Қазақтар және қазақ тілі туралы

Қазақ тілі – қазақ халқының ана тілі. Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Алайда, Қазақстанда мемлекеттік тілді енгізу және дамыту мәселесі қазіргі уақытқа дейін толық шешілген жоқ. Бұл мәселе уақыт еншісінде деп санаймыз. ХХ ғасырдың басында Абай өзінің жиырма бесінші сөзінде «Орысша оқу керек, хикмет те, мал да, өнер де, ғылым да - бәрі орыста тұр. Зарарынан қашық болу, пайдасына ортақ болуға тілін, оқуын, ғылымын білмек керек. Оның себебі олар дүниенің тілін білді, мұндай болды. Сен оның тілін білсең, көкірек көзің ашылады. Әрбіреудің тілін, өнерін білген кісі оныменен бірдейлік дағуасына кіреді, аса арсыздана жалынбайды.» - деген болатын. Әрине, мақсат орыс тілінен бір күнде бас тарту емес, қазақ тілі мен орыс тілін бір біріне қарсы қою да емес. Дегенмен, қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін шын мәнінде алуы ғана мемлекетті мемлекет ете алады. Сондықтан, мемлекеттік, яғни қазақ тілін оқу қажеттілі туып отыр.
Қазақ тілінің тарихы тереңнен бастау алады, ол алтай тілдері семьясының түркі тілдері тобына жатады. Ал, жалпы Алтай тілдері семьясына түркі тілдерінен басқа тұңғыс-манчжур, монғол, фин-угро тілдері де кіреді. Сондай-ақ, кейбір болжамдар бойынша жапон және корей тілдері де Алтай тіл семьясына жатады екен. Түркі халықтары Солтүстік Мұзды мұхиттан бастап Жерорта теңізіне дейінгі дейінгі ұланғайыр аумақта тұрады. Біздің есебімізше 60-тан астам түркі халықтары бар. Түркі халықтарының мынадай мемлекеттерін атап өтуге болады: Түркия және бұрынғы Кеңес Одағы ыдырағанан кейін пайда болып өз тәуелсіздіктерін алған Қазақстан, Өзбекстан, Түркіменстан, Қырғызстан және Әзербайжан. Олардан басқа тәуелсіздігін ресми түрде Түркия ғана мойындаған Солтүстік Кипр Түрік Республикасын атап өтуге болады. Ресей Федерациясының құрамындағы татарлардың, башқұрттардың, чуваштардың, сахалардың, алтайлықтардың, тувалықтардың, хақастардың, қарашайлар мен балқарлардың автономиялық республикалары бар. Қытайда ұйғырлар мен қазақтардың, сондай-ақ тағы басқа да түркі халықтарының өз автономиясы – Шыңжаң-Ұйғыр автономиялық ауданы бар. Шыңжаңда тұратын қазақтар негізінен Алтай, Іле, Тарбағатай өңірлерінде шоғырланған. Қытай қазақтарының тағы екі автономиялық округы Алтыншоқы мен Ақсайды да атап өту ләзім. Сонымен бірге, тағы екі түркі халқының да өз автономиялары бар – бұл Молдова құрамындағы Гагаузия және Өзбекстан құрамындағы Қарақалпақстан. Ал Қырым татарлары мен Месхеттік түріктердің мәселесі әлі күнге дейін өз шешімін тапқан жоқ. Өкінішке орай, Иран мен Ирак түркілері және Ауған Түркістаны туралы ақпарат өте мардымсыз.
        
        Қазақтар және қазақ тілі туралыҚазақ  тілі  –  қазақ  халқының   ана   ...   ...   тілі   –   ... мемлекеттік  тілі.  Алайда,  Қазақстанда  мемлекеттік  тілдіенгізу және дамыту мәселесі қазіргі уақытқа дейін толық  шешілген  жоқ.  ... ... ... деп ... ХХ ... ... Абай ...  жиырмабесінші сөзінде «Орысша оқу керек, хикмет те, мал да, өнер де,  ғылым  да  ... ... тұр. ... қашық болу, пайдасына ортақ болуға тілін,  оқуын,ғылымын білмек керек. Оның себебі олар дүниенің тілін білді,  мұндай  ... оның ... ...  ...  ...  ашылады.  Әрбіреудің  тілін,  өнерінбілген кісі оныменен бірдейлік ... ... аса ...  ... ... ... Әрине, мақсат орыс тілінен бір күнде бас тарту емес,  қазақтілі мен орыс ... бір ... ... қою да ...  Дегенмен,  қазақ  тілініңмемлекеттік мәртебесін шын мәнінде алуы ғана ... ... ете  ... ... яғни ... ... оқу ... туып отыр.Қазақ тілінің тарихы тереңнен бастау  алады,  ол  алтай  ...  ... ...  тобына  жатады.  Ал,  жалпы  Алтай  тілдері  ...  ... ... ... монғол, фин-угро тілдері де кіреді. Сондай-ақ,  кейбір  болжамдар  ...  ...  және  ...  ...  де  ...  ... жатады екен.  Түркі  халықтары  Солтүстік  Мұзды  ...  ...  ...  ...  ...   ұланғайыр   аумақта   тұрады.   Біздіңесебімізше 60-тан астам түркі  халықтары  бар.  ...  ...  ... атап өтуге болады: Түркия және бұрынғы Кеңес Одағы  ыдырағананкейін  пайда  ...  өз   ...   ...   Қазақстан,   Өзбекстан,Түркіменстан, Қырғызстан және Әзербайжан. Олардан басқа тәуелсіздігін  ресмитүрде Түркия ғана мойындаған ... Кипр ... ...  атап  ...  ...  ...   ...   татарлардың,   башқұрттардың,чуваштардың,   сахалардың,   алтайлықтардың,   тувалықтардың,   хақастардың,қарашайлар  мен  ...  ...  ...   бар.   ... мен ... сондай-ақ тағы  басқа  да  түркі  халықтарының  өзавтономиясы  –  Шыңжаң-Ұйғыр  автономиялық  ...  бар.  ...   ... негізінен Алтай, Іле,  Тарбағатай  өңірлерінде  шоғырланған.  Қытайқазақтарының тағы екі ... ... ... мен ... да атап  ... ... бірге, тағы екі түркі халқының да өз автономиялары бар –  бұлМолдова құрамындағы Гагаузия және ... ...  ...  ... ... мен  Месхеттік  түріктердің  мәселесі  әлі  күнге  ...  ... ... жоқ. Өкінішке  орай,  Иран  мен  Ирак  түркілері  және  АуғанТүркістаны туралы ақпарат өте ... ... ... ... ... өзбектер, қазақтар,  ұйғырлар,татарлар, қырғыздар және түркімендер, башқұрттар,  чуваштар  және  т.б.  ... ... ... ...  ғұндарға,  оғыздарға  және  қарлұқтарғатоқталмаймыз, өйткені бұл ... көп ... ... ... бірнеше тіл топтарына бөлінеді, оның ішінде ең  ірілері  әрібелгілілері: қыпшақ тобы, оғыз тобы, бұлғар тобы  және  ...  ...  ... татарлар, башқұрттар,  қазақтар,  қарақалпақтар,  ноғайлар,  құмықтар,карашайлар,  балқарлар  құрайды.  Оғыз  тобын  ...   ... ... ...  Ал  бұлғар  тобына  чуваштар  жатады.  Қарлықтобына  ...  ...  ...  ұйғырлар.  Сібір  тобының   халықтарысахалар, хақастар және ... ... ... ... ... ... ... атап өту қажет:- армян қыпшақ тілі (өлі тіл),- қарайым тілі,- қарашай-балқар тілі,- Қырым ... ... ... ... ... тілі (өлі ... ... тілі,- татар тілі,- ұрым тілі.- қазақ тілі,- қарақалпақ тілі,- ноғай тілі,- өзбек ... ... ... ... ... ... тілі,- башқұрт тілі.Енді, қазақ тілі мен қазақтарға азды-көпті тоқтала кетсек.Қазақ халқының  ...  ...  ...  қатысты  көптеген  болжамдар  бар.Бірақ, біздің  ...  ...  ...  ...  –  еркін,  бостандықсүйгіш деген ұғым ... ... ... ...  Өз  ...  ... кеше  ғана,  орыс  тілінде  казак  пен  қазақты  ажырату  үшін«казах» болып жүрген жайымыз бар. ... ... 20 ...  Кеңес  Одағыныңқұрамында  болған  Қазақ  ...  ...  ...  сол  дәуірдеКазахстан емес Казакстан болғаны тағы да ... ... ... 25 ...  мен  6  ...  аралығында  Қазақстанда  жүргізілгенхалық санағының алдын ала қорытындысы бойынша республикасы халқының саны  16миллион 403 мың адамға жетті және оның 67 ... ...  ...  ... ... ... соң тағы 12000 адам ... азаматтығын  алды  жәнеолардың басым көпшілігі де өз қандастарымыз. Қазіргі күні,  дүние  жүзіндегіқазақтардың саны  17  ...  ...  ...  ...  ...  басқаӘлемнің елуден астам елінде өмір сүреді.Қазақтардың  негізгі   бөлігі   Қазақстанмен   ...   ...   ... ең көп ... ...  (2,7  млн),  ...  (1,5  ...  (1,2  млн)  шоғырланған.  Қазақстан  1991  жылы  өз   ...  бері  ...  1  ...  ...  қазақтар  (оралмандар) елімізге  оралды.  Қазақстан  Германия,  ...   ...   ...   ...  отандастар  мәселесімен  айналысатын  Әлемдегі  санаулы  елдердіңбірі.  Жақында  ...   ...   ...   алу   және   ...  ...  үшін  ...  көш»  ...  қабылданғаны  дабелгілі.Әлемнің әр түпкірінде тарыдай шашылған қазақтардың  басты  проблемасы  –  ... ... ... ... ...  ТМД  елдерінің  (Өзбекстанмен Түркіменстанды қоспағанда) және Балтық  бойының  қазақтары  кириллицаны,ал Түркия мен Еуропа және ... ...  ...  ...  ... және араб  ...  ...  кезінде  Ахмет  Байтұрсынұлы  негізінқалап кеткен «төте ... ... Бұл  ...  ...  проблема  –  олӘлемдегі  қазақтар  бір  ...  ...  ...  тек  ...  ... әртүрлі қаріптердің қолбайлау болатындығы.Қазақстанда шамамен қазақ балаларының 80 пайызы  қазақ  мектептерінде  ... ... ... 70 ... ... тілінде дәріс  береді.  Бірақ  дәлосы арадан даулы мәселе туындайды. Неліктен көптеген  қалалардағы,  әсіресе,ірі ... ... ... ... ...  тұрады.  Бұл  ненібілдіреді? Мысалы, мектепте дәріс алушылардың көпшілігі орыс тілінде  ... сол ... ... алатындардың азшылығы қазақ тілінде  білім  алатынбалалар. Міне, сондықтан да орыс тілінің ...  ...  ...  ...  ...  жыл  бұрын,  әсіресе  Қазақстанның  ірі  қалаларында   қазақтіліндегі  ...  саны  өте  аз  ...  ...  мысалы,  миллионтұрғыны бар Алматыда бар болғаны бір ғана қазақ  мектебі  ...  еді.  ... ... ... ... және ... бар, ал  ... екі жүз мың қазақ тұратын Ресейде бір ғана  қазақ  ...  ...  ...  ...  Бұл  –  ...  Керей  ауылындағы  Қаракөл  ортамектебі. Қазақтардың Қырғызстанда 100000 диаспорасы бола тұра ...  ... ... бір ... ... ...  Кеңес  Одағының  елдерімен  салыстырғанда   тіл   ...   ... тек ... ... тұр. Егер ... бойы ...  орыс  тілінеқатысты әуелден қатты ұстаным ұстаған болатын болса, Кавказ сырты  елдеріндеәлімсақтан мемлекеттік тіл проблемасы  ...  жоқ.  Ал  Орта  Азия  ... ... тілдік жағдай осыған ұқсас, тек Түркіменстан мен  Өзбекстанғақарағанда Қырғызстан мен ...  орыс  ...  ...  ...  бойалдырған. Міне, сондықтан орыс тілінің басымдығы әлі де білініп отыр.Қазақстан өз тәуелсіздігін ... ... ... ...  ...  тілдеп жариялады. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда  қабылданғанҚазақстан   ...   ...   ...   ...    атапкөрсетілген: «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттiк тiл  -  ...  ... ... ... ... ...  Тіл  ...  заңқабылданды. «Тіл туралы» заңға сәйкес  ...  ...  ...  тiлi  -  ...  тiлi.  ...  тiл  -  мемлекеттiң   бүкiлаумағында қоғамдық қатынастардың барлық саласында  қолданылатын  мемлекеттiкбасқару, заң ... сот iсiн  ...  және  iс  ...  ...  ...  ...  топтастырудың  аса  маңызды   факторы   болып   табылатынмемлекеттiк тiлдi  ...  -  ...  ...  ...  азаматыныңпарызы.  Үкiмет,  өзге  де  мемлекеттiк,  жергiлiктi  өкiлдi  және  ... ...  ...  ...  тiлдi  ...  дамытуға,оның  халықаралық  беделiн  нығайтуға;   Қазақстан   Республикасының   баршаазаматтарының мемлекеттiк тiлдi ... және ... ...  ...  ...   ...   жағдайларды   жасауға;    қазақдиаспорасына  ана  тiлiн  сақтауы  және   ...   үшiн   ...   ...  ...  тiл  ...  ...   және   ... мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған  мемлекеттiк  бағдарламасықабылданып, онда 2010 ... ... ... орталық  және  жергілікті  атқарушыоргандарда мемлекеттік тілді кезең кезеңмен  енгізу  ...  ...   мен   ...   ...    ...    ...    ...  мынадай  міндеттер  қойылады:   «Мемлекеттік  тіл  бірқатармемлекеттік   басқару   ...    ...    ...    ... ... ... ... органдар іс  жүргізуді,  есептік-статистикалық,  қаржылық  және  ...  ...  2010  ...   ...  ...  кезең-кезеңімен  көшіру  жөніндегі   ...   ...  ...  7-бабының  2-тармағындағы  қағиданы   сақтайотырып жүргізуі қажет:2006 жылы  -  Қазақстан  Республикасы  Мәдениет  және  ...  ...  ...  Ауыл   ...   ...   ...   БатысҚазақстан, Қарағанды облыстарының және Алматы  ...  ...  ... ... ... жылы – ... Республикасы Жоғарғы Соты, Қазақстан Республикасы  Баспрокуратурасы,   Қазақстан   Республикасы   Ұлттық   қауіпсіздік   ... ... ...  ...  комиссиясы,  Қазақстан  РеспубликасыКонституциялық Кеңесі, Республикалық бюджеттің атқарылуын ...  ...  ...  ...  Республикасы   Әділет   министрлігі,   ҚазақстанРеспубликасы Білім және ... ... ... ...  Денсаулықсақтау  министрлігі,   Қазақстан   Республикасы   Қоршаған   ортаны   қорғауминистрлігі, ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  Республикасы  Индустрия  және  сауда   министрлігі,Қазақстан  ...  Ішкі  ...  ...  ...   ...  және  бюджеттік  жоспарлау  министрлігі,  Қазақстан  ... және ... ... ... Республикасы Экономикалық  қылмысқажәне  сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  күрес   агенттігі   (Қаржы   ...  ...  ...  ...  істері  агенттігі,   ҚазақстанРеспубликасы Қаржы  нарығын  және  ...  ...  ...  және  ...  ...  Республикасы  Жер  ресурстарын   ...   ...  ...  Табиғи  монополияларды  реттеу  агенттігі,  Алматы,Павлодар облыстарының және Астана қаласының жергілікті өкілді және  атқарушыоргандары;2008 жылы - ...  ...  ...  және  ...  ... Республикасы Қорғаныс министрлігі,  Қазақстан  Республикасы  ... ... ... қорғау министрлігі, Қазақстан  Республикасы  Төтеншежағдайлар министрлігі, Қазақстан Республикасы Қаржы  министрлігі,  ҚазақстанРеспубликасы ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Ақмола,  Қостанай,  Солтүстік  Қазақстан,  ШығысҚазақстан облыстарының жергілікті өкілді және атқарушы органдары;2009 жылы  -  ...  ...  ...  ...  ... ...  Қазақстан  Республикасының  Үкіметі,  ...   ...   ...   қызметі,    Қазақстан    РеспубликасыПрезидентінің   Іс   басқармасы,   ...   ...   ...   ... ... қаласының  өңірлік  қаржылық  орталығы  қызметін  реттеуагенттігі.».Қазақстан Республикасы Мәдениет және  ақпарат  министрлігінің  Тіл  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  орган  болыптабылады.2008 жылы мемлекеттік тілді дамыту үшін ...  ...  ...  бөлінді.Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы  Назарбаевтың  бастамашылығымен  Мемлекеттік  тілдідамыту Президенттік қоры құрылды. Сондай-ақ, 2008 жылы Тілдерді ...  ... 2001 -  2010  ...  ...  ...  бағдарламасын  іскеасыру  жөніндегі  2009  -  2010   ...   ...   ...   ...  Онда  ...  ...  атап  ...  болады:   Халықаралықтәжірибені жүйелі зерделеу және  Қазақстанға  енгізу  үшін  ...  ... тіл ... ... халықаралық ынтымақтастық орталығын  құру,қазақ  тілін  білу  деңгейін  бағалау  ...  ...  ...  ... ... ...  ...  жай-күйін  зерделеу  бойыншаәлеуметтанушылық  зерттеулер  жүргізу,  қазақ  тілінде  ...   ... және ... ... ... ... және ... тілді енгізу және дамыту  жөніндегі  ... ... үшін 2009 жылы ... 5 066 313 мың  ...  бөлінді,  ал  2010жылы 4 763 727 мың теңге бөлу жоспарлануда.Қазақстан тәуелсіздік алғанға дейін қазақтардың 25  ...  ...  ... деп ... ... өз ана  ...  білмеді  деген  ақпарат  кең  тарағанболатын.   Әрине, егер ХХ ғасырдың басында ... ... ... ...  ... ...  ...  ол  үлес  1959  жылы  тың  және  ...  ... ... 29 пайызды құрағаны тағы  аян.  Бірақ,  жаппай  орыстандыруғақарамастан қазақ тілі әрбір қазақ отбасында естіліп тұрды.Соңғы уақытта ... ... ... ... байқауға болады:  жергіліктіемес  ұлттар  өкілдері  өз  балаларын  қазақ  ...   бала   ... ... ... ... ... өзге ұлт балаларының саны  25мыңға жетті. Санмен бірге сапа да ... ...  ...  ...  ... ұлты қазақ емес  тәрбиеленушілері  арасында  мемлекеттік  тілді  білубойынша сайыста тәрбиеленуші жасөспірім жігіт қазақ тілін  ...  ...  және  қала  ...  қолынан  пәтер  кілті  табыс   ...   ... ... ұлт  өкілдерінің  арасында  мемлекеттік  тілді  жан-тәніменүйренушілер де және жауапкершілікпен қарайтын  да  ...  ...  ... ... тіл –  ...  тілін  қоғамдағы  өзінің  лайықты  орныналатын күн де алыс емес.Қазақ тарихындағы белгілі Шәкәрім қажы өз шежіресінде  «Әз  ...  ...   ...   Ноғай   аталған   туысқандарымыздың   жақсылары    ... ... ... ...  Соны  ...  ...  домбырашыларыноғай-қазақ айырылғандағы жылау күй  деп,  домбырамен  «Ел  айырылған»  аттызарлы күй ... - ... ... ... хан ... ... сан ноғай бүлген күн,Қазақ пен Ноғай айырылды,Қазақ сартқа қайырылды – деп ...  ...  ...  саны  ... Тарихта Еуразия даласын дүр  сілкіндірген  халықтың  тек  жұрнағығана қалды. Міне, сондықтан, «халқымыз ноғайлардың ... ...  ... ... «қазақ тілі шынайы мемлекеттік тіл болса екен» - деп тілейік.  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1917-1920 жылдар аралығындағы Астрахан қазақтары158 бет
XV-XVIIIғғ. Қазақтардың дәстүрлі мәдениеті9 бет
Алаш философиясы әлем қазақтары мәдениеті контексінде4 бет
Алыс шет елдердегі қазақтар5 бет
Алыс, жақын шетелдік қазақтар тілінің зерттелуі63 бет
Арал өңірі қазақтарының XIX ғасырдағы Хиуа хандығы мен Ресейге қарсы ұлт – азаттық күресі14 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы хиуа хандығымен рассйге қарсы ұлт-азытық күресі12 бет
Арал өңірі қазақтарының ХIX ғасырдағы Хиуа хандығымен Ресейге қарсы ұлт-азаттық күресі13 бет
Бөкей ордасының қазақтары67 бет
Дүниежүзі қазақтар қауымдастығы және оның қызметі54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь