Мақта өңдеу өндірістерінде ақша капиталының пайдалану механизмдерінің тиімділігін және оны жоспарлаудың негізгі мәселелерді талдау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1. Ақшалай капиталдың теориялық негіздері
1.1 Ақшалай капиталдың экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Кәсіпорындарға ақшалай капиталдың обьективті қажеттіліктері және оны жоспарлаудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
1.3 Кәсіпорынның ақша капиталын басқару қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... 21

2. Мақта өңдеу кәсіпорындарының негіздерінде ақша капиталын талдау және жоспарлау
2.1 Кәсіпорынның қаржылық экономикалық дамуына сипаттама ... ... ... ... ...30
2.2 Кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастырудың көздерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
2.3 Мақта өңдеу кәсіпорындарының ақша капиталы түсімін және шығындарды жоспарлау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... .. ... .44

3. Мақта өңдеу кәсіпорынының ақшалай капиталын қалыптастыруды оңтайландыру жолдары
3.1 Мақта өңдеу кәсіпорындарында ақша капиталын жоспарлауды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... 54
3.2 Кәсіпорындарда ақша қаражаттарының айналымдылығын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... . ..67

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. .71

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73
Тақырыптың өзектілігі. «Қазақстан 2020 жылға дейінгі даму Стратегиясын жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығында экономиканың нақты секторын дамытудың қажеттілігі ҚР Үкіметінің алдағы қызметінің бірден бір негізгі бағыты ретінде анықталды, ал нақты сектордың басымдылығы оның іс-әрекетінің негізгі принципі ретінде бекітілді. Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйені қалыптастыру үшін қаржылық, ақшалай капитал, баға, валюта сфераларында, сонымен қатар заң шығару және монополияға қарсы реттеу облысында нақты және дәйекті саясатты жүзеге асыру керек. Нарықтық қатынас жағдайында экономиканы реформалауда негізгі мәселелердің бірі өңдеу өндірістерінің тұрақтылығына бағытталған қызметтерді жетілдіру болып отыр. Осы тұрғыдан қарағанда өңдеу кәсіпорындарының ақшалай капиталын, қаржы ресурстарының механизмін қалыптастыру актуалды.
Экономиканың дамуына үлкен әсерін тигізетін саланың негізгілерінің бірі Агроөнеркәсіп кешені. Өйткені, бұл сала ішкі жалпы өнімнің үштен бірін өндіреді. Сондықтан да бұл саладағы өңдеу кәсіпорындарының ақшалай капиталының, қаржылық ресурстарын тиімді түрде пайдаланудың маңызы зор.
Капитал – қаржы менеджментінің маңызды түсініктерінің бірі. Қаржы менеджменті түсінігінен капитал корпорацияның активтеріне салынған материалдық және материалдық емес формадағы ақша қаражаттарының мөлшері. Корпоративтік қаржы түсінігінен капитал корпорациялар арасындағы және басқа да шаруашылық субьектілердің арасындағы қарым-қатынас кезінде пайда болған ақшалай қатынастарды көрсетеді. Мұндай қаржылық қатынастар корпорациялар арасында заңды тұлғалармен, олардың акционерлерімен, несие берушілермен, жеткізушілермен, өнімді сатып алаушылармен, қор нарығына қатысушыларынмен болады.[1]
Капиталды салу қорытындысында негізгі және айналым капиталы пайда болады. Қызмет барысында негізгі капитал – айналымнан тыс активтердің формасына, айналым капиталы – айналым активтер формасына ауысады. Айналым активтеріне салынған корпорацияның ақша қаражаттарының қорлары айналым қаражаты болып табылады.
Капитал келесідей болады. Капитал - өзін өзі өсіруге арналған байлық. Капиталды сату және өндіріс процессіне инвестициялағанда кәсіпкердің табысы қалыптасады.Экономикалық теория төрт факторды бөледі: капитал, жер, жұмыс күші және менеджмент (кәсіпорынды басқару).
«Ақшалай капиталы» мен «қаржы ресурстары» түсініктері арнайы экономикалық әдебиеттерде және кезеңдік басылымдарда, сонымен қатар кәсіпкерлікке арналған нұсқауларда еркін талқыланады. Категориялық аппаратты жетік игермеу қаржы жүйесі мен қаржы тетіктерінің түсінігін бұрмалауға әкеліп соқтырады.
1. К.Маркс Капитал Том .2 М. Экономика 1978.С.58
2. Бланк И.А. Финансовый менеджмент: Учебный курс. – К.: Ника-Центр, 2001 г.
3. Абрютина М. С. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия: учебное пособие/ М. С. Абрютина. - 3-е изд., перераб. и доп. - М.: Дело и Сервис, 2001. - 272 с
4. Кантор Е.Л., Экономика предприятия: Учебное пособие для вузов. СПб.: Питер, 2002. - 352с.
5. Белинский В.И.. Финансы как стоимостная категория. - М.: Финансы и статистика, 2000. - 159с.
6. Жуйриков К. Финансовые ресурсы и основной капитал корпорации/ К. Жуйриков //Финансы и кредиты. - Алматы, 2004, № 12. - C. 14-21.
7. Төлемісов О. Реформалардың экономикалық тиімділігін және мемлекеттік басқару жүйесін бағалау. - Алматы: Экономика, 2005. - 8 б.
8. Дүйсенбаев К.Ш., Төленов Э. Т., Жұмагалиев Ж. Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. -Алматы: Экономика, 2001, 10 б)
9. Большаков С. В. Финансовая политика государства и предприятия: Курс лекций/ С. В. Большаков. - М.: Книжный мир, 2002. - 210 с
10. Радионов Р. А. Новые подходы к нормированию оборотных средств//Финансовый менеджмент. - М., 2005, № 3. - C. 21-33. - Библиогр.: 12 назв.
11. Шеремет А. Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятии: учебное пособие- М.: Инфра, 2006
12. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта. - М.: Финансы и статистика, 2000 -80с.
13. Мельников В. Д.,ИльясовК.К. Финансы: учебник. Алматы, Экономика, 2009
14. Қазақстан Республикасының «Кәсіпорындар туралы» Заңы. –Алматы,2002
15. Агайдаров А. Совершенствование методики финансового анализа как фактор улучшения финансового состояния предприятия/ А. Агайдаров //Анализ и учет на предприятии. - Алматы, 2006, № 1. - C. 23-27.
16. Бизнес - планирование развития предприятия ( фаза планирования )/ В. М. Зарубинский [и др.] //Финансовый менеджмент. - М., 2005, № 1. - C.
17. Илясов Г. Оценка финансового состояния предприятия/ Г. Илясов //Экономист. - М., 2004, №6. - C. 49-54
18. Агайдаров А. Совершенствования методики финансового анализа как фактор улучшения финансового состояния предприятия/ А. Агайдаров //Рынок ценных бумаг Казахстана. - Алматы, 2005, № 8. - C. 33-38.
19. Финансовый учет на предприятии: Учеб./ К. К. Кеулимжаев, Л. Ж. Айтхожина, К. К. Кинхузова, А. Т. Сальменова; Под ред. Р. М. Рахимбековой. - Алматы: Экономика, 2003. - 474 с
20. Шеремет А. Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятии: учебное пособие- М.: Инфра, 2000
21. Апсалямов Н. Финансовая деятельность предприятий агропродовольственного комплекса Казахстана/ Н. Апсалямов //Труд в Казахстане. - Алматы, 2008, № 4. - C. 32-38.
22. Апсалямов Н. Сравнительный анализ финансово-производственной деятельности предприятий сельского хозяйства в регионах Республики Казахстан/ Н. Апсалямов //Саясат. - Алматы, 2004, № 5. - C. 57-60.
23. Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент. -М.: Финансы и статистика, 1995.- 384с.Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент. -М.: Финансы и статистика, 2005.- 384с
24. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта. - М.: Финансы и статистика, 2004. -80с.
25. Балуанов Ж. Методика оценки издержек финансирования оборотного капитала/ Ж. Балуанов //Финансы Казахстана. - Алматы, 2007, № 5. - C. 71-75.
26. Жуйриков К.К. Анализ активов предприятия/ К.К. Жуйриков //Банки Казахстана. - Алматы, 2006, №7. - C. 18-27.
27. Жуйриков К. Анализ наличия собственных средств, изучение причин их изменения/ К. Жуйриков //Банки Казахстана. - Алматы, 2006, №10. - C. 22-27.
28. Жуйриков К. К. Анализ платежеспособности и финансовой устойчивости предприятия/ К. К. Жуйриков //Банки Казахстана. - Алматы, 2007, № 2. - C. 20-23.
29. Жуйриков К. Финансы корпораций, основы организации и содержание их финансовой среды/ К. Жуйриков //Финансы и кредиты. - Алматы, 2007, № 8. - C. 22-30.
30. Радионов Р. А. Новые подходы к нормированию оборотных средств//Финансовый менеджмент. - М., 2008, № 3. - C. 21-33. - Библиогр.: 12 назв.
31. Әмірханов Р. Ә. Тұрғұлова А. Қ. «Қаржы менеджменті» 2010 жыл
        
        МАЗМҰНЫКіріспе.....................................................................................................................51. Ақшалай капиталдың теориялық негіздері1.1 Ақшалай капиталдың экономикалық мәні…………………….........………71.2 Кәсіпорындарға ... ... ... ... және ... ... ақша ... басқаруқағидалары................................ 212. Мақта өңдеу кәсіпорындарының негіздерінде ақша капиталынталдау және ...  ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржы ресурстарын қалыптастырудың көздерінталдау.................................................................................. ...........................373. Мақта өңдеу кәсіпорындарының ақша капиталы түсімін және шығындардыжоспарлау және бағалау................................................... ... .443.  ... ... ... ... ... ... ...  Мақта өңдеу кәсіпорындарында ақша капиталын жоспарлаудыжетілдіру............................................................................................ ............ 543.2 Кәсіпорындарда ақша ... ... ... ... ..... ... әдебиеттертізімі............................................... ...................71Қосымшалар............................................................................................... .........73КіріспеТақырыптың өзектілігі. «Қазақстан 2020 жылға дейінгі даму Стратегиясынжүзеге  асыру  ...   ...   ...   Қазақстан   РеспубликасыПрезидентінің Жарлығында экономиканың нақты ... ... ...  ...  алдағы  қызметінің  бірден  бір  негізгі  бағыты   ретіндеанықталды, ал  ...  ...  ...  оның  іс-әрекетінің  негізгіпринципі ретінде бекітілді. Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйеніқалыптастыру үшін ... ... ...  баға,  валюта  сфераларында,сонымен қатар заң ... және ...  ...  реттеу  облысында  нақтыжәне дәйекті саясатты жүзеге  ...  ...  ...  ...  ... ... ... мәселелердің  бірі  өңдеу  өндірістерініңтұрақтылығына бағытталған қызметтерді жетілдіру болып отыр.  Осы  ... ... ... ақшалай капиталын,   қаржы  ресурстарыныңмеханизмін қалыптастыру актуалды.Экономиканың дамуына үлкен  әсерін  тигізетін  саланың  негізгілерініңбірі Агроөнеркәсіп ... ... бұл  сала  ішкі  ...  ...  ... өндіреді. Сондықтан да бұл саладағы өңдеу кәсіпорындарының   ақшалайкапиталының, ... ... ... түрде пайдаланудың  маңызы зор.Капитал – қаржы  менеджментінің  маңызды  түсініктерінің  бірі.  ...  ...  ...   ...   активтеріне   салынғанматериалдық және материалдық емес формадағы ақша  қаражаттарының  мөлшері.Корпоративтік қаржы  ...  ...  ...  ...  жәнебасқа да шаруашылық субьектілердің арасындағы қарым-қатынас кезінде  ...  ...  ...  ...   Мұндай   қаржылық   қатынастаркорпорациялар арасында заңды тұлғалармен, олардың  акционерлерімен,  несиеберушілермен, ... ...  ...  ...  қор  ... болады.[1]Капиталды салу қорытындысында  негізгі  және  айналым  капиталы  ... ... ... ...  ......  тыс  активтердіңформасына, айналым капиталы – айналым активтер формасына ауысады.  Айналымактивтеріне салынған ...  ақша  ...  ...  айналымқаражаты болып табылады.Капитал келесідей болады. Капитал - өзін өзі ... ...  ...  сату  және  өндіріс  процессіне  инвестициялағанда  ... ... ... төрт факторды бөледі: капитал, жер,жұмыс күші және ... ... ...    ...   мен   «қаржы   ресурстары»    түсініктері   арнайыэкономикалық  әдебиеттерде  және  ...  ...  ...   қатаркәсіпкерлікке  арналған  нұсқауларда  еркін   талқыланады.    ... ... ... қаржы  жүйесі  мен  қаржы  тетіктерінің  түсінігінбұрмалауға әкеліп соқтырады.К.Маркс былай  деп  ...  ...  ...  ...  ...  ... құрал-жабдығында (тұрақты капитал), адамдар  (өзгермелі  капитал),ақшалай  капитал  (ақша  капиталы)  болып  ...  К.  ...  ...  ... ... ұғым деп ... ... аталған  материалдық  игіліктерөз бетінше капитал бола алмайды, олар сонда ғана капиталға  айнала  ... ... ... ...  ...  үшін  немесе  қосымша  құнды  жасауғақолданылса.Өзінің  басты   еңбегі   ...   ...   ...   бірқатараныктамасын берген. Бул  кездейсоқ  емес.  "Капиталдың"  бірінші  томында.капитал - бұл құн, бұл ... ... құн деп ... ... томында: "капитал бүл қозғалыс" екенін дәлелдеген. Капиталдың  мәнітолыққанды "Капиталдың" үшінші томында ашылған[1].Қаржы ресурстары мен капитал кәсіпорынның қаржыларын зерттеудің  ... ... ... ... ... ...  «капитал»  түсінігіқолданылады,  ол  қаржыгерлер  үшін   ...  жаңа  ...   ... ... әсер ...  болатын  нақты  объект  болып  саналады.  Осытұрғыдан  капитал  тәжірибелік  қаржыгер  үшін  -  ...   ... ... ... ...  айналымға  салынған  және  осыайналымнан кіріс әкелетін қаржы ресурстарының бөлігі болып  ...  ... ... ... ресурстарының айналған формасы ретінде болады.Дипломдық жұмыстың  мақсаты мен ... ... ...  ...  -  ...  өңдеу   өндірістерінде   ақша   капиталының   пайдаланумеханизмдерінің тиімділігін және  оны  ...   ...  ... ... мақсатқа сәйкес зерттеуге мынадай міндеттер қойылды:- кәсіпорындардың ақшалай капиталының теориялық  негіздерін  зерттеу;- мақта өңдеу кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... тиімді басқаруды қалыптастыру,  оныңмеханизмін жетілдіру;-  кәсіпорындардың қаржы ресурстарын ,  ақша  қаражаттар  ... ... ...  қаражаттардың ағымын реттеу.Зерттеу пәні  -  кәсіпорындардың ақшалай капиталын зерттеу.Зерттеу объектісі  мақта өңдеу кәсіпорындары.Диплом жұмысының ғылыми жаңалығы.-  ... ... ... ... ... зерттеу;- өңдеу кәсіпорындарының ақша капиталын тиімді басқаруды қалыптастыру,оның механизмін жетілдіру;-  ...  ...  ...  ақша  қаражаттар  үнемділігінанықтау;Жұмыстың көлемі мен құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ...  ...  ...  ...   және   ...  ... ... негіздері1.1  Ақшалай  капиталдың экономикалық мәніКапиталдың пайда болуының объективті алғы шарттары  тауар  өндірісініңбелгілі бір дәрежеге  ...  және  ...  ...  ...  ... Тарихи жағынан алғанда,  капитал  көпес  және  өсімкор  капиталытүрінде өзінің өмір жолын ақша ... ... ... жаңа  ...  ... ... нарығында немесе ақша  нарығында  болсын,  тағы  да  ақшатүрінде көрініп, тек ...  бір  ...  ...  ...  ... ... ... көзқарастар әртүрлі анықтамалар береді.Экономикалық теория классикалық мектебінің негізін салған А. Смит  ... және ... ... ... ...  ...  мен  ... ойынша, капитал бұл өндіріс құрал-жабдығы.  Француз  экономисіЖан Батист Сэй және ағылшын экономисі Джон  Робинсон  капиталды  бұл  ... ... ... ... деп ... Капиталға бұдан басқа  дакөзқарастар  бар:  капитал  бұл  өндіріс  қолданылатын   ...   ... ... ... ...  бұл  ...  Уақыт  фактор  ретіндетабысты  жасаушы.  Әртүрлі  уақыт  кезеңіндегі   ...   ... ... қарасақ,  онда  өндіріс  құрал-жабдығы,  адамдар  жәнеақшалар да капитал бола  алады. Бірақ  ...  ...  ...  ... ... ... былай  деп  жазған:  сырттай  ...  ...  ... ... ...  ...  ...  адамдар  (өзгермелікапитал), ақшалай капитал (ақша капиталы) болып келеді.  К.  ...  ...  ...  ...  ұғым  деп  санаған.  Барлық  ...  ... өз ... ...  бола  ...  олар  ...  ғана  ... алады, егер иегерлері оларды құнды еселеу үшін ... ... ... қолданылса.Өзінің  басты   еңбегі   "Капиталда"   К.Маркс   ...   ... ... Бул  ...  ...  ...  ...  томында.капитал - бұл құн, бұл өзін-өзі өсіретін құн деп көрсетілген. "Капиталдың"екінші томында: "капитал бүл қозғалыс" екенін дәлелдеген. ...  ... ... ... ... ашылған [1].Альфред Маршаллдың теориясында капитал деп өндірістің  алғы  шарттарынқұрайтын заттарды, Джон ... ... деп  ...  өндіргіш  игіліктерді,еңбек өзара бірігіп өндірістің бастапқы негізін құрайтынын, Пол Самуэльсонкапитал деп ірі фабрикалардың өндірістік жабдықтарын,  қоймалардағы  ... мен ... ... ... ... ... қазіргіБатыс  экономистерінде  де  кездеседі.  ...  ...  ... Дьюи  ...  ...  ...  рөл  ...  жатады»  деп,  яғни  оған:  өндіріс  құрал-жабдықтарын,   пайдалықазбаларды, тұтыну ... ... ... т.б. жатқызады. [3].Монетаристік  теория  тұрғысынан  алғанда  ...  ...  ... ... ... ...  монетаризмді  жақтаушылар  капитал  депақшаны және оны алмастырушы несие  ...  ...  ...  мен  ... баса ... аударуға себеп Джон Кейнстің теориясы болды.Капиталдың сонымен қатар мынадай ... ... ...  ... ... бір ... ...  үстемесін өсіру шартымен берілетінақша  капиталы.   Мемлекеттік  ...   ...   ...   ...  ақша.   Кәсіпкерлік  капитал  дегеніміз  ...  ...  ...  өнім  ...  үшін  берілетін   капитал.Портфельді   ... ... бір ... ... иелік  етуі.Жекеменшік  капитал-жеке тұлғаның мемлекеттік емес формасы немесе кәсіпорыны.Тұрақта  капитал-өндірісте  өз  құнын  бірден  ...  ...  ...  ... ... өз ... ... өзгертетін жұмысшы күшіне сіңгенкапитал бөлігі.Капиталдың  техникалық  құрылымы  дегеніміз  өндіріс  құрал  жабдықтармассасының оларлың іске ... ... ... ... ...  –қаржы  менеджментінің  маңызды  түсініктерінің  бірі.  Қаржы   ... ... ... ...  ...  ...  ... емес  формадағы  ақша  қаражаттарының  мөлшері.  Корпоративтікқаржы  түсінігінен  ...  ...  ...  және   ...   ... ... арасындағы қарым-қатынас  кезінде  пайда  болғанақшалай қатынастарды көрсетеді. Мұндай қаржылық  қатынастар  ... ... ... ... ...  несие  берушілермен,жеткізушілермен, өнімді сатып алаушылармен, қор нарығына  қатысушыларынменболады. ... салу ... ... және ... ...  пайдаболады. Қызмет барысында негізгі  капитал  –  айналымнан  тыс  активтердіңформасына, айналым капиталы – айналым активтер ... ...  ... ... ...  ақша  ...  қорлары  айналымқаражаты болып табылады. Капитал келесідей  ...  ...  -  өзін  ...  ...  ...  Капиталды   сату   және   өндіріс   процессінеинвестициялағанда кәсіпкердің ... ... ...  ... ... ... жер, жұмыс  күші  және  менеджмент  (кәсіпорындыбасқару «Ақшалай  капиталы»  мен  «қаржы  ресурстары»  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...   ...  арналған  нұсқауларда   еркін   талқыланады.   Категориялықаппаратты жетік игермеу қаржы  жүйесі  мен  ...  ...  ... ... ... ... мен ... кәсіпорынның қаржыларын зерттеудің  бастыобъектісі болып табылады. Реттелетін нарық жағдайында  «капитал»  ...  ол  ...  үшін   ...  жаңа  ...   алумақсатында үнемі әсер етуге  болатын  нақты  объект  болып  ...  ...  ...  ...  ...  үшін  -  ...   объективтіфакторы. Осылайша капитал-кәсіпорын арқылы  айналымға  салынған  және  осыайналымнан кіріс әкелетін қаржы ресурстарының бөлігі болып  ...  ... ... қаржы  ресурстарының  айналған  формасы  ретінде  болады.В.Я.Хрипач өз еңбегінде капитал туралы былай ...  ...   ... ... және ... ...  ...  Өндірістік  капиталдың  бірбөлігі  (ғимараттар,  ...  және  ...  ...  капитал  депаталады. Ал келесі  бөлігі  (шикізаттар,  материалдар)  айналым  капиталынсипаттайды» .Капиталға  ...  ...  ...   былай   береді:   «негізгікапиталға еңбек құралдарының құны, ал айналым ...  ...  заты  ... ... құны енеді» [4].Осы екі талқылау да бір ... ... ... ... ... ... экономика  бойынша  оқулықтарында   негізгіжәне айналым капиталы түсінігін анықтайтын біріңғай тәсіл жоқ, ол  әртүрліелдерде қабылданған ...  есеп  пен  ...  ... Отандық теория мен  тәжірибеде  көбінесе  негізгі  қорлар  менайналым қаражаттары термині жиі кездеседі.Кәсіпорынның үздіксіз өндірістік процесін ...  ...  үшін  ...  ...  ...  ...   Айналым   қаражаттары   -   ... ... ... ... ... бөлігі.Осындай талқылау бойынша кәсіпорынның  қаржы  ресурстары  мен  капиталарасындағы айырмашылық келесіде: кез - келген уақытта  ...  ... ... ... тең ...  одан  көп.  ...  қатар  теңдіккәсіпорынның ешқандай қаржылық міндеттемесінің жоқ екендігін  және  барлыққаржы ресурсының айналымға салынғандығын сипаттайды. Бірақ бұл  ...  ...  ...  ...   ...   ...   сайынкәсіпорын тиімді жұмыс істейді дегенді білдірмейді.Нақты  ...  ...  ...  ...  ...  ресурстары  менкапиталдың теңдігі болмайды. Қаржылық  есептілік  қаржылық  ...  ... ... ...  ...  алмайтындай  етіп  құрылады.Өйткені, стандартты есептілікте ... ... ... ...  айналғантүрлері - міндеттемелер мен капитал сипатталады.  Тағы  бiр  айта  ... ... өзi ... ақша қаражаттары қаржылар  жөнiндегi  ғылымныңобъектiсi болып табылмайды. Қаржылардың  құрамындағы  ақша  ... ...  ...  ...  ...  Сондықтан,  ақшалар  жәнеқаржылар өз алдына бөлектенген экономикалық категориялар  болып  табылады.Негiзiнде қаржылардың өзiне тән ... – бөлу ... ... және ... және бақылау  функциясы  бар.  Бұл  ...  ...  ...  функцияжөнiнде, яғни жұмылдыру функциясы туралы сөз қозғамаған. Ал ...  ...  ақша  ...  ...  ...  ...  атқарады:  құн  өлшемiретiнде; төлем құралы ретiнде; айналым құралы ретiнде; қазына құрау құралыретiнде; ... ақша ... ... ... ... ... ... шаруашылық айналымынақызмет  етедi  және  мемлекет  аумағындағы  ...  ...  мен  ... ... ... ... бередi.Қаржылардың экономикалық категория  ретiнде  ақшалардан  айырмашылығы,олар  тек  ақша  қаражаттары  ...  ...  бөлу   ...   пайдалануғабайланысты  ақшалай,  яғни  экономикалық   қатынастардың   ерекеше   ...  ...  ...  осы  ...  ...  ...  маңызынайқындай алмайтын сияқты.  Себебi  ...  ...  ...  ... ... ...  кәсiпорындар  мен  ұйымдардың  қаржылықжоспарларында қатынастар емес белгiлi бiр мөлшердегi  ақша  ...  ...  Бұл  ...  ...  қызметтердiң   қаржылықнәтижесi  екенi  белгiлi.Сондықтан   қаржылық  ресурстар   деген    ... онда оның ... ... ...  ...  да  ... ... кәсiпорындар мен ұйымдардың ақша қаражаттары қорларыныңжиынтығы екенiн байқаймыз, деп тұжырымдайды В.И. Белинский. [5].Тәжірибе  қызметінде  ...  ...  ...  ...  ... ... кездеседі,  сондықтан  стандартты  қаржылық  есептіліктетәжірибелік мақсаттылыққа  байланысты  олар  сипатталады.Қаржылық  ресурстаранықтамасынан  ...  ішкі  ...   және   ...   ...   депбөлінетіндігін  көруге  болады.  Өз   кезегінде   ішкілері   ...   ... ... таза пайда  мен  амортизация  түрінде,  ал  ...  -  ...  ...  ...   ...   ... Таза  ...   кәсіпорынның  жалпы  кіріс  сомасынан   салықтар,алымдар,  айыппұлдар,  пенялар,  пайыздың  бөлігін  және  ...  ... ...  ... ... алып  ...  кейін,  кәсіпорынныңиелігінде қалатын кірістің бөлігін сипаттайды.Сонымен  бірге  сыртқы  немесетартылған ресурстар екі топқа бөлінеді: меншікті  және  ...  ...  ... қатысушылардың осы  кәсіпорынның  дамуына  ...  ...  ... ... ... және ...  ...  Осыған  сәйкескәсіпкерлік  капиталды  салудың   нәтижесі   тартылған   ...   ... ... ал ссудалық капиталдың  нәтижесі-  қарыз  қаражаттарынқұру болып табылады.Кәсіпкерлік капитал  ...  ...  ...  ...  кәсіпорынды  басқаруға  қатысу  мақсатында  ...   ...  ...  ...  -  қайтарымдылық  және   ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік  капиталменсалыстырғанда ссудалық капитал  кәсіпорынға  пайыз  алу  мақсатында  уақытшапайдалануға беріледі. Бизнестің осы түрімен арнайы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   компаниялары,зейнетақы қорлары, инвестициялық қорлар,  селенгті  ...  және  ... ... ... ... мен ... капитал тығыз байланысты.Кәсіпорынның барлық қаржы  ресурстары,  ішкі  және  сыртқы  ресурстары,олардың кәсіпорынның ... ... ...  ...   ...  мерзімді(бір жылға дейін) және ұзақ мерзімді (бір  жылдан  жоғары)  болып  бөлінеді.Бұл  бөлу  ...  ...  ал  ...  ұзақтығының  көлемі   елдің   қаржылықзаңдылығына,  ...  ...  ...  ...   ...   ... болады.Нақты өмірде кәсіпорынның капиталы ақшалай нысанда  ұзақ  уақыт   ...  ...  ...  ол  жаңа  ...  ...  ...   ... немесе оның банктегі есеп айырысу шотында ақшалай қаражаттардыңқалдығы  ретінде  ...  ...  ...  ...  ол  ...  кірісәкелмейді.Осы орайда  біз  қаржы  ресурстарының   ...  ...  ... тура ... Осы ...  ...  ...  көзқарасты  беретін,жалпы  тенденцияларды  анықтайтын  методологиялық  артықшылықтарға  талдаужасалынды.Профессор К.Жүйріков қаржы ресурстары туралы түсінікті  тек ... яғни ... ... ғана ... «қаржы ресурстары  деп-  шаруашылық  субъектісінің  иелігіндегі  және  қаржылық  ... ... ... ... ...  және  ...  ... жүргізуге бағытталған, ақшалай кірістер мен түсімдер» [6].Корпорацияның  қаржы  ...  ...  ...  көздеріне  олтөмендегідей сипаттама береді.Меншікті   және   оған   теңестірілген   ...    ... ... ... ... ... ...  мүлікті  өткізудентүскен түсім, тұрақты пассивтер, жиналған  ішкі  ...  ...  ... жиналған қаражаттар - бұл меншікті акцияны және облигацияны жәнебасқалай құнды қағаздарды сату, инвестициялар  бірінші  топқа  ...  ... ... ... ... бөлу тәртібінде түскен ақшалай қаражаттар - бұлсақтандыру бойынша қайтарымдар, концерндерден,  ассоциациялардан,  салалыққұрылымдардан түскен түсімдер; пай ...  ...  мен  ... ... үшінші тобы туралы айтқан кезде  шаруашылықты  жүргізудіңнарықтық жағдайына өту кезінде  кәсіпорындар  ...  ...  ... ... сала ішінде қайта бөлу  және  бюджеттік  қаржыландырунегізінде ... айта ... ... қатынастарды қалыптастыру процесінде  қайта  бөлу  ...  ...  ...  құрылымында  сақтандыру   компанияларынантүсетін  сақтандыру ... ... роль ... ал   одан  ...  ... ... қайнар көзі алады.Қарастырылып  отырған  қаржы   ресурстарының   анықтамасы   ... ... ...  анықтауы  бойынша:  көптеген  кәсіпорындар  мен   ... ... ... ...  ...  ...  қаржы  жағдайларынөнім өндіру мен көрсетілген қызметтерді ұлғайту оның өзіндік құнын  кемітуесебінен емес, ... ... ... ... ... ... ... Дүйсенбаев К.Ш., Төленов Э.  Т.,  Жұмагалиев  Ж.  Г.  ... ... ... ... ...  осы  ...  ... кезеңдегі қаржылық  тұрақтылығын  және  оның  өз  шаруашылық  қызметінүздіксіз ...  мен ... ...  ...  уақтылы  өтеуі  үшінқаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуін  көрсетеді » деп береді[ 8].С.В.Большаков кәсіпорынның қаржысын  ...  ...  ... ... ... ... ... алғашқы қалыптастыру;толық   шаруашылық   есеп;   негізгі   және   инвестициялық   ... ...  ... ...  меншікті және қарыз деп  бөлу;меншікті аындамы қаражаттарының сақталуын қамтамасыз ету; мақсатты ақшалайқорлар мен сақтық қорларын  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  кәсіпорынның  қаржы  ресурстарына  анықтаманы«Кәсіпорынның қаржы ресурстары  -   ...  ...  ... ... міндеттемелерін атқаруға, кеңейтілген қайта өндіріс  шығындарынжүргізу мен  жұмысшыларды  экономикалық  ынталандыруға   арналған  ақшалайқорлар мен ... деп ... ...  қатынастары  жағдайында   кәсіпорыннын   қаржылық   жағдайынталдаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке  ие  ...  және  де  ...  ...   алдында   өзінің   ... ...  ...  үшін  ...  ...  ... Профессор А.Д. Шеремет "Кәсіпорынның қаржы (активтер)  жағдайықаржыны тарату, пайдалану және  оның  ...  ...  ... және  міндеттемелер,  яғни  пассивтер)  сипатталады"  деп  жазған.[11].Кәсіпорынның  ...  ...   ...   ...   өндірістік,коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы  ресурстарменқамтамасыз  етілуімен  және  ...  ...  сай,  ...  ...   ... сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен  қаржылық  қарым-қатынас-та  ...  ...   ...   және   қаржылық   тұрақтылықпенсипатталады.Кәсіпорынның  уақтылы  төлеу  мүмкіндігі  оның   қаржылық   ... ... И.Т. ... ... субъектісінің  қаржылық  жағдайы,бұл оның қаржы  бәсекелестік  қабілеттілігінің  сипаттамасын  ...  ...  ...  қабілеттілігі)  қаржы  ресурстары   мен   капиталдыпайдалану, мем-лекет алдында  және  ...  да  ...  ... өз ...  ...  Шаруашылық  субъектісінің  қаржылықжағдайын   талдаудың   келесі   ...   ...    ...    ...  ...  ...  ...   қабілеттілігі;   капиталдыпайдалану; валюталық ... ... - деп ... ...  ...  В.  ...  осы  ұғым   ...   өзініңкөзқарасын келесі сөздермен баяндайды: "Кәсіпорынның  қаржылық  жағдайы  -бұл бірқатар көрсеткіштермен  сипатталатын  оның  ...  мен  өмір  ... ... ... ... ... ...  осы  кәсіпорынның  белгілі  бір  кезеңдегіқаржылық ... және оның өз ... ...  ...  жүргізуімен өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі  үшін  қаржы  ... ... ... Кәсіпорындарға  ақшалай капиталдың объективті қажеттіліктері жәнеоны жоспарлаудың ерекшеліктері«Кәсіпорындар туралы» Заңға сәйкес кәсіпорындар - бұл  пайда  алу  ... ...  ...  ...  ...  ... үшін ... жеке шаруашылық субъектісі [14].Тәртіп бойынша кәсіпорын заңды тұлға болып  саналады,  ол  белгілердіңжиынтығы  ...  ...  ...  ...  осы   ... ... жауапкершілігі, банкте есеп айырысу  шотының  болуы,өз атынан қызмет етуі және т.б. Мүліктің шарттылығы  кәсіпорынның мүлкініңесебі ... жеке ... ... ... сипатталады.Кәсіпорындардың    қаржылық     қатынасы     кәсіпорынның     ...    оның    ...    ...    ...    ... ... қайнар көздерін тартуы, осы қызмет нәтижесінде пайдаболған  кірістерді бөлуі, оларды кәсіпорынның даму  мақсатында  пайдалануыақшалай  ... ... ... ... ... ... ... капиталының  құралуын ұйымдастырудың  принциптеріретінде олардың өмір сүруіне тән ерекше формаларды түсінуі тән.Ақша капиталының құралуын ұйымдастыру олардың  тиімділігін  ... ... ... ... қалаушы болып  табылады.  Ақша  капиталыныңқұралуын ұйымдастырудың жалпы қағидаттары төмендегіше:- қаржы ... ... мен ...  ...  және   көп   ...   ...   қаржыресурстары;- кәсіпорынның  қаржы  ресурстарына  ...  ... ... ... олардың белгіленген мақсатта пайдалану;- қаржы ресурстарының сақталуы.Қаржы ресурстарының құрамы деп оларды құрайтын кірістердің жиынтығыментүсініледі. Қаржы ресурстарының  ...  ...  ...  ... ... ... яғни ... қаржы  ресурстарыныңжалпы көлеміндегі әрбір элементтің үлесінен тұрады.Экономиканың  әртүрлі салаларындағы  қаржы  ресурстарының  құрамы  менқұрылымы ... ...  Олар ...  ...  және  ... ... факторлар арқылы  анықталады.  Мысалы,  өнеркәсіптіңметаллургия, машина ... ... қор ... салаларында меншікті  қаржыресурстарының  артықшылықты  элементі  болып   амортизациялық   аударымдаржатады. Жеңіл өнеркәсіпте және ... ... үлес ... ... қатысты.Сонымен   қатар  қаржы  ресурстарын   мақсатты   және   көп   ...  ...  ...  деп  ...  ...  ...  ресурстарыныңмақсатты  бағыты   ақшалай  қаражаттарды  құру  және   ...   ... ... ... қаржы  ресурстары  екі  формада  ... ... ... қор және қор ... ... ... ... маңызды принциптерінің бірі оларды алғашқыжәне ақырғы деп бөлу.Жиынтық  қоғамдық өнім сияқты ... ... да  ...  ... құралады.Бірақ бірқатар экономистер бұл жағдайды кеңірек  қарастырады.  Жиынтыққоғамдық  өнім  бұл  «белгілі   статистикалық   ...   ...   ...  өндірісте,   сонымен   қатар   материалдық   емес   өндірістеөндірілетін тауарлар мен ... ... ... барлық  көлемініңжиынтық нарықтық құны»,  «белгілі  уақыт  аралығында  (мысалы  бір  жылда)ұлттық экономиканың  ...  ...  ...  ...  өнімнің  жалпыкөлемінің  агрегатталған  көрсеткіші».  Қоғамдық  өнімді  осылай   анықтауалғашқы және ақырғы қаржы ... ... ... ... ...   ...  түскен  түсімдерді  бөлу  кезінде  алғашқықаржылық ресурстар  (амортизация,  пайда  және  т.б.)  ...  ...  ...  ...  ...  байланыстыалғашқы  қаржылық  ресурстар  қайта  ...   ...   ...   үлесімемлекеттік бюджетке алынады және  бюджеттен тыс қорларға беріледі.  Жалпымемлекеттік  қаржылық  ресурстар  өз  ...  ...  ...  ... және ... қажеттіліктерді қанағаттандыруға бағытталады,сонымен   қатар  олардың  бір  бөлігі  материалды  өндіріс   кәсіпорындарымен мекемелерінің, ... емес ... ...  ...  ... ақырғы қаржы ресурстарының қалыптасуы жүзеге  асырылады    (сурет1). Қаржы  ...  ...  ...  және  ақырғы  деп  бөлу   қаржығылымында қалыптасқан жағдайдан маңызды  ...  ...  ...  ... ...  ...  ...   кәсіпорында  бюджет  жәнебюджеттен тыс қорлар алдындағы  қарызы  түрінде  ...  ... ... ... ресурстарының шамасын анықтауда осы бөлікті бөлукерек.Осылайша алғашқы және ... ...  ...  қалыптасу  процесінжеке кәсіпорын деңгейінде қарастыруға болады.Шаруашылық қызметті ұйымдастыру сәйкес қаржылық қамтамасыздықты  талапетеді, яғни кәсіпорынның  ...  ...  ...  ... ...  ...  айналатын  алғашқы  капиталдың  болуын  ... кез - ... ... ... ... маңызды қайнар  көзіболып  табылады.  ...  ...  ...  ...  ...  кәсіпорынныңұйымдастыру-құқықтық формасына тәуелді болады.Кәсіпорынды құру кезінде жарғылық капитал  негізгі қорларды алуға жәнебір қалыпты өндірістік-шаруашылық қызметті жүргізу  үшін  ...  ... ... құруға бағытталады,  пайдаланылуы маңызды  кіріс  беретінфактолар  болып  ...  ...  ...   ...   ...  Осылайша  алғашқы  капитал   өткізілген  өнімнің  құны   ... құн ... ... ... ... өткізгенненкейін ол ақшалай нысанға енеді,  яғни  кәсіпорынның  есеп  ...  ... ... ... ...  ...  ...  нысанына  айналады.Өндірістік негізгі қорлар - материалдық  өндіріс  сферасында   ұзақ  ... ... ...  ...  қызмет  атқаратын  және   өзініңқұнын жаңадан құрылған өнімге бірнеше айналым барысында тозуына байланыстыбірте-бірте ... ... ... емес ... ... - ұзақ уақыт аралығында өндірістік емессферада қызмет атқаратын заттық емес құндылықтар.Сурет 1.   Кәсіпорынның  ақырғы ... ... ... ... ... әдебиеттерді пайдалана отырып автордың құрастыруыТүсім - бұл әлі де болса кіріс емес, ...  ...  ...  ...  ...  ...  толтырудың    және   ақшалай   қорлар   менкәсіпорынның қаржы резервтерін құрудың  қайнар  ...   ...  ...   одан  ...  ...  ...  ...   әртүрлі   құрамдасбөліктері  бөлінеді.Ең  алдымен,  бұл    ...  ...  ...  ...  емес  ...   ...  ...   нысанға   енгеннен   кейін,амортизациялық аударулар түрінде құралған амортизациялық ... ...  ...  ...  ...   ...   ...   болыпөндірілген тауарларды (жұмыстар, қызметтер) тұтынушыға сату және  ... ... ... ... ... ... шикізаттар,  материалдар,  сатыпалынатын  комплектілеу  тауарлары   және   ...   ...   ... ... ... ... да  ...  шығындармен,  негізгіөндірістік қорлардың  тозуымен,  жұмысшыларға  ...  ...  ... құн ... ... ... ...  өндірудегі  шығындарықатарына  жатады.  Түсім  түскенге  дейін   бұл   ...    ... ал ...  ...  ...  ...  есебіненқаржыландырылады.  Тауарды  өткізуден  түсім  түскеннен  ...     ...  ...  ...  ал  ...  ...  ...  шыққаншығындарының орны толтырылады.Өзіндік құн түріндегі  шартталған  шығындар  өнімді  өткізуден  түскентүсімді өндірілген шығындармен ... ... ... ... ... ... мәні таза  кірісті  алу,егер де түсім өзіндік құннан асып ...  онда  ...  ...  ... ...    иелігінде    қалатын    ...     ... көп ... қайнар көзі, бірақ  оны пайдаланудың  негізгібағыттарын жинақтау мен тұтыну ретінде анықтауға болады. Пайданы  ... ... деп ...  ...  кәсіпорынның  даму  перспективасынанықтайды.Пайданың бір бөлігі  ...  ...  ...  ...  ... ...  істейтін  және  жұмыс  істемейтін  тұлғалар  арасындағықаржылық қатынас пайда болады.Өзін өзі қаржыландыру -  ...  ...  ...  ... ... ... ... шарты болып табылады.  Бұл  принципкәсіпорынның өнім ... мен ...  -  ...  базасын  кеңейтушығындарының толық қайтарылуын басшылыққа  ...  ...  ...  кәсіпорынөзінің ағымды және күрделі  шығындарын  меншікті  қайнар  көздер  есебіненжабады. Қаражаттарға деген уақытша мұқтаждық, егер де сөз ... ... ... ағымды  шығындар  мен  ұзақ  мерзімді  банк  несиелерітуралы болатын ... онда ... ... ... ... ...  жәнекоммерциялық несие есебінен қанағаттандырылуы мүмкін.Кәсіпорынның шаруашылық қызметі оның қаржылық  ...  ...  ... байланыста болады. Кәсіпорын өзінің барлық  бағыттағы  шығындарынөндірістік жоспарға сәйкес өз бетінше қаржыландырады,  өзінің  иелігіндегіқаржы  ресурстарын  ...  алу  ...  өнім  ...  сала  отырыпиеленеді.Біздің пікірімізше, қаржы ресурстарын анықтаудағы ең  қолайлы  ... ... ... ... ... ... ... яғни қаржылық қайтабөлуден өте отырып жиынтық қоғамдық өнім ... ... ... ... ... (пайда), айналым қаражаттарының  қалыптасқан  артықкөлемі, тұрақты пассивтер және т.б,  сонымен  қатар  ...  ... ... процесіндегі ролін нақты айқындау керек.Кәсіпорынның  дамуына  бағытталатын  ...   ...   ... ... ... аударымдар;-  шаруашылық  және  қаржылық  қызметтердің  ...  ... ... ... ... ... пай ... облигацияларды шығарудын алынатын қаражаттар;- ашық және жабық акционерлік қоғам акцияларын  шығару  жәнеорналастыру көмегімен орналастырылған қаражаттар;- басқа кредиторлардың ұзақ ... ... ... ...  басқа  заңды  қайнар  көздер  (мысалы,   ... ...  өз  ...  ...  ... ... өзі қаржыландыру  принципі   тұтынушыға  қажетті  өнім  ... ... ... және  ... объективті себептерге байланыстытиімділіктің жоғарғы деңгейін қамтамасыз ете  алмайтын  кәсіпорындар  үшінәлі  де  болса  қамтамасыз  ...  ...  ...   ...   үй,жолаушылар транспорты, ауыл шаруашылығы және бюджеттен  ассигнация  алатынбасқа да кәсіпорындар жатады.  ...  ...  ...  ...  ...   ...    деп    есептелмейтін    ...    ...  да  тән  және  олар  ...  өткізуден  түскен  қаражаттаресебінен қаржыландырылады.Қаржылық жоспарлау -   бұл ...  ...  ...  ету  ...  ... ... мен  ...  қаражаттарының  шығындалу  бағыттарынжоспарлау болып табылады. Қаржылық жоспарлау жоспарлаудың тапсырмалары менобъектілеріне байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... .Осыдан қаржылық жоспарларды болашақтағы, ағымды және жедел деп ...  және  ...  ...  ...  мысалы  бизнес-жоспар, оны дамыған  ...  ...  жаңа  ...  құру  кезінденемесе өнімінің жаңа түрлерін негіздеу ... ...  ...  Ол  ... мен бес жыл аралығына жасалады, өйткені  ұзақ уақыт  аралығына  жоспаржасау анық болмайды.Бизнес - жоспар тек қана ... ... ғана  ...  ол  ... ... үшін және  ... ... жаңа кәсіпорын ашуға немесежаңа өндірістік бағдарламаны қаржыландыруға тарту үшін де қажет.Бизнес-жоспарды жасау кәсіпорынды ішкі басқаруға  ...  әсер  ... ол ... ... ... ... жүзеге асыру тәсілдері,қаржылық, материалды  және  еңбек  ресурстарының  үйлесімділігі  негізіндежасалынады.   ...   ...   ...   ...   жасау   инвесторлардыңқаражаттарын  сақтауға   мүмкіндік   ...   және   ...   ... ...  ...  ...  ...   қажеттілігін   сезінеді.   Олөткізудің оңтайлы бағасын жүзеге асыруы, несие және  инвестициялық  саясатоблысында ... ... және т.б. ... ... ...  ...  ...  кешенді  түрде  тиімді   болатын   жәнекәсіпорынның қызмет нәтижесіне мүдделі  тұлғалар  ...  ...  ... және т.б.) қатағаттандыра алатын көлемді ақшалай қаражаттардыңтүсімін қамтамасыз ететін жағдайға қол жеткізуі  керек.   ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... (жоспарларын) құру кезінде орын алады .Тәртіп  бойынша,  қысқа  ...  және  ұзақ   ...   ... ... ... ... мәні өте ұзақ болашаққатаралады. Бұл, мысалы, негізгі капитал элементтерін  алу,  маман  саясаты,шығарылатын өнімнің ... ... ... Осындай шешімдеркәсіпорынның қызметін көп  жылға  алға  ...  және   ол  ... өте ... болмайтын, ұзақ мерзімді жоспарларда сипатталуы керек.Ұзақ мерзімді жоспарлар  құрамдас  элементтері  қысқа  мерзімді  ... ... ... конструкцияларды сипаттайды.Негізінен кәсіпорындарда қысқа  мерзімді  жоспарлау  қолданылады  жәнебір жылға тең  жоспарлы  ...  ...  ...  Бұл  ...  ...   өміріне   тән   барлық   типті   жағдайлардың   ... ...  осы  ...  ...  ...  ... болады. Мерзімі бойынша  жылдық  бюджетті  (жоспар)  айлық  немесетоқсандық бюджеттер (жоспарлар) деп ... ...  ...  ...  ...  ...  тәртіпті  белгілеумүмкін емес. Ең алдымен  ол  құрастырылып  отырған  есептердің  сенімділікдәрежесінің қаншалықты жоғарылығына тәуелді.  ...  ...  ...  нақтыкәсіпорында  жоспарланған әрекеттердің координациясын қамтамасыз ету  үшінкеректі бюджетті бөлшектеу дәрежесін қамтмасыз ету керек.Қаржылық ... ... ...  ...  ...  ...  болуы   мүмкін.   Қаржылық   ...   ...   ... түрі мен ... байланысты әртүрлі мән берілуі мүмкін.Бюджет экономикалық болжау ретінде. Кез келген ... ... түрі мен ... ...  ... ... облысында олкелесі кезеңге қандай жұмыстарды жоспарлай алатындығын білуі керек. Алдағыпараграфта аталғандай, кәсіпорын  қызметіне  мүдделі  тұлғалар  тобы  ... ...  ...  ...  ...  ...  Сонымен  қатарқызметтің бірқатар түрлерін жоспарлаған кезде қойылған тапсырманы  орындауүшін қандай экономикалық ... ...  ...  білу  ...  Бұл  еңалдымен, капиталды тарту (несиелерді алу,  акционерлік  капиталды  ... т.б.) және ... ... ... ... қатысты.Бюджет бақылау негізі ретінде.  Бюджетке салынған  жоспарларды  жүзегеасыру кезінде кәсіпорын ... ... ... ...  ...  ... ...  көрсеткіштермен  салыстыра  отырып  бюджеттікбақылауды жүзеге асыруға  болады.  Осы  ...  ...  мән   ...  ...  бөлінеді  және   осы   ауытқулардың   себептеріталданады.Осылайша, кәсіпорын қызметінің барлық жақтары туралы  ... ...  ...  ...  кәсіпорын  қызметінің  қандайоблыстарда    қойылған   жоспарлардың   ...    ... ... ...  ...   бюджеттің  өзі  анық  емес  жағдайларнегізінде құрылған жағдайлардың болуы мүмкін екендігін де  ...  ... Екі ... да ...  ... әректетті жүргізу үшін осы туралымәліметтерді алуға мүдделі, яғни жоспарды  жүзеге  асыру  тәсілін  ... ... ... ... ... тексеру жүргізу үшін.Бюджет координациялау құралы  ретінде.  Бюджет  құндық  көрсеткіштердесипатталған,  ...  ...  мен  ...   ...   алу   ...  ...  өткізу  және  т.б.  облыстарында  әрекеттер   (жоспар)бағдарламасын  сипаттайды. Әрекеттер ...  ... ... және функционалды координациясы (келісімі) қамтамасыз  етілуі  ...  ...  ...  ...   ...   бағасы   менөндірістің  жағдайы;   өткізу  көлемінен  күтілетін  шығарылатын   өнімніңкөлемі;  ... пен ... ...  алу  ...  ...  ... ... өндіріс және өткізу бағдарламасының  талабы  тәуелді  боладыжәне т.б.Бюджеттік тапсырманың қойылу негізі. Келесі  ...  ...  ...  ... жұмыстар басталмай жатып алдын ала шешім қабылдау ... ...  ...  ...   ...  ...  кезеңде  қабылданатынжағдайға  қарағанда,  ...  ...   ...   және   ... ... ...  ... керек.Бюджет   өкілетті   делегатын   жіберу   құралы   ретінде.   ...  ... ... ... ... одан әрі ...  ... егер де олар  бюджет белгілеген  шеңберден  шықпайтын  болса,осы бөлімше (орталықтандырылған түрде) деңгейінде қабылданатындығы  ...  ...  Егер  де  ...  бөлімше  деңгейінде  жасалмайтын  болса,кәсіпорынның   басшылығы    жедел    шешімдерді    ...    ...  ... ... ... ... байланысты  болады.  Өтекіші кәсіпорындарда басқарушылық қызметтерді бөлу болмайды  және  ... ... ... жеке  ...  Ірі  ...   ...  құру  бойынша  жұмыстар  орталықтандырылып  жасалуы  керек.Өйткені өндіріс, сатып алу, өткізу, ... ...  және  т.б.  ...  мол  ...  ...  деңгейінде  шоғырланған.  Сондықтанбөлімшелерде  болашақта  жасалуы  мақсатты   ...   ...   ...  ...  ...  бюджеттері  бір  бірінен   ...  ...  ...  ...  ...    және   ... жабу ... есептеу кезінде өндіріс жағдайы  мен  жоспарланғанбосату бағасын білу керек. Координацияның  әрекеттегі  жүйесін  ...  үшін  ...  ...  ...  құру  жөніндегі   нұсқауларжасалынады, онда уақыт аралығындағы  жоспарлар,  ...  ...  ... ... ... міндеттер мен жауапкершіліктер бөлінеді.Кәсіпорындарда  қаржылық  жоспарлау  туралы  ...  ... құру ... ... ... екі сызбасын  ерекшелейді:break-down  тәсілі бойынша (жоғарыдан  төменге)  және  build-up  (төменненжоғарыға).Break-down ... ...  ... құру ... ...  «жоғарыдан»басталады, яғни кәсіпорынның басшылығы мақсаттар мен  тапсырмаларды,  оныңішінде пайда  ...  ...  ...  ...  ...  кейінкөрсеткіштер    бөлшекті   түрде,   кәсіпорынның    ...    ... ... ...  байланысты   бөлімшелердің  жоспарларынақосылады. Build-up тәсілінде керісінше.  Мысалы,  өткізу  ...  ...  ...   ...   ...   және   ...   кейінкәсіпорынның өткізу бөлімінің басшысы осы көрсеткіштерді ... ... ... ал ол ... кейін кәсіпорынның  жалпы  бюджетінің(жоспарының) құрамдас бөлігі болуы мүмкін.Break-down  және  build-up  тәсілдері  екі  ...   ... ...  осы ... тек ... ғана ... ...  жоспарлау  мен  құрастыру  әртүрлі   ...   ... ... ... ... ... ететін ағымды процесс.Кәсіпорын жоспарлау мен бақылауды  негізгі  екі  ...  ... ... Бұл ... сөз оның ... ...  (тімділігі)  менқаржылық жағдайы туралы болады. Сондықтан пайда  ...  ...  ...  ...  жоспар  (бюджет)   ішкі   фирмалық   жоспарлаудың   ... ... ... ... деген қажеттілікті жоспарлау.  Кәсіпорында  негізгікапиталмен қатар айналым  капиталын  пайдаланудың  жоспарын  жасау  ... ... ... ... ... ... кірістің  түсуімен шығынды жұмсау уақытын жоспарлау болып табылады. Кәсіпорынның  айналымкапиталының  болуы    өндірістің   ...   ...   ...   ... төлеген уақытқа дейінгі аралықтағы шығындарын жабуы тиіс.Негізгі капиталға ... ... ...  ...  ... ...  ...  технолгоиялар  өзгереді,  жаңа  ғимараттар,қондырғылар, компьютерлер қажет болады және   көбінесе  ...  ... алу ... ұзақ болады.Бұл   қаржылық   жоспарлауды   кәсіпорынның   стратегиялық   ... қосу ... ... көрсетеді.  Егер  де  кәсіпорынжаңа нарықты игергісі  және өнім ... ... ... ол  ... ұзақ мерзімді жоспарларды құру  процесі  мен  ...  ... ... ...  ...  ...  қажеттлік  туралы  ойлануыкерек.Кірістердің мол  көздерін  ...  ...  ...  ... ... ... өнімді сатудан түскен кіріс, оның меншік иелерініңинвестициялары, сонымен қатар займда және т.б.  Бұл  жердегі  тапсырма  ... ... ... үшін осы ... ... ...  ең  жақсықайнар көзді табу болып табылады.Сапалы жоспарлау керекті қорларды уақытында ғана емес,  сонымен  ... ... ... табу ... табылады. Бұл үшін осы кезде оны ұсына алатынбанкті табу,  қорлардың  қайнар  ...  олар  ...  ... ... ... ... ... керек, өйткені тек қана  банкзаймдарына, акция шығаруға немесе кірістерден түсімдерге ғана арқа сүйеугеболмайды.  Бөлшекті  түрде,  уақытты  ...  ...  ...  акция  нарығыжанданып тұрғанда акцияларды сату, есепті ставкалар жоғары болғанда  қарызалмау және т.б [16].Материалды ... ... ... ... ... мен оныңнәтижесіне деген жауапкершіліктің белгілі  жүйесінің  болуын  қарастырады.Осы принципті жүзеге асырудағы ... ...  ...  кәсіпорындар,олардың басшылары мен кәсіпорын жұмысшылары үшін әртүрлі болады. ҚазақстанРеспубликасының  заңына  сәйкес  келісім  шарт  ...    ... ... ұзақ және қысқа мерзімді ссудаларды дер кезінде өтемеген,салық заңдылығын бұзған кәсіпорындар айыппұлдар, ... ... ...   қызметінің   тиімсіздігі   ...   оған   ... ... мүмкін. Кәсіпорындардың басшылығы  үшін  материалдыжауапкершілік принципі кәсіпорын салық заңдылығын бұзған кезде  айыппұлдарсалу жолымен ... ...  ... жекелеген жұмысшыларына  еңбектәртібін бұзған немесе ақаулар жіберген кезде   жұмыстан  босату,  айыппұлсалу, сыйақыдан ... ... ... ... ... ... ақша капиталын басқару қағидаларыКәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс  бағасын  алудың  еңжақсы  тәсілі  ...  ол  ...  даму  ...  бақылауға,  оныңшаруашылық қызметіне кешенді  түрде  баға  беруге  мүмкіндік  береді  жәнеосындай  жолмен  ...  ...  ...   ...   ... ... қызметі арасында байланыстырушы қызмет атқарады.Кәсіпорын осы мерзімге дейінгі уақытта  қаржы  ресурстарын  қаншалықтыдұрыс басқарды деген сұраққа жауап береді: ... осы ...  ... ... ...  ...  дұрыс  басқарды.  Қаржы  ресурстарыжағдайының нарық  талаптарына  сай  болуы  және  де  ...  ... ... жауап бере алуы  өте  маңызды  болып  ...   ...   ...   ...   ...    ... жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражатының болмауына,  алкөп болуы дамуға кедергі жасап, басы  артық  қорлармен  және  ... ... ... ... ... ... ... жағдайында жұмыс істеуші  кәсіпорындардың  қаржылықжағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:–қаржылық  жағдайға  баға  беру  және  оның  есеп  беру   ... мен ... ... ... ... сәйкестікті, олардытаратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;–айналым  ...  ...  оның  ...  ...  және  ... ... ... және несие ережесін сақтау;–кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;–ағымдағы ... ... ... оның ... ... ... ... есебі;–баланстың  өтімділігін,  кәсіпорынның  қаржылық  тұрақтылығының  ...  ...  ...   және   ...   көрсеткіштерінанықтау;– кәсіпорын табыстылығын бағалау;– кәсіпорын табысының ... ...  ...  олардыңдеңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп шығару;– кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;– кәсіпорынның  қаржылық  жағдайының  тұрақтылығын  ұзақ  және  ... ... яғни оның ... стратегиясын анықтау.Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның, шаруашылық  қызметін  талдаудыңқорытындылаушы   кезеңі  ...  ...  Және  ол  3   ...   ... өндіріс және өткізу; бұлардың жиынтығы коммерциялық, өндірістікжәне қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі –  бұл  ... ... ...  ...  және  ...  капиталдың  көлемі  менқұрамына өзгеріс әкелетін ... ... ... Ол  ...  ... түрде түсуі мен тиімді пайдаланылуына,  есеп  және  ...  ... ...  және  қарыз  қаражаттарының  ...  ... ... ...  ...  ...  етуі  мақсатындақаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы тиіс. Кәсіпорын  ... ... және ... ... ... ... ... пенөзара тәуелділік бар. Осылайша  қаржылық  қызметінің  жетістігі,  көбінесеоның өндірістік-сату көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі  ... және ақша ... алуы  оның  ...  сатуына,  алдын  алақарасты-рылған сұрыпталымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті ... және оны бір ... ... және ... байланысты болады.Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның қаржылықресурстарының қалыптасуына оң әсерін  тигізеді.  ...  ...  ... ... және оны ...  қиындықтары  кәсіпорын  шотына  ақшақаражаттарының келіп түсуіне  ...  ...  ...  ... ... ... Кері ... та бар,  ол  ақша  қаражаттарыныңболмауы материалдық ресурстардың келіп түсуінің іркілісіне, демек  ... ... ... ... ... ... өндіріс процесінің  тиімділік  деңгейімен  анықталады.Олардың тиімділігі қаншалықты көп болса, кәсіпорын ...  ...  ... ... ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды соншалықты азжұмсайды. Және керісінше, ... пен ... ...  ...  ...  өнімділігі  деңгейінің  төмендеуі,  басқа  да   ...  тыс  ...  және  ...  емес  ...  ...  ...  қажеттілігіне  себепші  болады.  Еңбек  және   материалдықресурстар шығыны ең алдымен өнімнің өзіндік  ...  ...  соң  ... ... ... ... ... кәсіпорының өзіндік  қаражаттарыныңкөлемін өзгерте отырып, оның  жалпы  қаржылық  жағдайында  елеулі  көріністабады.Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... әсіресе өз  кезеңіндегіқойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ...  ...  ... қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім өндірудің үздіксіздігінжәне кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... ... ... ...  ...  талдауды  қаржылық  тұрақтылықтанбастаған жөн және оған мыналар жатады:– кәсіпорын активтерінің  құрылымдық  және  құрамдық  ... ... ... ... ... құрамдық және құрылымдықдинамикасын талдау;– кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының  абсолюттік  және  салыстырмалыкөрсеткіштерін ... ... ... ... кәсіпорынның  төлем   қабілеттілігін   және    несие  қабілеттілігінталдауЭкономикалық талдау - бұл оларды ... ... бөле ...  ... ... мен тәуелділіктерін зерттеуге негізделген,  экономикалыққұбылыстар мен процестердің мәнін танудың ғылыми тәсілі.Әлемдік, ұлттық  экономика  және  оның  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...   ... және жекелеген шаруашылық  жүргізуші  субъектілердің  деңгейіндегіэкономикалық  құбылыстар  мен  процестерді  зерттейтін   ... деп ... ... ... ... талдау» (ШҚТ) деген атауалған.Экономикалық талдаудың экономикалық құбылыстар мен процестердің  мәнінтану ... ... ... ... ... есеп пен  ...  ... болуымен және дамуымен байланыстырады. Алайда ол өзінің теоретикалықжәне практикалық  дамуын  нарықтық  қатынастардың  ...  ...  ... XIX ғ. ...  ...  алды.  Шаруашылық  қызметті  талдаудыңайрықша арнайы білім саласына бөлінуі кейінірек - XX ғ. ... ... ... ...  ...  ...  басқару  жүйесіндегіортаңғы орындардың бірінде  тұрған  оның  ...  рөлі  мен  ... ... ... мынандай өзара байланысты  қызметтерден  тұрады:шаруашылық қызметті жоспарлау, есеп  және  ...  ...  және  ... ... ... ...  оның  құрылымдық  бөлімшелерініңжәне  кейбір  жұмыскерлер  қызметтерінің  ...   ...   мен   ...  Оның  ...  міндеті  кәсіпорын  дамуының  және  оның   ... ... ... ... ... ең ...  ... жолдарын анықтауды қамтамасыз ету болып табылады.  Өндірісті  ... ... ... пен ... ...  барысы  туралы  толық  ... ... ... ... ... ... ...  функциясының  бірі,өндірісті  басқаруға  және  жоспар  мен  өндірістік  ...  ...  ...  ...  ...   ...   және   жинақтаудықамтамасыз ететін есеп болып табылады. Шаруашылық қызметті талдау есеп пенбасқару шешімдерін  қабылдаудың  ...  ...  ...  ... Бұл ... оның ... ...  талдамалы  өңделуден  өтеді:қызметтің қол жеткен нәтижелерін өткен уақыт ішіндегі  деректермен,  басқакәсіпорьшдардың және ... ... ... салыстыру жүргізіледі;сан алуан факторлардың шаруашылық қызметтің нәтижесіне  әсері  анықталады;кемшіліктер, қателіктер, пайдаланылмай  қалған  мүмкіндіктер,  келешектегіжоспарлар және т.б. ...                 ... жүйе                            |              ... ... ... ... мен   ||__               |                                             ...     ||                 ... және ... да ...        |              ||                                                       ... жүйе           ||                                                                                 ...                                                                        ||                                                                                 ... және ...                                                                ||                                                                                 ||                                                                                 ...                                                                           ||                                                                                 ... ... ...                                                      ||                                                                                 ... 2. Кәсіпорындардағы жоспарлау мен талдаудың экономикалық орныҚайнар көзі: Балабанов И.Т. Анализ и ... ...  ... ... талдауды басқару шешімдерін ғылыми  негіздеу  жәнеоңтайлаңдыру үшін  қажетті  деректерді  дайындау  ...  ...  ... болады.Шаруашылық  қызметін  талдауды  басқару  ...   ...   ...  және  ...  тығыз  байланысты  болады,  өйткені   тереңталдаусыз бұл ... ... ... мүмкін  емес.  Жоспарлауда,  сапаныбағалау мен жоспарлы көрсеткіштердің негізділігіне  ...  ...  ...  ...  ...  мен  бағалаудағы   шаруашылыққызметті талдау рөлі өте маңызды.  Кәсіпорын  үшін  ...  ...  ... алдағы жоспарланған уақыт  ішінде  өндірістің  ...  ... ... ... ...  Бұл  ...  алдыңғы  жоспарлардыңорындалу нәтижелері ескеріледі, кәсіпорынның даму ...  ... ... ...  ...  ...  алынады.   Шаруашылыққызметті талдау тек жоспарды негіздеу  құралы  ғана  ...  ...  ... орындалуын бақылау  құралы  болып  табылады.  Жоспарлау  кәсіпорынжұмысының  нәтижесін  талдаудан  басталады  және  ...  ...  ... ... ... оны  ...  ...  негіздеуге  мүмкіндікбереді.Талдаудың бұл қызметі -  жоспардың  орындалуын  ...  және  ... үшін ...  ...  ...  -  әлсіремейді,  керісіншенарыктық экономикада күшейе түседі, ...  ...  ...  белгісіздігіжәне өзгергіштігі жағдайында ағымдағы және алдағы жоспарларды шұғыл реттепотыру  қажет  болады.  Үнемі  өзгеріп  отыратын  ...   орта   ... ... ... ... етеді. Жоспарлау бойынша менеджер әрбіржағдайдың өзгеруін бағалай, талдай білуі және  кәсіпорын  жоспарына  ... ... ... ... керек.Өндіріс тиімділігін арттыратын  резервтерді  анықтау  мен  ...  ...  орын   ...   Бұл   ...   ...   ... алдыңғы қатарлы тәжірибені анықтап, енгізуге,  еңбекті,  жаңатехника мен өндіріс технологиясын  ...  ...  ...  ... мен ... ... болдырмауға және  т.б.  ықпал  етеді.Осының ... ... ... нығаяды, қызметінің тиімділігіартады.Соныменен,  шаруашылық қызметті талдау өндірісті  ...  ... ... ішкі ...  ...  анықтаудың  құралы,  ғылыминегізделген  ...  мен  ...  ...  ...   ...   болыптабылады.Талдаудың кәсіпорынды басқару құралы ретіндегі  рөлі  қазіргікезде артып келеді. Бұл әртүрлі мән-жайлардан туындап ...   ...      ...      мен      ...      ... ...    және    ...     көп     ...     ...    ... тиімділігін толассыз арттыру қажеттігінен;– басқарудың  әкімшілік  жүйесінен  кету  және  ...  ... ... ... ... ... алу,  кәсіпорындарды  жекешелендіру  менэкономикалық реформаның басқа да  шараларына  байланысты  шаруашылықжүргізудің жаңа формаларын ...  ...  ...  ...  тек  ...  ...  ... пайымдауларына ғана арқа сүйей алмайды. Басқару шешімдері мен іс-әрекет дәл есептеулерге, терең  және  жан-жақты  экономикалық  талдауларғанегізделуі ...  ...  ...  ...  жэне  технологиялықшаралар соның экономикалық  дұрыстығы  ...  ...  ... ... қызметті талдау  рөлін дұрыс бағаламау,  жоспардағы  жәнебасқару шешіміндегі қателіктер қазіргі  ...  ...  ...  ... Және  керісінше,   шаруашылық  қызметті  талдау  байыппен  ... ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдаудың  ақпараттық  негізі  қаржылықесеп беру болып табылады.«ҚР Заңы "ҚР Президентінің "Бухгалтерлiк есепке алу туралы"  ... мен ... ... туралы" № 329-II Жарлығына сәйкес, 2002жылдан бастап қаржылық есеп ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы есеп;3) ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауда негізгі ақпарат көзі  ...                       ...                        ... - ... ... ... және соңындағы кәсіпорынның қаржы-лықжағдайын сипаттайды және маңызды қызметтер атқарады.  Біріншіден,  ба-лансменшік ... ... ... ... жағдайымен  таныс-тырады.Осы арқылы олар  бұл  субъекті  нені  иеленеді,  материалдық  ... және ... ...  қандай,  кәсіпорын  жақын  арада  үшінші  жақалдындағы өз міндеттемелерін ақтай  ала  ма,  соны  ...  ... ...  ...  ...  кәсіпорындар  жүйесіндегі  өз  орны,таңдап  алынған  стратегиялық  ...  ...  ...   ...  ...  салыстырмалы  сипаты  және  кәсіпорынды  басқарубойынша әр  түрлі  сұрақтарға  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мазмұны,  оны  ішкі  қолданушылары  сияқты   сыртқықолданушыларға да пайдалануға мүмкіндік береді. Мысалы,  аудиторлар  ... ... ... қабылдау  үшін  өз  тексеріс  жұмысын  жоспарлауда,сондай-ақ клиенттің сыртқы есеп берудегі есеп  ...  ...  ... ... және  ...  ...  ...  аумағындағы  әлсізжақтарын шығару  үшін  көмек  алады,  ал  ...  ...  ...                                                         ... ... негізінде сыртқы қолданушылар берілген кәсіпорынменөзінің серіктесі ретінде жұмыс жүргізудін мақсатқа  сәйкестігі  және  ... ... ... ... ... өз  салымдарының  мүмкін  болатынтәуекелділіктерін  және   ...   ...   ...   ...  және  ...  шешімдерді  бағалайды.   Баланстың   ... көп ... ... ...  ...  ...  талдау  депатайды.Бухгалтерлік баланс қаржылық есептің  негізгі  түрі  бола  ...  ...  ...  ...  ...  ...  мен  кұрылымын,   ағымдағыактивтердің  айналымдылығы   мен   өтімділігін,   меншікті   ...   ... ... ... ... және ... ... динамикасымен   жағдайын   және   кәсіпорынның   несие   ...   мен   ...   ...   ...   ...   ...    ... капиталын орналастыру тиімділігін, оның ағымдағы және  алдағыкезеңдегі  шаруащылық  қызметке  же-туі,  қарыз  көздерінің   ...   ... ... ... ...  ...  бағалауға  мүмкіндікбереді. Осылайша, бухгалтерлік балансты  тал-дау  үшін  және  ... ... ... ... ең ...  түрі  ...  ... және қаржылық есепті жасаудың әдістемелік  нұсқаулары  негізіндеқұрастырылған  бухгалтерлік ... ...  ...  ...  ...                                                    ... айта ... жөн, балансты құрудың түрін таңдау (көлденең,  яғниекі жақты ... ... ...  ...  ...  құқы  болыптабылады.Баланс активі мен пассивін құру  ...  ...  ...  ... яғни ... ...  ...  деңгейіне  байланысты,  өтімділігітөмен активтерден өтімділігі жоғары активтерге  қарай,  пассивтер  ...  ...  ...  ...   деңгейіне   байланысты   мерзімініңжеделдігі               ...                ...                ...   ...    ...    ...    5    бөлімнен    тұрады:1)               ұзақ                ...                ... ... ... меншікті капитал;4)              ұзақ              ...              ...                       ...                       ...  қаржылық  есеп  беруде  үш  элементті  сипаттайды:   ... ... және ... ... екі ... - ... және шығын– қаржы - шаруашылық қызметі нәтижелері туралы  есеп  беруде  көрсетіледі.Қаржылық жағдайды талдау ... тек ...  ...  ... ... ...  кәсіпорынның  қаржылық  жағдайына  талдау  жүргізгенде  баланскөрсеткіштерімен қатар ... есеп  ...  ...  да  нысандары  табыссомасын осы кәсіпорынның өзінің қызметін  жүргізу  үшін  жұмсалған  ...  ...  ...  ...   қаржы-шаруашылық   қызметініңнәтижесі туралы есепті  қолдану  ...  оның  ...  ...  ... ... ... және қатып қалған қаржылық жағдайы  емес,  ... ... ... кезеңдегі субъектінің  қаржылық  нәтижесі  болыптабыладының көрсеткіштерін қолдану қажет, әсіресе кәсіпорынның  жыл  бойғыбарлық Сондықтан кәсіпорынның ... ... бұл ... ... адамүшін анағұрлым маңызды және ақпараттық болып табылады.Ол бұл кәсіпорын табыс немесе зиян (шығын) ... ...  ... мен ... ...  жеткілікті  мөлшерде  бөлініп  алынған  анықкөрсеткіштердің  көмегімен  ...  бір  ...  ...   ...                          баға                           ... ... ... есеп ... ... ... ретінде  бөліпкарастыратын біздің елге қарағанда, табыс және зиян туралы есепке  біршамабасымдылық  берілуі  ...  ...  Атап   ...   дәл   осы   ... ... және ... ... жылдық есебіндебірінші болып келтіріледі.  Мұның  түп  тамырын  психологиялық  тұрғысынаніздеген жөн, табыс батыс фирмалары ...  ...  ...  ... олар ... да оны ең ... сыртқы  пайданушыларға  әйгілепкөрсетуге                                                        ... ... ... нәтижесі туралы есеп бухгалтерлік  есептің№3  "Қаржы-шаруашылық  қызметінің  нәтижелері  туралы  есеп"  стандартыменанықталады. Онда ... ... ... құру және  ...  ... ... ...  жөніндегі  есептің  баптарын  жіктеужәне есепке алудың тәртібі көрсетіледі, бұл өз кезегінде заңды тұлғаның әрмезгілдегі есептік ... ... ... мен ... заңды тұлғалардыңқаржы        есептерін        салыстыруға        ...         ... 1БЕС - 2 ... құрастырылған бухгалтерлік баланс.Қайнар  көзі:  БЕС-2  және  ...  ...  ...   ... ... ... ...  негізгі  қызметтен  алынған  табыс  пен  ... ... және ...  ...  ...  ...  пензиянды,  сондай-ақ  есеп  ...  ...  ...   есеп   ... және ... ... елеулі қателерді  түзетуден  болатын  әртүрлі    ...    және    ...    ...     ...     ...  мен  ...  ...  арасын  ажырату  да   субъектініңжұмысының ... ... ... береді. Бұл  бөлімдерге  әр  түрлібаптар жатады. Мысалы, кәсіпорынның қаржы-шаруашылық  ...  ... есеп ... ... ... ... дейін және  салық  салынғаннанкейінгі негізгі қызметтен  алынған  ...  және  таза  ...  ...   ...  өңдеу   кәсіпорындарының   негіздерінде   ақша   капиталынталдау және жоспарлау2.1Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ...  ... қайнар көздер есебінен  жүзегеасырылады (сурет 3). Оларды ішкі және сыртқы  деп  ...  ...  ... ...  ... және ... ...  қаражаттардан  құраладыжәне шаруашылықты жүргізу нәтижесімен  байланысты.  Сыртқы  қайнар  көздеркәсіпорынға сырттан түскен ресурстардан қалыптасады.Сурет 3. ... ... ... ... қайнар көздерінқалыптастырушы негізгі құрылымыҚайнар көзі: автордың әдебиеттер негізде құрастырғанЭкономикалық   тұрғыдан   кәсіпорынның    ...   ...   ... ... негізгі  үш топқа бөлу дұрыс болады деп есептейміз:–  меншікті  және  ...  ...  ...   ... ... ... ... нарығында жиналған ресурстар;– қайта бөлу есебінен түскен ресурстар.Меншікті  және оларға теңестірілген  қаражаттар  есебінен  қалыптасқанқаржы ... ... ... ... ... ... пайда;– ғылыми-зерттеу жұмыстарының пайдасы;– құрылыс-монтаж жұмыстарының пайдасы;– ... ... ... яғни ... ... ... ақшалай түсімдер, оларға:  амортизациялық  аударымдар,  істеншыққан мүлікті өткізуден  ...  ...  ...  ...  ...  ...  түсімдер  және    түсімдердіңбасқалай түрлері жатады.Қаржы   нарығында    ...    ...     ...    ... және ...  қағаздардың  басқалай  түрлерін  сату,  соныменқатар ... ... ... ...  бөлу ... ... ресурстар - бұл  пайда болған тәуекелдердісақтандыру есебінен жабу,  басқа  ...  ...  ...  ... мен ... ... субсудиялар мен ресурстардың  басқалайтүрлері.Енді қаржы ресурстарын құрайтын элементтерді жеке - жеке ... ...  ... ... ретінде жалпы кіріс - жалпы өнімніңөндіріс процесінде тұтынылған ... ... ...  Жалпы  өнімніңосы бөлігінің ақшалай  формада  ...   құны  -  ...  ...  ... ... сипатталады. Қаржы категориясы ретінде жалпы  кірістіңмәнін анықтау кезінде оның өнімді өткізу процесінде  түсімнің ... ... ... ... асуы ... ... сипатқа енетін, еңбекпенқайта құрылған құн екендігін айта кеткен жөн.Жалпы кіріспен ... ...  ...  ...  ...  құнныңақшалай сипаты болатын, құн өндірісі  процесінде  қайта  ...  ... ... ... ... ... ... деңгейінде қызметатқарады, сондықтан қаржы ресурстарын халық шаруашылығы деңгейінде де ... ... ... де ... ... шаруашылығының қаржы ресурстарының қаржы механизмдерінің төменгізвенолары  -  кәсіпорындар  мен  ...   ...   ...   ...   ...   ...   жалпы   кірістентұратындығына  байланысты   ...   ...   ...   ... ретінде  жалпы кірісті анықтау керек [17, 74].Осыған  байланысты   «Корпорация   ...   ...   ... ... ... ... ... мәліметтерді келесі  2кестеде сипаттап отырмыз.Өнім екі формада  болады:  натуралды-заттай  және  ...  ... ... ... ... құны ақшалай формада  өткізіледі  жәнежеке қаржы категориясы болатын ақшалай жинаққа айналады.Кесте 2«НИМЕКС» Корпорация өндірісінің ақшалай  ... ... ... ...  |Көрсеткіштер      |2005    |2006    |2007      |2008      |2009        ||1  ... ... |        |        |          |          |            ||   ... ...   |        |        |          |          |            ||   ...      |        |        |          |          |            ||   ...     |        |        |          |          |            ||   ... ...  |1692322 |3518069 |7053555   |8858747   |6564724     ||   ...          |        |        |          |          |            ||2  ...     |        |        |          |          |            ||   ... ...  |        |        |          |          |            ||   ...          |5677510 |6884911 |9429682   |8883191   ...    ||   ...   |        |        |          |          |            ||   ...              |        |        |          |          |            ||   ...    |        |        |          |          |            ||   ... ...      |2682181 |1399885 |189255    |219102    |148936      ||   ...           |        |        |          |          |            ||   ... ақы ...   |        |        |          |          |            ||   ... ...   |14851   |10611   |22123     |11619     |-           ||   | ... ...        |        |          |          |            ||   |мен ... да      |        |        |          |          |            ||   ... ... |-       |2757    |1         |-         |2049        ||   ...           |        |        |          |          |            ||   ... ...     |        |        |          |          |            ||   ...           |-       |1184227 |2620243   |2635799   |1777849     ||   ... ...    |        |        |          |          |            ||   ... ...   |2147298 |4282155 |4547579   |5987480   |8932857     ||   ... де ...  |        |        |          |          |            ||   ... мен    |845129  |1194838 |4686522   |2675902   |1788114     ||   ... ...        |        |          |          |            ||3  ...    |        |        |          |          |            ||   ...           |5712640 |2677895 |2876966   |372021    |1493620     ||     ... ... ... ... мәліметтері                       ...  ... ... ... сатудан түскен түсім  көлемі  2005-2008 жылдар ... 1692322 мың ... 8858747 мың ... ... ... ал 2009  жылы  2008  жылмен  салыстырғанда  2294023  мың  ... ...  ...  ...  ...  отырған  жылдараралығында  5198605  мың теңге көлемінде, банк ...  ...  ...  теңгеге  артқан.  Инвестициялар  көлемі   2009   жылы   2005   жылменсалыстырғанда 4219020 мың ... ... ... ... ... қаражаттар айналымының аяқталғанын  сипаттайды.Түсім түскенге дейін өндіріс және айналыс шығындары айналым ... ... ...  ...  қаржыландырылады.  Қызметке  салынғанқаражаттардың - шығындардың орнын  толтыру  мен  ...  ...  ...  құру:  амортизациялық  аударулар  мен  пайда  -  айналымнәтижесі болып саналады.3  ...  ...  ...   ...   ...   болады:аяқталмаған өндіріс көлемі 2009  жылы  2005жылмен  салыстырғанда  6  ... 2009 жылы алып сату үшін ... ... ... ... ... қаржы ресурстары -  кәсіпорынның  құрылған  кезіндепайда  болатын  және  оның  ...  ...  ...  уақыт  аралығындаболатын, кәсіпорынның барлық қаржы  ресурстарының  базалық  бөлігі.  Қаржыресурстарының бұл  бөлігін  ...  ...  қоры  ...  ... деп айту ... Кәсіпорынның ұйымдастыру-құқықтық  нысанынабайланысты оның жарғылық капиталы акцияны (қарапайым, артықшылықты  ... ...  ...  оны  одан  әрі  ...  ...  ... ... және т.б. салу арқылы құралады.   Кәсіпорынның  өмір  ...  ...  ...  оның  ...  кәсіпорынның  ішкі  қаржылықресурстарының бөлігі есебінен бөлінуі, азаюы және  ұлғаюы мүмкін ... ... ... ... ... ... ...  |Есепті жылдың соңына|2005     |2006     |2007     |2008     |2009     ||1  ... ... |307341   |-        |26502    |38140    |49731    ||2  ... ...        |         |         |         |         |         ||   ...           |-        |-        |678      |719      |466      ||3  ...                |55455    |52333    |40734    |203445   |93749    ||4  ... сату үшін ...         |         |         |         |         ||   ... ...  |         |         |         |         |         ||   ... түскен    |         |         |         |         |         ||   ...               |1692322  |3518069  |7053555  |8858747  |9475613  ||5  ... ...  |2409140  |837731   |951302   |2883110  |3216872  ... ... ... ... мәліметтері.                          ... ... ... ... 4-ші ...  ... ... ресурстардың қайнар көздеріне  төмендегілер жатады:- жарғылық капитал  (акцияларды  сатудан  түскен  қаражаттаржәне ... пай ... ... ... ... ... және жеке ... басқалай  жарналары  (мақсаттықаржыландыру, сыйлар, қайрымдылық жарналары және т.б.).Меншікті тартылған қаржы ресурстары -  кәсіпорынның  ...  ...  ...  және  оның  ...  өмірінің  барлық  уақыт  аралығындаболатын, кәсіпорынның барлық қаржы  ресурстарының  базалық  бөлігі.  ... бұл  ...  ...  ...  қоры  немесе  жарғылықкапиталы деп айту қабылданған. ... ...  ... оның ... ... акцияны (қарапайым, артықшылықты  немесеолардың комбинациясы)  шығарып  оны  одан  әрі  ...  ...  ... үлестер және т.б. салу арқылы құралады.Сурет 4.  Мақта өңдеу өндірісінің меншікті капиталының ... ... көзі : ... К. ...  ...  основы  организации  исодержание их финансовой среды/ К. Жуйриков //Финансы и кредитыКәсіпорынның өмір  сүру  ...  ...  ...  оның  ... ішкі ... ... ...  есебінен  бөлінуі,  азаюыжәне  ұлғаюы мүмкін [18].Кәсіпорынды құру кезінде кәсіпорын негізгі ... ...  ... айналым қорларын алудың қайнар көзі ретінде жарғылық капиталдыпайдаланған  (қосымша  Б).  ...  ...  ...  ...  ... ...  жағдай  жасалынған.  Жарғылық  ...  ...  ... ... ... ... ету үшін  ұсынған  қаражаттардыңкөлемін көрсетеді.Жарғылық ... ...  ...  ...  ...  ... нысанына тәуелді:- мемлекеттік кәсіпорын үшін - мемлекеттің кәсіпорынға толықшаруашылықты  жүргізу  құқығында   ...   ... ...  ...  ...  серіктестік   үшін   -   меншікиелерінің үлестерінің көлемі;-  акционерлік  ...  үшін  -  ...  ...  акциялардыңноминалды құнының жиынтығы;-  өндірістік  ...  үшін  -   ...   ... ... үшін ... ... ... бағамы;- жалға алынған кәсіпорын үшін  -  кәсіпорын  жұмысшыларыныңсалымдарының мөлшері;- жеке балансқа бөлінген, басқа формадағы кәсіпорын  үшін  ...  ...  ...  ...  ...  ... иесінің бекіткен мүліктерінің құндық бағамы;Сурет  5.   Негізгі қорлардың құнының айналым процесіҚайнар көзі: ... К.  ...  ...  основы  организации  исодержание их финансовой среды/ К. ... ... и ...  құру  ...   ...   ...   материалдық   жәнематериалдық емес активтер жарғылық  капиталға  салым  бола  алады.  Салымдартүріндегі активтерді ... ... беру  ...  оларға  деген  меншікқұқығы шаруашылық субъектісіне  өтеді,  яғни  ...  осы  ...  ...  ...  Осылайша,  кәсіпорынды  тарату  кезінде  немесеқатысушылардың қоғам немесе серіктестіктің құрамынан шығуы  кезінде  ол  ... өз ... тек қана ... мүлік шеңберінде ғана  қайтара  алады,  бірақуақытында  жарғылық  капиталға  ...  ...  ...  ...   ...  ...  байланысты,  жарғылық  капитал  кәсіпорынның   инвесторларалдындағы міндеттемелерінің сомасын көрсетеді [19].Жарғылық капитал қаражаттарды алғашқы ...  ...  ... ... кәсіпорынды тіркеу кезінде жарияланады,  ал  жарғылық  капиталдыкез келген түзету (акцияларды қосымша шығару, акциялардың номиналды  құныныңтөмендеуі, қосымша ... ... жаңа  ...  ...  пайданың  бірбөлігін  қосу  және  т.б.)  ...  заң  мен   ...   ... ... және тәртіп бойынша жүзеге асырылады.Жарғылық капиталды құру қаражаттардың қосымша қайнар көзі -  ... ...  ... ... Бұл ... көз  ... алғашқы  шығарукезінде оның номиналды құннан жоғары бағада ... ...  ...  ... ... Осы ... алу кезінде олар қосымша капиталға салынады.Кесте 4«НИМЕКС» Корпорациясының негізгі құрал-жабдықтарымың теңге|Жыл аяғында бары, ...   |2006     |2007    |2008   |2009    ... құны ...   |       |         |        |       |        ...                 |13979  |16142    |38239   |74462  |55143   ...                |316093 |742301   |788363  |855547 |1257827 ... ...       |-      |-        |-       |-      |-       ... мен жабдықтар,  |342795 |551974   |606194  |672050 |625993  ...                  |       |         |        |       |        ... ...             |       |         |        |       |        ... ...          |39028  |10703    |39858   |35019  |30365   ... ... мен      |284285 |532376   |258701  |453895 |569181  ...                |       |         |        |       |        ... ...           |47264  |146705   |176805  |282379 |90443   ... ... және    |74     |-        |3830    |5003   |5057    ... ...     |       |         |        |       |        ... және өнім малы      |-      |-        |-       |-      |-       ||Көп ... ...        |-      |-        |-       |-      |-       ... ... басқа |13258  |67798    |65691   |95624  |97488   ...                   |       |         |        |       |        ||Жер ... ...   |890,0  |943,0    |135,7   |203,7  |990,6   ... га                |       |         |        |       |        ||                                                                       ... ... ... ... қаржылық есептілік есептерімен    ||автормен есептелген                                                    ... мен ... ...  ...  ...  ...  нәтижесі  болып  табылады  және   ...   өз   ...   ...   ...    ...    ...    Мақсаттытағайындалуы  бойынша  амортизациялық  аударымдар  мен   ...    ...  өнім ... ...  ...  ...  ...  береді«НИМЕКС» Корпорация ЖШС-нің негізгі  құрал  жабдықтарының  мәліметтері   4кестеде келтірілген.Кестеден осы жауапкершілігі шектеулі  ...  ...  ... ... өте жақсы екендігін көруге болады.  Барлық  баптарбойынша соңғы бес жыл ... ... құны ... ...  ...  есеп  шотта  бірқалыпты  жинақталады,   ...  ...  ...  ...  үшін  ол   бір   ...   ... және ... салынған амортизация істен шыққан  негізгі  қорлардыалмастырғанға дейін уақытша еркін қаражат болады  және  ...  ... ... ... көзі ... қызмет атқарады .Осылайша негізгі қорлардың  амортизациясы  тек  қана  ...  ... ғана ... ... ... кеңейтілген қайта  өндірістің  белгілібөлігінің қайнар көзі болып табылады. Нарықтық тәсілдерге өту  жағдайында,қайта  өндіріс  ...  ...  ...  ресурстарының   негізгіқорлардың жеделдетілген амортизациясы сияқты қайнар көзі  үлкен  мәнге  иеболып ... Осы ... ...  ең  алдымен  кеңейтілген  қайтаөндіріс  қажеттіліктерін  қаржыландыруға   ...   ...    ...  ...  ...   ...  олар  тек   ...   мақсатты   түрдепайдаланған кезде ғана ие ... ...  ...  ...  ...  ...  ... бағалау да үлкен мәнге ие болып отыр.Қайта бағалаудың мақсаты - ...  ...  ...  үшін  ... ... ... ...  жағдай  жасау,   мүлікті  бағалаужәне тозуды есептеу үшін ... ... ... ... ... табылады.Қайта  бағалауға   барлық   ...   ...   ...   оның   ... және консервацияланғандары,  қайнар  көздері  мен  қорлары,аяқталмаған   ...   ...   ...   ...   пайдалануғаберілгендері, есептен шығаруға дайындалғандары, бірақ ... ... ... ... жаңа ... өтуде   елдің  экономикасынданарықтық механизмдерді  белсенді  етуге   ...  ...  ...  ...  ...  ...  материалды  емес  активтердіңамортизациясы үлкен мәнге ие және оның ... 9 ... ... ... ... ... қалыптастырудың көздерін талдауБаланс  активтерінің  құрамы  мен  құрылымының  динамикасын  талдау  –кәсіпорынның  барлық   ...  және   оның   ...   ... және салыстырмалы арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндікбереді.Қаржылық есептің ... ... ... саналатын  активтерді,  талдаубарысында, осы   активтердің  нақты  қолда  бары,  құрамы,  ...  ... ... өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оныңжеке топтарын талдау,  олардың ... ... ...  ... ... НИМЕКС» кәсіпорынның тиімділік  қоры  мен  қайтым  ... ... мың ...            |2005  ж. |2006 ж.  |2007 ж.  |2008 ж.  |2009 ж.  ... ...       |1692322  |3518069  |7053555  |8858747  |6567424  ... ...       |         |         |         |         |         ...           |         |         |         |         |         ... ... |         |         |         |         |         ...                |         |         |         |         |         ... ...   |2372180  |4427476  |6827523  |1492488  |6123368  ...           |         |         |         |         |         ...           |         |         |         |         |         ... ...    |         |         |         |         |         ...                 |264812   |657259   |1630947  |1165935  |2097266  ...     |         |         |         |         |         ... ... құны      |         |         |         |         |         ...  көзі:  «Нимекс»  коорпорацияның  қаржылық  есептілік   ... ...  ...  ...  жоғарыда   көрсетілгендерге   қосымша,аяқталмаған күрделі қаржылар және қондырылатын  жабдықтар  құны  ... ... ...  ...  жатқан  даму  процесін  ...  ... ... ...  ...  негізінде,  өндірістікмақсаттагы мүлік коэффициентінің келесі шегі, яғни К„ > 0,5 қалыпты  болыпесептеледі" деп жазады А.Д.  Шеремет  пен  Р.С.  ...  (  20,52б.  ... мәні ең  ...  ...  ...  аз  ...  ...  есепті  кезеңдегі  қызметінің  қаржылық  нәтижелері.  Екіншіәдістемеде  кәсіпорынның  өндірістік  потенциалын    ...   ...  ...  ...  мүмкіндік  бермейтін   болса,   өндірістікмақсаттағы мүлікті арттыру үшін ұзақ мерзімді қарыз  қаражаттарын  тартқанжөн.Екінші ... ... ... ... потенциал құны біз талдаужүргізіп отырған кәсіпорындарда 2006 жылы  -  612602 мың ... 2007 ... мың ... ... яғни  422516 мың    ... ...  68.97  %-ға  кемейген, ал 2007 жылы  -  190086 мың ...  2008  ...  13965  ... ... яғни  17121 мың    ... ...  9,0 %-ға  ... ал2008 жылы  -  13965 мың теңгені 2009 жылы   619561  мың  ...  ...  605596 мың ... ...  48,36 %-ға   ...  ...  активтерініңжалпы  құнындағы  өндірістік  потенциал  үлесі  2008  жылы  35,34  пункткекемігенмен   4,98   %-ды   ...   бұл   ...   ...   ... қалыпты мәніне сай келеді.Осы көрсеткіштен кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер  үлесінанықтау маңызды: ағымдағы активтер құнының  ...  ...  ...  ...  ...  кәсіпорын  активтерінің   іске   тартылу(мобильді) коэффициентінің өсуі. Ол қарызды өтеуге арналған қаражат ...  ...  ...  ...  ...  ...   үздіксізжұмысты қамту және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта  ... ... ... оның өсуі  актив  құрылымындағы  жағымды  өзгерісболып табылады - яғни мүлік әлдеқайда ...  ...  ...  болады,бұл оның айналымдылығының жылдамдығын  және  оны  ...  ... ... 6«НИМЕКС» Корпорациясының ЖШС “ Мақта “ өндірісіндегі 2006 – 2009жылдардағы ... ... ... мен ...  мың ...              |2006 ж    |2007 ж.    |2008 ж.    |2009 ж.     ||1. ... құны, соның   |1520932   |1697738    |2201425    |1235710     ...                    |          |           |           |            ||1.1 Ұзақ ... ...     |74418      |70865      |227079      ||А. ... құралдар       |2688      |17518      |13965      |227079      ||Б. ... ...      |56900     |56900      |56900      |            ||1.2 ... ...     |1461344   |1623320    |2130560    |1008631     ||А. ... қорлар      |609914    |11142      |           |392482      ||Б. ... өнім             |405123    |172568     |3118       |247648      ||2. ... ...    |190086     |13965      |619561      ... құны        |          |           |           |            ... ...  ЖШС  ...  кәсіпорынның  қаржылық  есептілік  есептеріменавтормен есептелгенТалдау жүргізіп  ... ... ... коэффициенттің деңгейі2006 жылы 0,96, ал 2009 жылы 0,81 ...  ...   ...   ...   ...   келесі-мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының ... Ол ... ... ұзақ ... ... ...  бөлу  ...  анықталады.Бұлқатынастың   қолайлы   және   қауіпті   көлемі,    ...    ... ... ... ... ... ... 0,5-тен төмен болмауы тиіс.Талданып отырған кәсіпорында бұл ... ... 2006 жылы – 2,5, ал2009 жылы – 4,4 ... ... ... жағдайын сипаттайтын маңызды  көрсеткіш- бұл осы негізгі құралдардың тозу сомасының оның  белгілі  бір  ... ... ...  ...  анықталатын  тозу  коэффициенті.  Біздіңкәсіпорынымызда негізгі құралдардың тозу ... 2006 жылы  0,43,  ал2009 жылы - 0,49 ...  яғни  0,06  ...  ...  Бұл    ... ...  ... (моральды) тозуын айтпайақ,  олардың  2/3-денкөбі табиғи (физикалық) тозғандығын және ескіргендігін  көрсетеді.  Кейбірэкономистердің  бағалаулары  бойынша  ...  ...  тозу   ... ... ... ...  Осыған  байланысты  кәсіпорын  басшылығыосы  кәсіпорынның материалды-техникалық базасын  нығайтуға және  ... ... ... ... ... аналитикалық кестені құрастыра отырып, ағымдағы активтердінқұрамы мен құрылымын ... ... ... ... ... ... жалпы алғанда  жағымды  динамикасын  көрсетеді.  ...  ... ... ... ...  ...  ...  мүмкіндікбереді. Ең мобильды активтер - яғни ақша қаражаттары  мен  қысқа  ... ... бір  ...  41870  мың  теңгеге  немесе  69,8  ... ... ... қаражаттары 2009 жылы 36.93 %-ға өстіжәне ол жыл аяғында 640130 мың ... ... ... ... 5,99  ... оның ... әлі де ... өте төмен 36,53 %  болып  отыр.  Бұлжағдай, материалды айналым қаражаттарының құрамында шектеулі сұранысқа  ... ... ЖШС “ ... “ өндірісінің 2006 – 2009жылдардағы ағымдағы активтерінің құрамы мен құрылымы,  мың тенге|Көрсеткіштер              |2006 ж    |2007 ж.     |2008 ж.    |2009 ж.     ... ... ...  |1461344   |1623320     |2130560    |1008631     ...                    |          |            |           |            ||1.1 ... – материалдық |1015037   |183746      |3118       |640130      ...                    |          |            |           |            ||1.2 ... ...      |381391    |1393223     |-          |-           ||1.3 Ақша ... ...     |8206        |1214       |18126       ... ... қаржылық   |          |            |           |            ...             |          |            |           |            ||1.4 ... да ...     |4920      |38145       |2126228    |350675      ...                  |          |            |           |            ... көз: ЖШС « ... » ... ... ...  ... ... ЖШС кәсіпорын материалдық ағымдағы активтер негізінен дайын өнімесебінен кемейген, олардың көлемі (дайын өнімнің) 2009  жылы   152475  ... ... бұл 2009 ...  2006  ...   ...  -   38,87  ... Осы ... өндірістік қорлар 35,65 -ға азайған.Осылайша, мүліктің және ағымдағы активтердің мобильділігінің  өскенінеқарамастан,   кәсіпорын   басшылыгы   оның    ...    ... және оның ... ... ...  ...  ... активтерінің жалпы сомасында маңызды көрсеткіштердің  бірі  болыпсаналатын және оның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын  дебиторлық  борыштыталдауға басты ... ... ... ... ... екі ... жоқ. Айта  ...  жөн,  кәсіпорынныңқаржы жағдайына дебиторлық борыштың нақты бар  болуы  ...  оның  ... және ... яғни бұл ... пайда болу себебі әсер етеді.Дебиторлық борыштың пайда болуы кредиторлық борыш сияқты ... ... есеп ... ... кезеңіндегі  шаруашылық  қызметтегі  объективтіпроцесс болып табылады.Дебиторлық  борыш  барлық  уақытта   ...   ...   ... ... ... ... да қаржылық    жағдайды    нашарлатадыдеуге  болмайды.Сондықтан да, оны меншікті қаражатты ... ...  ...  ... ... өйткені оның бір бөлігі банктік несиелендірудің нысаныболып табылады да кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді.Кәсіпорынның дебиторлық борышы  ...  және  ...  ...  ... ... ... ... төлеу  мерзімі  өтіп  кеткен  есепайырысу ... ... ... жіберілген тауарлар үшін қарыздар жатады.Өтелмеген    дебиторлық   борыш    айналым    ...    ... және ... ... ...  көрсетеді.  Осыған  байланыстыталдаушы оның құрылымын зерттеу негізінде  өтелмеген   дебиторлық  борыштыанықтауы тиіс.Дебиторлық борыштың құрамы және ...  ...  ...  ... оны ... құны бойынша бағалау  керек.  Себебі  дебиторлық  борыштыңбарлығы  бірден  өндіріліп  алмауы  ...  Оның  ...    ...   сондай-ақ  ағымдағы  жағдайлардың негізінде анықталады.8 ші  ...  ... ... 2009 ... ... 2006  ... ... төмендегенін көрсетеді.  Осылай,   абсолюттік  өтімділіккоэффициенті 1,18 пунктке, аралық  104,80 пунктке және ағым 104,80 пункткетөмендеді.Егер ... ... 2006 ... теорияға сәйкес, ал екінші ең  төменталап етілген шектеуден аз болса, онда 2009 жылы бұл ...  ... ... ... 0,07 және 3,74 –  ді  құрайды.  Жалпы  өтеу,яғни ағымдағы өтімділік коэффициенті 2006 жылы да,   2009  жылы  да  ... ... ... ... ... 2006 ... қарағанда  104,80  пункткетөмендеді. Бұған көлемін тізбектеп ауыстыру  ...  ...  ... ... факторлары әсер етті.Кесте 8НИМЕКС Корпорация ЖШС өндірісінің   2006 -  2009  жылдардағы  ... ... ...  мың тенге|Көрсеткіштер              |2006 ж   |2007 ж.   |2008ж.      |2009 ж.      ||1. ... ...     |1461344  |1623320   |2130560     |1008631      ... ішінде              |         |          |            |             ||1.1 Ақша ... және |59996    |8206      |1214        |18126        ... ... ...   |         |          |            |             ...                  |         |          |            |             ||1.2 ... ... және |1401348  |1615114   |2129346     |990505       ||басқа да ...         |         |          |            |             ||1.3 ... ...          |-        |-         |-           |-            ... ... –  |         |          |            |             ... қорлар       |         |          |            |             ... ...           |         |          |            |             ... жарғылық |         |          |            |             ... ...          |         |          |            |             ... ...    |         |          |            |             ...                |         |          |            |             ... есеп ...         |          |            |             ... ... ...  |         |          |            |             ||2. ... мерзімді         |13464    |89252     |181211      |269304       ... оның ...         |          |            |             ||2.1 ... мерзімді        |13064    |87270     |65749       |2851         ... мен ...      |         |          |            |             ||2.2 ... ...     |-        |-         |-           |-            ||2.3 ... да ...     |400      |1982      |115462      |166453       ...             |         |          |            |             ||3. ... көрсеткіштері|         |          |            |             ||3.1. ... ...     |0,49      |0,02        |0,07         ...              |         |          |            |             ||3.2. ... ...   |108,54   |18,19     |11.76       |3,74         ...              |         |          |            |             ||3.2. ... ...       |108,54   |18,19     |11.76       |3,74         ... коэффициенті   |         |          |            |             ... ......  ...   ...  ...  есептеріменавтормен есептелгенЖоғарыдағы кестенің 1,2,  және  соңғы  қатар  ...  ... ... ... ағымдағы активтердің абсолютті өсімі  оң әсереткенін көрсетеді,  соның  есебінен  өтімділік  коэффициенті  0,1  ... Осы ... ... ... міндеттеменің күрт өсуі терісәсер етті, ол 104,79 пунктке төмендеуіне әкелді.Кәсіпорын қаржысы шаруашылық қызмет процесінде пайда  болатын  қатынасретінде ... ...  ...  ...  ...  ...   кәсіпорынның   шаруашылық   қызметінің   негіздері    арқылыанықталады.   ...   ...   ...   ...   ... ... қаржы қызметі облысындағы   тәуелсіздігі,  өзін-өзіқаржыландыру, қаржы-шаруашылық қызметінің  нәтижесіне  деген  қызығушылық,оның  нәтижесіне  ...  ...  ...  қаржылық-шаруашылыққызметіне бақылау жасау.Өзін-өзі қаржыландыру -  нарықтық  экономика  жағдайында  кәсіпорынныңшаруашылық қызметінің ... ... ... Бұл ...  өнім ...   кәсіпорынның   өндірістік-техникалық   базасының   кеңеюі   бойыншашығындардың толығымен орнын толтыру принципіне сүйенеді. Яғни  бұл   ... ... ... ... мен  ... ... меншікті  қайнаркөздер есебінен жабады дегенді білдіреді. Өзін - өзі қаржыландыру принципітұтынушыға  қажет  өнімді   ...  ...  ...   және    әртүрліобъективті  себептерге  байланысты   ...   ...   ...  ете  ...  ...  да  ...   етіле   алмайды.Қаражаттарға деген уақытша жетіспеушілік  болған  жағдайда  ...  ... ... ... ...  ресурстары  есебінен  қамтамасыз  етілуімүмкін.Кәсіпорынның  тартылған  қарыз  қаржы  ресурстары  ...   ... ... банк ... және ...  кәсіпорынның  облигацияларын  шығару  және  ...   ... ... ... емес ... ... қарыз.Қаржы  ресурстарын,  банк  және  банктік  емес  ...  ... ... ... ... ...  ол принципті мәнге ие.Жалпыға қабылданған түсінік бойынша, ... ...  ...  ... тек ... ... -банктер ғана бере алады.  Кәсіпорынныңқайтарымды негізде банктік емес ұйымдардан алған қарызы  елдің  ... ... ... ... ... ... және   сәйкес  салықставкасы бойынша салық төлеуге ... ...  ...  кәсіпорын  белгелі  жағдайлардабанктің ұзақ мерзімді ссудасы түріндегі қосымша қаражаттарды ...  ... ... банк ... қызметті қысқа мерзімді  қаржыландыруқұралы ретінде пайдалануда жеткілікті тәжірибе жинақтаған.Капиталдың қайнар  көзі  ретінде  банктермен  ...  ...  ...  ... ... ... іс нашарлау. Оның себептері өте көп  ... ...  да,  ...  тарапынан  да  тәжірибе  мен  дәстүрдіңболмауы, жоғарғы инфляция мен Орталық ... ... ...  ... ұзақ ... ссудаларды алуды және т.б. қиындатады.Кесте 9Кәіпорында қаржыландырудың қайнар көздерінің құрылымы|Қаржыландыру    ... ...         ... қаржыландыру           ||түрлері         |                            |                            ... ... ... мен үлесті      |2. Салық салудан кейін пайда||негізінде       ... ...            ... ... (тар  ...    ... (мысалы,       |мағынада өзін өзі           ||                ... ... жаңа       ...               ||                ... ...           |                            ... ...  |3. Несиелік қаржыландыру    |4. Сатудан түскен ...    ...       ... ... ссудалар, |резервтік қорларға аударулар||қаржыландыру    |банк несиелері,             ... ... ...   ||                ... ...  |капиталы ( зейнетақыға,  тау||                ...                  |кен ... ...    ||                |                            ... ...        ||                |                            ... ...         ||Меншікті және   |5. ... ...       |6. ... ... бар  ... капиталы  |займдарға ауыстырылуы мүмкін|ерекше позиялар (яғни, әлі  ... ... ...      |де ... ... ...  ||қаржыландыру    |пайдаға қатысу құқығын беру ...             ||                ... ...        |                            ||                ... ...      |                            ||                ...                      |                            ... ... ... О.  Реформалардың экономикалық тиімділігін жәнемемлекеттік басқару жүйесін бағалау. - Алматы: ЭкономикаНарықтық экономикада ұзақ мерзімге қарыз қаражаттарды тартудың ең  ... ... ... ... бір ... кем емес ... шығаратыноблигациялық заемы, сонымен қатар - үлесті құнды қағаздарды шығару.  Нарықжағдайында  қаржы  менеджментінің  ...    банк   ...   ... ... ... кәсіпорын  қызметін  қаржыландырудыңбасқа да мысалдары бар:–  кәсіпорынның   облигацияларын   шығару   мен   ...   ... ... ... да банктік емес субъектілерінен қарыз алу.2.3   Мақта  ...  ...  ақша   ...   ...   ... жоспарлау  және бағалауКәсіпорынның жемісті қызметі қаржы ресурстарын ... ... ... Қаржы ресурстарын ұтымды басқаруды  қажет  ететін  мақсаттарды  құруқиынға соқпайды:– бәсекелестік күрес жағдайында ... өмір ... ... және ірі қаржылық қиыншылылықтарға жол бермеу;– бәсекелестермен күрестегі көш басшылық;– кәсіпорынның ... ... ...  кәсіпорынның   экономикалық   потенциалының   өсуінің   қолайлықарқыны; өндіріс және ... ... ... ... максималдау;– шығындарды минималдау;қызметтің тиімділігін қамтасыз ету және т.б [21]Сурет 6. Мақта өңдеу кәсіпорында қаржыны басқару ... ... мен ... ... ... А. Д., Сайфуллин Р.С. Финансы предприятииМақсаттардың қайсібірінің  артықшылығы   кәсіпорын  арқылы  ...  ...  осы  ...  ...   және   ...   ...  ...  анықталады,  бірақ  таңдалып   алынған   мақсатқажеңіспен жету көп жағдайларда  ...  ...  ...  ... ... ... ... басқарудың қызмет логикасы  6-шы  суретте   ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сонымен  қатар  оның  мамандар   құрамыкәсіпорынның көлемі мен оның қызмет түріне байланысты әртүрлі  ... ... ... мен ... компаниялар  үшін  қаржы  бойыншавице-президент ... ... ...  ...  арнайы  қызмет  тәнжәне  оның құрамына әдеттегідей есеп қисап бөлімі мен қаржы бөлімі  ... ... ... ... ролін көбінесе  бас  бухгалтератқарады. Екі ... ... ... ... олардың  арасындағыөзара тығыз байланысты естен шығармау керек. Оны қысқаша түрде төмендегішесипаттауға ... егер де  ...  ...  ...  трансакциялардыңақшалай мәнін  қорытынды құжатта сипаттай отырып   ...  ...  ... көптеген белгісіздерден құрайды. Шын мәнінде  осы  белгісіздердіңмәнін іздеу ... ... ... болып табылады. Қазіргі кезде кәсіпорынқаржылық жұмысты ұйымдастыру кезінде  үлкен  қиыншылықтармен  қақтығысады.Жемісті  жұмыс  істеп  ...  ...  ...   осы  ... ... ... кәсіпорын басшыларының қолында екендігін көрсеттіҚазіргі таңда  кәсіпорынның қаржы жұмысын  қайта  құрудың  екі  ... ... де ... ... ... ... ол ... қызметін қайта  құрудыөзі реттейді. Бұл тиімді нұсқа, бірақ ... ... көп ... қаржы қызметінің тапсырмалары мен қызметтерін  түсінетінбасшы, бірақ ол  осы  ...  ...  ...  ...  ...  қаржыгерболмаса, тәжірибеге қаржы жұмысын ұйымдастырудың керекті моделін  қою  ... үшін ... ... тарту.Қаржы қызметін қайта құрудың  таңдалып  алынған  тәсіліне  байланыссызкәсіпорын  ... ... сай  ...  ...  жүйесін  ұйымдастырудыңқайсібір стандартты моделін  құруға  ұмтылады.  Осы  ...  ...  ...  ... ... жұмысындағы айта  кететін  басты  нәрсе,  бұл  оныңкәсіпорынды басқарудың жоғарғы звеносының жұмысының бөлігін  құрайтыныдығынемесе  оған ... ... ... шешімді қабылдау үшін керектіжәне  пайдалы  аналитикалық  мәліметтерді   ұсынумен   ...   ... ... ... ... ... ... Қаржы менеджерінің  қызметіжалпы жағдайда келесі түрде көрсетуге болады:– жалпы қаржылық талдау мен жоспарлау;–  кәсіпорынды  қаржы  ...  ...  ету   ... көздерін басқару);қаржы ресурстарын бөлу (инвестициялық саясат және активтерді басқару).Қызметтің ерекшеленген бағыттары бір мезгілде менеджердің  ...  ... ... да ... Осы ... ... ... түрдебөлшектенеді.Бірінші бағыт шеңберінде жалпы бағалау жүргізіледі:–  кәсіпорынның  активтерінің  және  ...   ...   ... ...  кәсіпорынның қол жеткізген экономикалық  потенциалын  ұстап  тұруғажәне оның қызметін кеңейтуге ... ...  ...  мен  ... 7.  ... ... басқарудың ұйымдастырушылық жалпықұрылымыҚайнар көзі: Мельников В. Д.,ИльясовК.К. Финансы– қосымша ... ... ... ... қаржы  ресурстарын  пайдаланудың  жағдайы  мен  ...  ... ... ... бөлшекті бағалауды талдап қарастырады:– керекті қаржы ресурстарының көлемін бағалау;– оларды ұсыну формаларын (ұзақ мерзімді немесе қысқа ...  ... ... ... қол ...  мен ... ...  (қаржы  ресурстарына  қол  жеткізумүмкіндігі келісім шарт арқылы анықталады; ...  ...  ... керекті уақытта қол жеткізе алу керек) бағалау;–  -ресурстардың   осы   ...   ...   ...   ...   ... осы қайнар көздерін ұсынудың  басқалай формальды  жәнеформальды емес жағдайлар) бағалау;– қаражаттардың осы ... ... ... (яғни,  меншікиелерінің  капиталы  қаражаттардың  қайнар  көзі   ретінде   ... ... ... аз тәуекелді болады) бағалау.Үшінші бағыт инвестициялық сипаттағы ұзақ мерзімді және қысқа ... ... мен ... ... ... ... трансформациясының тиімділігі;– қаржы салымдарының тиімділігі.Қаржылық шешімдерді жоғарыда  аталған  бағалауларды  пайдалана  отырыпқабылдау  ...  ...   ...   және   ...   талаптарыарасындағы компромиссті есепке алатын, альтернативті шешімдер  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... тармағы болып саналады. Оның шеңберінде келесі сұрақтар шешіледі:– кәсіпорынның алдына қойған ...  мен  ...  ... ... беретін  кәсіпорынның  активтерінің  шамасымен оптималды құрамы қандай болуы керек?– қаржыландырудың қайнар көздерін қайдан табу ... және  ... ... қандай болуы керек?–  кәсіпорынның  төлем   қабілеті   мен   ...   ... ...  қаржылық  қызметті  ағымды  және  болашақтабасқаруды қалай ұйымдастыру керек?«Қаржы құралы» түсінігін талқылаудың әртүрлі тәсілдері бар.  Ең  ... ... ... деп бір кәсіпорынның  қаржы  активтерінің  ұлғаюы  жәнекелесі кісіпорынның міндеттемелерінің  ұлғаюы  жүзеге  асатын  кез  ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар;– басқа кәсіпорыннан ақшалай қаражаттарды немесе қаржы  ... ... ... ... алу туралы келісім шарт құқығы;– потенциалды пайдалы  жағдайларда  басқа  кәсіпорындармен  қаржықұралдарын айырбастауға келісім шарт құқығы;– ... ... ... ... ... шарт ... жатады:– басқа  кәсіпорынға  ақшалай  қаражаттарды  төлеу  немесе  ... ... ... ... ... пайдасыз  жағдайда  басқа  кәсіпорындар  мен  қаржықұралдарын  айырбас  жасау  (бұнда  ...  ...  ... ... ... кезде пайда болуы мүмкін).Қаржы құралдары алғашқы (ақшалай қаражаттар,  құнды  ...  ... ... ...  және  ...  ...  және  ... туынды (қаржылық опциондар, фьючерстер, форвардты келісім  шарттар,пайыздық своптар, ... ... деп ... ... ... ... жеңілдетілген түсінігі де  бар.  Оғанбайланысты қаржы құралдарының негізгі үш категориясын ерекшелейді: ...  ...  және  есеп  ...  ...  валюта),   несиеқұралдары (облигациялар, форвардты келісім шарттар, фьючерстер, опциондар,своптар және т.б.) және жарғылық капиталға қатысу тәсілдері (акциялар  ... ... ... тәсілдері көп  түрлі.  Олардың  ішіндегі  ... ... ... ... ... ...  сақтандыру,  өзінөзі қаржыландыру, несиелеу, есеп айырысу жүйесі,  қаржылық  көмек  жүйесі,қаржылық санкция  ...  ...  ...  ...  ...  баға   ...   ...   трастылық   операциялар,   кепілдікоперациялар, трансферттік операциялар, факторинг, аренда,  ...  ... ...  ...  ...  бағыты,  акциз,  дисконт  жәнебасқалар ... ... ... ... ... ...  ...  басқару  жүйесінің  мәліметтік  қамтамасыздығының  негізі  болыпқаржылық сипаттағы кез ... ... ... ... ... ... ... хабарламасы;– банк жүйесі мекемелерінің мәліметтері;– тауарлы, қор, валюта биржаларының мәліметтері;– басқалай мәліметтер.Қаржылық басқару жүйесінің техникалық  қамтмасыздығы   жеке  және  ... ... ... ...  Қағазсыз технологияға (банк  аралық  есепайырысу, өзара есеп айырысу, несие  карточкалары  көмегімен  есеп  ... т.б.) ...   ...  ...  ...  ...  компьютерліктораптарды, қосымша бағдарламаларды пайдаланусыз мүмкін емес.Қаржылық басқарудың кез келген жүйесінің қызметі  әрекеттегі  ...  ...  ...   ...   ...   асырылады.   Бұғантөмендегілер жатады:  заңдар,  Президенттің  жарлығы,  ...  ... мен ... ... мен нұсқаулары, лицензщиялар,жарғылық құжаттар, нормалар, нұсқаулар, әдістемелек нұсқаулар және т.б.Қаржы ... ... ...   ...  ...  ...  ...  арқылы   сипатталады.   Осыған   байланыстыбасқарудың  ...  ...   ...   ...   ...   ... ...  мен  түсімді  көтеру  ...  ...  ... ... ... айналымын жеделтету  күрделі  шығындарды  талап  ... өнім ... ... мен ... ...  ...  әкеледі.  Бірақтаинфляция қаражаттардың тез  құнсыздандырады,  өндірістердің   шикізат  пенотын-энергетика ресурстарының көбірек пайдалануға ... ... ... капиталы ретінде ағымды активтер пайдаланылады.Айналым капиталы ретінде пайдаланылатын қорлар белгілі кезеңдерден  өтеді.Олар керекті материалдарды сатып алуға жұмсалады, сол ...  ... ... Өнім ... ... құра ...  ...  құрайды,  дебитордыңшоты төленеді және  өтеулі активке айнала отырып инкассаланады.Айналым капиталының қажеттілігіне пайдаланылмайтын кез  ...  ... ... ... ... ... олар ... капиталды  сатыпалуға қолданылады немесе иелеріне кіріс ... ... ... орай ... ... капиталын  үнемдеудің  тәсілінің  бірі,оның айналымдарын көтеру, басқаруды ... ... ... әр ...  қаражаттардан қор  жинау  жиынтық   болғандықтан,сақтау,  қойма  ...  ...  ...   ...   және   ... ... ...  құнымен  байланысты  болып  отыр  тәуекелдәрежесі  эквиваленттімен  болатын  басқада   ...   ... ... ... ... ...  ...  қайсібір   түрін   қайсібір   көлемде   сақтауданэкономикалық және ... ... ... осы түріне тәнерекше сипатқа ие. Дайын өнімнің үлкен запасы (сатудың ұсынылған көлеміменбайланысты) ... ... ... ... ... жетіспеушілігініңпайда болу мүмкіндігін қысқартады.Осылайша, шикізаттар  мен  материалдардың  үлкен  запасы,  кәсіпорындасәйкес ... ...  ...  ...  ...  өндіріспроцесін қысқартудан және одан да қымбат тұратын алмастырушы материалдардысатып алудан құтқарады. Шикізаттар мен  ...  ...  ...  ... ... үлкен  запастардың  құралуына  әкелсе  де,  кәсіпорынжабдықтаушылардан бағаны ... қол  ...  ...  ... себептер бойынша  кәсіпорын дайын өнімнің жеткілікті запасын  қалайды,ол өндірісті тиімді басқаруға мүмкіндік береді.  ...  ... де ... ... ... ... айналымын көтеру  қорларын сақтаумен байланыстынәтижелер мен шығындарды  анықтауға  және  қорлар  мен  шығындардың  ... ... ...  ...  қаражаттарының  айналымын  жеделдетуүшін кәсіпорындарда төмендегі жұмыстарды жүргізген жөн:– керекті материалдарды сатып алуды жоспарлау;– қатаң ... ... ... ... ... сай ... ... сұранысты болжауды жетілдіру;– шикізат пен материалдарды тез жеткізу.Айналым капиталының  айналымын  жеделдетудің  екінші  жолы  ... ... ... ... ... ... ... факторлар арқылы  анықталады,  олар:өнімнің түрі, нарықтың сиымдылығы, ... ... осы  ...  ... кәсіпорында қабылданған есеп айырысу жүйесі және т.б. Дебиторлыққарызды басқару ең алдымен есептердегі қаражаттардың  айналымын  бақылаудықарастырады.  Айналымды  ...  оң  ...  ...  ... ... ... ... мен  келісім  шарттарда  қарастырылғантауарларды төлеу ... ... мәні зор ... ... ... ... жүзеге асырылады,  олар:  өткенуақыт аралығында төлем тәртібін сақтауы, сатып  ...  ...  ... ... ... бойынша болжамды қаржылық мүмкіндіктері, ағымды  төлемқабілетінің  деңгейі,  сатушы  кәсіпорынның  экономикалық  және   ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... клиенттер үшін тауарларды төлеу көбінесе несиеге  жүргізіледі,сонымен  бірге  несие  жағдайы  ...   ...   ...   ... дамыған елдерде  ең көп таралғаны «2/10 толық 30» схемасы,  олтөмендегіні білдіреді:– сатып алушы алынған тауарды  несиелеген ... ... он ...  ... ... ... екі ... жеңілдік алады;– төлем 11  күннен  30  күн  ...  ...  ...  ... ... құнын төлейді;–  бір  ай  арылығында  төлем  жасалмаған  жағдайда  ...  ...  ...  ...  ...  оның  шамасы  төлеу  ... ... ... ... өтеу ... әсер ... ең  көп  ... хаттар жіберу, телефон байланысы, дербес бару, қарыздарды  арнайыұйымдарға сату (факторинг) болып табылады.Айналым капиталаның шығындарын қысқартудың үшінші  жолы  ...  ...  ...  ...  ...  Инвестициялау  теориясы   көзқарасындаақшалай қаражаттар тауарлы-материалды құндылықтарға  инвестициялаудың жекежағдайын сипаттайды. Сондықтан ... ... ... қойылады. Біріншіден,ағымды есеп айырысуларды жүзеге асыру үшін ақшалай  қаражаттардың  базалықзапасы керек. Екіншіден,  қарастырылмаған  шығындарды  жабу  үшін  ... ... ... ...  қызметтің  мүмкін  немесе  болжанғанкеңеюін жүзеге асыру үшін  ...  ...  ...  ...  ... ...  пікіріміз   бойынша,   қаржы   ресурстарын   басқару   ...  ...  ...  үшін  ең  алдымен   кәсіпорынның  жағдайыныңқаржылық тұрақтылығының қандай типке жататындығын анықтау керек. Оларды  ... ... ... ... ... жағдайдағы  кәсіпорын,  орташа  тұрақтыжағдайдағы  кәсіпорын;  нашар  тұрақты  жағдайдағы  кәсіпорын;  дағдарыстықаржылық ... ...  ... ... ... ... ... тәуелді емес,ал материалды-тауарлы запастар меншікті айналым капиталы арқылы  ... ... бір ...  ...  ...  ...   негізгіқызмет үшін қаражаттардың  сыртқы  ...  ...  ...  ... саясатты жүзеге асыруға  мүмкіндік  береді.   Сонымен  қатарнарық жағдайында   меншікті  және  қарыз  ...  ...  ... реттеу осындай кәсіпорын үшін қаржы ресурстарын  жаңа  жобалардыжүзеге асыру үшін босатуға, сонымен  қатар  меншікті  ...  ... ... мүмкіндік береді [24].Орташа   тұрақты   жағдай    тауарлы-материалды   запастары   ... ... ... ...  ...  ...  ...  тұрақтыкапитал алатын кәсіпорындарға  тән.  Осыған  байланысты   ...  ... ...  ...  ...  иеленбейді.  Осындай  қаржылықжағдайды жақсарту мақсатында  пайдаланылмайтын негізгі ... ... ...  ...   көтеру   үшін   айналым   қаражаттарыныңқұрылымын оңтайландыру керек, сонымен ... ...  ...  ... көп ... бөлінуі керек.Қаржылық жағдайы нашар  кәсіпорындардың  ...  ...  ...   деңгейімен   ерекшеленеді.   Бұл,    өзінің   тауарлы-материалдықорларының ... жабу үшін ... ...  ...  ...  ...  керектігімен  ерекшеленеді.  Осының  салдарынан   қарызға  алынғанқаражаттарды қайтара алмау тәуекелі туындайды.  ... ...  ... үшін ... шаралар ұсынылады: а) операциялық шығындарды қысқартумақсатында оларға қатаң бақылау жасау; ә)   маркетинг  ...  мен  ... ... ...  ...  б)   ...  ...  кредиторлар,меншік иелері және кәсіпорынның өзінің арасында бөлудегі пропорцияны ...   ...   ...    ...    ...    дәрежесіменерекшеленеді. Активтердегі тұрақты капиталдың артықшылығы байқалады, қарызқаражаттары көлемі бойынша ... ... ... ... Бұл  ...   үнемі    жетіспейтіндігін,    кәсіпорынның    банкроттыққажақындағандығын ... ...  ...  ...  ...  ... қажет етеді:1)тиімсіз немесе тіптен  пайдаланылмайтын  тұрақты  активтерді  өткізунемесе есептен шығару;2)айналым капиталының құрылымын дәйекті талдауды жүргізу;3)кәсіпорынның ... ... ... ... шығындарға  қатаңбақылау жасау;4)пайданы бөлу процесін  бөлінбеген  пайда  резервтерін  анықтау  үшінжәне кәсіпорынның ... ... ... үшін ... [25, 9].Қаржылық   жағдайдың   әр   типі   үшін   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  жақсартуғабағытталған.Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының негізгі резервтерін анықтау  үшінең алдымен  кәсіпорынның капитал ... ... ... ... ... құрылымын қарастыру кезінде қаржылық  тұрақтылықты    ... ... ... есебінен де  айналым  капиталын  күшейту  ментұрақтандыру есебінен де ... ... ... ...  ...  ...  ...  қаражаттары  құрылымындаүлкен  үлес  салмақты  баяу  өткізілетін  активтер  алады,   оның   ...  ...  ...  ...  болады.    Бұл   кәсіпорындарданарықтық  ...  ...  ...  ...  орын  алған,   материалдыресурстарды коммерциялық пайдалануды әлі де қолдануларымен  түсіндіріледі.Бұл  өндірістік  запастарды  қалыптастыру   ...    ...   ... ... ... қажеттіліктерге сәйкес толықтырулармен  қатар,коммерциялық  мақсатта  сату  ...  ...   үшін   де   ...   ...   ...    ...   запастарындағы    материалдыресурстардың  өтімділігін  бағалауда  дифференциацияланған  тәсілді  ... ... ... ... ... ... ...  бірнешетобына бөлу керек.Қазіргі кезде  кәсіпорын басшыларының айналым капиталының  өтімділігінкөтеру мақсатында ұстанатын негізгі  және  кеңінен  ...  ... ... ... ... ... Бұл  қорларды  басқару  саясатынөзгерту,  сонымен  қатар  материалды  ресурстарды  арзанырақ  экономикалықалмастыру  ... ... үшін ...  тұрақтылықты  көтерудің  басты  резервтерініңбірі меншікті ... ...  ...  ...  ...   Осы  тапсырманышешуге жекешелендіру мен акционерлендіру белгілі мүмкіндік берді.3.  Мақта  ...  ...    ...   ...   ...  ...  Мақта  өңдеу  кәсіпорындарында    ақша  капиталын    жоспарлаудыжетілдіруАқша ... ... құру ... ... ... көз  ...  ... кәсіпорынды құру мен оның бірқалыпты қызмет етуіне қажет.  Ақша  ... ...  ... кіріс пен шығынды әкелуі мүмкін.Кез келген өндірістердегі қызметі сияқты  мақта  өңдеу  өндірістердегіқызмет басқаруда ақша құн өлшемі ретінде ...  ...  және  ... ... ... ... ... қолданылады.   Мақта  өңдеуөндірістердегі өткізуге дайындалған барлық өнімі тікелей ақшалай  түсімдерарқылы, ал оларды дайындауға ... ...  ...  ...  арқылысипатталанады.Мақта өңдеу өндірістерде қажетті материалдық игіліктерді сатып  алуда,ақша  ... ... ... ... Сонымен қатар  мемлекетпен,  мемлекеттікмекемелермен,  жабдықтаушылармен  және  қызметкерлермен  есеп  айырысудағықаржылық ... ... де ақша ... роль  ...   ... ... қызметін басқаруда  ақшалай  түсімдерге,  кірістердің  түсім  ментөлемдердің дер ... ...  ...  қабілеттілігі  мен  өтімділіккебасты назар аударылуы қажет.Кәсіпорында қосымша кіріс немесе шығын әкелуге қабілетті болатын, сатужәне сатып алу  ...  ...  ...  ақшалай  қаражаттарды  дұрыспайдалануға көңіл бөлінуі қажет.  Сондықтан  да  қаржылық  ...  ...  ... ...  әсерін есепке ала отырып қабылдануы қажет.Ақша  сияқты  маңызды  ...  ...  ...   оның   ... ...  етеді.   Өйткені  ақшаның  бүгінгі  құны  ертеңгі  ... ... ... ... ... әсер ететін инфляция [101].Қазіргі кезде қаржылық болжау процесінде алдыңғы қатарға  ақша  ағымындисконттау   ...   ...   ...   ...   ...  ақша  ...  дисконттау  және   модельдерді   есепке   ... ...   ... ... ... ...  ...  пайда  есепті  шотта  немесе   кассадағы   ақшалай   ... ... ал  ... ...  ...  көлемі  өз  кезегіндеөндіріс пайда алып жатыр ...  ...  ...  ақша  ағымыныңболжам моделін жасаудың негізгі тапсырмасы  ақша ... ... ...   тепе   теңдігін    тексеру,   өндірістертің    болашақтағыөтеулілігін  бағалау,  осы  ...  ...  ...  ... арттыру.Әлемнің  дамыған  елдеріндегі  кәсіпорындардың  қаржылық  жұмыстарыныңтәртібі қаржылық болжау процесіндегі алғашқы орында нақты ақша  ...  ...  ...  ...   ...   ...   елдердіңтәжірибесінде нарықтық шаруашылық жағдайында қаржылық болжау  ғылыми  жәнетәжірибелік аспектіде қызығушылық ...  ...   оны  ...  ... ... ... ... қазіргі жағдайының ерекшеліктері  менэкономикалық реформалардың даму дәрежесін есепке ала отырып пайдалану үшінкерек.Шаруашылық   жүргізудің   жағдайының    ...    ...    ...  ... ... ... ... өзара төлемшарттарын орындамауы, қаржылық көрсеткіштерді есептеуді  анық  емес  түргеәкелді.  Сонымен ...  ... ... бас  ...   ...  ... алға ... тапсырмаларды  қаржылық  қамтамасыз  ету  тәсілдерінжасаудан бас тартумен ... ... де ... ... жүйе ...  ...  болсақ,  ондаоның негізгі  тапсырмасы  қызмет  етудің  берілген  мақсатында  басқарудыңбірқатар ... ... табу  ...  ...  ...  ...  кезінде  тапсырманың  бірқатар  тармақтарын  шешу  ...  ... ... ... ... ... ... дамуының  қазіргідеңгейін талдау және бағалау, оны одан әрі дамыту жолдарының  болжамы  менбасқаруы, оның бірқатар  ...  ...  ...  ...  ... ақшалай  ағынын  жоспарлау  моделін  қарастыруға  көшуденбұрын  қаржылық жоспарлаудың мәнін ... ...  ...  ...  ... қаржылық жоспарды құру кезінде өндірістердегі  ақша ағынының  құралупроцесіне мән беруіміз ...  ... ...  ...  ... ... ... жоспарды құру өндірістік жоспармен  қаржылық  ... ... ... ... болып табылмайды.  Қаржылық  жоспаржобасын  жасау  кезінде  өндірістік  жоспар  көрсеткіштеріне  сынама  ...  онда  ...   ...   ...   ...   ... және қолданылады. Олар өндірістердің  өндірістік қуатын  тиімдіпайдалану,  ...  және  ...  ...  ...  жұмсау,  өнімсапасын арттыру т. б.Сонымен бірге қаржылық жоспарлау  әртүрлі ...   және   ... ...  ...  ...  ...  бойынша   қаржылықжоспарларды жасау жолымен жүзеге  асырылады.  Осыған  байланысты  қаржылықжоспарды ... ... және ... деп бөлуге болады.   Келешекте  жәнеағымды  жоспарлаудың  үйлесімділігінің  мысалы   ...    ... ... ... қаржы бөліміне қойылатын  негізгі талаптарына  талдаужүгіртсек,   оның   негізгі   дайындалып   -    ...    ...  ... және болашақтағы шығындарын қаржыландыру үшін  ақшаресурстарының жеткіліктілігін анықтау екендігін көрсетеді.Професссор В.М.Родионова анықтап ...  «  ...  өту  ... ... әсер ... егер де ... ... қатынасында нарықтыңконъюнкурасы және онымен байланысты өндірістердегі   іс  -  әрекеті  ... ... онда ... ұзақ ... процестер тек қанаболжанады.   Сондықтан   ...   ...   бір    ...    қаржылықкөрсеткіштерді жақын уақытқа нақты ... және  ...   ...  қаржылыққұжаттарда баланстық байланыстыру, ал келесі жағынан  -  мүмкін  және  көпнұсқалы сипатта болатын болжамды ... ... ...  А.М.  ...  ...  ...  болжау  бірнешекезеңге бөлінеді:– қаржылық нәтиже ... ... ...  ...  ...  анықтау  жәнеқаржыландыру қайнар көздерін құру;–  ақша  ағынын  болжау  ...  құру  ...  ... нүктесін анықтау [28].Ақша ағынын болжауды  құру  ...  ...  ...  де,  ...  ... да  ... керек екендігін,  яғни  мағынасы  бойынша  ақша  ағынынболжау ... ... ...  тиімді  басқарудың  негізгі  үлгісіретінде аралық кезеңдерге  бөліне  отырып,  ...  ...  мен  ... ... ... ... ... ресурстарын  болжауды  құраушылардықамтиды.Қаржылық болжаудың мазмұны мен объектілерін қарастырып болғаннан кейінтікелей ақша ағынын ... ... ... ... ... ... ...  кіргізуші  мен  шығушы  деп  екіге  бөлугеболады.Бұдан ақша ... ... ...  ...  ...  ... көруге болады.Соңғы бөлігі ақша ағынын болжау (дисконттау) болып табылатын, қаржылықболжаудың ...  ...  ...  ...   Бұл  ...   ...  ...  түрде  жабдықтауға  маманданған,  кәсіпорынның   бизнес-жоспарының қаржылық бөлімін құру ... ... ... ... ... ең ... ... өндірістіккөрсеткіштермен болашақта өсуі туралы ақпараттар арқылы  қамтамасыз  ... ... ... ... түскен түсім болжамаға баға мен жоспарланыпотырған жылғы  болжамнан сату көлемі арқылы анықталдыСонымен қатар ассортиментті шот бойынша тікелей ...  ...  ... өнім ... ... ... жыл ... және соңына  өткізілмейқалған өнімнің  қалдығының  өзгерісіне   түзетілген,  ...  ...  ... ... [29, 33]. Бұл ... төменедегі түрде болады:P = OS + B - OC,(1)Мұнда  OS - алдыңғы жылдың басына өткізу  бағасы  ...  ... ... өнім ... - ... ... ... есептелген алдағы кезеңге шығарылған тауарлыөнімнің көлемі;OC  -  ...  ...  ...  өткізу  бағасы   бойынша   ... ... өнім ...  ...  ...   қарастырылып   отырған   ...   ... шот ... ... ... тоқталамыз, өйткені ол нарықтыңконъюнктурасын,  кәсіпорынның   маркетингтік   және   өткізу   ... ... ... мүмкіндік береді.Сату көлемін, өткізілген өнім өндірісіне кеткен шығындарды,  басқалайқызметтерден  түскен  ...  ...  тыс  ...  ... мен шығындарды, сонымен қатар пайдадан бюджетке төлемдер  төлеудіболжау кезінде   кәсіпорынның   өндірісті  ...  және  ...  ... ... табу ... де ... алу ...  болжауды,   оның   ішінде    ...   ...   және   ... ... растығы мен сенімділігіне әртүрлі  жолмен  жетугеболады. Біріншіден,  бұл кәсіпорынның бизнес-жоспарын жасау кезіндегі  ... ... ...  ...  шаруашылық  қызметінің  талдауы  нәтижесіндеанықталған,  қосымша  қаржылық  мүмкіндіктерді  ...  ...  үшін   ... бірнеше нұсқада жасаған дұрыс.Көп нұсқалылық  қаржылық  болжау  ...   ...  ...  ... ... болжауға, оның  қаржылық  салдарын  ... ...  ...  жоспарын  құру  этапының  өзінде   екі  нұсқаныпайдалануға болады: ... ... ... ... ...  ... ... келесісі -  өткізу нарығының мүмкін өзгерісін  (қысқаруы),тауарларға (қызметке) деген бағаның төмендеуін қарастырады.Бұл жағдайды ақшалай ... ... да ...  ...  екіншінұсқа  өнімді   (қызметті)   өткізумен   ...   ...   ...  жабдықтаушылардың  көтерме  бағасының  өсу  мүмкіншіліктерінесепке  алуы  керек.  Сонымен  қатар  анық   емес   ...    ...  ...  параметрлердің  болжаудан  ауытқуы  әсерінен   болғантәуекелдің дәрежесін  бағалау,  қолайсыз  ...  ...  ... ... да тәсілі кері болуы мүмкін.  Бұндай  бағалау  ... ... ... алынады:  бағаның 1%- ға төмендеуі жағдайында ақшаағымының көлемі және пайыздық қатынаста қалай өзгеретіндігі;  банктікнесие бойынша ... ...  ...  ...  ...  болатындығынескеру керек.Сезімділік талдауы барысында нақты болжауда көрсетілген  өндірістердіңқаржы  қызметінің  тарапынан  ...   ...   ...   параметрлеріменанықталады.Нақты ақша  қозғалысының  болжауын  жасау  ...  біз  ...  ... ... ... ... бойынша  сезімділік  талдауы  қаржыресурстарында   ...   ...   ...   ...    мәселелерді«таңдайды». Кері болған  жағдайда  ...  ...  ...  әр  ... қанша қарастыру керек екендігі анық болмайды.Сонымен, ақша ағымның ... ... ... ... өтіп -  ... ... нақты  ақша  (ақша  ресурстары)  қозғалысы  үлгісінқарастыруда анықтаймыз. Пайданы анықтағаннан кейін  өндірістің ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   болыптабылады.Қаржылық - пайдалану қажеттіліктерінің қысқаруы нақты  ақшаның  енуін,ұлғаюын - ақша ресурстарының шығуын  (кері ... ... ... - пайдалану қажеттіліктерінің өзгеріне  белгіленгенжалпы ақша ағымы келесі компоненттердің қосындысынан тұрады:–    ...    ...     ... қарызға азаюы;– кредиторлық қарыздардың өсуі.Өндірістің қаржылық - пайдалану қажеттіліктерінің  өзгеруін  анықтаудадебиторлық  ...  ақша  ...   ...   ... ... арқылы мобилизация мөлшерін анықтау  керек.  Ол  ...   ...   ...   жүреді,    өйткені,    дебиторлық    қарызмөлшерленбейтін айналым ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынныңақшалай ағыныҚайнар көзі: Дүйсенбаев К.Ш., Төленов Э. Т., Жұмагалиев Ж. Г.Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауҚаржылық  ...  ...   ...   ...   -   ... ... кейін, нақты ақша көлемін анықтауға   болады.Осыған лайықты байланысты бухгалтерлік   ...  ...   ...  ... артық көлемін (жетіспеушілігін) анықтауға болады.Қаржылық   ресурстардың   жетіспеушілігі   банк   ...   ... ... ... ... ... де  ...   Осыған  байланыстықаржылық ресурстардың жесіспеушілігінің орнын жабу үшін қаржыландыру  жәненесиелеу  ...  ...  ...  ...  ...  алу   ...   Қаржылықресурстардың қосымша  қайнар  көзі  ...   ...  ...  ... ... ...  ...  қаражаттардың  жетіспеген  көлемін  жабуүшін банк несиесі  қарастырылған.  Ақша  ресурстарының  қозғалысын  ... ... ... ... ала  ...  болжауда  қаржыландырудыңқосымша қайнар көздерін қарастыруға мүмкіндік берді. Нақты ақшаны  есептеукезінде біз жалпы ақша ағымының жүктеме ... ... ... баланстарды құру және болжаудың аддитивті  үлгісінпайдалану  негізінде  жалпы  ақша  ағымын  болжау   ...   ... ... ...  ...  ...  ретінде  ағымды  қаржылықкөрсеткіштер (пайда, жинақтау  сомасы  бойынша  ...  ... ... ... ... және т.б.)  қолданылады;   екіншіүлгіде  осы  көрсеткіштердің  серпіні  болжанды  (дебиторлық,  ...  ...   ...   ...   және   ... ... үлгі ... сипатында болды. Бірақ жалпы ақша ағымыныңжекелеген құрамдас бөліктерге «бөлуге» мүмкіндік береді, ол   ...  ... ... ... оларды серпінді түрде  қарастыруға,  математикалықмүмкіндік тәсілдері көмегімен  ақша ресурстары қозғалысын әрбір ақша ағымыкесіндісінде ... ... ... ... ...  болжауға  мүмкіндікберетіндігін көрсетті.Ақшалай  ресурстардың  жалпы  ағымын  болжауды  басқа  тәсілдермен  дежүргізуге болады. Джей ... және ...  ...    сатудан  түскен  пайызтәсілін сипаттай келе, оның негізгі кезеңдері төмендегідей:-сату бойынша ... ... ... ... ... ... жоспарлау;-жоспарланып  отырған  өткізу  көлемін  қамтамасыз  ету  үшін  керектіайналым ... мен ... ... ... көлемін алдын ала бағалау;-қаржылық қажеттіліктерді есептеу.Сатудан  ...  ...  ...  алдағы  кезең  аралығында  болашақтағышығындарды, активтерді және өткізу көлемінен пайыз түрінде міндеттемелердіалдын ала бағалауды талап етеді.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  өткізудің  жоспарланған  көлемін  есепке  ала  ... ... ... ... ... алғанда сатудан  түскен  пайыз  тәсілін  келесі  формула  арқылысипаттауға болады:ВНК = (А/П) ∆П - (О/П) ∆П - (КП х ПП) (1-Д);( 2 ... ВНК- ... ... ... ... - ... өткізу көлеміне пайызда сипатталған,  өткізу  көлеміөскен сайын өсетін активтер;О/П - өткізу көлеміне пайызда сипатталған міндеттемелер;∆П - ... ... ... - ... ... ... - бөлу ... (дивиденттерді төлеу коэффициенті);(О/П) ∆П - міндеттемелердің кездейсоқ өсуі;(КП х ПП) (1-Д) бөлінбеген пайданың өсімі.Қаржылық  ...  ...  ...  ...   ...   тәсілінің   бастыартықшылығы  оның қарапайымдығы мен пайдаланудағы арзандығы. Сонымен қатаркөлемі өткізу көлемінің  (өткізуден түскен түсім)  ...   ... ... мен міндеттемелер тобын жеткілікті анық бөлу кезінде  бұлтәсіл қосымша қаржылық ресурсқа ...  ...  пен  ...  ақша  ... анық ... береді.Бірақ,  ақша  ағымын   болжаудың   жоғарыда    сипатталған   ... бұл ... ... ... ...  мен  ... ресурстарының жиынтық қалдығын уақыт аралығына  бөлуді  қамтамасызетпейді, ал онсыз кәсіпорынның қаржылық ресурстарын басқару бойынша ... ... ... ... ...  ...  ...  тұжырым  жасауға  болады:ақша ағымын болжау ...  ... ...  мен  ...  ...    өтеулі   қаражаттардың   кездейсоқ   артық   ...    ...  жол  ...   ...   береді,   осылайша   тиімсізбасқарушылық шешімдерді қабылдамауға ықпал етеді. Осы  ...  ... ... ... ... ...  көздері  мен  салымларыныңбағытын алдын ала ... ... ол ... ... ... алғы  шартыболып табылады.3 2 Кәсіпорындарда  ақша қаражаттарының  айналымдылығын жетілдіружолдарыКәсіпорын   ...   ...   -   ол   ...    ...  ...  ...  ...  Ол  бірқатар  факторларғанегізделген, ал ол факторлар кәсіпорынның іскерлік стратегиясына,  қаржыныұйымдастырудың ... ... ... қатар  жалпы  экономикалықжағдайларға қатысты.Нарықтық    қатынастар    ...    ...    ... ... ...  ие  болады,  өйткені  оның  төлем  қабілетінетікелей әсер етеді, осыған  ...  ...  ...  ...  әсеретеді.Айналымдылық  экономикалық  категория   ретінде    ...   ... әр ...  ...  қозғалысы  арқылы  сипатталады,  олстадиялар:  өндіріс ... ... ... ... алу  кезеңіжәне өнімді өткізу кезеңі.Осылайша кәсіпорынның қаражаттарының айналымдылығының  мәні  келесіде:ол ... ... ... құнының тауарлы формадан ақшалай формаға  жәнекерісінше өту қасиеті. Профессор В.М. Родионов былай  деп  жазады:  «қайтаөндіріс процесін ... ... ... онда  ол   бірінен  кейінбірі келетін төрт  стадиядан  ...  ...  ...  ... ... ... ... (Ө), бөлу (Б), айырбас  (А)  және  тұтыну(Т).  Қайта    өндірістің  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... өткізілген құн бөлуге  (қайта  бөлуге)  ...  ... ... ... айналымдылық  қайта  өндіріс  процесінде  бөлумен  үйлеседі.Бірақ, айналымдылықты  құнның  өзінің  формасын  өзгерту  ...  ...  ...  ...  ...  іріленген  бөліктерінің  айналымжылдамдығы  ретінде  қарастыруға  болады:  (1)  ...   ...  пен  ...  ...  (2)  дебиторлық  қарыздардың;  (3)   өтімдіактивтердің, оның ішінде ақшалай  қаражаттар  мен  тез  ...  ... ... ... ... жылдамдығы туралы  келесініайта кету керек: кәсіпорын қаражаттарының айналым жылдамдығы жоғары болғансайын оның төлем айналымына  қызмет  ...  ...  ...  аз  ... болады. Яғни кәсіпорынның қаражаттарының көп бөлігі жоғарғы  ... ... ... онда  ... ... пайда  нормасыжоғары болады. Соңында  қаржы басқарудың тиімділігін   тауарлы-материалдыққұндылықтар  запастарын  қысқару   және   ...   ...   ... ... ... ... ... сөз болады.Бірақ тәжірибеде  активтердің одан  да  кіші   топтарының  ... ... ... ... қаражаттарының  айналымдылығының   біз  қарастырыпотырған мәні тек қана  ...  ...  ...  ... ... Активтердің осы  топтарын  құраушылардың  айналымының  мәнінанықтау үшін оны белгілі «физикалық жазықтыққа» салу керек.Экономикалық категория ... ...  оның ...  жүйесіарқылы сандық мәліметпен сипатталуы мүмкін.Жалпы  мағынада   айналымдылық  -   ...  ...   ... ... ... ...  бір ... орташа есеппен  дебиторлыққарыз  қанша рет «ақшалай түсімге», запастар өткізілген  өнімге  айналады.Басқаша айтқанда  ...  ...  ...  ...  ... формаға қаншалықты тез айналытындығын көрсетеді.Айналымдылықты, егер де   құн  ...  ...  ...  ... ...  болсақ,  активтердің  іріленген  топтары,  соныменқатар  өндіріс  пен  айналыстың  ...  ...  ...  ... өндіріс пен  айналыстың  толық  циклы  процесінде  құн  өзініңформасын  ...  рет  ...  ...  ...  ...   өндіріспроцесінде авансталады, соңынан дайын өнім тиеу кезінде дебиторлық қарызғаайналады және содан ... ... ... ... ... ... ... айналады.  Кәсіпорынның  қаражаттарының  айналымдылық(айналым  ...  ...  ...   ...     ... ... ... анықтау керек.Кәсіпорынның барлық қаражаттарының айналымдылығы  өтімсіз  активтердіңақшаға ауысуы жылдамдығын сипаттайды. Ол   өндіріс  пен  ...  ... ... ... рет ... немесе  айналым активтерінің  қаншатеңгесінің өткізілген өнімнің қанша теңгесін беретіндігін сипаттайды.Активтердің айналымдылығының жалпы ...  ...  ...  бар  ...  ...   ...   қайнар   көздерін,   пайдаланутиімділігін сипаттайды және ... ... ... ... ұсынады:Айналым =  Өнімді (жұмыс, қызмет)              ... ...     ...   ...   ...           ...    құны(3)Запастардың айналымдылық көрсеткіші  оның ...  ...  ... ... айналымы жоғары болған сайын  айналым  активтерінің  азөтімді  ...  аз  ...  ...  Осыған  байланысты   балансқұрылымы ... ... ... ... қаржылық жағдайы тұрақты болады.Өз кезегінде запастардың керекті мөлшері ...  ...  ... ... пен ... ... жилігінен;• көтерме жабдықтаушылардың ұсынатын жеңілдіктерінен;• өндірістің жалпы күндік ... ...  ...  ...  ...  көрсетілген  формулабойынша запастар айналымының жылдамдығы есептелінеді:Біздің қарастырып отырған айналым активтерінің келесі іріленген бөлігіайналыс ... ...  ... ...  ...  ...  ... аралығында  алуға  шоттар  мен  ...  ...  ... рет айналатындығын  сипаттайды.  Дебиторлық  ...  ... ... ... кезеңіне кері тәуелділікте тәуелді болады.Осыған    ...    ...    ...     ... ... тағы бір ... - ... қарыздарының инкасациякезеңін  қысқарту.  Бұл  ...  ...  ...  мен  ...  ... ... ... мерзімін қысқарту дегенді білдіреді.Жоғардағы талқылаулар айналым активтеріне қатысты еді. Негізгі  қорлармен  ...  емес  ...  ...  тозуды  (амортизацияныңқалыптасуы) есептеу кезеңімен үйлеседі. Кәсіпорынның есеп шотына  ... ...  ... амортизацияның  бөлігінде  негізгі  қорлар  ...  емес  ...  ...  ...  ...  Сондықтан    өтімсізактивтердің  айналымдылығын  олардың   ақшаға   ...   ...   ... болсақ, онда жеделдетілген амортизацияны  негізгі қорлар  менматериалды емес активтердің  ...  ...  өсу  ...  ... болады.Кәсіпорынның  қаражаттарының  айналымдылығының  кешенді  көрсеткіші  -жиынтық активтердің айналымдылығы кәсіпорынның салалық  ерекшеліктері  ... ... ... ...    айтылған    жағдайлардан    ...    ... ... ... ... бағыттарын ерекшелеуге болады:–  өндіріс пен айналыс шығындарын төмендету;–  жабдықтауды   тиімді   басқару   негізінде   ... ... ...  қызмет)  сатып  алушыларды  коммерциялықнесиелеу ... ... және  ... келісім бойыншаесеп айырысу шарттарын қатаңдату;– тозуды  (амортизацияның  қалыптасуын)  есептеу  нормасыноны жедел есептеу тетіктерін ... ... ...   ...   ...    ...    ... жоғарғы  жылдамдығымен  сипататалатын  кәсіпсферасына  ...  ...  ...  ...   ...   ...   қаражаттарын   нормалау   ...    ...  ...  ...  жыл  ... ... ... сауда кәсіпорындарында  тауар  қозғалысының  тізбектерінқысқарту;–  ...  ...  ...  ...  мен   ...  есеп  ...  алдағы   айтылған   тиімдіформаларын енгізу.Кәсіпорын қаражаттарының  айналым  ...  ...  ...  ... оның  ...  ...  осыған  байланысты  оның  қаржылықресурстарын  ...  ...   сату  ...  мен  активтердіңайналымдылығы өзара байланысты болғанда ғана  қол  ...  ... алу ...  ...  ...   -   ...   ...   уақытаралығында    барлық   ...   ...   әр   ...   ... ... ... бағалау болып табылады. яғни   «Ақша-Тауар-Ақша»   тізбегінің   ...   ...   ...   ...   ...  ...  ...  процесінде  ақша  бірнен  кейін  келетінэтаптардан өтеді: запастар,  ...  ...  ...  ...  ... ... дебиторлық қарыз содан кейін - жаңа ақшалар. Осы  цикл  ұзақболған ... ... ... процесті қосымша қаржыландыруға дегенқажеттілігі жоғары болады.Меншікті қаражаттардан басқа  өндірістік  қызметті  жүргізу  ...  ...  көзі  ...  бола  ...   ... ... ... қарыз), бюджет  алдындағы,  персоналға  дегенағымды қарыз және сонымен қатар сатып алушылардың аванстық төлемдері.  Осықайнар көздердің әр ... олар ... ...   ...  ие:   ... ... шарт жағдайы бойынша анықталады, бюджет алдындағы  -  заңменбелгіленген салық және жарна төлеу ... ... ...  -   ... ... төлеу  кезеңі,  сатып  алушылардың  аванстары-  келісімшартқа байланысты анықталады.Ақша-Тауар-Ақша  қаржылық-өндірістік  ...  ...   ...  ...  ...  немесе   айналым   кезеңіменанықталады.Айналымдылық  кезең  мен  ...   ...    ...    өндірістіңсипаттауға толық қабілетті емес. Ол үшін тереңдетілген талдау жасау ... ... ... ... үшін оларды құраушылардың  істемейтінбөлігін алып тастау керек, яғни  дебиторлық  қарыздың  ...  ...  ... ... », ал ... ... ...  «өтімсіздігіне»  жәнет.б. яғни тереңдетілген талдау жасау түсініктері жатыр.Сондықтан  айналымдылық  жағдайының  бағалауын   бір   ...   ... ... мен ... қарыз арасындағы қатынас,  келесі  жағынжабдықтаушылардың авансы мен ... ... ...  ...  ...  керек.  Қатынастың  қай   жағынының   көп   ...   ... ... жаңа ... ... болады.Тәжірибеде,  жоғарыда  аталған   қатынастардағы   бөлшектерді   талдауқызығушылық тудырады:– сатып алушылар  мен  ...  ...  ...    ...    ...    нарықтықтұрақтылығы мен тұрақсыздығын сипаттау;– дебиторлық бен кредиторлық қарыз. Шаруашылық  қызметініңбарлық тізбегі, шикізат пен материалдар  ...  ...  ...  қарызда  қалады.  Өндірістің   өзініңдебиторлық қарыздары арқылы кредиторлық қарыздарын  жабабілуі, пайда  алуы  капиталды  ...  алу  ... ... ... ...  ...  жағдайлардың  алдыналуға мүмкіндік береді, өйткені осы параметрге  кәсіпорында  үнемі  ...  ...  ...   ...   Осы   көрсеткіштерден   тенденцияларбасқаларға  ...  ...  ...  ...  ...  көругемүмкіндік береді. Бұл келесі көрсеткіштермен есептелінеді:L=          Е          х          Т          /           N(4)L -  ... ... ... ... ұзақтығыЕ - айналым капиталыТ - есепті кезеңN - өнімді өткізу кезеңіОсы формулаларды  пайдалана  отырып  ...  ...  ... көрсеткіштерін есептеуге болады.Нарықтық жағдайында қаржылық жоспарлау кәсіпорынға оның қызметі жөніндекөптеген  параметрлерді  өзі  шешуіне   тура   ...   Ол     ең   ...  ...  ...  ...  ...  ...  коньюктуражағдайында өзінің хал жағдайын нығайтуға ұмтылатын ...   ...  ...  ...   мен  ...  ...   қызмет   етеді.Қаржылық қызметте нормативтерді пайдалану кәсіпорынның өз еркінде  ... ... ...  ...  құпияға  айналады  Жоспарланғаннормативтерден ауытқуды талдау кәсіпорынның ішкі талдауының құрамдас  бөлігіболып  табылады  Бухгалтерлік  есеп  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  ие  болады  яғни  бұл  кәсіпорынның  қызметітуралы ақпараттардың шектеулі бөлігінен тұратын есеп  мәліметтері  ... ... ... контрагенттерінің меншік  иесі  немесе  мемлекеттікоргандардың  берілген  кәсіпорынның  шегінде  жүргізетін  талдауы.  ...  ішкі  ...  ...  ...  ...  үшін  тек   ... ... мақсатында ғана  емес  сонымен  қатар  қаржылық  есептісыртқы  пайдаланушылардың көзқарасы тұрғысынан алғандығы  өзін  өзі  ... де ... ... ... ... жағдайын  талдаудың  тәжірибесіретінде  қаржылық  коэффициенттер  әдісін  ...  ...   ...   болыптабылады деп санаймыз.Коэффициенттер салыстырмалы  шамалар   болып  табылады  оларды  ... ...   ...  ...  ретінде  алып  ал  екіншісін  бірліккеқатынасы ретінде ... ...  ...   ...  баланстықжеке  баптарының  арасында  ...  ...  ...  негізделген  Оларкәсіпорынның қаржылық жағдайын кезекті факторлық талдау  үшін  алғашқы  базаболып табылады және де олар талдау ...  ...  ...  ...  ...  мүмкіндік  беретін   екі   шаманың   арасындағы   өзараматематикалық қатынастарды көрсетедіШешімді қабылдау үшін  ...  ...  ...  пайдалылығыоларды  дұрыс  түсіндіруге    және   ...   ...   ...   Бұлқатынастарды  талдаудың  ең  қиын  аспектісі  себебі  ол  осы  ...  ішкі  және  ...  ...  білуді  талап  етеді  мысалысаладағы жалпы экономикалық жағдайлар кәсіпорын  ...  ...  ... ...   ... ... ...  қажет  өйткені  тек  бірғана фактор алымына да  бөліміне  де  әсер  етуі  ...  ...  ...  ...   ...    ...   дәлелденген   салалық   қатынаспенсалыстырылады. Қатынасты талдау болашаққа ... ...  ...  ...  ...   ...   ... тәжірибесін механикалық түрде  көшіріп  алу  көп  ...  ...  бұл  ...  ...     ...  өз  ерекшеліктеріне   сайкелмейді. Нәтижесінде  бір  ...  ...  ...  маңызы  туралыберілген кеңестер кейбір  кезде  расталмайды.  ...   ...  ... ... ... көрсеткіштерді зерттеу қажет болады себебі  олболып жатқан ... ... және де ... тек ... ...  ... сонымен қатар болашақта да дұрыс бағалауға мүмкіндік  ...  ... ...   және  ...  ...  ...  жатады:  өтімділікқаржылық тұрақтылық табыстылық және  іскерлік белсенділікҚаржы ... ... ... ...  ...  қатынастарыныңқаржы ресурстары шамасына әсері  болып табылады.   Есеп ...  ...  ... ... осындай тәсілдердің бірі болып табылады.Ақшалай есеп  айырысу  -  ақша  талаптары  мен  ...  ... ... мен ... Осылайша,  есеп  айырысулар  ресурстардыңтұтас айналымына қызмет ... Есеп ... ... бойынша олар  нақты  жәненақтысыз болып бөлінеді. Өз кезегінде нақты  есеп  ...  ...  ... теңгемен есеп айрысу, сонымен қатар несие және дебеттік  карталарменесеп айырысу болуы ...   есеп   ...   ...   формалар   қолданылады:     төлемтапсырмаларымен, төлем-талап тапсырмаларымен,  чектермен,  құжатты  инкассо,құжатты ... ... ... әр ...  ...  бар:  ...  ала  (аванстықтөлем),  төлемді кейінге қалдырмай несиелік төлем.Есеп ... ... ...  ...  ...  мен  сатып  алушыныңөзара  қарым  ...  ...  ...  ...  ...   ол   ...   да   және   ...   контрагенттің   де   ақшалай   айналымынұйымдастыруға әсер етеді.ҚорытындыАқшалай  капитал  мен  ...  ...   ...   қаржыларынзерттеудің басты объектісі болып  табылады.  Реттелетін  нарық  жағдайында«капитал» түсінігі қолданылады, ол  ...  үшін   ...  ... алу мақсатында үнемі әсер  етуге  болатын  нақты  объект  болыпсаналады. Осы  сапада  ...  ...  ...  үшін  -  өндірістіңобъективті факторы. Осылайша капитал - кәсіпорын арқылы айналымға салынғанжәне  осы  ...  ...  ...  ...  ...  бөлігі.  Осымағынада капитал қаржы ресурстарының айналған формасы ретінде болады.Нақты өмірде кәсіпорынның капиталы ақшалай ...  ұзақ  ...   ...  ...  ...  ол  жаңа  кірістер  әкелуі  керек.   Кәсіпорынныңкассасында  ...   оның    ...   есеп   ...   ...   ... ... ... ақшалай нысанда бола отырып,  ол кәсіпорынғакіріс әкелмейді немесе тіптен кіріс әкелмейді.Құрылатын ... ... ... ...  материалдар,  сатыпалынатын  комплектілеу  тауарлары   және   жартылай   фабрикаттар   алатынболғандықтан, ... ...  ...  ...  шығындармен,  негізгіөндірістік қорлардың  тозуымен,  жұмысшыларға  төленетін  ...  ... құн ... ... кәсіпорынның өнімді  өндірудегі  шығындарықатарына жатады.Түсім түскенге дейін бұл  ...   ...  ...  ...  ...  ...  ...  есебінен  қаржыландырылады.Тауарды  өткізуден  түсім  түскеннен  кейін    ...   ...   ... ал кәсіпорынның  өндіріс  бойынша  шаққан  шығындарының  орнытолтырылады.Қаржы ... ... ең ... ... ... ...  ... жатқызу болып табылады, яғни қаржылық қайта  бөлуден  өте  ... ... өнім ... ... ...  ...  жиынтықкіріс (пайда), айналым қаражаттарының қалыптасқан  артық  көлемі,  тұрақтыпассивтер және т.б, ... ... ... ... ... ... ролін нақты айқындау керек.Кәсіпорынның  қаржы ресурстарын біздің пікіріміз бойынша,  үш  негізгітопқа бөлу ... ... ... болады:–  меншікті  және  оларға  теңестірілген  қаражаттар   есебіненқалыптасқан қаржы ... ... ... ... ресурстар;– қайта бөлу есебінен түскен ресурстар.Жеделдетілген амортизациямен қатар  соңғы  жылдары  негізгі  қорлардықайта ... да ... ... ие ... ... ... ... - негізгі  активтерді  жаңалау  үшін  керектіақшалай қаражаттар ... ...  ...  ...   ...  бағалаужәне тозуды есептеу үшін алғашқы құндық ... ... ... ...  ...   ...   ...   қорлар   жатады,   оның   ...    және    ...    ...     ... ...  құрылыстардағылары,  жалға  немесе  уақытшапайдалануға берілгендері, есептен шығаруға дайындалғандары, бірақ  өшіругеакт ... ... жаңа ... ...   ...  ... механизмдерді активизациялауда   кәсіпорынның  қаржы  ресурстарынқалыптастырудың  ...  ...  ...  ...  емес  активтердіңамортизациясы үлкен мәнге ие.Қазіргі кезде кәсіпорын қаржылық  жұмысты  ұйымдастыру  кезінде  үлкенқиыншылықтармен қақтығысады. ... ...  ...  ...  ...  осы мәселені  шешудің  қысқа  жолының  кәсіпорын  ... ... ...  Қазіргі  таңда   кәсіпорынның  қаржы  жұмысынқайта құрудың екі ... ... ... де ... ... ... ... ол қаржы қызметін қайта  құрудыөзі реттейді. Бұл тиімді нұсқа, бірақ ... ... көп ... ... ... ... мен ...  түсінетінбасшы, бірақ осы кәсіптің барлығын нақты білетін кәсіби қаржыгер  болмаса,тәжірибеге  қаржы жұмысын ұйымдастырудың керекті моделін  қою  мен  ... ... ... ... ерекшеленген  бағыттары  бір  мезгілде  менеджердің  ... ...  ...  да  ...  Осы  ...  ... ... бөлшектенеді.Бірінші бағыт шеңберінде жалпы бағалау жүргізіледі:-кәсіпорынның  активтерінің  және   оларды   ...   ... қол ... ... ... ұстап тұруға жәнеоның қызметін кеңейтуге керекті ресурстар шамасы мен құрамы;-қосымша қаржыландырудың қайнар көздерінің;-қаржы  ресурстарын  ...  ...  мен  ...   ... ... ... ... талап қарастырады:-керекті қаржы ресурстарының көлемінің;-оларды ұсыну формаларының (ұзақ мерзімді немесе қысқа мерзімді несие,нақты ақша);-қол жеткізу  мен ... ... ...  ...  қол  ... ... шарт арқылы анықталады; қаржыға  керекті  көлемде  жәнекеректі уақытта қол жеткізе алу ...   осы   ...   ...   ...   ...    ...  осы  ...  көздерін  ұсынудың   басқалай  формальды  жәнеформальды емес ... осы ...  ...  ...  ...  ... ... қаражаттардың  қайнар  көзі  ретінде  банктің  мерзімдіссудасына қарағанда аз ... ... ... ... ... ұзақ ... және ... мерзімдішешімдердің талдауы мен бағасын қарастырады:-қаржы ресурстарының трансформациясының тиімділігі;-қаржы салымдарының тиімділігі.Қаржылық шешімдерді ...  ...  ...  ...  отырыпқабылдау  өтеулілік,  қаржылық   тұрақтылық   және   тиімділік   талаптарыарасындағы компромиссті есепке ... ... ...  ...  ресурстарын  басқару  кәсіпорынды  ...  ...  ... тармағы болып саналады. Айналым  қаражаттарының  айналымын  көтерузапастарды сақтаумен байланысты ... мен  ...  ...  ...  мен  ...  ...  балансын  жүргізуге  әкеледі.   Айналымқаражаттарының   айналымын   ...   үшін   ...   ... ... жөн:- ... ... ... алуды жоспарлау;- қатаң өндірістік жүйелерді енгізу;- қазіргі заманға сай қоймаларды қолдану;- сұранысты болжауды жетілдіру;- шикізат пен материалдарды тез жеткізу.Қаржы ... ... ... ... шешім қабылдау  үшін  еңалдымен  кәсіпорынның  ...  ...  ...  ...  ... ... ... 4 топқа бөлуге  болады:  жақсы  тұрақты  жағдайдағы  кәсіпорын,орташа тұрақты жағдайдағы кәсіпорын; нашар тұрақты  жағдайдағы  ... ... ... ... бойынша шешім қабылдау ең  маңыздысы  және  сол  уақыттакәсіпорынның қаржы ресурстарын  басқару  процесінің  алғашқы  ... ...  ... ... ... айналымнан ұзақ  уақыт  аралығынаалады.Кәсіпорынның қаржы ресурстарын басқарудың тиімділігін бағалау  маңыздыдәрежеде  активтерге  инвестициялаудың  ...  ...  ...  бұл ... қаржылық ресурстармен - меншікті және тартылғанресурстармен қамтамасыз етіледі.Қазіргі кезде қаржылық болжау ... ... ...  ақша  ...   ...   ...   Шаруашылық   субъектілерінің   қаржылықжоспарында  ақша  ағынын  дисконттау   және   ...   ...   ...  ...   ...   ...   ...   қаржылықнәтижені болжау  кезінде  көрсетілетін  шығындардың  көп  бөлігі  ... әсер ... ... ... ... ... ... пайда  есептішотта немесе кассадағы ақшалай қаражаттардың артықшылығын сипаттамайды, алнақты ақшаның артық көлемі  өз  ...   ...  ...  алып  ... ... төлем қабілетсіздігі  жағдайында   бұл  маңызды  мәселегеайналуы  мүмкін,  ...  ...  ...  артық  көлемі  пайдалы  жұмыстысипаттамайды. Кейінге  қалдырылған кредиторлық қарыздың  жоғарғы  деңгейіниеленгенде  ...  ...  ...  ...  ...  мүмкін,өйткені  кредиторлардың қысымы дебиторлық қарызды алғанға дейін, кәсіпорынқызметіне  кері  ...  ...  ...  Ақша  ағынының  болжам  моделінжасаудың негізгі тапсырмасы ақша қаражаттарының түсімі  мен  ...  ...  ...  ...  өтеулілігін  бағалау,болып  табылады  және  осылайша   қабылданған   басқарушылық   ... ... ... ...  К.Маркс Капитал   Том .2  М. Экономика 1978.С.582. Бланк И.А. Финансовый менеджмент: ... ... – К.: ... ...   ...   М.   С.   ...   ...   деятельностипредприятия: учебное пособие/ М. С. Абрютина. - 3-е изд.,  перераб.  идоп. - М.: Дело и ... 2001. - 272 с4. ... Е.Л., ... ...  ... ... для вузов.  СПб.:Питер, 2002. - 352с.5.  Белинский В.И.. Финансы как стоимостная категория. -  М.:  Финансы  ... 2000. - 159с.6. ... К. ...  ...  и  ...  капитал  корпорации/  К.Жуйриков //Финансы и кредиты. - Алматы,  2004, № 12. - C. 14-21.7. ... О.  ... ... ... және  ... ... бағалау. - Алматы: Экономика, 2005. - 8 б.8. Дүйсенбаев К.Ш., Төленов Э. Т., Жұмагалиев Ж. Г. ... ... ... ... ... 2001, 10 б)9. Большаков С. В. Финансовая политика государства  и  предприятия:  Курслекций/ С. В. Большаков. - М.: ... мир, 2002. - 210 с10.   ...   Р.   А.   ...   ...   к   ...    оборотныхсредств//Финансовый менеджмент. - М.,   2005,  №  3.  -  C.  21-33.  ... 12 ... ... А. Д., ... Р.С. Финансы  предприятии:  учебное  пособие-М.: Инфра, 200612. Балабанов И.Т. ... и ... ... ... ... М.: Финансы и статистика, 2000 -80с.13. Мельников В. Д.,ИльясовК.К. Финансы: учебник. Алматы,  Экономика, 200914. Қазақстан Республикасының «Кәсіпорындар туралы» ... ... ... А. ... методики финансового анализа как факторулучшения финансового состояния предприятия/ А. Агайдаров  //Анализ  иучет на предприятии. - ...  2006, № 1. - C. ... ... -  планирование развития предприятия ( фаза планирования )/  В.М. Зарубинский [и др.] //Финансовый менеджмент. - М.,  2005, № 1. - C.17.   ...  Г.  ...  ...  ...  ...  Г.  Илясов//Экономист. - М.,  2004, №6. - C. 49-5418. Агайдаров А. ... ... ... ... как ... финансового  состояния  предприятия/  А.  Агайдаров  //Рынокценных бумаг Казахстана. - Алматы,  2005, № 8. - C. ... ... учет  на  ...  Учеб./  К.  К.  Кеулимжаев,  Л.  ...  К.  К.  ...  А.  Т.  ...  Под  ред.  Р.  ... - ... ... 2003. - 474 с20. Шеремет А. Д., Сайфуллин Р.С. Финансы  предприятии:  ...  ... ... 200021.     Апсалямов     Н.     Финансовая      ...      ... ... ...  Н.  ...  ...  вКазахстане. - Алматы,  2008, № 4. - C. 32-38.22.   Апсалямов   Н.   ...   ...   ... ... ...  хозяйства  в  регионах  РеспубликиКазахстан/ Н. Апсалямов //Саясат. - Алматы,  2004, № 5. - C. ... ... И.Т. ... ... -М.: ... и статистика, 1995.-384с.Балабанов И.Т. Финансовый менеджмент. -М.: Финансы и статистика,2005.- 384с24. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта.- М.: ... и ... 2004. ...  ...  Ж.  Методика  оценки  издержек  финансирования   оборотногокапитала/ Ж. ... ... ... - ...  2007, № 5. - ... ...  К.К.  Анализ  активов  предприятия/  К.К.  Жуйриков  //БанкиКазахстана. - ...  2006, №7. - C. ... ... К. ... ... ...  ...  изучение  причин  ихизменения/ К. Жуйриков //Банки Казахстана. - Алматы,  2006, №10. -  ... ... К. К. ...  ...  и  ...  устойчивостипредприятия/ К. К. Жуйриков //Банки Казахстана. - Алматы,  2007, №  2.- C. 20-23.29. Жуйриков К. Финансы корпораций, ...  ...  и  ...  ... ... К. Жуйриков //Финансы и кредиты. - Алматы,  2007,  №8. - C. ...   ...   Р.   А.   ...   ...   к   ...    оборотныхсредств//Финансовый менеджмент. - М.,   2008,  №  3.  -  C.  21-33.  ... 12 ... ...  Р. Ә.   ...  А. Қ. ...   ...    2010 ... ААйналым қаражаттарының құрамыҚосымша БКәсіпорынға инвестиция тарту құрылымы|Тәсілдің атауы |Тәсілдің        |Тәсілдің кемшілігі |Тәсілдің қолдану     ||               ...     |                   ...              ||1              |2               |3                  |4                    ||1.             | ... ... | ...       | ... тез өңдеу ||Инвестиция-дан |оңай және       |бір-қатар          ... ...  ...        ...       ... ...                     ... ...    ... ...     |                     ...        ...         ... бөлмейді және|                     ||               |                ... ... |                     ||               |                ...           |                     ||               |                ...    |                     ||               |                ... ескі |                     ||               |                ... жоюдан  |Тәсіл күшті ин-фляция||2.Жобаның өтелу|Тәсіл жобаның   |түскен кірістер.   |мен ...           ...         ... мен  ...         ...        ||               ...  ...    ...      ||               ...      |және ақшаның       ... ...   ||               ... ... құны       |тез ... кеңінен ||               |                ... ... ... бұл    ||               |                ...           |жағ-дайлар           ||               |                |                   ... аз       ||               |                |                   ... ...   ||               |                |                   ... алуға          ||               |                |                   ...          ||               ... ...     |                   |                     ||3. Таза        ...  |                   ... емес ...   ... ... - |ТКҚ шамасы  үлкен  |ақшалай ағындар      ||құн тәсілі     ...  ... ...   ... ...     ...          ...      ... жоба мен  ...        ||               ...       ... ұзақ  ...  ақша    ||               ...     |уақыты мен аз таза |ағы-нының уақытша    ||               |                ... құн ...          ||               |                ... ... ...           ||               |                ... арасын-дағы |бай-ланысты екі      ||               |                ... ... ...               ||               |                ...  ...    ...               |                |                   ...               ||               |                |                   ... ... ... ... ... түскен түсімМатериалды шығындарЖалпы кірісАмортизацияАйналым қорларыЕңбек ақыАқшалай жинақтарПайдаСалықтар мен басқалай төлемдерКәсіпорынның ақырғы қаржылық ресурстарыБюджеттік және бюджеттен тыс ... ... ... қаражаттарыБасқа кәсіпорындар мен мекемелерден түскен түсімдер (оның ішінде салалыққұрпылымдардан)Тауарлы-материалдық құндылықтардың орташа жылдық құнынаөткізілген өнімнің өзіндік құныШығушыЕнушіБюджет пен бюджеттен тыс қорларға ... ... ... ... ... атқарылған ҒЗЖ-нан түскен пайда мен басқа да мақсатты кірістер;- қаржы операция-ларынан түскен ... ... ... ... ... пайда;- өткізуден тыс кірістер.Кәсіпорынның қаржы ресурстары–Сыртқы қайнар ... ... ... ... ... ... теңес-тірілген қаражат-тар есебінен қалыптасқанҚаржы нарығында мобилизация-ланғанҚайта бөлу тәртібінде түскен- амортизациялық аударулар;-  істен шыққан мүлікті өткізуден ... ... ... ... бөлінбеген пай-даның жинақ-талуы;- мақсатты түсім-дер;- сақтық қоры;- еңбек ұжымы-ның пай және ... ... ... ... ... ... ... қаражаттар;- несие инвестициялары.- тәуекел бой-ынша сақтық қайтарымдары;- сақтық полистерін өткізу;- пай  негізінде  қалыптасқан қаржылық ... ... ... құнды қағаздары бой-ынша дивидент-тер, пайыздар;- бюджеттік ассигнациялар, субсидиялар.Мата өңдеу кәсіпорнының меншікті капиталыМеншік иесі ұсынған капиталЗаңды және жеке тұлғалардың бас-қалай жарналарыКәсіпорынның ... ... ... ... ... капиталҚорланған пайдаРезервтік капиталҚорлану қорларыБөлінбеген пайдаЖарналар мен сарып етуМақсатты қаржыландыруНегізгі қорларНегізгі қорлар-дың ... ... ... ... қорлардың қалдық құныКүрделі салымдарӨндірісті дамыту қорыАмортизация-лық қорНегізгі ... ... ... ... ... түсімӨткізу және басқалай іс-тен шыққан негізгі қорларҚаржыландырудың ... ... ... ... ... және ... ... қаржы ресурстары;2. Акционерлік және үлесті капитал;3. Ұзақ мерзімді несие;4. бюджеттік ассигнациялау;5. Бюджеттен тыс қорлардың қаражаттары;Негізгі қорлар қорыДивиеденттер, төленген пайыздарӨтелген займдар мен ... ... ... ... ... қаржы ресурстарыКүрделі салымдарБасқа кәсіпорындарға қаржылық салымдарАқша ағыныБюджет, меншік иелері, контрагенттерМәліметтер ағыныМәліметтер ағыныМатериалды ағынАқша ағыныНарықӨндірісБасқару ... ... ... ... ... ... объектісіҚаржыны басқарудың техникалық құралдарыҚаржылық сипаттағы мәліметтерҚаржы тәсілдеріҚаржы институттарыҚаржы-лық бөлім-шенің ма-мандарыҚаржылық ... ... ... ... ... басқару жүйесінің құқықтық және нормативтіқамтамасыздығыДиректорлар құрамыПрезидент(атқарушы директор)Өндіріс бойынша директордың орынбасарыДиректордың қаржы бойынша ... ... ... ... ... бухгалтер– Қаржылық талдау және жоспарлау;– Қаржылық инвестициялар;– Нақты ақшаны ... ... ... ... басқару.– Қаржылық есеп;– Басқарушылық есеп;– Есептілікті құру;– Қызметті мәліметтік қамтамасыз ету;– Ішкі аудитті ұйымдастыру.……Құнды ... ... ... ... ... өтеуДезинвестицияКредиторлық қарыздың азаюыДебиторлық қарыздың ұлғаюыЗапастардың ұлғаюыІстен шыққан мүлікті өткізуден түскен түсімАмортизацияНегізгі ... ... ... ... ... қызметАйналым қаражаттарыАйналым қорларыАйналыс қаражаттары- өндірістік запастар;- шикізат;- негізгі материалдар;- сатып алын-ған ... ... ... ... ... басқалар.- өнідіріс процестіндегі қаражаттар;- аяқталмаған өндіріс;- өз өндірісінің жартылай фабрикаттары;- болашақ кезең шығындары.- өткізілмеген өнім;- қоймадағы дайын ... ... ... ... өнім;- қайта сатуға арналған өнімАқшалай қаражаттар;Касса;Есеп шот;Валюталық шот;Құнды қағаздар;Басқалай ақшалай қаражеттер;Дебиторлық қарыз.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылығы құстарының гигенасы5 бет
Ауылшаруашылығы құстарының гигиенасы туралы10 бет
АҚХЗ туралы түсініктер13 бет
Композициялық материалдар. Ыстыққа төзімді болаттар мен қорытпалар. Кесу аспабына арналған болаттар. Өлшеу аспабына арналған болаттар12 бет
Тағамдық бояғыштар7 бет
Фосфор қышқылы, оны алу әдістері. Азот тыңайтқышы және оның классификациясы6 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы туралы4 бет
Ізгілік.ұтымдылық менеджмент субъектісі қызметінің аналитикалық ұстанымдары5 бет
Аймақтар экономикасын мемлекеттік реттеу8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь