Ұлт ұстаздары Ы. Алтынсарин мен А. Байтұрсынұлы мектеп оқушыларына кезінде Ленинді дәріптегеннен артық ұлықталуы тиіс

АСТАНА. Қыркүйектің 3-і. ҚазАқпарат /Қанат Мәметқазыұлы/ - Қазақтың тұңғыш халық ағартушысы, ұлт ұстаздарының атасы атанған Ыбырай Алтынсариннің «Кел, балалар, оқылық!» деген өлеңін жұртшылық арасында білмейтіндер кемде кем. Дегенмен де, осы балаларға арналған өлеңнің «Бір Аллаға сыйынып» деп басталатыны, бұл жолдардың кеңес тұсында алынып тасталғаны кейінгі күндері ғана белгілі болды.

Шындығында қазақ баласын оқуға, білім мен ғылым жарығына шақырған бұл өлең Ресей патшалығының орыс миссионерлерін жіберу арқылы қазақ даласын жаулай бастаған жылдары жазылғандығы анық. Сондағы алғаш рет ұлы даладан мектептер ашу ісінің мәнісі де түсінікті – қазақты ұлт ретінде жою. Яғни, Патшалы Ресей қазақты орыстандырып, православие дініне мойынсындырсам деген ниетінен барып қана қазақ сахарасында алғашқы миссионерлік мектептер ашылды. Бұл жөнінде ұлт көсемі Ахмет Байтұрсынұлы «Закон жобасының баяндамасы» атты «Қазақ» газетінде шыққан топтама мақаласында арнайы тоқталып өтеді. Онда автор былай деп жазады: «Дін жұмысы туралы 1822 жылғы Сібір уставында айтқан: бұ күнгі қазақтардың дінінде мұсылмандықтан мәджусилік (отқа табынушылық) мол, сондықтан да бұларды христиан дініне кіргізуге үміт бар. Облостной кәкімдер қазақ ішіне миссионер жіберуін сұрау керек. Миссионерлер қазақты зорламақ, өз еріктерімен христиан дініне үгіттеу керек... (Басқарма)». Осы тарихи деректің өзі мәдени-рухани тәсілмен жүргізілген отарлау саясатын ашық көрсетеді. Бірақ, діни миссионерлердің бұншалықты ұлтты жоюға бағытталған сорақы қам қаракетінен ештеңе шыға қоймады. Сол кездердің өзінде миссионерлер мектебінің табалдырығын аттағандар, яғни жат пиғылдылардың тәрбиесін көргендердің өзі түптеп келгенде ғылым мен білімге ізденістерін өздігінен дамытып, өз ұстаздарының мақсатын жүзеге асыруға емес, ұлтының білімді болуына қызмет ету жолын таңдағаны, сол бағытта табандылық танытқаны анық. Сондай ұлы тұлғаның бірегейі һәм қазақтың ұлттық ағарту ісінің атасы – Ыбырай Алтынсарин.

1926 жылы қазанның 29-ында Қазақстанның Халық ағарту комиссары Смағұл Сәдуақасов Тәшкентте педагогикалық жоғары оқу орнының ашылу салтанатындағы «Жоғары оқу орнының Қазақстан үшін маңызы» атты баяндамасында қазақ елін сауаттандыру ісіндегі Ы. Алтынсариннің еңбегін жоғары бағалайды. «Өткен ғасырдың екінші жартысында өмір сүрген Ыбырай Алтынсарин деген қазағымыз болған. Ы. Алтынсарин – орыс мәдениетімен көрші қонған алғашқы қазақтың бірі. Біреуден қаймыққандығынан емес, өзінің ар иманымен православие миссионерлеріне көмектескен адам, орыс қазақ мектептерін алғаш ұйымдастырған да, қазақ жазуын орыс әліппесіне көшіруді көздеген де осы кісі. Ол әйгілі орыс оқымысты миссионері Ильминскийдің досы болатын, соған қалтқысыз көмектесті. Міне, дәл осы Алтынсарин өзі өлер алдында қазасын аза тұтуға бірде бір орыс адамының араласпауын сұрап, тіптен олардың «маған етене жақын жүргені болса да араластырмаңдар» деп тапсырған.
        
        Ұлт ұстаздары Ы. Алтынсарин мен А. Байтұрсынұлымектеп оқушыларына кезінде Ленинді ... ... ... ... ... 3-і. ... ...  Мәметқазыұлы/  -  Қазақтыңтұңғыш   халық   ...   ұлт   ...   ...   ...   ...  ...  балалар,  оқылық!»  деген  өлеңін  жұртшылық  арасындабілмейтіндер кемде кем. Дегенмен де, осы  ...  ...  ...  ...  сыйынып»  деп  басталатыны,  бұл  жолдардың  кеңес  ...   ... ... ... ғана ... ... ... баласын оқуға, білім мен ғылым жарығына шақырған  бұлөлең Ресей патшалығының орыс  миссионерлерін  ...  ...  ...  ... бастаған жылдары жазылғандығы анық. Сондағы  алғаш  рет  ұлы  даладанмектептер ашу ... ... де ...... ұлт  ...  жою.  Яғни,Патшалы Ресей қазақты орыстандырып, православие дініне ...  ...  ...  қана  қазақ  сахарасында  алғашқы  миссионерлік   мектептерашылды.  Бұл  жөнінде  ұлт  ...  ...  ...   ...   ...  атты  ...  газетінде  шыққан  топтама  мақаласында   арнайытоқталып өтеді. Онда автор былай деп жазады: «Дін ... ...  1822  ...  ...  ...  бұ  ...  қазақтардың   дінінде   мұсылмандықтанмәджусилік (отқа ... мол,  ...  да  ...  христиан  дінінекіргізуге үміт бар. Облостной кәкімдер қазақ ішіне миссионер жіберуін  сұраукерек.  Миссионерлер  ...  ...  өз  ...  ...   дінінеүгіттеу  керек...  (Басқарма)».  Осы  тарихи  деректің   өзі   ...  ...  ...  ...   ашық   ...   Бірақ,   дінимиссионерлердің бұншалықты ұлтты жоюға бағытталған  сорақы  қам  ...  шыға  ...  Сол   ...   ...   ...   ... ... яғни жат пиғылдылардың тәрбиесін  көргендердің  ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  дамытып,  өзұстаздарының мақсатын жүзеге асыруға емес, ұлтының  білімді  болуына  қызметету ... ... сол  ...  ...  ...  ...  ...  ұлытұлғаның  бірегейі  һәм  қазақтың  ұлттық  ағарту  ісінің  атасы  –   ... жылы ... ... Қазақстанның Халық ағарту комиссары  СмағұлСәдуақасов Тәшкентте педагогикалық жоғары оқу ...  ...  ... оқу ... Қазақстан үшін маңызы»  атты  баяндамасында  қазақ  елінсауаттандыру ісіндегі Ы.  Алтынсариннің  еңбегін  жоғары  ...  ... ... ... өмір сүрген  Ыбырай  Алтынсарин  деген  ... Ы. ... – орыс  ...  ...  ...  ...  ...  Біреуден  қаймыққандығынан  емес,  өзінің  ар  иманымен   православиемиссионерлеріне   көмектескен   ...   орыс   ...    ...    алғашұйымдастырған да, қазақ жазуын орыс  әліппесіне  көшіруді  көздеген  де  осыкісі. Ол ... орыс ... ... ... досы  ...  ... ... Міне, дәл осы Алтынсарин өзі өлер алдында қазасын  азатұтуға бірде бір орыс адамының  араласпауын  сұрап,  тіптен  ...  ... ... ...  ...  да  ...  деп  тапсырған.  «Жаназаматоқсан тоғыз молда шақырыңдар», деп өсиет қалдырған. Бұл, әрине,  көзі  ашықдеген зиялы қазақтың ... ... еді. ... ұзақ  жыл  ... ... ... ... түйгені,  орыс  миссионерлерінің  қазақ  жұртыүшін еш жақсылық ойламайтынына  көзі  ...  ...  ...  ... болатын. Бәлки, бұл оның  тіршілікте  өз  ...  ...  ... деп қарс ... ... ...  ...  болар.  Қалайболғанда да, ол бәлен жыл бірге істеп, біте қайнасқан  орыс  ымыраластарынанбезген», дейді  С.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қанша  араласқанымен  де,  яки  қазақ  жастарына  анатілімен қатар орыс  ...  де  ...  күш  ...  де  оның  ұстаздықмақсаты айқын ... Бұл ... ... баласына ғылым,  білімнің  әр  саласынтерең меңгерту, қазақтың ...  ...  ...  ...  ...  ... ... Алтынсарин өзі ашқан мектептерде ана  тілінің  таза  оқытылуынакөңіл бөліп, ... ... ...  ...  ауыз  әдебиетін  пайдаланып,өзі  де  ұрпақ  тәрбиесіне  ...  ...  ...  ...  Сол   ...  ...  ...  жазба  әдебиетінің,  әдеби  тілінің   ... бірі  ...  ...  тың  тақырыптар  әкеліп,  озық  ойларенгізді.Оның мазмұнды да ... әсем ... ... ...  әңгімелері,мысалдары  қазақ  әдебиетінің  тарихында  ...  орын  ...  Осы  ... ... балалар  әдебиетінің  негізін  салушы  Ы.  Алтынсариннің  тілтазалығы үшін күрескерлігі, педагогикалық ілімнің тұңғыш кемеңгері  ... ... ... оқу ... ... іс ... тұңғыш рет  қолғаалған  Ы.  Алтынсарин  ...   оның   ...   ...   ...   ілгеріжалғастырып,  дамытушы  ірі  ғалым,  көсемсөз  шебері,  әдебиет   зерттеуші,тюрколог, ... ... ... ... ... ...  ... аталған А. Байтұрсынұлы саналы ғұмырын білімге  арнап,  ...  үшін  ...  ...  барынша  жеңілдеткен   ғұлама.   Ол   қазақдаласындағы білім берудің, мектептердің жайын,  бала  ...  ...  ... тек ... ... ғана ...  ...  өзінің  бар  ықыласыноқу мен білім әдістеріне аударып, осы  жолда  мол  қазына  қалдырған,  ... ... ... ... ... диқаншысы қырға шықтым,Көлі жоқ, көгалы жоқ - қорға шықтым.Тұқымын адамдықтың шаштым, ... ... құл ... ... ... ... еткен ісім,Ойлайтындар мен емес бір күнгісінЖұрт ұқпаса, ... ... ... ... ... ... деп, айтатын Ахмет Байтұрсынұлы - ұлттық  деңгейде  дәріптелуі  тиісұлы ұстаз. Ол  ...  ...  ...  ...  мен  ...  авторы,соныдан із салған жаңашыл ағартушы ғалым. А. Байтұрсынұлының  жазған  мектепоқулықтары 1914 ... ... 1928 ... дейін пайдаланылып  келді.  Оданкейінгі күндері де, бүгінгі күні де ғалымның еңбегі еш ескірген емес.  ... ... ... ... Байтұрсынұлының  «Әліпбиімен»  ашып,  анатілін Байтұрсынұлының «Тіл құралы», «Оқу құралы» арқылы оқып үйренді.Ы. Алтынсарин балаларды  оқуға  ...  «Бір  ...  ...  ... оқылық!»,  деп  бастаса  А.  Байтұрсынұлының  «Оқу  құралы.  Қазақшаалифба» ... 1912 жылы ... ... ... «Би исми  иллаһи  рахманирахим!», деп Құран сөзімен ... Одан соң ... бұл жол басы ... ... ... қаралық та!Бұ жолмен бара жатқан өзіңдей көп,Соларды көре тұра қалалық па?Даналық өшпес ... ... ... ... ... ... та!»,  ...  насихаттық  жыры  жазылады.Тағы бір өлеңінде:«Балалар, оқуға бар, жатпа қарап,Жуынып, киініңдер шапшаңырақ.Шақырды тауық мана ... тұр ... күн ... ... өлең шумақтарымен балаларды мектепке, оқуға шақырады.Деректерге сүйенсек,  ұлт  ұстазының  «Тіл  құралы»  жиырма  бес  ... жеті рет ... ... ... Сондай  ақ,  қазақ  мұғалімдері  ... ... ... ... мың ... «Оқу ... елу мың  ... құрал» бірінші жылдық – отыз бес  мың,  «Тіл  ...  ...  ...  ... бес мың, ...  мысал»  бес  мың,  «Маса»  кітабы  бес  мың  данаментаралған екен. Бұдан басқа  ...  ...  ...  астары»,  «Сауаташқыш», «Әдебиет танытқыш» секілді бірқатар оқулықтары да бары белгілі.Арнайы оқулықтар тапшы болып тұрған тар заманда ...  ... төте жол ... ...  А.  Байтұрсынұлының  еңбегі  орасан  зор,білімге талпынған қазақтың да сол еңбектерден алған пайдасы мол  ...  ... ... қай ... да  сол  ...  тек  қазақ  арасында  ғанаемес, көршілес елдерде де ... деп ... Орыс ...  өзі  ... ...  ...  ...  орнын  ғылыми  дәлелдермен  жазыпқалдырған. Мәселен, 1929 жылы орыстың  ...  ...  ...  ...  ...  ...  баспасында  А.   Байтұрсынұлытуралы:  «Байтұрсынов  является  и  ...  ...   ...   ... Он – ... ... казахского языка, основоположник  егограмматики и основатель теорий казахский литературы», деп жазады.А. Байтұрсынұлының қазақ тілінің ... ...  ...  ... білімдегі көп істі біршама жеңілдетіп,  осы  бағыттағы  алға  ...  ...   ...   ...   қалыптастыруда   қазақ   тілініңмүмкіндіктерін кеңінен  пайдаланған  ғалым  бүгінгі  ...  ...  ... ... ... ...  ...  берді.  Қарапайым  мысал  ретіндеайтсақ – зат ... сын ... сан ... ... ...  үстеу,  шылау,  лепбелгісі, сұрау  белгісі  секілді  тіл  ғылымының  терминдерінің  ...  ...  ...  ...  Әйтпесе,   оған   ...   Ы.   ... ... ... ... (имя  ...  «затмақұлықтың аттары» (имя прилагательное), «есеп  аттары»  (имя  числительное)деген секілді түсіндірілген екен.А. Байтұрсынұлының бала оқыту ... ...  де,  ...  ... ол көтерген проблемалар да бүгінгі  күні  өзектілігін  жойған  жоқ.Қайта, соңғы кездері ұлт ұстазының  ...  ...  ...  ... ... сезіледі. Бұл тұрғыда қазақ балаларына өзінің ана  тіліндебіліммен сусындату мәселесінің де маңызы зор  болмақ.  А.  ...  ... ... материалдық базасы мықты болып тұрған орыс  мектептерініңқазақ балалары үшін келтірер пайдасы шамалы екендігін ашық айтады.  «Олардыңпайдасын кемітіп ... бір ақ ... ... орысқа аударамыз деген  пікірбәрін бүлдіріп отыр. Сол школалар арқылы қазақ тілін жоғалтып,  орыс  тілінетүсіреміз дейді. ... үшін ...  ...  балалар  ана  тілімен  оқымай,орыс тілінде ... ... ана ...  ...  да  орыс  әрпімен  оқысындейді», дей келе, бұндай ...  ...  ...  ...  мектеп  әуелімиссионерлік пікірден, политикадан алыс боларға ... яғни  ...  ...  ...  ...  пікір,  суық  қолдан  тыныш  болуы  тиіс»,  дейді   А.Байтұрсынұлы. Шындығында, ... осы ... ... күш ...  ...  ...  де  осындай  пәннің  де  ...   ...   ... ...  өз  ана  тілінде  білім  алуының  маңызын,  пайдасынтүсіне  отырып  күрес  ...  Ал  ...  ...   ...   ... хал де сол ... ... та алшақ та емес.  Өйткені,  бүгінгіқоғамда орыс тіліндегі  білім  ...  ...  ...  ...  ...  анатілінде  оқытудан  бас  тартып  жатқандар  да  баршылық  қой.  ...  ... өзге ... ... әлі де сақталып отыр.Ал оқулық сапасына келер болсақ, бұл өз алдына жеке  әңгіме.  Дегенменде,  бұл  ...  да  Ахаң  ...  сара  ...  ...  бар  ... ал бұны  қайта  жаңғыртудан  тек  ұтарымыз  хақ.  Бір  ғана  ... А. ... бала  ...  ...  ...  ... қызықтырып, ынталандырып,  баурап  әкететін  тұстарына  көбіреккөңіл бөлген. Ғалымның пайдалануға үгіттеген дағдыландыру, сынау,  ...  ...  да  ...  Оның   ...   ...   да   нұсқаәңгімелерін, мысалдарын оқуға оқушылардың өзі  құлшына,  қызыға,  құныға  дакірісетіні кәміл. Ахаңның  ...  ...  ...  ...  ... бала ... мәдениетіне  де  ерекше  әсер  етеді,  қанымызда  баршешендік өнерді жаңғыртады. Осы тұрғыда ... ... ...  ...  ... әдістері әлі де өзекті болып табылады. Мақал мәтелдер, аталы  сөздергекеңінен иек ... ... ...  бүгінгі  күні  жетіспей  тұрғаны  рас.Мысалға алатын болсақ, ауылдағы ата  мен  әжесінің  ...  ...  ... тілі ... ...  ...  қалалық  ортада  өскен  баланың  қазақшаәңгіме айтуы сондай шолақ көрінеді. Сол екі басқа ортада өскен, бірақ  ... ...  ...  ...  ...  ...  тексерсеңіз  бұған  анық  көзжетеді. Бұл да ...  ...  ...  ...  мысалдардың,  аталы,шешендік сөздер үлгілерінің  жетіспеушілігінен,  жастайынан  ... ... ... бір ... ағамыздың «Қазіргі  қалада  тіпті  қазақшаоқыған балаға «беті табақтай» деп сөз айтсаң түк ... Оған  ... үшін ... компьютердің  мониторындай»  деп  сөйлеу  керек  екен»  депкейігені де осындай кемшіліктерден ... ... деп  ...  Тағы  ...  Бір  ...  ...  немере  інісі  балабақшада  және  өз  ... ...  тек  ...  ...  ата  әжесімен  үнемі  қазақшасөйлеседі екен. Қазақша мен орысша әбден араласып, миы ашыған  болуы  ... ол ... «Мен осы дәл ... қазақша сөйлеп отырмын ба,  жоқ  орысшама?», деп күңіреніп тұрып сұрайтын көрінеді. Мұның өзін  баланың  жастайынанжетілуінің ... ... ... деп ... ... Сондықтан да,  А.Байтұрсынұлы ілімдерін, соның ішінде бала оқыту  ...  ...  ... мәнісі зор болатын еді.Бір сөзбен айтқанда, Ы. Алтынсариннің де А. Байтұрсынұлының  да  қазақхалқы үшін, ... оқу ... ісін  алға  ...  үшін  жасаған  еңбегіорасан зор. Сондықтан да осыншама  сарқылмас  мұраны  мирас  етіп  ... ... ... алғаш  мектеп  табалдырығын  аттаған  тұстанбастап таныстырудың мәнісі де үлкен.  Кезінде  «Оқы,  оқы  және  оқы»  ... ... ... ... ... есіктері ашылмайтындай еді.  Ал  қазақбалалары үшін  осы  екі  ...  ...  ...  неге  ...  ... Әуезов А. Байтұрсынұлы туралы: «Бір  басында  сан  салалы  ... ... ... ... ... ...  мол  тартыстығұмырында қараңғы қалың елін жарқын болашаққа сүйреуден басқа бақыт бар  депбілмеген ірі  ...  ...  ...  ...  деп  ...  баға  ... да ұлттың  рухани  көсемдері  шын  мәніндегі  көсемдер  деңгейіндеұлықталуы тиіс.  
        
      

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Жеке тұлғаның қалыптасу философиялық негізі9 бет
Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері56 бет
Қонаев дінмұхамед3 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
5-7 сынып оқушыларына технология сабақтарында ағашты өңдеудің әдістемесі69 бет
8-сынып оқушыларына сәндік-қолданбалы өнерді оқытуда дәстүрлі мәдениетке баулу77 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
«Экономикалық ақпарат жүйелері артықшылық үшін қолданылатын ақпараттық технологияны пайдалану"8 бет
А. Байтұрсынұлы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь