатынас актісін
тасымалдау мағнасында пайдаланылған. Адамдар қарым-қатынас жасағанда ... ... анық ... және ... ... Қарым-қатынас
барысындағы позициялар қилысып түссе ол қайшылас ... ... ... ... шиеленіс жағдайды туғызады.
Трансакция нұсқасы.
Қарым-қатынас барысында орын алатын ... ... ... ... ... ... де ... Ата-аналық «Меннің» көріністері:
2. Қамқор ата-аналық «Мен»;
3. Сыншыл ата-аналық «Мен»;
Жүріс-тұрыс ережелерінен, ... ... ... ... стандартты жағдайларда ойдағыдай бағытталуға мүмкіндік береді,
сананы қарапайым, үйреншікті мәселелермен жүктелуден босата отырып, ... ... ... ... ... Ата-аналық Мен бұл
біздің ішкі комментатор және бағалаушы болып табылады.
2. Үлкендік «Мен» жағдайы мағлұматтың логикалық құрамдарын ... ... ... ... ... алып және олардың ... ... ... ... ... «Мен» Ата-аналыққа қарағанда
стандартты, бір мағыналы жағдайларға емес, ол ... ... ... таңдауға еркіндік беретін, сонымен қатар шешім қабылдаудың саддарын
және жауапкершілігін ұғынуды қажет ететін жағдайларға бейімделеді.
3. ... ... ... ... принциптеріне ілеседі. Қазіргі
кездегі жүріс-тұрысқа балалық шақтағы жасырынды сезімдер әсер ... ... ... өмірдегі орны өте күрделі және ... ... ... шығармашылық қабілеттің көрініс беруі,
өзінше бір ... ... ... ... өте ... ... т.б.). ... бірге балалық «Мен» адамның өз бетімен
мәселені шешуге шамасы келмеген кезде, басқа ... ... ... ... ... ... Э. ... классификациясы бойынша балалық
«Мен» 3 түрге бөлінеді:
1. табиғи балалық «Мен» (қуаныш, қайғы және т.б. ... ... ... ... ... (бейімделуші, құлақ қоюшы, қорқақ, кінәлі,
жалтақтаушы және т.с.с).
3. ... ... ... «Мен» (өзін басқаларға таныту ... ... ... ... ата-ана-әке, әпке, педагог, бастық рөлдері ойналады.
2. үлкендік-көрші, бағынушы, кездейсоқ серік, өзінің бағасын білетін
және т.б. ... ... ... ... ... ... жезде рөлдері.
Әр бір адамның жеке тұлғасында осы 3 құрамдыстары ... Осы ... ... ... ... ... ... керек. Егер
біреуінің көрінісі ... ... сай ... ... ... ... туы мүмкін. Шиеленіс жағдайларды шешу жолын қалай ... ... Э. Берн ... Оның ... ... осы құрамды
бөліктерінің қайсысы бәсең көрініс берген болса, соны оятып ... ... ... ... ... ... диагностикалау және
оны гармониялық ... ... ол жеке ... ... функцияларын
оңтайландыру болып табылады. Өйткені Мен ... әр ... ... атқарады.
Қарым-қатынас ерекшеліктерін талдау барысында әр қарым-қатынастың
мақсатына байланысты. «Меннің» 3 позициясының үлес салмағы әр ... ... 3 ... ... ... ... ... анықтауға
мүмкіндік туады. Осы талдау мінез-құлық құрылымын, оның ерекшелігін, әр
құрамды бөліктерінің жалпы көрініске қосатын ... ... ... ... ... ... мэдениетінің өлшемі болып табылады.
2) Трансакцияны талдау.
Трансакция - бұл екі не одан көп ... ... ... ... ... ... талдаудың негізгі 2 бөліктен тұрады.
1. Түрткі трансакция.
2. Адамдарды ... ... ... ... ... сай одан ... ... төмен жауап беруі).
Осы бөліктердің бір-бірімен ұштасып жүруі ... ... ... ... ... трансакцияның нәтижесінде адамдар не бір-бірімен
тіл табысады, не шиеленіс жағдай туады.
Трансакциялар әртүрлі болады:
1. Параллель жүретін трансакция.
Бұл ... ... мен ... ... ... ... Кайшылас жүретін трансакция.
Бұл жағдайда түрткі мен жауап бір-бірімен қайшылас келеді.
3. Бүркемелі жүретін трансакция.
Шиеленіс анық ... ... ішкі ... ... ... ... позитивті аяқталуына паралелль трансакциялар ықпалы
зор. Ал қайшылас ... ... көп ... ұрыс-керіске, дау-
дамайларға, қарым-қатынастың негативті аяқталуына алып келеді, нәтижесінде
көптеген бүркемелі трансакциялар туындайды.
Қарапайым екі жақты ... бұл ... және ... ... ... 2 модальдығы бар:
1. позитивті (қысқаша түрде былай белгілейміз- «+»)
2. негативті (сәйкесінше «-»).
Осы белгілер ... ... ... ... ... ... ... көрінісін береді:
1. Мен «-» -Сен «+». (Мен жаман, сен жақсы позициясы).
2. Мен «-»-Сен «-».(Мен жаман, сен жаман ... Мен «+»- Сен «-». (Мен ... сен ... ... Мен «+» -Сен «+». (Мен жақсы, сен ... ... ... ... ерте ... ... ... деңгейде қалыптасады.
Үлкен табыстыққа алып келеді. Бұл позиция сапалы деңгейде қабылданады. ... өзі және ... ... ... ... ... ... Бұл позиция өзіне және қоршаған ортаға позитивті көзқарасы бар
дені сау ... ... ... ... ... ... берілген).
2.2. Оқушылар және олардың ата-аналарымен жүргізілген психокоррекциялық іс-
шаралар
Мектепке бейімделуді тексеруде жүргізілген бақылаулар, ... ... «Біз ... ... «Отбасылық қарым-қатынастың
аймағы» тесті (Авторы: отбасылық психотерапевт Э.Г.Эйдемиллер, Санкт-
Петербург), Кондаштың «Әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелері оқушылар
және олардың ата-аналарымен психологиялық ағарту және психокоррекциялық
жұмыстар ... ... ... ... берді. Осының негізінде екінші
сынып оқушыларына арналған адаптациялық ... ... ... Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде балалардың ата-аналарымен
түсінісуін нығайту мәселелері шешілді. ... ... ... барысында осы ерекшеліктерді ескере отырып ... ... ... пен жалған беделдің қажеті жоқ екендігін
көрсету керек екенін дәлелдедік.
Бастауыш сынып ... ... ... қалыптастыру
бағытында жүргізілген сынып ата-аналары мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл жоспарларға
сүйене отырып көптеген варианттарын, тақырыптарын анықтап алуға болады.
Дүниенің ең асылы, бағалысы адам болып саналады. Олай болса сол ... ең ... ... ... ... тұрады деген сауал туындайды.
Осы жас ұрпақтың ... ... ... ... болмақ деген сұрақ
қазақтың ақын-жазушы ағартушыларын қатты ойландырған, толғандырған.
Әрбір ... ... ... ... жадынан шығармайды, оларды
әрқашан құрметтейді, қалдырған ... ... ... ... Осы жөнінен біз де Шоқан, Ыбырай, Абай, Жамбыл сияқты тарихи
қайраткерлерімізді әрдайым еске ... ... ... отырамыз.
Бұлардың педагогикалық ілімінде баланың адамгершілік, ақыл-ой тәрбиесі іс-
тәжірибесімен, ... ... ... ... ... сынып оқушыларымен
жүргізілетін түзету-дамыту жұмыстарында кеңінен пайдалануға болады.
Мысалы: «Тәй- тәй» бағдарламасы мектепке дейінгі балаларды ... ол 1994 ... ... ... бастама алды. Бұл бағдарламаның
негізін бастауыш мектептерде өңдеп пайдалануға өте ... ... ... ... ... ... ойындарды, ертегілер мен
қызықты әңгімелерді, «Жануарлар мектебі», «Қисынсықдықтар», және ұлттық
ойындарды ... ... ... Осы ... сүйене отырып
жасалған бірнеше коррекциялық сабақтардың ... ... ... ... «Адамгершілік - асыл мұра»
Мақсаты: оқушылардың бойына адамгершілік ... ... ... ... ... т.б. адамдық қасиеттерді
игеруге ықпал ету мақсатында ... ... күн, ... ... ... ... ... Адамның ішінде болмайды аласы, Оларды бұзатын нәпсінің таласы.
Шәкәрім.
2. Дос ... ... ... ... ... ... Адам бір ... іске жарамаса да, өзін аспаннан түскендей ұстауды
ұнатады.
4. Адамның адамшылығы-ақыл, ғылым, жақсы ата, жақсы ана, ... ... ... ... ... ... Баяу күй ... тұрады. Оқушылар орындарынан тұрып,
сәлемдескен соң коррекция сағаты басталып кетеді.
2. Оқушылар орындарына отырып, музыка әуені ... сол ... ... хат ... ... ... коррекция сағатының тақырыбы жазылған
екен.
Тақырып баяндалып, коррекция сабақтың мақсаты айтылған соң, психолог
кіріспе әңгімесін бастайды.
- ... ... не? Бұл ... жауап беру үшін бай адам деген қандай
адам, рух деген не? - деген сұрақтар төңірегінде ой ... адам ... бір ... Ол қуат адам ... ... ... қасиеттермен жасайтын барлық игі істерің қайнар көзі.
Жаратылыстың барлығы екі қарама-қарсы нәрседен тұрады. ... ... ... ... Адам ... ... жақсы қасиеттер рухтан
туындайды, ал ... ... ... ... ... ... Адам
денесі бір болғандықтан оның ішінде билік үшін ... осы екі ... - ... ... ... ... ... бабамыз Шәкәрім айтқандай:
- Адамның ішінде болмайды аласы, ... ... ... ... ... - ... жүрегі. Жүрек жылуы, махаббат, ар-ұят, қайрат,
мейірімділік, жақсылық, адамшылық осы ... ... ... ... рухы болса, күн сәулесі - ақыл дейік.
Бай адам-ең алдымен әділ, шыншыл, мейрімді, кешірімді, қанағатышыл,
ақылды ... ... ... бар адамда адамшылық мол болады.
Адамгершілік ұғымында да осы ... ... ... ... жан ... ... ... т.б. көптеген сапалар кездеседі.
Бүгінгі коррекция сабақта осы сапалардың ... ... ... ... ... әрбітіп, бойымызға адамгершілік нәрін егу ... ... ... ... ... күн. Оның бетін ала бұлт көлегейлеп тұр. Күнді біз мейірбан, жан-
шуағын төгетін құдіретті ананың біріне теңестіреміз. Өйткені ... ... ... ... осы ... ... келетін нұрмен байланысты.
Ал осы күннің ... ... ... ... біз ... ... ... қабылдаймыз. Біз ананың сезімін сөйлетейік. Ол үшін бетіндегі
түнерген бұлттардың ішіндегі ... ... ... ... ... не, сен неге түнере қалдың?
Бұлттарғы бірінші тапсырма: баяу ән әуінімен барлығымыз жағымды ойларға
берілеміз, жан азығын ... ... ... ... әуен ... ... ... Жағымды ой ойлауға бір минут уақыт беріледі.
Бірнеше оқушыдан ойлаған ... ... ... тыныштық болса екен.
- Менің әскердегі ағайым аман-сау жүрсе екен.
- Мектеп бітіргеннен соң аңсаған оқуыма түссем екен.
- Жер ... ... ... т.б. ... ... Осындай жағымды ойларың сендердің бойларыңа қайырымдылық, өмірге
сенімділік ... ... ... ... ... ... оқиғаны айтып берейін.
92 жастағы анасы қайтыс болған жігіт анасына табыт жасауға тақтай ... ... ... ... ... ... ағаш ... ағаш тіліп
берді. Енді ол тақтайын үйге алып баруға ... жоқ. ... бұл жолы ... адам кездесе кетеді. Жүргізуші жігіт аттанып отырған сапарынан
жарты сағатқа ... ... да, ... тастауға келісіп, ағашты тиеп
алып, қоймадан шыға бергенде, автоколлонна ... ... ... тиеп ... өз көлігін көрген басшы айқай салып, тоқтатып, жағдайды
тыңдамай, жігіттің тақтайын түсіртіп, машинаны жұмысқа қоя береді. ... көл ... ... тақтайдың қасында егіліп тұр. Жанжалды құлағы шалып
қалған, өтіп бара жатқан ат-арбалы адам бұрылып ... ... ... ... ... ... ізгілік нұрын шашады.
1-ші бұлт ашылды - қайырымдылық ... ... ... ... нақыл сөздер, тақпақтар айту.
1. Абай. «Ғылым таппай мақтанба».
2. Ақиқаттың ауылы. Шәкәрім.
3. Абайдың 14-ші қарасөзі.
4. ... ... ... ... ... ... көңіл аударайық. Суреттен нені көріп тұрсыңдар?
Жауап: қара ноқат немесе қара ноқаты бар ақ қағаз.
Шын ... қара ... бар ... ақ ... ... өмірдің көптеген көріністерінен, оқушылық өмірлеріңде
сендер ақ түсті аңғармай, ... ... ... ... ... ... біз әр адамның бойынан жақсы жақтарын ғана көрместен неге
оның кемшілігіне көңіл ... ... ... ... ... жайындағы теледидардағы бағдарламаларды бірінші ретте көреміз,
бұзықтық, басқаларға жасалған қатыгездік туралы ... ... сұқ ... ... ... ... ... сұқ саусақты
көрсеткенде, қалған үш саусақтың өзімізге қарағанын байқамаймыз ба? ... сені ... ... «мен ... деп ... бер»- делінген пайғамбар
хаддистерінде. Сондықтан, балалар жаңағы өздерің айтқан ... ... ... ... ... ... ... тек жақсы
жақтарын қабылдай біліңдер: мына жазылған нақыл сөзге көңіл аударыңдар:
Адамның адамшылығы-ақыл, ғылым - жақсы, ата - ... ана ... ... ... ұстаздар - жақсы. Қоршаған ортадағы басқа адамдардың барлығын оң
белгімен ... ... ізгі ниет ... ... ... ... Оны ... тұжырымдап көрсету қажет.
Үшінші бұлт:
- Адамгершілік қасиет-сүйіспеншілік. ... ... ... ... ... ... Осы ... байланысты:
1-ші қатар: Отанға сүйіспеншілік
2-ші қатар: ата-анаға сүйіспеншілік.
3-ші қатар: досттарыма сүйіспеншілік.
Сүйіспеншілікке төрт ауыз тақпақ құрайсыңдар. (Баяу музыка ... ... ... ... ... Онда ... басқаларға деген
мейірмандығы мен ... ... ... ... бұлтқа таядық. Тест тапсырмасы.
1-ші қатарға.
Сынып ішіндегі бір баламен сенің досың ойнағысы, қарым-қатынас ... ... оны ... деп ... Ал, сен не ... ... ... білмегендей боласың.
б) Достарыңмен бірге мазақ қыласың.
в) Достарыңның қарсылығынан қорықпастан, осы баламен достасқың келеді.
Балалар ... ... аты ... ... ... |
|1 ... ... ... қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|2 ... ... қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|3 ... |Достарымның қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|4 ... ... ... ... осы |
| | ... ... ... |
|5 ... ... қарсьшығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|6 ... |Достарымның қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|7 ... ... ... қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|8 ... ... ... қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|9 ... ... қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... ... ... ... ... осы |
| | ... ... келеді. ... ... ... ... ... осы |
| | ... ... келеді. ... ... ... ... ... осы |
| | ... ... келеді. ... ... ... қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... |Сәуле ... ... ... осы |
| | ... ... келеді. ... ... ... қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... |
|16 ... ... ... ... осы |
| | ... ... ... ... ... ... ... қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... ... ... ... қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... ... |Достарымның қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... ... ... қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... ... ... қарсылығынан қорықпастан, осы |
| | ... ... ... ... тек бірінші қатарға берілгенімен оны орындауға барлық
балалардың ... ... ... ... ... ... жауаптарын ескердік.
2-ші қатарға.
Ағаш дұрыс өсу үшін оған қай кезде көмектесу қажет?
а) ... ағаш ... ... ... Тал ... қатарға.
Сенің үлкен әпкең шешесіне құрбысының үйіне «математика сабағына
дайындаламын»- деп ... ал ... олар ... ... Егер ... осы жайды сұраса, сен не істер едің?
а) Бұл жайында ештеңе білмеймін деймін.
б) Бір ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде үшінші бұлт жеңілгенін мойындап, күннің көзін ашады.
Төртінші бұлт.
Таңғажайып ... ... ... ... адамның бір тамаша ... ... ... ... ... сөз ... Осы ... тапқаннан кейін төртінші
бүлттың да қабағы ашылады.
Бесінші бұлт.
Ол тапсырма - сұрақтарға жауап.
1. Сөйлеу мәдениетін қалай ... ... ... ... ... ... деген не?
Осы сұрақтардың жауабын дұрыс айта ... ... ... ... ... ... деген тақпағын оқып беруге болады. Тапсырма
орындалғаннан соң бұл бұлтта күннің көзін жауып тұрудан бас тартады.
Барлық тапсырмаларды орындаған соң бұлттар ... Күн ... ... ... сабақтың балаларға әсері өте үлкен болды. Әдептілік,
жайдарылық, ... ... ... ... ... бұлт
төнген күндей тұнжырап, адамдар бір-біріне ашылмайтындығын балалар жақсы
түсінді. Барлығы отбасында және мектепте ... ... ... қарым-қатынас жасағанда күндей күлімдеп жүру керек екендігін
түсінді.
Бұл коррекциялық сабақтар барысында оны тиімді жүргізуге балалардың
өздері ... ... ... ... де ... ... ... келесі сабақтың тақырыбын жариялап жіберген тиімді болатындығы
анық ... ... ... ... «Ақ ... ... сабақтың тәрбиелік мэні: Балаларды ... ... ... ... ... жаман әдеттерден
бойын аулақ ұстауға үйрету.
Коррекцияның негізгі ... ... ... процестерін, оның ішінде
шығармашылқ қабілеттерін дамыту, оларды өз бетінше жұмыс орындауға баулу.
Коррекция сабақтың жүру барысы:
Балалар ... ... ... ... ... еске түсіріп,
өздерінің дайындаған жұмыстарын ортаға салады. Ол ғылым, ... ... олар ... Мақал-мәтелдер сайысы өтеді. Нәтижесі
талданып ... соң «Ақ ... ... ұсынылады.
Ойын.
Матадан тігілген дорбаға бидай салып балаларға ұсынамын. ... ... ... ... ... не бар екен?
- Жеуге жарай ма?
- Ия.
- Адам өміріне ... ... ... Арпа ... ... ... ... Ия.
Психолог. «Ақ бидай» ертегісімен танысамыз. Психолог ертегіні айтып
береді. Балалар түсініксіз ... ... алу» ... бойынша белгілеп
алып отырады. Ертегі оқылып ... ... оның ... талданады. Оқуға
ынтасын қалыптастыру үшін таным процестерін ... ... Ол үшін ... ... шығармашылық орталықтарға бөліп, әр
орталыққа зерттеу жұмысын жүргізетін тапсмырмалар беріледі.
Орталықтарға мынадай жұмыстар тапсырылуы мүмкін:
Математика орталығы.
Көрнекіліктері: Ыдыста ... ... ... суреттер.
Жақшасы бар өрнек құра алатындай етіп, есеп құрастыру.
Кері есеп ... ... ... ... ... ... дайындау.
Оқу техникасын қалыптастыру орталығы.
Балалар өз бетімен ертегі тексті бойынша жұмыс істейді.
Жазу орталығы.
«Бидай» сөзіне қатыстырып, мәтін құрау.
«Бидай» сөзіне (сын ... сан ... ... ) сөз ... қатыстырып,
сөйлем құрау.
Ғылым орталығы
Нанды қалай жасайды? (зерттеу жұмысы)
Бидайдан дайындалатын тағамдар түрлерін кестеге толтыру.
Ұнның түрлерін салыстырып зерттеу.
Өнер орталығы.
Ертегі бойынша сурет ... ... ... ... орталығы.
«Бидай» тақырыбына байланысты өлеңдер, ... ... ... ... ... ... Бірлесіп жұмыс істеуге;
- Бір-бірінен үйренуге;
- Өздерінің білімдерін тәжірибе жасау арқылы іс-жүзінде пайдалануға;
- ... ... ... үйренеді. Орталықтардағы жұмыстарды
қорытындылау. (5-6 ... ... ... ... ... ... балалар қалай меңгергенін бағалау картасы
|Атауы |тірі табиғат ... ... ... ... ... |+ |+ | ... |+ | |+ ... |+ |+ | ... |+ |+ |+ ... |+ |+ |+ ... ... психолог-тәрбиешілер жақсы көретін үлкен адамның қасында
болу арқылы баланың табиғатпен жанды қарымқатынас ... ... ... ... ... керек. Баланың жан-дүниесін оятып, дүниетанымын
қалыптастыратын әңгімелерді, ... ... ... ... ... қажет:
- мазмұнын таңдағанда ертегі немесе әңгімелердің көлеміне назар аудару
керек. Кішкентайлармен жұмыс ... ұзақ ... ... ... ... ... коррекция сабақтың тақырбына сәйкес болғаны жөн;
- мазмұны балаға қандай да болмасын құндылықты түсінумен ... ... ... пікір туғызатындай болу керек;
- мазмұнын баланың жас ерекшеліктеріне қарай іріктеп алу қажет. Келесі
кездесуде тренинг ойындарының көптеген түрлерін пайдалана отырып ... ... ... ... ... ... шақырдық.
3-ші коррекциялық сабақ.
Тақырыбы: «Мен құрбыларымды жақсы көремін».
Балалардың шеңбер құра отырғызып оларды бір-бірінің ... ... Енді ... тренинг ойындары жүргізілетінін айтып, балалардың ата-
аналары ойынға шақырылады.
1. «Мен сені жақсы көремін» ойыны.
Балалардың ішінен біреуі «Мен сені ... ... ... ... ... де ... отырғанның қолын қысады. Жақсы көруді қабылдаушы
оған күлімсіреп жауап береді және соны ... ... ... Осы
айналым аяқталғаннан кейін психолог балаларға өзіміздің жақсы ниетімізді
басқаға білдіргенде, оның ... ... ... оралатынын түсіндіреді.
2. «Сақина салу» ойыны.
Музыка ойнайды. Балалар шеңбер құра ... және ... ... ... Психологтің немесе бақа жүргізушінің сөзі бойынша (немесе
басқаша санамақ бойынша) сақинаны жұмылған қос ... ... ... бір ... сөз айтылады. Сақина салынған адам басқаларға өз ... ... және ... ... ... ... ... қажет.
3. «Құнды қасиет беру» ойыны.
Қорапшаның айналып жүруі тоқтатылады. Сол ... кім ... ... ... сол оның ... бір ... ... шығарады және онда
жазылғанды орындайды. Күні бұрын даярланып ... ... ... ... сабақ тақырыбы бойынша қандай да бір әрекет ... ... ... ... ... мәні ... ... туралы өз пікірін айтуға;
- адамлық секілдімінездің қасиеті, ән айту немесе өлең оқып ... ... ... бар ... ... ... ертегіні) немесе
содан алынған бір көріністі әңгімелеуге болады.
4. «Психолог сөйлейді» ойыны.
Психолог ... ... ... және ... әлдебір әрекетті
орындауды, бірақ оны тек «Психолог сөйлейді» ... ... ... ... Психолог осы сөздерді айтқан кезде, оның артында ... ... оңды ... ... керек. Егер психолог «Психолог
сөйлейді!» - ... ... ... ... ... болса, оны
қатысушылар қайталап жасамауы керек. Психологтан кейін осы ... бала ... ... Ойын ... ... босаңсуына уақыт
бермей тез қарқынмен жүргізілсе мүлдем қызықты ... ойын ... ... ғана ... ... ... қатар өзінің
әркеттерімен балаларға үлгі беретін психологтің өзін де тәртіпке салады.
Ойындарға ата-аналардың қатынасуы олардың балалық «Менін» оятып, ... ... ... ... ... және ата мен бала ... шығуға мүмкіндік береді.
5. «Кімде қандай қасиет бар» ойыны.
Малдың түрі бейнеленген карточкаға балалар оның ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, ит және иесіне берілгендік,
түлкі және айлакерлік, түйе және такаппарлық және т.б.
Ойын ... оң және ... ... сырт ... ... ... «Сүйіспеншілік» ойыны.
Бұл ойын барысында қатысушылар бір-біріне деген сүйіспеншілігін, жақсы
көретініндігін неше түрлі теңестіру сөздермен жеткізуі ... ... ... таңдап айтып, ол өзбен өзінің сүйіспеншілігін
білдірген адамына допты береді. ... ... сол ... ... ... ... ... ойыншыға лақтырады. Айтылған сөзді қайталаған
дұрыс. Сондықтан бір оқушы айтылған сөздерді тақтаға жазып отыруына болады.
Ойын соңында қатысушылар құнды қасиеттерді ... ... ... олардың адам өміріндегі маңызы туралы әңгімелеседі.
7. «Сәлемдесу» ойыны.
Екі бала ... ... бірі ... бірі ... ... ... ... ағасына қандай жақсы сөздер айтуы мүмкін?
Ағасы інісіне қандай жақсылықтар жасауы мүмкін.?
«Өзің жалғастыр...»
Марат коррекция сабаққа кешіккенін енді ғана ... ... ... ... ... ... бір ... айтуды ұмытып кетті...
Әңгімелерді одан әрі жалғастырып, өздерінше бетінше аяқталуларын тауып,
соңынан әрқайсысының ойын талқылауға болады.
8. ... ... ... мен ... ... ... ойыны.
Балалар шеңбер бойынша дөңгеленіп отырады. Жүргізуші «сиқырлы таяқшаны»
отырғандардың ... ... Ол ... ... жақсы жақтарын айтып,
мадақтайды да таяқшаны оған береді. Ол осы ... ... ... ... Ойын ... жалғаса береді. (Ондағы айтылатын жағымды сөздер
мынадай болуы ... ... ... даусың қандай керемет!, Гүлнар, сенің
жүзің сондай ... ... ... ... ... ... ... Соңында балалар бір-біріне жақсы көңілі мен пікіріне рақмет айтады.
9. «Түспен ажырату» ойыны.
Ойынның мақсаты адамның мінез-құлқын ... ... ... ... түспен ажырату.
Жүргізуші балаларға адамның қасиеттін кемпірқосақ тәрізді етіп бояуды
тапсырады. Қандай ... қай ... ... ... өзі ... ... адамның мінез-құлқын көрсету үшін қай түсті неге таңдағанынын өзі
түсіндіріп береді.
10. «Баға ... ... ... ... ... баға ... ... балалардан портретке немесе суретке қарап, ондағы адамдардың
мінез-құлқын, қасиеттерін ажыратып ... ... ... ойын ... баяу ... ... ... бір уақыт беріледі.
Бұл ойын баланың адамды тани білу келбетін дамытады, мінез-құлқын
ажырата білуіне көмектеседі.
11. ... ... ойын ... ... ... ... танып білуін көздейді.
Мысалы, топтарға бөліп, түрлі мимикамен түсіндірілетін ... ... ... ... ... ... баласы қалай аймалайды;
- оқушы қартты жолдан қалай өткізу ... ... ... бала өз ... ... жуып-шаяды;
- ренжіскен екі дос бір-бірімен қалай татуласады.
Әр топ музыканың ... ... ... сюжетті көрсетеді.
Соңынан тапсырмалардың мазмұны ашылған соң, олар берілген сұрақтарға
жауап дайындап, қысқаша әңгімелер ... ... әр ... өз ... ... ... дамытып,
пайдаланылған ертегілер, әңгімелер кейіпкерлерінің батылдық, ұстамдылық,
мейірмандық, сыйысымдылық және ертегі баланың ... ... ... ... Адам ... ... ... ажыратып, жағымды
жақтарын өзіне азық етуге тырысады.
Осы тренигтерден балаларды ата-аналармен бірге өткізгенде балалық және
ата-аналық боршты атқаруда тіл ... ... ... ... ... да ... деп санап, олардың жақсылық қасиеттерін дамытуға үлес қосу
қажеттілігін үлкендер түсінді. Нәтижесінде ... ... ... ... нәтижелерін талдау ата-аналарды қызықтырды және
болашақ отбасылық қарым-қатынас ерекшеліктеріне ... ... ... түсінді.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Оқушылардың ата-аналарына психологиялық қызмет көрсету жұмысын
ұйымдастыру жолдары» тақырыбындағы дипломдық ... ... ... ... ... жасадық.
1. Қазақстан Республикасы Парламентінің әлем парламентарияларына
жолдаған «XXI ... ... пен ... жүз ... ... ... ... міндеті - жаңа ғасыр тәрбиесінің ... ... ... арқылы ұлттық мәдениетті меңгере отырып, әлемдік
ынтымақтастық пен бейбітшілік сақтау, ал ... ... - ... жан-
дүниесіне кішкентай кезінен бастап адамгершілік, имандылық, салауаттылық
сияқты қасиеттерді санасына ұғындырып, өмір сүрудің ... ... ... отырып, салауаттылыққа тәрбиелеу.
Бұл - жаңа ғасыр белесінде жаңа өмір салты бойынша өмір сүру керек
деген сөз. Олай ... ... ... ... адамгершілік тәрбие
орнықты, әрі өзіндік ерекшелігі анықталған, баланың еркін дамуына жағдай
жасалған өз ... ... ... бар ... үрдіс болуы қажет.
Қазақтанның болашақта дамуы азаматтардың көзқарасы, жастар арасындағы
тәрбиеге байланысты. Жеке тұлғаның адамгершілік ... тек ана ... ... ... ... ... мейірбандық,
қамқорлық сезім білдіру, жалпы азаматтық рухта тәрбиеленуімен бағаланады.
Қоғамның қазіргі жағдайында елдің ... ... ... ... ... оның болашақта дамуы, азаматтардың көзқарасы,
адамгершілік тәрбиесіне тәуелді. Адамның халықтың адамгершілік сапалары ... ... ... сүйіспеншіліктен шектелмейді, басқаларға мейірбандық,
қамқорлық сезім білдіру, жалпы азаматтық рухта тәрбиеленуімен бөлінеді.
2. Бастауыш мектеп оқушыларының адамгершілік ... ... ... ... ... балаларын үйретуі, барлық
адами қасиеттерді қалыптастыруда жетекші орын ... ... ... ... тәрбиесінің негізі болғандықтан психологиялық қызмет көрсетуде
ата-аналарға балалардың теріс деп бағаланатын қасиеттерін ... ... ... бұл ... шешу ... ... көрсету қажет. Тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... ағарту саласындағы кейбір
теріс жағдайлардың орын алуы, мектеп, гимназия, ... ... ... ... ... тәрбиесінің ескерілмеуінде екені
көптеген зерттеулерде дәлелденген.
3. Зерттеу нәтижесінде бастауыш мектеп балаларына адамгершілік тәрбие
беруді жақсарту және ... үшін ... ... ... ... ... мен ... ынтымақтастығын нығайту.
2. Адамгершілік-қоғамдық дамудың әр-түрлі тәрбие саласының бірлікте,
іс-әрекет арқылы жүргізілуіне жағдай жасау.
3. ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
4. Оқу—тәрбие үрдісінде балалармен адамгершілік, инабаттылық. силастық
ата-анаңа, жолдастарыңа мейірбандық, туған ... ... ... т.б. ... ... ... нәтижесінде бастауыш мектептегі бастауыш сынып балаларына
адамгершілік тәрбие беруді ... ... ... үшін ... зерттеу барысында жұмысымызда балалардың адамгершілік қасиеттерін
қалыптастыруда «Адамгершілік - асыл ... «Мен ... ... ... ... қасиет бар», «Бір-бірінің жақсы қылықтарын айтып
мадақтау» т.с.с. ... ... ... және олардың ата-аналарымен
жүргізілген психокоррекциялық жұмыс ... ... әр ... ... ... ... іс-әрекет арқылы жүргізілуіне
жағдай жасау арқылы келесі мәселелерді шешуге мүмкіндік туады:
- балалардың адамгершілік қасиеттерін жетілдіруде халық педагогикасының
барлық мүмкіндіктерін ... ... мен ... ынтымақтастығын нығайту;
- балалардың адамгершілік қасиеттерін ... ... ... ... болуды, инабаттылық, сыйластық, тіл табықыштық, ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрге,
отбасына және ондағы туған туысқандарға сүйіспеншілік тақырыптарында ата-
аналары мен балаларды ... ... ... ... және ... ... жоспарлау және оларды жүргізу нәтижесінде
отбасындағы бір-бірін сыйлаушылық және мейірмандық ... ... ... ... ... ... материалдарды білім беру жүйесіндегі
психологиялық қызметті ұйымдастыру барысында кеңінен пайдалануға болады.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Алтынсарын Ы. Таңдамалы педагогиалық мұралары. Алматы. ... ... Г.С. ... психология. М., 2001.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
4. Анциферова Л.Н. Психология формирования и развития личности. М., 1981.
6. ... С. ... ... ... 2001 ж.
7. Әміралиев Ш. байлық өмірден //Бастауыш мектеп 1992 №11,12
8. Әуезов М. Таңдамалы шығармалар Алматы 1974
9. ... М.. ... ... 1994.
10. Балаларды халық педагогикасы негізінде тәрбиелеу. Балаларды халық
педагогикасы негізінде ... ... ... ... К., ... К. Ауыз ... ... тәрбие
мәселелері.
11. Байдуллина А. «Мектеп пен ата-анаға ортақ міндет». ... ... ж. №9, 49-51 ... ... М.Р. Практическая психология. М., 1997.
13. Бап-Баба С. Жантану негіздері. Алматы, 1998.
14. Ғаббасов Б. ... ... ... ... М. ... халқының ауыз әдебиеті, Алматы 1964.
16. Грановская Р.М. Элементы практической психологии. М., 1997.
14. Диагностика готовности детей к обучению в школе — ... ... ... ... О.М. Об ... ... ... воображения у детей.
Ж. «Вопросы психологии», 1988, № 16.
18. ... Дж. ... ... Под ред. ... М., ... ... М., Әлімбаев М. - балалар ақыны. Бастауыш мектеп №5. ... ... Қ., ... С. ... тәлім -тәрбиесі - Алматы 1995
20. Жұмабаев М.. Педагогика. Алматы, 1992
21. «Кәусар бұлақ» ... ... ... ... Ж.Б., Қоянбаев Р. М. Педагогика. Алматы. 2000.
23. Қожахметова К. Ж. Халықтық педагогиканы зерттеудің кейбір ғылыми және
теориялық мәселелері. Алматы. 1993.
24. ... А. ... ... ... Алматы, 1977
25. Қоңыратпаев Ә, Қоңыратпаев Т. Көне мәдениет жобалары. Алматы 1992.
26. Макаренко А.С. Методика организации воспитательного процеса. М.1958.
27. ... А. С. ... ... М., ... Мен ... Құрастырушы Игенбаева Б. К. Алматы. 2000.
29. ... Е.А., ... Т.М. ... ... ... ... Дружинин В.В. и др. Введение в теорию конфликта. М., 1989.
31. Драгунова Т.В. ... ... в ... возрасте. Ж.«Вопросы
психологии», 1972, № 2.
32. Дубровина И.В. Настольная книга школьного ... М., ... ... Қ. ... ... ... ... Жарықбаев Қ. Психология. Алматы, 1970.
35. ... А.С. ... ... общения (социальный и личностные
типы общения, их профессиональные, познавательные и генетические
аспекуты). Ростов-на-Дону, 1976.
36. Зейгарник Б.В. Патопсихология. М., 2000.
37. ... В. ... ... ... ... Кле М. Психология подростка: Психосексуальное развитие. М., 1991.
39. Козлов Н.И. Как относиться к себе и ... или ... ... ... ... М., ... Кон И.С. ... ранней юности. Книга для учителя. М, 1989.
41. Кристофер Э., Смит Л. ... ... ... ... Леонтьев А.Н. Проблемы развития психики. МГУ, 1981.
43. Матейчик 3. Родители и дети. Книга для ... М., ... ... А.В. ... ... ... 2000.
45. Нұрмұхамбетова Т.Р., Рсмаханбетова Ш.Е. ... ... ... ... Т.А. ... ... ... Л., 1983.
47. Немов Р.С. Психология. В 3 т. т.З. М., 1996.
48. ... ... и ... ... ... 13-17 ... ред. ... Б.С.Кругловой. М., 1998.
49. Овчарова Р.В. Семейная ... ... и ... М., ... ... А.А. Введение в практическую психокоррекцию. М., 2000.
51. Петровский А.В., Ярошевский М.Г. ... ... М., ... Популярная психология для родителей. Под ред. А.С.Спиваковской. С-Пб.,
1997.
53. ... К.К. ... ... М., 1980.
54. Поддьяков Н.К. К вопросу о развитии ... М., ... ... А.В. ... және жас ерекшелігі психологиясы.
Алматы, 1987.
56. Петровский А.В. Способности и труд. М., 1996.
57. Рогов Е.И. ... ... ... ... М., ... ... Е.Ф. Возрастная и дифференциальная психология. М., 1990.
59. Римский С, Римская Р. Практическая психология. М., ... ... Л.Д. ... психологии. Ростов-на-Дону, 2002.
61. Семья в психологической консультации. Под ред. ... М., ... ... Е.В. ... открывает мир. М., 1991.
63. Снайдер Д. Практическая психология для подростков. М., 1999.
64. Тәжібаев Т. Жалпы психология. ... ... ... Б.М. ... ... различий. М., 1961.
66. Учителям и родителям о психологии подростка. Под ред. Г.Г.Аракелова.
М., 1990.
67. Педагогическая энциклопедия том 1. М. ... ... К.Д. ... ... ... ... С. А. Қазақтың халықтық педагогикасындағы эстетикалық
тәрбие. Пед. ғыл. док.-дис. Алматы. 1993.
70. Сәдірмекова Ж.Б. ... ... ... ... ... ... Алматы. 1994.
71. Сухомлинский А.В. Балаға жүрек жылуы. Алматы, 1976ж
72. Төлеубекова Р. Бала тэрбиесіндегі ... ... ... ... ... және этнопедагогика. 5-жинақ. Алматы. Дарын, 1998.
74. Херсонский Б.Г., Дворяк С.В. ... и ... ... ... 1991.
75. Хоменстаускас Г.Т. Семья глазами ребенка. М., 1989.
76. ... Г.А., ... Б.М. ... ... М., ... Щербаков А.И. Проблемы возрастной психологии. М., 1987.
78. ... Н.И. ... ... в ... М., 1995.
79. Чернявская А.П. Психологическое консультирование. М., 2004
«Оқушылардың ата-аналарына психологиялық қызмет көрсету ерекшеліктері»
тақырыбында орындаған
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫНА
ҚОСЫМШАЛАР
Оқушылардың қарым-қатынас мәдениетін ... және ... ... ... ... ... бағдарламасы.
1. Сынып ұжымы, топ туралы жалпы мағлұмат (оқушылардың саны, ... қыз және ұл ... ... жас ... сынып жетекшілерінің
өзгеріп тұруы т.с.с).
2. Сыныптың ұйымшылдығы: өзін-өзі басқару деңгейі, ... ... ... ұжымының оқу іс-әрекеті. Сыныптың жалпы үлгеріміне мінездеме
(кейбір оқушылар үлгерімінің жеке бақылауға ... оқу ... ... ... ... оны ... түрлері).
4. Оқушылар ұжымының еңбек іс-әрекеті. Өндірістік, қоғамдық пайдалы
еңбек, өзіне-өзі қызмет етуі, ... ... тыс ... ... ... Жалпы еңбекке деген көзқарасы.
5. Оқушылар ұжымының қоғамдық-пайдалы іс-әрекеті:
А) сыныпта тапсырманы бөлудің түрлері (үнемі немесе кезектесіп);
Б) ... ... ... ... майталмандардың түрақты
немесе уақытша болуы;
6. Сыныптағы оқушылардың өзара қарым-қатынастарының ерекшеліктері:
А) ... ... ... ... мен ... ... жұмыс жасағанды жақсы көруі, ер балалар мен қыз
балалардың бір-біріне өзара көмегі және ... ішкі ... ... ... ... ... Жеке ... эмоционалдық жағдайы;
В) Оқушылар мен мұғалімдердің өзара қарым-қатынасының ерекшеліктері;
7. Ұжымдағы дәстүрлердің қалыптасқандығы;
8. Ұжымның бос ... ... ... ... ... ... (интеллектуалдылығы), рухани, спорттық ... ... ... ... сауаттылығы т.с.с.
көрсеткіштер бойынша бағалау.
Осы бағдарлама бойынша жиналған мәліметтерді ретке келтіріп бағалауға
негіз ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері:
1.1 Жағымды мінез-құлық белгілерінің көрініс беруі:
- белсенділігі, тәртіптілігі;
- жинақтылығы, ұйымшылдығы, мейрімділігі;
- жауапкершілікті сезінуі, қайырымдылығы;
- іскерлігі, кішіпейілділігі;
- ... ... ... ... ... ... ... ашықтығы, шыншылдығы;
- әдептілігі, адамгершілігі.
1.2 Жағымсыз мінез-құлық белгілерінің көрініс беруі:
- эгоистігі, тұйықтығы;
- ... ... ... ... ... ... темекі тартуы;
- алкоголизмге, накотикке және басқа да улы заттарға құмарлығы.
2. Жалпы ... ... ... ... ... мәдениеті:
үлкендермен және жолдастарымен қарым-қатынасының ... ... ... жылы жүзділігі.
2.2. Сөйлеу мәдениеті.
2.3. Өнер, әдебиет салаларына деген көзқарасы.
2.4. Үйіндегі кітапхана қоры.
3. Қарым-қатынас жүйесінің ... ... ... ... ... адамдармен қарым-қатынасы:
3.2. Ашықтығы, жарқын жүзділігі;
3.3. Толеранттығы (басқалардың ... ... ... парасаттылығы,
адалдығы, сезімталдығы, сыйластығы, қайырымдылығы т.б. қасиеттерінің
қарым-қатынас барысында көрініс беруі.
4.Сыныптастарымен ... ... ... ... ... санасуы;
4.2. Кикілжіңдерден өзін аулақ ұстауы.
5. Ата-аналарымен қарым-қатынасын бағалау көрсеткіштері:
5.1. Оларды жақсы көреді және өте силайды;
5.2. Сыйлайды және ... ... ... ... ... ... және ... тыңдамайды;
5.4. Сыйламайды, негізінен оларды тыңдамайды, өзінше өмір сүреді;
5.5. Өзінің ... ... ... ... ... беделін мойындамайды;
5.7. Қандай жағдай болса да өз ... ... ... деген қатынасын бағалау көрсеткіштері:
А). Табиғатты жақсы ... ... ... ... ... ... көрініс береді?
В). әкологиялық дағдарыс қаупін дұрыс түсінеді ме?
Г). Табиғатқа ұқыпты қарауға дағдыланған ба?
7. ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері:
А) үлгерімі, алып жүрген бағалары;
Б) оқушының оқығысы келе ме? Оқу себептері;
В) сабаққа жиі кешігіп келе ... үй ... ... өз бетінше білім іздеуі, оның жүйелілігі;
Д) Жақсы көретін пәндері, оларды неге жақсы ... ... ... ... бар ... қандай сабақтарды жеңіл меңгереді, қандай ... ... ... меңгерудегі жеке кемшіліктері, олардың себептері;
3) Оқуға деген қызығушылығы, оның ұзақтығы, ... ... өз ... білім алу дағдысының қалыптасуы, өз бетінше білім алумен
айналысуы;
К) Оқу процесіндегі жетістіктері мен кемшіліктеріне деген көзқарасы.
8. Өз-өзіне ... ... ... ... ... жеке ... беретін бағасы (өте жоғары, өте төмен, дәлме-
дәл);
Б) Жеке жоғарғы адамгершілік қасиеттерін сезінуі;
В) өзінің жеке жетістіктері мен кемшіліктеріне деген ... ... ... ұжымындағы ролі мен орнын бағалау көрсеткіштері:
А) Оқушының сынып ұжымындағы, ... ... ... ... ... ... шеттелген);
Б) Ұжымның, сыныптың, топтың оқушыға деген көзқарасы;
В) Оқушының ұжымға деген көзқарасы, оның ... ... ... бағалауы;
Г) Сыныптағы достары, жолдастары, олардың ортақ қызығушылықтары;
Д) Сыныптастарымен кикілжіңге келуі, оның себептері.
Ата-аналармен трансактілік талдау жүргізу
(психологиялық кеңес беру ... ... ... ... ... ... Э.Берн жасаған трансактілік талдау және Дж. Морено ұсынған
социометриалық талдау болып табылады. Бұл әдістемелерді ... ... ... ерекшеліктері бар. Психологиялық қызмет көрсету барысында
трансактілік талдау әдістемесінің қазақшаға аудармасын таба ... ... өте кем ... жүр. ... біз осы әдістеменің қазақша
вариантын ұсынып отырмыз.
Қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырудағы трансактік талдаудың орны
ерекше. Психологиялық ... ... және ... көмек көрсету
барысында оқушылар арасында, педагогтар мен оқушылар, ата-аналармен
оқушылар және ... мен ... ... ... ... ... ... шиеленіс жағдай тууы анықталады. Осы
көріністердің орын алу ... ... ... оған ... өзін ... ... басқалардан қысым көруі, іс-әрекетін дұрыс
бағалауы т.с.с. жағдаймен байланысты психологиялық қорғау әдістерін іздеуге
алып келеді. Бұл жағдай қарым-қытынас мәдениеті сақталмағанын ... ... ... жеке адам ... ... ... ... өзін-өзі басқару механизмі қалыптасқан жағдайына тәуелді ... ... ... талаптары әр адамның ішкі «Меніне» айналады. Осы
менді талдау ... АҚШ ... Э. Берн 1955 жылы ... ... ... адамның мінез-құлық моделінің қалыптасу
ерекшеліктерін талдауға қолдану ... ... ... ... ... бағытталған әрекет (акция). Ол қарым-
қатынастың бөлігі болып табылады. Э. ... ... ... бар ... ... ... ... қажеттілігіне жауап
ретінде жасалынған.
Бұл әдістің негізінде лонгетюдтік талдау барысында анықталатын ... ... ... ... ... ... ... аударғанда «әсер етуді талдау» деген мағына береді.
Басқа адамға әсер ету қарым-қатынас барысыңда жүреді. Осы қарым-қатынас
жасау үлгісін психолог ... ... ... ... ... ... ... ұсынылған.
Адамның қарым-қатынас мәдениетін ... ... ... оның позициясы кішкентай бала, ата-ана немесе үлкен адамдар
позициясының ұқсайтындығын мінез ... ... ... ... ... ... талдау трансакциялық талдау деп аталады.
Трансактік талдауда келесі 4-тақырыптық бөлімдері арқылы көрсетіледі:
1. Құрылымдық талдау;
2. ... ... ... ... ... талдау;
1)Жүріс-тұрыстың, ойлардың және сезімдердің құрылымдық талдауы үш
қарапайым ... ... яғни ... ... Бір ... ... бала ... Ата-анасы немесе олардың орнында болған адамдары болған;
4. Егер ол сау болса, қоршаған болмысты ... ... ... үш ... ... үш ... ... жеке адамжайлы
еместер қалыптасады. Сонымен қатар, олар ... ... ... ... ... ... көріністері:
2. Қамқор ата-аналық Мен;
3. Сыншыл ата-аналық Мен;
Жүріс-тұрыс ережелерінен, нормалардан тұратын Ата-аналық Мен индивидке
стандартты жағдайларда ойдағыдай бағытталуға ... ... ... үйреншікті мэселелермен жүктелуден босата отырып, жүріс-тұрыстың
пайдалы, сыналған стереотиптерін «жібередің. Ата-аналық Мен бұл біздің ... және ... ... ... Үлкендік Мен жағдайы мағлұматтың логикалық құрамдарын қабылдайды
және өңдейді, көбінесе шешімдерді ... алып және ... ... ... отырып қабылдайды. Үлкендік Мен Ата-аналыққа қарағанда
стандартты, бір мағыналы жағдайларға емес, ол ... ... ... таңдауға еркіндік беретін, сонымен қатар шешім қабылдаудың саддарын
және жауапкершілігін ұғынуды қажет ететін жағдайларға бейімделеді.
3. Балалық Мен ... ... ... ... ... ... балалық шақтағы жасырынды ... әсер ... ... ... ... орны өте күрделі және ... ... ... ... ... ... беруі,
өзінше бір ерекшеліктерді көрсетуді, шиеленістіруі өмірге өте ... ... т.б.). ... ... ... ... адамның өз бетімен
мәселені шешуге шамасы келмеген кезде, ... ... ... ... ... көрініс береді. Э.Берннің классификациясы бойынша балалық
«Мен» 3 түрге бөлінеді:
1. табиғи ... ... ... ... және т.б. ... ... ... балаық «Мен» (бейімделуші, құлақ қоюшы, қорқақ, кінәлі,
жалтақтаушы және т.с.с).
3. қарсылық білдіретін ... ... ... басқаларға таныту үшін
қарсыласып, қырсықтық белгісін көрсетеді).
Позициялардан:
4. ата-ана-әке, әпке, педагог, бастық ... ... ... ... ... ... ... бағасын білетін
және т.б. рөлдер.
6. балалық-жас маман, халықтың сүйікті артисті, жезде рөлдері.
Әр бір адамның жеке тұлғасында осы 3 ... ... Осы ... бөлік бір-бірімен гормониялық байланыста болуы ... ... ... ... ... сай ... ... бұзылуы,
шиеленіс жағдайы туы мүмкін. Шиеленіс жағдайларды шешу ... ... ... екенін Э. Берн тапқан. Оның пікірінше адамның осы ... ... ... ... берген болса, соны оятып жанданлыру
психотерапия мақсаты болып табылады. «Мен» позициясын диагностикалау ... ... ... ... ол жеке адамның барлық функцияларын
оңтайландыру болып табылады. Өйткені Мен ... әр ... ... ... ... ... ... әр қарым-қатынастың
мақсатына байланысты. «Меннің» 3 позициясының үлес ... әр ... ... 3 ... ... ... ... бойынша анықтауға
мүмкіндік туады. Осы талдау мінез-құлық құрылымын, оның ерекшелігін, ... ... ... ... ... ... анықтап алғаннан соң
трансактік талдау қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... - бұл екі не одан көп адамдар арасындағы коммуникацияның
бөлігі болып табылады. ... ... ... 2 бөліктен тұрады.
1. Түрткі трансакция.
2. Адамдарды қарым-қатынасқа шақырады.
2. Жауап трансакция (Түрткіге сай одан ... ... ... ... ... бөліктердің бір-бірімен үштасып жүруі барысында «Мен» жағдайы
әртүрлі ... ... ... ... ... не ... ... не шиеленіс жағдай туады.
Трансакциялар әртүрлі болады:
1. параллель жүретін трансакция.
Бұл жағдайда ... мен ... ... толықтырып отырады.
2. қайшылас жүретін трансакция.
Бұл жағдайда түрткі мен жауап бір-бірімен қайшылас келеді.
3. Бүркемелі жүретін трансакция.
Шиеленіс анық көрініс ... ішкі ... ... қайшылас болып
келеді.
Қарым-қатынастың позитивті аяқталуына паралелль трансакциялар ықпалы
зор. Ал қайшылас жүретін трансакциялар көп ... ... ... ... негативті аяқгалуына алып келеді, нэтижесінде
көптеген бүркемелі ... ... ... ... ... ... қайта-қайта өндірілетін және
өзара түсінушілікке жиі кедергі болатын коммуникацияның ... ... ... ... ... ... ... стереотиптеріне ойындар негізгі орын алады. Ойындар бұл трансакцияның
стандарты ... ... ... ... ... фон ... факторлар табылады. Ойындар спонтандық, ашық қарым-қатынасқа
қарсы қойылады.
Ойындар белгілі «сый алу» үшін жүзеге ... ... ... ... ... ... құру (реттеу) және т.с.с.
Трансакциялық талдау барасында ойынның үш түрі (типі) қолданылады:
1. ... ... ... басшы өз-өзін құрбандыққа келтіргендей
болып отырады).
2. Қудалаушы (авторитарлы басшыға тән).
3. Құтқарушы (демократия ... ... ... Трансакция арқылы
адамдар өз уақыттарын реттеп, оны үнемді пайдаланылады. ... ... ойын ... ... реттеудің 6 тәсілі анықталған.
Осы тәсілдерді қолдану барысында әр адам өз рөлін қалай ... ... ... (шет ... қарым-қатынас қатысушыларының трансакциялармен
алмасудан бас тартуын білдіреді.
Ритуал жағдайда өткізу уақытының реті қолданылатын әдеттермен ... ... ... ... ... кім не
істейтінін біледі.
Іс-әрекет-қоршаған дүниенің объектілеріне мақсатталған ... ... және ... ... ... табылады. Бұған іскерлік
кездесулерді, ыдысты жуу, сабақ ... ... ... емтиханға дайындалу
және т.с.с.
Ермекпен уақыт өткізу тәсілі.
Э. Берннің айтуынша: «тек ... ... ... ... ... Олар ... мен ... ритуалды алмасуды білдіреді.
Невротиктер бос уақытын ермекпен өткізе алмайды.
Ойын ... ... ... ... Әр адам өз ... ... ... бұл уақытты өткізудің алғашқы 5 тәсілімен бас ... ... ... ... ... ... әр поциент өз уақытын 3 ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік факторлар.
3. Жекелік факторлар.
Ойындар трансакциясының өте кең және күрделі ансамбльдердің ... ... ... ... деп ... ... ... талдау бұл өмірді қалай сүру қажеттігі жайлы ерте санасыз
шешімдерін табу эдісі. Трансакцияның бұл құрамды бөлігінің басқа ... ... ... ... ... ... Бұл жерде
әрекетсіздікті емес, шешім қабылдаудан қашу деп ... ... ... өзін және ... ... ... деген позициясы әр адамның өмір сценарийімен байланысты. Сондықтан
трансакция барысында әр ... өмір ... ... Адам ... ... ... ... кезеңге бөлінеді. Әр жас кезеңі өмір
сценарийына өз үлесін қосады. Осы ерекшеліктерді ескере ... ... ... жаңалықтардың болатын кезеңдерін жалпы жатырқаушылық
кезеңдер деп ... ... ... Осы ... жаңа өмір ... ... ... болғанда, туылғанда, қарым-қатынас басталғанда және
әлеуметтік ортаның бір мүшесі ... орын ... Оны ... ... ... ... адамдардың мінез-құлық, оның позициясы өзгере береді.
Бірақ ол өзгерістердің сценарийін ата-аналар және сол ... ... ... ... ... ... және өзіне деген қатынастар базасына
қалыптасатын, интегралды екі аспектіні нұсқау болып ... адам ... сол ... ... құрылады. Қалыптасатын
көзқарас екі аспектіден тұрады.
... ... ... ... ... бір ... соң оны бұзу өте қиын. Ол үшін саналы түрде
өзінің позициясының дұрыс еместі екенін түсінік, басқа позицияға өту ... ... ... Әр адам ... ... қабылдағаннан соң оның
өмір сценарийін ... ... ... ... ... ... ... екенін көрсету қажет.
Қарапайым екі жақты позициялар бұл «Мен» және «Сен» болып саналады.
Олардың 2 модальдығы ... ... ... ... ... ... «+»)
4. негативті (сәйкесінше «-»).
Осы белгілер бір-бірімен қосылған уақытта ... ... ... ... көрінісін береді:
1 Мен «-» -Сен «+».
Психологиялық түрде бұл депрессивті позиция, ол әлеуметтік тұрғыда ... ... ... ... ... көбінесе бұл позиция әртүрлі
адамның олардың алдында саналы ... ... ... болады.
2. Мен «-»-Сен «-».
Үмітсіздікке, болашақтан ... ... алып ... Осындай
өмірлік позицияны қабылдау үлкендіктің психикалық дамудың бәсеңдеуіне
немесе тоқтап қалуына да алып ... Бұл ... ... ... табылады.
3. Мен «+»- Сен «-».
Басымдық ... ... өзін ... санап, ешкімді менсінбейді, мен-мен
болып кетеді. Бұл позиция біреуден құтылу қажет болған жағдайға сай ... ... ... болып саналады. Бұл позиция көбінесе орта жеке
адамдарға тән.
4. Мен «+» -Сен ... ... ... ерте ... ... санасыз деңгейде қалыптасады.
Үлкен табыстыққа алып ... Бұл ... ... деңгейде қабылданады. Онда
адамның өзі және ... ... ... көптеген мәнді мағлұматтар
бейнеленеді. Бұл ... ... және ... ... ... көзқарасы бар
дені сау адамның позициялары болып саналады. Қорыта келе ... ... ... адам келіп жатқан мағлұматты 3 канал бойынша, яғни ДР және В
қабылдайды және ... ... ... ... тез әсер ... ... ... каналы
бойынша реакция ерік және физикалық күш-жігерді талап етеді;
... ... ... ... ... көп ... дәлелдейді;
• қайшылас трансакциялар шиеленісушілікке алап келеді;
• жауап реакциясы шығып жатқан сигналдарға байланысты. Әңгімелесушімен
қабыл ... ... ... ... ... мүмкін беретін
жосықсыз қарым-қатынасқа алып келеді;
Трансактік ... ... ... ... ... ... ... үш негіз: «ата-аналық Мен», «үлкендік Мен» және
«балалық Мен» әсерлерін анықтау арқылы олардың оң және ... ... және ... ... ... ... арқылы әр адам өзімен-
өзі гармонияда болу жолдарын тауып беру ... ... ... мектеп психологі оқушылардың ... ... және өмір сүру ... ... ... ... ... болады. Трансакциялық
талдаудың технологиясының қиындығына және бұл тәсілді оқушылармен жеке дара
жүргізу ... ... ... ... ... ... кейінгі
жүмыстарымызда бұл талдауды кеңінен қолдану қажет екендігш анық байқадық.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 85 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ойынның психологиялық ерекшелігі7 бет
80 орындық мейрамхана жұмысын ұйымдастыру20 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Бизнес жоспарды орындаудағы негізгі міндеттемелер8 бет
Маркетингтік қызмет көрсетудің тиімділігін арттыру27 бет
Мейрамхана кәсіпорынын ұйымдастыру30 бет
Сервис инфрақұрылымы27 бет
Сервистік саясат көрсету38 бет
Сервистік қызмет көрсету67 бет
Халықаралық маркетинг 5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь