Шығындар және олардың баға қалыптастырудағы рөлі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I КӘСІПОРЫННЫҢ ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

1.1 Кәсіпорынның өндіріс шығындары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.2 Өндіріс шығындарының төмендеуінің негізгі бағыттары ... ... ... ... ... .10
1.3 Өндіріс шығындары туралы концепциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12

II «ГЕРМЕС» ЖШС ӨНДІРІСТІК.ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІ МЕН ӨНІМДІ ӨТКІЗУДІ ТӨМЕНДЕТУ ФАКТОРЛАРЫН ТАЛДАУ

2.1 «ГЕРМЕС» ЖШС өнімді өндіруге және өткізуге кеткен шығындарын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2 «ГЕРМЕС» ЖШС.нің өндірістік шығындарының өзіндік құнын
Талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19


III. ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРДЫ ТӨМЕНДЕТУДІ ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... 26

3.1 Өндірістік шығындарды төмендетуге шетелдік тәжірибелері ... ... ... ...26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Кәсіпорындар өз өнімдерін нарыққа шағару ұмтылысы мен қабілетін анықтайтын маңызды факторлар - өндіріс шығындары болып табылады. Кез–келген тауарды өндіру–шығындарды талап етеді, ал бұл шығындардың да өздерінің белгілі бір бағалар болады.
Фирманың нарыққа ұсынғысы келетін өнімінің саны бір жағынан, сол өнімдерді өндіргендегі шығындар мен ресурстарды тиімді пайда алуға байланысты болса, екінші жағынан тауардың нарықта өндірілетін бағасына байланысты болады. Жетілген бәсекелестік жағдайында фирмалар өздері өндірген өнімдердің бағасына әсер ете алмайды. Сондықтан нарықтық экономикадығы фирманың тиімді жұмыс істеуі үшін, өндіріс шығындарын азайту керек.
“Өндірістік шығындар және өнімді өткізу” атты тақырыбы оның қажеттілігіне байланысты таңдалды. Бүгінгі таңда Қазақстанның нарықтық экономикаға өту жағдайында кәсіпорынның шығындары және оны азайту туралы мәселелер әкімшіл - әміршіл жүйедегіге қарағанда аса маңызды болып отыр, нарықтық экономика әр кәсіпорынның пайда табу мақсатында өзінің мүмкіндіктерін өте тиімді пайдалануына түрткі болады. Қазіргі кезде кәсіпорын қаржылық тәуелсіздікке, өнімді өткізуден түскен ақшаны тиімді бөлуге, түскен пайданы тиімді жұмсауға иелік етеді пайданы алмастан бұрын шығындардың барлық түрін және азайту жолдарын талдауы керек. Тек осындай жағдайда ғана пайда алдық деп нақты айтуға болады.
Шығындар қалыптасу сферасы мен айналымы бойынша ерекшеленеді. Өндірістік шығындар сауда, транспорт, сақтау шығындары, ал құнға қосылуы бойынша толық және бөлшек болып жіктеледі. Өндірістік шығындарды өндіріс деңгейінде өзіндік құн деп те атайды. Сондай – ақ фирманың табысқа жетуі өзіндік құнның бірнеше себептер бойынша қалыптасуына байланысты.
1. Өнімді өткізу және өндірістік шығындар сату бағасын, бәсекелестік бағаны анықтаудағы басты элемент болып табылады.
2. Өзіндік құн туралы ақпараттар өндірісті және шығындарды басқару мен болжау кезінде пайда болады.
3. Өзіндік құн есепті кезеңнің аяғында материалды есептеулар жүргізгенте сальдоны анықтауда қажет болады.
Өзіндік құн өндірістік шығындардың қосындысын және өнімді өткізуді білдіреді.
Кәсіпорынның өндіріске, өнім өндіруге, сатуға кеткен шығындарын талдау барысында ЖШС «Гермес» кәсіпорнының шығындарын талдау негізінде мысал келтіріп өттім. Бұл кәсіпорын негізінен тағам өнімдерін шығарады. Сондықтан бұл кәсіпорын үшн аталған өндіріске, өндіруге, сатуға кеткен шығындарды тиімді басқарудың маңыздылығы зор болып табылады. Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын “Шығындар және олардың баға қалыптастырудағы рөлі” деп алдым.
1) «Кәсіпорын экономикасы», оқу құралы. А.Қ. Мейірбеков, Қ.Ә. Әлімбеков. Алматы 2008 ж
2) «Кәсіпорын экономикасы», оқу құралы. Қабылбеков М. Т
3) Бочаров К. «Корпоративные финансы»
4) «Қаржы есебін талдау» , оқу құралы. Алматы 2002 ж
5) Волков О.И., Скляренко В.К. Экономика предприятия: Курс лекций. -М.: Финансы и статистика, 2001 – 280с.
6) Стоянова Е. С. Финансовый менеджмент: теория и практика. – М.: “Перспектива”, 1996.
7) Горфинкель В.Я., Купряков Е.М. Экономика предприятия. М: Банки и биржи, 1996г.
8) Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.
9) Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
10) Шуляк П.Н. Финансы предприятия. – Москва, - 2000 г.
11) Любушкин Н.П. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия. Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.
12) Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi, 1998.
13) Нурсеитов Н. А., Нурсеитов А. А. Финансовый менеджмент. – А, 1996.
14) Ковалев А. И., Привалов В. П. Анализ финансового состояния предприятия. – М, 1997.
15) «АДАЛ» АҚ-ның 2008-2009 жылдардағы «Жылдық қорытынды есебі» - www. railways. kz сайты.
16) Журнал. «Пищевая и перерабатывающая промышленность Казахстана», Алматы 2006, 2007 годы.
17) Сухова Л.Ф., Чернова Н.А. «Практикум по разработке бизнес-плана и финансовому анализу предприятия». – М.: Финансы и статистика, 2001 г.
18) Экономический рост предприятий РК. Сборник научных трудов – Алматы: «Экономика» 2009г.
        
        ЖОСПАРЫКіріспе........................................................................................................................3I   Кәсіпорынның  ӨНДІРІС шығындары...........................................41.1 Кәсіпорынның өндірісшығындары............................................................41.2 Өндіріс шығындарының төмендеуінің негізгі бағыттары.....................101.3 Өндіріс ... ... ...  ... ЖШС өндірістік-шаруашылық қызметі мен өнімді өткізуДІТӨМЕНДЕТУ ФАКТОРЛАРЫН ...  ... ЖШС ... ... және ... кеткен шығындарынталдау................................................................................................................152.2 «ГЕРМЕС» ЖШС-нің өндірістік шығындарының өзіндік құнынТалдау...............................................................................................................19III. Өндірістік шығындарды төмендетудІ жетілдіру ............263.1 Өндірістік шығындарды төмендетуге шетелдіктәжірибелері...............26Қорытынды................................................................................................................30Қолданылған ... өз  ...  ...  ...  ұмтылысы  мен  қабілетінанықтайтын маңызды ... - ... ... ... ...  ... өндіру–шығындарды талап  етеді,  ал  бұл  шығындардың  да  ... бір ... ... ... ... ...  ...  саны  бір  жағынан,  солөнімдерді  өндіргендегі  шығындар  мен  ресурстарды   ...   ...   ... ...  ...  ...  ...  нарықта  өндірілетін  бағасынабайланысты  болады.  Жетілген  бәсекелестік   жағдайында   фирмалар   ...  ...  ...  әсер   ете   ...   ...   ... фирманың тиімді жұмыс істеуі үшін, өндіріс  шығындарын  азайтукерек.“Өндірістік  шығындар  және  ...  ...   атты   ...   ...  ...  ...  Бүгінгі  таңда  Қазақстанның  нарықтықэкономикаға өту жағдайында кәсіпорынның шығындары  және  оны  ...  ... ... - әміршіл жүйедегіге қарағанда  аса  ...  ...  ...  ...   әр   ...   пайда   табу   мақсатында   өзініңмүмкіндіктерін  өте  тиімді  ...  ...  ...   ...   ... ... тәуелсіздікке,  өнімді  өткізуден  түскен  ...  ... ... ... ... ... иелік етеді  пайданы  алмастан  бұрыншығындардың барлық түрін және азайту жолдарын  талдауы  ...  Тек  ... ғана ... ... деп ... ... ...  қалыптасу  сферасы   мен  айналымы  ...   ... ... ... транспорт, сақтау  шығындары,  ал  ...  ... ... және ... ...  ...  Өндірістік  шығындарды  өндірісдеңгейінде өзіндік құн деп те атайды. Сондай –  ақ  ...  ...  ... ... бірнеше себептер бойынша қалыптасуына байланысты.1. Өнімді өткізу және ... ... сату ... ... ... ... ... болып табылады.2. Өзіндік құн туралы ақпараттар өндірісті және шығындарды ... ... ... ... ... Өзіндік құн есепті кезеңнің аяғында материалды есептеуларжүргізгенте сальдоны анықтауда  қажет болады.Өзіндік құн өндірістік ... ...  және  ...  өткізудібілдіреді.Кәсіпорынның  өндіріске,  өнім  өндіруге,  сатуға   кеткен  шығындарынталдау ... ЖШС  ...   ...  ...  ...  ... ... өттім. Бұл  кәсіпорын  негізінен  тағам  өнімдерін  шығарады.Сондықтан бұл кәсіпорын  үшн  аталған  ...  ...  ...  кеткеншығындарды тиімді басқарудың маңыздылығы зор болып табылады.  Сондықтан  менкурстық жұмысымның тақырыбын ... және  ...  баға  ... деп алдым.Экономикалық шығындар  –  фирмамен  жүзеге  асырылатын  ... ... ... – ақ ...  бір  ...  ...  басқа  өндіріс  орнынқолдануға тиісті, ресурстарға деген ішкі шығындар.I  Кәсіпорынның  ӨНДІРІС ... ... ... ... деп тек жабайы шығындар емес,  нарықта  құн  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  өнім  өндіріпөткізілетін өндірістік ресурстарды пайдаланудың ақшалай көрінісі.Өндіріс шығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары болады.Біріншіден, әлеуметтік – ...  ...  ...  ...  және  ...  ...   ...   бөлінеді.   Қоғам   бағытынаншығындарға дайын өнімнің құнына көшкен жанды  еңбек  және  зат  ...  ... ... ... ... ұдайы өндіріс процессінің нәтижесі болып  табылады.Бұл  кәсіпорынның   өндірісте   тұтынылған   құрал-жабдықтары   мен   ... ... ... ... ...  экономикалық  және  бухгалтерлік  болыпбөлінеді.Бухгалтерлікке - өнімнің белгілі мөлшерін  өндіруге  нақты  жұмсалғанөндіріс  ...  ...  ...  Бұл  ...  ...   ...   ...   бағаланады.   Кәсіпорын   шығындары   бугалтерлік   жәнестатистикалық есеп беруде ... ... құны ... ... өнімнің өзіндік құнына қысқаша тоқталып кетсек. Кәсіпорынның іс-әрекетіндегі басты көрсеткіштерінің бірі - ... ... ... Бұл  өнімдіөндіруге  және  оны  сатудағы  ақшалай  нысанында  көрсетілетін  ... ... ... ... ... ... экономикалық мазмұны  –  жұмсалған  шығындардың  орнынтолтыру және соның есебінен  өндірілетін  барлық  ...  жай  ... ... ...  және  жұмыс  күштерін  қамтамасыз  ету.  Осыарада,  кәсіпорынның  ...  ...  ...  ...   ... материалдық ресурстардың құны, еңбекақы –  бұл  шығындардың  бастыстатиялары.Сонымен  қатар,  ...  бір  ...  ...  да  шығындарды  іскеасырады: өздерінің  қызметтеріне  сыйлық,  ...  ...  ...  төлеу,әлеуметтік обьектілерді ұстау, бюджеттен  тыс  қорларға  ...  ... – бұл ... ... ... ... ... құн тиімділіктің мынадай маңызды  көрсеткіштері:  пайда  жәнепайдалылығының  ... мен ... ...  ... ...  ...  ... функцияларымен анықталады.1.Өзіндік құн өнім құнының кең бөлігі болып табылады.  ...  ... ... құны ... өндіріс қаражаттарын жұмсауды қамтамасыз етеді.2.Өзіндік құн көтерме  сауда  ...  ...  ...  ... оның ... ... бағаның құрылуына негіздеме бола  алмайды.3.Өзіндік құнның негізінде ... ... ...  ... ... ... ... сай екендігін есептеу.Бұл  айтылғандардан   өнімнің   өзіндік   құнына   ...   ...  ...  ...   болмайды.   Өзінік   ...   ... ... бар  және  қатысы  жоқ  ...  ...  ...  ...  ...  жағдайлар,  оның  ішінде  ...  ...  және  ...  ...  ...  шикізатқа   баға   деңгейі,   отын,жабдықтар, электроэнергия, көлік тарифтері және ... 1 - ... ... қызметтердің, жұмыстардың өзіндік құны|1  |Шаруашылық субьектісінің басқа заңды және    |801         |221, 920   ||   ... ... ... ...       |            |           ||   ... ... ... құны         |            |           ||2  ... сату үшін ... ... ... ...         |222        ||   ... жеке ... сатқан тауарларының   |            |           ||   ... құны                                 |            |           ||3  ... ... ... ...     |803         |900        ||   ... ... ... ... –   |            |           ||   ... ғылыми-зерттеу және геологиялық     |            |           ||   ... ... ... құны             |            |           ||4  ... ... мен ...          |804         |900        ||   ... ... ... өзіндік құны     |            |           ||5  ... ... ұзақ ... ... |805         |221-226    ||   ... негізгі құралдардың өзіндік құны      |            |           ||6  ... ... ... ... және    |806         |900        ||   ... ... ... ...        |            |           ||   ... ... құны                      |            |           ||7  ... және жеке тұлғаларды сақтандыруы       |807         |431, 432,  ||   ... ... ... ...   |            |441, 451,  ||   ... ... Оларға: төлеген         |            |452, 687   ||   ... ... ... ... |            |           ||   ... ... ... кездегі           |            |           ||   ... ... ... ...    |            |           ||   ...                                      |            |           ||8  ... ... соғында «сатылған тауарлардың, |571         |801-808    ||   ... ... ... ...       |            |           ||   ... шоттары «жиынтық табыс немесе зиян»  |            |           ||   ... ...                            |            |           ... шығындарының экономикалық түсінігі ресурстардың  сиректігіндежәне оларды ... ... ...  ...  Тауар  өндіру  үшіналынған  ресурстардың экономикалық шығындары, оларды өте қолайлы  ... ... тең ... ... ... және айқын емес шығындарға  бөлінеді.Айқын шығындар деп  өндіріс  факторлары  мен  жабдықтаушыларға  ... ... ... ...  ...  ...  шығындар  аталады.  Бұлардыңболуы  ресурстарды   тыстан   ...   ...   ...   ... ... ... көлік шығындарын төлеу т.б.Айқын  емес  шығындар  деп  өндірісте   ...   ...   ...  ...   құнын   атайды.   Мысалы,   ғимараттарды   жалғабермегендіктен  түспеген  пайда.  ...   ...   ...   ... ... ... түр-түрге бөлудің көп классификациялық белгілеріболады.Кесте 2 - Өндіріс немесе ... ... ... белгілері          ... ...             ... ...             ... экономикалық элементтері||                                    ... ... ... баптары||Өзіндік құнның баптары              |                                    ||                                    ... және ... ...        ... ...               |Бір ... ... жанама    ||Құрамы бойынша                      |                                    ... ... ... ...      |Тікелей және ...                 ... ...                      ... , ... тыс         ... процесіндегі ролі           |                                    ... ... ... сай         ... және ... емес       ||келетіндігі                         ... ...        ... енгізу мүмкіншілігі        |Тұрақты және өзгермелі              ... ... ...            ... және ...             ... болуының кезектілігі          ... ... ... дайын||Дайын өнімге қатынасы               ... ...                      ... ... ... ... және өзгермеліге бөледі.Тұрақты шығындарға – осы мерзімде  өндіріс  пен  өткізудің  ... ...  емес ... Тұрақты шығындардың графикалық  бейнесінабсцисса бөлігіне параллельді түзу сызық ... ... ... ... ... заем ...   төлемдер,   ренталық   төлемдер,   ...   мен    ... ... бір ... ... ... ...  жоғарыдәрежелі басқарушылары мен болашақта еңбек ететін мамандардың еңбекақысы.Тұрақты шығындардың ...  және  ...  ...  деп  екі  топқабөлуге болады. Қалдық шығындарға өндіріс  пен  өткізу  белгілі  бір  уақытқатолық   ...   ...    ...    ...    ... бір ... жатады. Старттық шығындарға өндіріс  пен  өткізудіңқайта басталуымен байланысты жұмсалатын, тұрақты  шығындардың   бір  ... ...  осы ... ... өнімді өндіру мен  өткізумөлшерімен  жалпы  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... қуатқа,  көлік  қызметтеріне  жұмсалатын  шығындар.  Өнімтіпті өндірілмесе де тұрақты ... ... ... Ал ...  ... ... ... өзгерте отырып, болжап, басқара алады.Өндіріс  пен  сату  ...   ...  ...  ... Мұнда үш жағдай болуы мүмкін:1.Өзгермелі шығындар пропорционалды болады,  егер  олар  салыстырмалыөзгеруі, өндірістің  көлемі  мен  ...  ...  ...  ... Егер ... ... өсуі, өндіріс көлемінің салыстырмалыкөбеюінен аз болса, онда дегрессивтік ... ... ... ... прогрессивтік өзгермелі болады,егер өзгермелі шығындардыңөсуі өндірістің көлемінен артық болса.Кәсіпорынның жалпы шығындары деп ТС –  оның  ...  және  ... ... ... жаңа ... бірге, жалпы шығындар  өзгермелі  шығындардыңсомасындай ... өсіп ... ... ...  ...  ...  шамасын  белгілейтіншығындардың көлемі  көп  болады,  мысалы,  шикізатқа  негізгі  және  ...  ...  ...  ...   ...   ...   жекелегентүрлеріне шығындар, т.с.с.Өзгермелі шығыстардың жауап ретіндегі  коэффициенті  өндіріс  көлемінөсіру  немесе  төмендету  шешімдерін   ...   ...   ... ... есеп ... шешуші шығындар деп  атайды.  Шығыстардыңбасқа  ...  ...  ...  ...  ...  ...  кәсіпорынныңәкімшілігінің  және  қорғаушыларының  жалақысы,  ...  ...   ... үшін төлемдер және т.б.  өйткені  ...  ...  ...  ... ... ... әсер ... Олар  кәсіпорынның  тек  қызмет  етушарты болып табылады. Бұларды шешім қабылдайды  белгілемейтін  шығыстар  ... ... ... қысқа және  ұзақ  мерзім  болып  бөлінеді.  ... ... ... ... ... ... егер жұмыстан  босатумерзімі жұмыскерлер үшін 1апта  болса,  онда  ...  ...  ... үшін ... және одан артық. Егер уақыт мерзімін 1жыл деп  алсақ,онда еңбек үшін төлем шығындарының барлығы өзгермелі болады.Тұрақты шығындар шарттық қарым-қатынастар ...  ...  ... мән  ...  ...  және  өзгермелі  деп  бөлуден  ...  ...  ... ... олардың  тәртібінің  сипаты  шешімқабылданған ситуатциядан тәуелді деп тұжырымдалады.Бірақ барлық өзгермелі шығындар өндіріс көлемі туралы ... ... ал ... тұрақты шығындар әсер етпейді деген дұрыс емес.  Бір  түргежататын шығындардың ... әр ...  ...  ...  Шешімдер  қабылдаудыңбелгілі ситуациясында өзгермелі көп, ал басқа  ситуацияда  тұрақты  шығындаркөп ... ... Осы ... ... ... өзгермеліге  жата  ма  дегенсұрақтың жауабы екі факторға тәуелді болады:  Кезең  ...  ... ... ... ... үшін өнімнің бірлігін шығару үшін жұмсалған  шығындар,  ... ... ... ... өте маңызды.Орташа шығындар АТС – бұл  ...  ...  ...  жұмсалатынжалпы шығындар.Ұзақ мерзімде кәсіпорынның масштабының және  оның  ...  ... ... ... ... оң  ...  ...  теріс  шамада  болуымүмкін.  Әдетте,  ұзақ  мерзім  кезеңінде  шығындар,  кәсіпорынның  кеңеюінесәйкес, ... ... ... ... ...  кейін  қайтадан  өседі.Бұл жағдай қайтарымның кему заңымен емес,  өндіріс  масштадының  өсуінің  оңнемесе теріс ... ... оң ... шығарылым өсуіне сәйкес фирманың ұзақ мерзімдікорташа шығындары кеміегнде орын ...  ...  ...  ...  өнімнің   көлімінің   өсуінебайланысты  ұзақ  мерзімдік  орташа  шығындар   өскен   ...   ...  ...  ...  ...  ...  себебі  –  фирманың  әртүрлібуындарының қызметін реттеуге ... ... ...  ...  Басқарушыаппарат өсіп кетеді,  жоғары  дәрежелі  басқарушылар  өндірістік  проценттеналшақтанады. Бұл ...  ...  ...  ...  ... және үстеме шығыстарын өсіреді.Дағдарыс кезінде, бәсекелік сайыста  ірі  фирмалардың  өміршеңдігініңмүмкіндігі жоғары болады.  ...  ...  ...  ...  болуы  үшінбұлардың қолданатын мүмкіндіктері мол болады.Егер ұзақ  мерзімдік  орташа  шығындар  шығарылым  ...  ... онда ... ... ... тұрақты болады.Кәсіпорынның тиімділігінің барынша төмен көлемі, фирмаға өзінің  ұзақмерзімдік  орташа  шығышдардың  барынша   ...   ...   ... ең аз ... ... туралы сұрақ қаралғанда тек  орташа  шығындармен  ... ... ... ... ... шығындар МС – бұл өнімнің қошымша бірлігін өндіру үшін  қажеттіқосымша шығындар.Егер өнімнің қосымша ... оның сату ...  ...  ...  ...  шығындар  өнімнің  бағасымен  теңдескенше,  фирма  ...  ... ... ... азаюы мүмкін, бұл өндіріс масштабының  өсуітабыстылықты өсіретінҚорларды бағалау үшін шығындарды жіктеуӨнім шығындары дайын өнім ... ... Бұл ... ...  ...  ...  ...  және  өндірістік  жанама   шығындаржатады.Мерзім  ...  сол  ...  ғана  ...   ...   қалдық   құнғақосылмайтын шығындарды айтамыз. Бұл шығындарға  сату  және  ... ... ...  ...                                        ... - Өндірістік және өндірістік емес шығындар1.2 Өндіріс шығындары төмендеуінің негізгі бағыттарыШығындарды жүйелі  түрде  төмендету  –  ...  ...  ... ... ...  құралы  болып  табылады.  Нарықтық  экономикажағдайында залалды кәсіпорындарды қаржылай қолдау қағидаға жатпайды.Ұлттық   ...   ...   ...    ...    ... мына төмендегі негізгі бағыттарын айтуға болады:• ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін пайдалану ;• ... және ... ... ... экономикалық процестерді мемлекет тарапынан реттеу.Ғылыми-техникалық прогрестің  жетістіктерін  іске  асыру  –  бұл  біржағынан өндіріс ... ... және ... оның  ішінде  отын-энергияресурстарын  көптен-көп   пайдалану,   ал   ...   ...   ...   ... жаңа технологиялық процестерді іске асыруШығынның белгілі бір мөлшерін  ...  ...  ету  –  ... әр ... ... ... ... басты талап осы болып  отыр.Тек  қанша  өнім  өндіргенін   ғана   емес,   оны   ...   ...   ... да ... зор. ... ... қойылуы мынаны  аңғартады:шикізат пен материалды жұмсай  отырып  ...  ...  мен  ... ... ... ... бөлігін неғұрлым көп  өнім  алуға,  әрбірстанок  пен   ...   ...   ...   өсіруге,   шығындарынбұйымдардың өзіндік құнын төмендетіп,  кәсіпорындардың  пайдасын  көбейтуге,өндірістің тиімділігін арттыруға жету керек.Егер  ...  ...  ішкі   ...   ...   ... ... бағыттарын қорытындылауға таппыныс жасалса, онда  олардыүш топқа бөлуге болады.  Өндіріс  ...  ...  ...  өндірісқорлардың пайдалануын  жақсартудың,  екіншіден,  айнымалы  өндіріс  қорлардынеғұрлім тиімді пайдаланудың  және  үшіншіден,  ...  ...  ... ... ... ... және ... ұйымдастыруды  жетілдіруге  келсек,  онда  бұлпроцесс ысырапты қысқарту есебімен шығындарды үнемдеумен  қатар  барлығы  ... ... ... яғни ... ... ...  үнемдеу.  Қазіргікезеңде  нақты  еңбекті  үнемдеудің  ...  ...  ...   ...  ...  ...  ...  нәтиже  береді.  Қазіргі  таңдаөндірісті ұйымдастыруды жетілдірудің екі  ...  ...  бар:  ... ... Бұл ... материалдық-техникалық  жабдықтармен  қамтамасызету, оларды экономикалық жағынан ынталандыру  және  т.б.  көптеген  жүйелер.Өндіріс  ...  ...  ...   ...   ... бағдарламалары мен мемлекеттік стандарттар елеулі орын алады.Өнімнің  өзіндік  құнын  арзандату  –  ...  ...  ... ...  обьективті  бейнесі,  экономикалық  заң  әрекетінің  нақтынысаны,  осыған  ...  ...  ...  ...  ...  ...  еңбек   үнеміөнімдірек болып отырады.  Өзіндік  құнның  арзандау  көрсеткіштері  өндіргішкүштердің дамуына ... ...  және  ...  ...  ...  ... ... кемітудің басты факторлары:• өндірістің техникалық деңгейін көтеру;• өндірістің ... ...  ...  және  ...  ... ... және ... ұйымдастыруды жетілдіру;•  технологиялық   процестерді   қуаттылықпен   негізгі   ... ... ...  шығындарды  есепке  алудың  және  өнімнің  өзіндік  қүнынкалькуляциялаудың   нормативтік   өдісін   ...    ...    ... ... ... ... де, оны кіші  сериялық  жәнежекелеген кәсіпорындарда пайдалануға ... ...  ...  ... ... езіндік қүнын  калькуляциялаудың  нормативтік  әдістері  бойыншажұмыстардың технологиялық жәңе нормативтік карталар жасаудан  басталады.  Олкарталарда материалдардын, ... ... жөне өнім  ...  ...  да  ...  ...  Нормативтік  карталардын  негізінде  өнімбірлігінің нормативтік өзіндік құны көрсетілген нормативтік  калькуляцияларыбойынша  ...  ...  ...  ...  ...   ...   өндірістіктехнологияны, жалақы жөніндегі уақыт пен баға  нормаларын,  материалдар  менсатып алынған шала фабрикаттардың ...  ...  ...  ала  ... ... таза ... қалдықтары, материалдар  мен  сатып  алынғаншалафабрикаттарға  қолданылып  ...  баға  ...  және   ...  көрсету  мен  басқару  ...  ...  ...  ... ...  жөне  ...  ...  өзгеру  тәртібін  рәсімдеп,сондай-ақ  кәсіпорынның  мудделі  цехтары  мен  ...   ... жөне ... да ... мен ... ... ...  төртібінретгеу  аркылы  жүзеге  асырады.  Нормативтік  әдіс  кезінде  ...  ... ... ... ... ... сақтау  жәнеөндіріске босату, цех бойынша ғана ...  ...  ...  ...  жекелегентүрлері бойынша (егер энергия және баска да шығындар тікелей  ...  ... және ... алғанда судың, будың, газдын, электр  энергиясыныңтұтыньшуын анықтау үшін цехтарға  есептегіштер  мен  құрылғыларды  орнатудыңмаңыздылығы ... ... ... әрекет етіп тұрған норма мен оның  ауытқуышығындар есебінде бөліп көрсетіледі. Бұндай шектеулер ендірісті  ... ... ... дер ... жендеуге, ресурстардың  тиімсізпайдаланылуына жол бермеуге септігін тигізеді.Нақты шығындарды нормамен салыстырғанда ресурстардың үнемделуі  немесеартық жүмсалуы, нормадан ауытқуы табылады, ал ол өз  ...  ...   ...   ...   ...   бар    ...  ...  жиынтық  есебі  шығындардың  жиынтық   ... ...  ...  ...  ...  түрлері  немесетобы  калькуляциялау  объектілері  болатындығын,  біртектес  өнімнің   ... ... ... ... ... шығындарды есептеу үщін  ведомостаосыған үксас шоттар ашылады.Машиналар  мен  жабдықтарды  пайдалану  мен   ...   ...   ... (егер үстеме  шығындардың  бұл  тобы  есепте  бөліп  ... өнім ... ... таратады, бірақ ол кезде өнімді әзірлеу  кезіндеқолданған құрал-жабдықтың ... ... ...  ...  яғни  өндіріскеқажет болған машина/сағатының саны  ескеріледі.  Машиналар  мен  ... мен  ...  ...  ...  шығындарды  тарату  кезінде  сметалық(нормативтік) ставкасын ... ... ал ...  ...  бұйымды  өзірлеуүшін   қажет   технология   ...   ...    ...    істегенмашина/сағатының  саны  бойынша,  құрал-жабдықтың  ...   ...   ... ... ... ... және бір ...  жоспарлыөзіндік  құны  бойынша  есептелінеді.  ...  ...   ... ... ... шығару неғұрлым  оңай:  жабдықтардың  жұмысыменбайланысты    шығындар    мен    ...    ...     ...  (колмен  атқарылатын)  жұмыстар  бойынша  бөлек-бөлекалғанда, өндірістік  жұмысшыларының  негізгі  жалақысының  аракатынастарыныннегізінде анықталады. ... мен ...  ...  мен  ... нақты шығындар сметалык ставкалар бойынша  белгіленген  шығындарғатепе-тең дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс арасына белінеді.1.3 ... ... ... ... ... саяси экономия  классиктері  де  айналысқан.  А.Смит абсолюттік шығындар деген түсінік  енгізген,  ал  Д.Рикардосалыстырмалышығындар  ...  ...  ...  ...  ...  олар,  бірліккежұмсаған  орташа  қоғамдық  шығындар  деп  ...  ...  ...  ... ... ... үшін не ...  немесе,  саладағы  кәсіпорындардыңбарлығына бірдей орташа шығындар көлемі  қандай  шамада  болады.  Классиктершығындарды  ...  ...  ...  ...  ...  деп   ... концепция бойынша өндіріс шығындары  капиталиске  тауардыңне тұратыны  көрсетеді:  өндіріс  құралдары  мен  ...  ...  ...  сомасы  болады.  К.Маркс   ерекше   ...   ... ... құрайтын еңбек  шығындарын  –  ақиқат  өндіріс  ...  ... ... ... ... ... бөлу  ...  шығындарына  жәнекапитал шығындарына – бұл капиталистік ұдайы ...  ...  ... ... ... принціптерінің біреуі болып табылады.XIX ғ. соңында бірнеше жаңа концепцилар  пайда  болды.  Маржиналистер(Менгер,   ...   ...   ...   ...   ...   негізделгенпсихолгиялық  құбылыс   болып   табылады.   Олардың   ...   ... ... ...  үшін  ...  ...  соманың  шамасыбелгіленеді. Маржинаналистік экономикалық  теорияда  шығындар  түсінігі  текжеке кәсіпорынға тән жағдай деп  есептеледі.  Осы  ...  ...  ...  ... ... ... ...  теоретик  Ф.  Визер  балама  мүмкіндіктер  шығындарыныңсубьективтік ...  ...  Осы  ...  ...  ...  ...  басқаша  пйдаланғанда  өндірілген   өнімдерден   ... ...  ...  ...  тең  болады.  Австралиялық  мектептіңөкілдерінің  ...  ...  ...  ...  ... ... барынша  төмендету  (минималзация)  теориялары  пайдаболды.Шығындардың   институционалистік   теориясының   көрнекті    ... және Джон ...  ...  ...  ...  әр  қилы  типтеріниндивидуалдық, қоғамдық,  абсолюттік,  үстеме,  қаржылық,  өндірістік,  ұзақмерзімді және қысқа ... ...  ...  ...  ...  жасалатыншығындар деген ұғым енгізді. Бұған еңбек амалының сапасы  мен  сипаты,  оныңқабілеттілігі және қоғамдағы еңбек бөлінісінің ... ...   ...   ...   ...   оны   ... ... шығындар сомасы дейді.Соңғы жылдары неоинституционалистік  транакциодық  шығындар  ... ... ...  ...  айналыс  шығындары  жатады  –  ...  ...   ...   нарықтық   жағдайды   ұстап   тұру   үшін   ...  ...  ...  ...   ...   ...   ...  К.Эрроу бойынша экономикадағы трансакциондық  шығындар  физикадағыүйкеліспен   ұқсас   дейді.   ...    ...    ...  ...   ...   ...   табылады   дейді.   Ал   оныңартықшылығына айырбас мүшелерінің әрқайсысының ...  ...  ... ... ... ... ... дейді.Iрi  өндiрiстiң  басымдығы  болуы.  Бiр  фирманың  өзiнiң  бiр  ... ... ол ... ... өндiрiсi  максималды  тиiмдiлiктеқызмет етуi, яғни бәсекелес фирмаларға қарағанда  шығындардың  төмен  ... ... жаңа ... ... ...  ...  ...  шығындардыңсомасындай шамаға өсіп отырады. Өндіріс көлемі жиынтық  шығындардың  шамасынбелгілейтін шығындардың түрлері көп болады, ... ... ...  ... материалдарға шығындар, көлік шығындары, қуатқа, табыстың  жекелегентүрлеріне шығындар.Өндіріс шығындарының экономикалық  түсінігі  ресурстардың  ... ... ... ... мүмкіндігіне  негізделеді.  Тауар  өндіру  үшіналынған ресурстардың (қандайы болмасын) экономикалық шығындары,  оларды  өтетиімді пайдаланып өндірген ... тең ... ... ... ...  айқын  емесшығындарға бөленеді. Осы аталған өндіріс шығындарын  түр-түрге  бөлудің  көпклассификациялық белгілері мен түрлері  ...  Оны  ...  1-ші  ... ... 1- Өндіріс немесе экономикалық шығындардың жіктелуі|Классификациялау белгілері          ... ...             ... ...             ... ... ...                                    ... ... ... ... ... баптары              |                                    ||                                    ... және ... ...        ||Технологиялық процесс               |Бір ... ... ...    ||Құрамы бойынша                      |                                    ... ... ... ...      |Тікелей және жанама                 ... ...                      ... , ... тыс         ... ... ролі           |                                    ... жасаудың мақсатқа сай         ... және ... емес       ...                         ... жоспарланбаған        ... ... ...        ... және өзгермелі              ... ... ...            ... және ...             ... ... ...          ... ... шығындары, дайын||Дайын өнімге қатынасы               |өнім ...                      ... ... деп ... ... мен жабдықтаушыларға айқын  ақшаформасындағы төлем түрін алатын  балама  шығындар  аталады.  ...  ... ... алумен байланысты.  Мысалы,  жұмысшыларға,  менеджерлергежалақы төлеу, көлік шығындарын өтеу және т.б.Айқын емес шығындар – ... ...  ...  ...  ...  ресурстардың   құнын   атайды.   ...   ...   ... ... пайда. Бухгалтерлік статикада  айқын  емес  шығындаркөрсетілмейді.Шығындар деп тек ... ...  ...  ...  күн  ...  алғанресурстар  шығындары  аталады.  Шығындар  деген,  ...  өнім  ... ... ...  ...  ...  ...  Өндірісшығындарын жіктеп бөлудің бірнеше жолдары бар:Біріншіден,  әлеуметттік-экономикалық  бағыттан  қарағанда,   шығындарқоғамдық  және  ...  ...   ...   бөлінеді.   Қоғам   бағынатыншығындарға дайын өнімнің құнына көшкен жанды  еңбек  және  зат  ...  ... ... ... ... шығындары ұдайы өндіріс процесінің  нәтижесіболып табылады. Бұл кәсіпорынның өндірісте тұтынылған  құрал-жабдықтары  менжалақы төлемдерінің ... ...  ...  ...  ...  және  ...  ... Бухгалтерлік шығынға - өнімнің  белгілі  мөлшерін  өндіруге  нақтыжұмсалған өндіріс факторларының шығындары жатады.2  ... ЖШС ... ... мен ... ... ФАКТОРЛАРЫН талдау2.1  «ГЕРМЕС» ЖШС өнімді өндіруге және өткізуге кеткен шығындарын  талдауЖШС «Гермес»  1998 жылы ... ... ... ...  ...  ЖШС  ...  сусын  өнімдері  (СОСО-СОЛА,  ПЕПСИ)   нан,   макарон,кондитер,  ...  ...  ...   сүт   ...   ...   ірікәсіпорындар қатарында.Қазіргі таңда кәсіпорында жұмыс істейтін  жұмысшылар  саны  90  адам,соның ішінде негізгі ... ... 60 ... ... ... ... сату бөлімдері кіреді:1. Тоқаш - нан2. Сусын, напиток3. Макарон өнімдері4. Печенье және пряник5. Торт6. Кондитерлік7. Балмұздақ8. Сүт өнімдері9. Ет және ...  ... ... ...  ... шет ...  және  ...  жоғары  сапалытехнологиялық құралдармен жабдықталған.  Кәсіпорын  құрылған  күннен  ... ... ...  ...  ...  ішкі  ...  жүйе  (лаборатория)жұмыс істейді.Кәсіпорын стратегиясы:-   тұтынушыларға   өнімдерді   жеткізу,   толық   ...    ... ... ... ...  зерттеу,  өнім  бәсекелестігін  жоғарылату,  жекетапсырыстарды орындау;- сауда жүйесінің жұмысын бақылау.Фирма саясаты ... ...  және ...  шығындарын  азайту,бұл нарықтың көп бөлігін жаулап алуға көмектеседі.Осы стратегияны ... ... ...  ...  ... маркетинг бөлімі жұмыс істейді. Бұл бөлім фирманың  жарнамасаясатымен айналысады және кәсіпорынның жұмысында жаңа  ...  ... ... ... ... ... ... жоспарымен тығыз байланысты.Шикізат пен құралдарды  жеткізушілер  ЖШС  ...  ... ЖШС ... АМЗ – ... ...  қатар  Новосібірдегі  «Союзпродукт» және тағы басқа ресейлік фирмалар.Кәсіпорын нан, макарон және кондитер өнімдерін ... ... ... ... үшін  ...  ...  ...  бар.Шығарылған өнімді тарату фирманың сауда нүктелері арқылы жүзеге асырылады.Бүгінгі таңда ЖШС ...  ...  250   ...  өнім  ...  Тауар  Алматы,  Астана,   Караганды   қалаларынан   ...  ...  ...  ...  таза  ...  дайындалады.Технологиялық процесстің үздіксіздігі және нан өнімдері мен сүт ...   ...   ...   аяқталмаған    өнім    резервтерінқалыптастыруға  мүмкіндік  бермейді.  Өнім  сауда   ...   ... ... таратылады.Дайын  өнім  сапасын  бақылауды  ...  және  ... ... сай ... ... ... асырады.Жоғары сапалы өнімнің  қажетті мөлшерін және ассортиментін  қамтамасызету   үшін    ...   ...   ...   ...   және   ... тәртібін қатаң  сақтауға  бағытталған   өнімнің  ... ... ... түрі үшін  ... ... ... ... рецептура, дайындау тәртібі  және технологиялықмөлшері анықталады. Технологиялық нұсқаны таңдау кезінде  өнімнің жоғарысапасы және тауарлық түрі ... ... ие ...   ...    ...  болып  қаланың  112  кәсіпкерлері,дүкендері, дүңгіршектері және  басқа  да  ...  ...  ...  ... ... ... өзінің өнімін жеткізеді  және  бірлесіпжұмыс ...  ...  ...  ...  үйі,  ...  ...  ...  «Әйгерім»,  «Нива»,  «Жібек  Жолы»,   «Семей   сауда»дүкендері, ... ... ЖШС  ...  ...  ...  ...  ТПФ  «Арна»,   «Семей–Коонтрог»,   ФК   ...   ... ... LTD.Кез - келген өндірістік  кәсіпорында  өндірістік  шаруашылық  қызметтіұйымдастыру үшін басқарушылық ... ... ... ...   ...  ...  құнды  жоспарлау  және  есептеушығындар    элементі    және    ...    ...     ... ... ...  элементтері:   материалды   шығындар   ...   ... ... мен  ...  ...  отын,  қуат  құны),  еңбектітөлеуге   шығындар.   әлеуметтік   қажеттілікке   шығарулар,   ...   ... ... да ... (өнімнің өзіндік құнына кіретін  материалдыемес активтердің тозуы,  міндетті  сақтандыру  төлемі,  салықтар  және  ... ... ...  ...   шығындарды   топтастыру   ...   ...  ...  ...  қалыптастыру  үшін,  қор  сиымдылығын,   енбексиымдылығын, қуат сиымдылығын,  материал  ...  ...  үшін  ...  енбекақы  үлесі  төмендесе,  ал  ...   ...   ...   ...  ...  деңгейінің  жоғарылағандығын,  еңбек   өнімділігінкөрсетеді. Еңбек ақы төмендейді, егер  де  ...  ...  ...  ...  Бұл  ...  мен  ...  деңгейінің  жоғарлағандығынкөрсетеді. Калькуляция етатьялары бойынша  шығындарды  топтастыру  ресурстарқайда, қандай мақсатпен және қандай ... ... ...  ... ... бойынша шығындардың калькуляциясын қарастырайық:Кесте 2 - 2007 жылға ... сату ... ... ... элементтерініңтопталуы.|Шығын элементтері            |Барлығы                    ...           ||                             ...       |   ...     |                 ||1 . ...                  |8412         |7469,5       |-942,5           ||2. ...  ...      |856          |424          |-432             ... ...              |             |             |                 ||3. Отын және қуат            |987          |753          |-234             ||4. ... ...          |485          |459          |-26              ||5. ... ...          |56,3         |52,7         |-3,6             ||6.      ...      ...             |             |                ...              ... |265          |238          |-27             ...                     |             |             |                ||7. ... ... ...  |             |             |                ... шығындар             |412,8        |289,5        |-123,3          ... ...    ...   |             |             |                ...                     |11474,1      |9685,7       |-1788,4         ||8.   ...       ...   |             |             |                ...                     |546,6        |546,6        |-               ||9. ...     ...      |             |             |                ...                     |375,9        |375,9        |-               ||10.  ...       ...    |             |             |                ...                     |133          |133          |-               ||11. ... құн ...     |12529,6      |10741,2      |-1788,4         ... ...  ЖШС-нің 2007 жылғы «Жылдық қорытынды есебі»ЖШС «Гермес»-де осы сусын сату бөліміте бір тәулік  күні  ...  ...  ...  ...  ...  ...  1  ...  шығындар  келесікестеде көрсетілген:Кесте 3 -2007 жыл тауарлы өнімнің 1 тоннасына ... (мың ... ...           ...                     ...            ||                            ...       |Нақты          |                  ||1 . ...                 |9,34         |8,78           |-0,56             ||2. ...    ...   |0,95         |0,49           |-0,46             ... ...             |             |               |                  ||3. Отын және қуат           |1,09         |0,88           |-0,21             ||4. ... ...         |0,53         |0,57           |0,04              ||5. ... салық         |0,062        |0,062          |-                 ...     ...      |             |               |                 ...             ... |0,29         |0,28           |-0,01            ...                    |             |               |                 ||7. ... құрау бойынша |             |               |                 ... ...            |0,45         |0,34           |-0,11            ...   өндіріс   бойынша |             |               |                 ...                    |12,712       |12,636         |-0,076           ||8.      ...      ...             |               |                 ...                    |0,64         |0,64           |-                ||9.     ...     бойынша |             |               |                 ...                    |0,44         |0,44           |-                ||10.      ...      ...             |               |                 ...                    |0,15         |0,15           |-                ||1 1 . ... құн ...  |13,942       |13,866         |-0,076           ... ...  ... 2007 ... «Жылдық қорытынды есебі»ЖШС «Гермес»  кәсіпорынның   2007   ...   ...   ...   ...  жоспардан  1788,4  мың  теңге  төмен,  ...  ...  ... ... ...  ...  төмендеген.  Өзгермелі  және  тұрақтышығындар   ...    ...    ...    ...    ...    өзгерді:материалды   шығындар,   негізгі   қорлардың   ...   ...   ...  ...  ...  төмендеуі  себебі,  сусын  сату   бөліміібойынша өндірісті орындау жоспары 89,3 % -  ға  ғана  ...  ... ... шығындар жоспардан төмен болды.2.2 «ГЕРМЕС» ЖШС-нің өндірістік шығындарының өзіндік құнын ... ...  өнім  ...  ...  ...  ...  оныңқұрылымы, кәсіпорын  бойынша  толықтай  өнім  ...  ...  ...  ... барлық өндіріске тұрақты шығындар сомасы  есебінен  өзгеруі  мүмкін.Берілген кестеден көретініміз 10,7 % -  ға  шартты-натуралды  ...  ...  ...  ...  ...  толық  орындалмаумен  байланысты   болған,шығындар  сомасы  1788,4  мың  теңгеге  төмендеген.   ...   ... ...  өнім ... әсер етуші факторларды анықтау;-  шығындарды төмендету ... ...  ... асортиментте жоғары сапалы өнім өндірісін кеңейту.2007 жылға ЖШС «Гермес» кәсіпорын бойынша өнімді өндіру және өткізугекеткен ... ... ... 7469,5 / 10741,2 * 100 % = 69,5 ... ... шығарымдармен жұмысшылардың еңбек ақысы: 52,7/10741,2 * 100 % = 0,49 %Негізгі өндірістік қор амортизациясы: 238 / 10741,2 * 100 % = 2,21 ... да ... 10741,2 * 100 % - 27,8 ... өндіру және өткізуге  әсер  ететін  шығындардың  басым  бөлігішикізатқа,    отынға,    ...    ...    ...    ол     69,5     ...   ...    ең    аз     үлесі     ...     ...  ...     еңбек      ақысына      ...      ...    қор ... 2,21 % және қалғаны 27,8 %  басқа  қосымшашығындарға кетті.Кәсіпорында нан сату бөлімінің шығындар ... ... ...  ... ... ... қосымшада көрсетілген (қосымшақараңыз)ЖШС «Гермес» кәсіпорында жоспарлы типтік өзіндік құнының талдауыкелесілерді көрсетеді:1) бөлімтық өзіндік құн, соның ...   ... ... ... ...   ҚҚС - ғынсыз өндіру бағасы бойынша - 2706 мың ... ҚҚС -- ... ... ... отын және  энергия  қуаты-281,9 мыңтеңге;3) өндірістік жұмысшылардың  негізгі  еңбек  ...  ...  ... ... және баға ... - 472,5 мың теңге;4) әлеуметтік салыққа аударымдар - 105,4 мың теңге;5) жинақтау ... ... - 47,3 мың ...  ...  кеткен  шығындар,  жабдықты  күту  бойынша  материалдаршығыны, жабдықты жөндеу бойынша жұмысшылардың еңбек ақысы және т.б. -  ... ... ...   ...   ...    ...    амортизациясына,бөлім ғимараттарына жылу беру және т.б.)  -  344,9  мың  теңге.  Осы  ... ... ... ... құнды құрайды. Өндірістік өзіндік  құнЖШС «Гермес» кәсіпорын бойынша өнімді шығару көлемі  жоспар  бойынша  ... ... ал бір ... 5,062  мың  ...  ...  өзіндік  құн  қосуөндірістен тыс шығындар оның ішінде  жалпы  жоспарланған  1540,8  мың  ... ... және ... ... қосу 334,3 мың теңге сомасына  өнімдіөткізу бойынша шығындар, қосу  жадлдық  қорға  ...  -  26,5  мың  ... мың ... ... ... ... ... құрайды.Негізгі өндірістік құнның  бөлімты  үстау  бойынша  қосымша  шығындартолық өзіндік  құнға  үлкен  ...  ...  олар  ...  ...  құнменсалыстырғанда 2913,9 мың теңге қымбаттады,  сонымен  қоса  басқа  ұйымдардыңқызметі 109,3 мың теңге, ... ...  ...  ...  ...  құны5390,6 мың теңге қымбаттады, жоғарыдағы айтылғандарға қосылады:1) брактан жоғалтулар, яғни өнімнің пайызбен нақтылы шығарылымы;2) ішкі өндірістік себептер бойынша түрып ... ... ... құны - бұл кәсіпорын жұмысының маңызды көрсеткіші. Олөндірістік  жоспарлау  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тиімділігі  мен  оның  жеке  түрлерін  ...  үшін  ... ... шығаруға жоспарланған өнімнің толық  өзіндік  құны  жалпылауышқұжат  -  ...  ...  және  ...  ...  ...   анықталады.Кәсіпорынның  шаруашылық  қызметін  жылдық  жоспарлауда   шығындар   сметасытоқсандық  бөлулермен  бір  ...  ...  ...  бұл  ... және жоспарлауында ғана мүмкін. Инфляцияның  жоғары  қарқыны,  еңбекақының  ...  ...   ...   ...   пен   ...  ...  өсуі  және  ...  да  себептер   жылдық   жоспарлаудақиындатады. Смета өткізілетін өнім көлемін өзіндік  құн  ...  ... ... түскен өнімді есептеуге, өнімнің  материал  сиымдылығы  менеңбек ... ... ... ... және ... ... салынатын  айналымқұралдарына қажеттілікті жоспарлауға мүмкіндік береді.Жоспарлы жылда шығарылмақшы өнімнің толық өзіндік құны ...  ... ... ...  ...  ...  ...  Айырмашылықжоспарлы-  кезең  басында  және  жоспарлы  кезең  ...  ...  ... ... сатылмаған өнім  қалдығына  негізделген.  Табиғи  түрдетаратылатын өнім көлемі құрайды:РП= О1+ТП-О2мұнда О1 - ... ... ... ... өнім ... - алдағы жылда шығару жоспарланатын тауарлык, өнім;О2 - жоспарлы ... ... ... өнім  ...  ... ... ... олардың  өзіндік  құн  бойынша  көлемін  таратылатынөнімге шығынды жоспарлауда есепке алу керек. Шығындар  ...  ...  ... өнім көлемінің табысын анықтау үшін өнімді таратудан  түсім  біртүрде болу керек. Оған шығын құрайды:Срп=Соі +Стп-Со2мұнда, Срп - - ... ... (жыл, ... ... ... құн ... ... шығын;Соі  - жоспарлы кезеңде (жыл, тоқсан) басында таралмаған  дайын  ... ... ... ... ... -  ...  өндіру  және  өткізуге  шығындар  сметасын  анықтайтынкелешек кезеңце жоспарлы толық өзіндік құны;Со2 - жоспарлы кезең (жыл, ... ... ...  дайын  өнімқалдығының жоспарлы өндірістік өзіндік құны.ЖШС «Гермес» кәсіпорынның өткізілетін өзіндік құнын білу үшін өнімбірлігінің жоспарлы өзіндік  құнын  ...  ...  Өнім  ... ... құны сәйкес түрдегі өнім өндірісіне жоспарлы  шығынды  оныңтабиғи түрдегі жоспарлы көлеміне болумен  анықталады,  ал  ...  ...  ... ... -  ...  өнімнің  өзіндік  құнының  оның  ...  ... ... ... көлеміне бөлу жолымен анықталады.С жоспар = £     барлық     өнім шығыны / V өнім ... С ... - ... өзіндік құны;V өнім жоспары - өнім көлемі өзіндік құн;£ барлық өнім шығыны - ... ... ... өнімді өндіруге шығынныңжалпы сомасы.Жалпы өнімнің 1 теңгесіне шығын = С барлық өнім / Е барлық өніммұнда, С барлық өнім - ... ... ... ... өнім - құндылық түрде өнім көлемі. /12/ЖШС «Гермес» кәсіпорында тауарлық  өнімін  жүзеге  асырудың  жоспарлышығынның шығарылатын ...  ...  түрі  ...  ...  ...  тауарлыөнімнің табиғи түрдегі (тонна)  көлеміне  байланысты  есептелінеді.  Мысалы,жоғарғы сұрыпты майдың жоспарлы ... ... үшін ...   С ... = 19800 мың ... / 900  тонна  =  22  мың  теңге/тоннаСондықтан 1  ...  ...  ...  құны  ...  жуық  ...  ... ... 1 теңгеге шығын жалпы өнімнен құрайды:46 22000 мың теңге / 776802 мың теңге = 0,02 теңге.2) нан сату ... ... ... ... ... өзіндік  құны:С жоспар = 35000 мың теңге / 85 тонна = 411,75 мың ... ... ... жалпы өнімнен құрайды:411,75 мың теңге /1139 мың теңге = 0,36 ... сүт ... ... ... ... өзіндік құн:С жоспар= 3730,68 мың теңге / 550 тонна = 6,78 мың ... ... ... ... ... құрайды:6,78 мың теңге / 17258 мың теңге = 0,003 теңге.Табиғи  түрде  өткізілетін  өнім  көлемінің  АҚ  СФ   «ЖШС  ... ... май ... 800 ... + 900 ...  -  1150  ...  =  ... шығындар құрайды:Өткізілетін майдың толық өзіндік құны = 18700 (нақты ...  құн)  ... ... құн) - 12100 ...  ...  жоспарлы  өзіндікқұны)= 26400 мың теңге.Нан сату бөлімінің өнімі табиғи және ақшалай түрдегі өткізу ... ... сату ... ... ... құны = 32596,6 + 2435,8 - 224 = ... теңге.Сүт  сату өнімнің толық өзіндік құны = 9067,3  +  2778,38  -  6289  =5556,3 ...  ...  ...  ...  ...  ...  екі  ... қолдана алады, ал соған сәйкес  оны  ...  ...  ...  ...  ...  тиелген  өнім  үшін  ақшаның   есепті   шотқа   ... ... ... ... тиеу  мен  ...  ...  ...  алушығакөрсету.Біздің кәсіпорында түсім кәсіпорынның  есепті  ...  ...  ...   ...   ...    ...    ...    кезеңіненбасындағы қалдығы қосады:-  ... ... ...  ... ... жетпеген тиелген тауарлар;-  сатып алушы мерзімінде толығымен тиелген тауарлар;-  сатып алушылар жауапкершілігінде сақтаулы тауар.Өткізілетін өнімнің  толық  ...  ...  ...  бұл  қалдықтаресепті кезеңінен  нақтылы  өндірістік  өзіндік  құн  бойынша  ...  ... ...  ...  ...  ...  аяғында  өнім  қалдығыныңқұрамында  алғашқы  екі  элемент  қана  есептеленеді,  өйткені  сатып  ...  ...  жөне  ...   алушы   жауапкершілігіндегі   ... ЖШС ... ... ... және ...  тәртіпті  бұзуболып  саналады,  сондықтан  жоспарланбайды.   Жоспарлы   ...   ... өнім ... ... өндірістік өзіндік  құн  және  запаснормасы бойынша біркүндік өнім шығарылымысүт шығады.  ...  ...  ... ... жоспарлауда сөйкес тоқсан көрсеткіштері қолданылады.Кәсіпорында өнімді өткізу бөлімі бар оның  ең  ...  ...  ... ... ... ... ... және  дүкендерге  тиімді  өткізу.Компанияда өзінің дистрибьютерлік жүйесі бар, ол дайын  өнімді  тек  ... ғана емес ... ... оның ... де ...  ...  ...  өнімнің  бағасы  оның  өзіндік  құнына,  биржанарығында қалыптасқан ... және ... ... ...  ...  ... ең ... қағидасы  ол  –  беріктілік,  өнім  сапасының  деңгейі,бәсекеқабілеттілігі.Өнімдік өзіндік құнына қандай шығындар кіретініне байланыстыҚазақстанда ... оның мына ... атап ...  ...  ...  мен  ...  басқару  есебі  жүйесініңэлементтерін жасаушылар болып табылады.  Бұл  арада  өнімнің  өзіндік  құныретінде, әдетте, ... ... ... ... мен  ...  шығындары  дептүсінеді.Өнімдік өзіндік құнына қандай шығындар кіретініне байланысты  Қазақстандаәдетте оның мына түрлерін атап көрсетеді:цехтың  өнімді   ...   ...   ... ...  ... ...  шығынын   қамтитын  өндірістік;толық,  яғни  өнім  ...  және  ...  ...  ...  ... құн.Өнім  (жұмыс,  қызмет)  бірліктерінің  өзіндік   құнының   есеп   ... деп ...  ...  (шығын  шығарушы)   -   өткізуге   арналғанкәсіпорынның  өнім  (жұмыс,  ...  ...   ...   Оның   ... процесінің алдында жүреді..Кез келген ұйымда калькуляциялау белгілі бір принциптерге сәйкес  жүзегеасырылады:өндіріс   ...   ...   ...   ... ... есебінің объектісін,  калькуляциядау  объектісін  және  калькуляциялықбірлікті белгілеумен;жанама шығынды бөлу әдісін іріктеумен;шығынды ... ... ... және ... ... ... ағымдағы шығыны  бойынша  бөлекесеппен;• шығын есебінін әдісімен калькуляциялауды ... ... ... ... калькуляциялаудың тапсырыстық әдісін, қайта бөлуәдісін, процестік әдісін ... ... ... және ... ...  ...  өзгеше  өнімдіөндіргенде  немесе  өнімге  ...  ...  ...  ...  ... өндірісті бір тұрпатпен  ұйымдастыратын  кәсіпорындарда,  сондай-ақұсақ  сериялы  ...  ...  және  ...  ...  саласындақолданылады.Бұл әдістің мәні - барлық  тікелей  шығындар  жеке  тапсырыстар  бойыншабелгіленген калькуляция баптарында ескеріледі. Ал,  ...  ...  ...   орны   ...   ...   белгіленген   бөлу   базасына   сәйкестапсырыстардың өзіндік құнына қосылады.Шығын есебі мен калькуляциялау объектісіне жеке ... ... ... мен калькуляциялаудың  қайта  бөлу  әдісі  біркелкі  өнімбелгілі бір тізбекпен  ...  ...  ...  ...  кезеңінен  өтетінтүйдекті және  сериялық  ...  ...  ...  ... әрбір қайта бөлуі аяқталған  өнім  жатады,  ал  ...  ... - ... ... яғни келесі қайта бөлуге жөнелтілуі  мүмкін  немесебасқа тарапқа өткізілуі ықтимал жартылай  дайындалған  әзір  ...  ... ... ... бір ... ... мәні - ... шығындар тіпті бір  қайта  бөлуден  әр  түрліөнім алынатын болса да, өндіруді қайта бөлу бойынша ағымдағы ... ... ... ФИФО және ... әдістерімен жүзеге  асыруғаболады. Алғашқы жағдайда өнім бірліктерін  өңдеу  өңдеуге  жаңа  ... ... ... ...  ...  -  өнім  ...  ... басында басталып, есептік кезеңнің шегінде аяқталады деп топшыланады.Бұл  әдісте  ...  ...  ...  ...  толтыруғажиынтықталады: шартты бірліктердегі өндіріс  көлемінің  ...  бір  ... ... құнын бағалау; дайын өнімдер мен  аяқталмаған  өндірістіңөзіндік құндарының есебі.Калькуляциялаудың аса қажетті алғы шартына өндірістік  ...  ... ... ... ... ...  жиынтық  шығын  есебімен калькуляциялауға екі нұсқа қолданылады - жартылай  дайындалған  ... ... ... ... ... мен ... шығын есебінің басқа бір  нұсқасы  -өзіндік құндардың толық емес есебі. Нақты  қандай  шығындар  өзіндік  ... ... ... ... жоқ. ... ... ...  шығындар  да,өзгермелі шығындар да, өндірістік шығындар да кіруі мүмкін. Алайда, өзіндікқұнға әр  ...  ...  ...  ...  боп  ...  қарамастан,  жалпыалғанда,   ағымдағы    шығындардың    бір    бөлігі    ...    ... ол ... нүктесіне жеткенге шейін ұдайы  шығындыбілдіретін, ал жеткеннен кейін ... ... ... ...  ... деп ... ... табыс есебінен орны толтырылады.Тура осындай  шығын  "директ-костинг"  жүйесінің  ...  ...  ... мәні - ... шығын дайын өнім түрлері бойынша  қорытындыланады,ал ... ... жеке ... ... ол ... ...  пайда  болған  есептіккезеңнің жалпы қаржылық нәтижесінің есебінен есептен шығарылады.Өндірістегі  шығындарды  есепке  алудың  және  ...   ...   ... ... ... ... өнім  ...  кәсіпорында  (суэлектр станциялары,  кен,  ...  ...  мен  газ  ...  ... ... ... аяқталмаған өндіріс болмайды  (егер  де  оларболса, онда оның көлемі ... ... және ... өзі  ... де ... өзінің есептік  саясатында  қарастырса,  онда  бұл  әдістіқолдануға рұқсат етілуі мүмкін. Бұл әдістің  мәні  ...  ...  ... ... ... ... Өнім бірлігінің өзіндік  құнын  тікелейесептеу жолымен ... яғни ... ... ... ...  ... ... —  натуралды  көрсеткішіне  жай  бөлу  арқылы  табады.  Кейбірсалаларда ... ... ... ... әрбір технологиялық  процессбойынша есептелінуі мүмкін.Бірінші нұсқа  кезінде  тікелей  және  жанама  ...  ...  ... ... шығындардың белгіленген баптары бойынша  есепке  алынады.Өнімнің бір  өлшемінің  өзіндік  құны  ...  ...  ...  ...  ...   бөлумен   айқындалады.   Бұл   ...   (су   ... құм, ... ... ...  ...  шалафабрикаттаржәне өнімнің құрамдас бөліктері болмайды.Екінші нұсқа ...  ...  бар  ...  ...  ...  ...  өнім  мен  аяқталмаған  өндіріс  арасында  шығындарды  бөлудіңқажеттілігі  туындайды.  Бұл  ...  1  ...  метр  ...  ...  ...   ...   ағашты   дайындау   ...    ...  ...  ...  ...   ...   ...   отырып,бағалайды.Үшінші нұсқа бір мезгілде өнімнің ...  ...  ...  немесеөндіретін: жылу мен электр энергиясын шығаратын, мұнай  мен  газ  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... алған өндіріс бойынша,  яғни  қарапайым  әдіспен  есепке  алынады,  алөнімнің өзіндік құны ... ... ... Мұнай мен  газөндіру  кезіндегі  энергетикалық  шығындар,   амортизация,   жер   ... ...  ...  жер  ...  қайтарымдылығын  жақсартуға,мұнайды диэмулсациялауға, мұнайды айдауға және сақтауға жұмсалатын  ... ... ... ... ал газ жинау және  тасылмалдау  жөніндегішығындар — газға жатқызылады. Қалған шығындар кәсіпорынның ...  ... ... ... және ... мен газдың жалпы табылған  (шығарылған)үлесіне тепе-тең мөлшерде мұнай мен газ арасында бөлінеді.Өндірістегі  ...  ...  ...  және  өнімнің  өзіндік  құнынкалькуляциялаудың   нормативтік   ...   ...    ...    ... ... ... Дегенмен де, оны кіші  сериялық  жәнежекелеген кәсіпорындарда пайдалануға болады. Өндірістегі  шығындарды  есепкеалу ... ... ...  ...  ...  әдістері  бойыншажұмыстардың технологиялық және нормативтік карталар жасаудан  басталады.  Олкарталарда материалдардың, жалақының жұмсалуы және өнім  ...  ...  да  ...  ...  Нормативтік  карталардың  негізінде  өнімбірлігінің нормативтік өзіндік құны көрсетілген нормативтік  калькуляцияларыбойынша  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... жалақы жөніндегі уақыт пен баға  нормаларын,  ...  ... ... ...  ...  ...  негізге  ала  отырып,бастапқы массасы, таза массасы, ... ...  мен  ...  ...  ...  жүрген  баға  көрсеткіштері  жөне   өндіріскеқызмет  керсету  мен  басқару  ...  ...  ...  тоқсандықсметасы ескеріледі.3  Өндірістік шығындарды төмендетудІ жетілдіру3.1  Өндірістік шығындарды төмендетуге шетелдік   ... бір ...  әр өнім ... ...  ...  құнын  есептеп,өндірістік шыңындарды төмендетуге талпынуы қажет. Өткізетін  өнімнің  бағасымен басқада жағдайлар тұрақты болғанда, өнім  ...  ...  ... ... ... ұлғайтады.Әр түрлі  мемлекеттерде  өндірсітік  шыңындарды  азайтудың  әр  түрліжолдары  қолданылады.  ...  ...  ...  Дей  етіп   біріктіругеболады:1. Өндірістік техникалық деңгейін жоғарылату шаралары:а)  Өндірістік  ...   ...   мен   ... ... ... мен жаңа технологияларды ненгізу;б) Қолданылатын техникамен технологиялардың эксплуотациясы;в)  Өнім  ...  ...  ...  ...   ...   ... өзгерту;г)  Еңбек   құралдарын   жетілдіру,   яғни   жетілдірілген   ... ... пен ... ... пайдалану;е) Өндірістің техникалық деңгейін жоғарылатушы басқа да факторлар;Амортизациялық аударымдарды көбейту  арқылы,  өнімділікті  жоғарылатуқұралдарын қолдану.  Еңбек  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... еңбек соммасы төленбейді.Материалдарды  ресурстарды  үнемдеудің  түрлі  жолдары  бар,  олардыңнегізгілері төмендегідей:Материал, шикізат, отын, электроэнергияны рационалды ... ... ... ... жаңа түрін енгізу;Шикізат пен материалдарды кешенді пайдалану;1. Өндіріс пен еңбекті ... ... ... ... ... жетілдіру;б) Еңбекті ұйымдастыруды жақсарту;в) Материалдық – техникалық қамсыздандыруды жетілдіру;г) Өндірістік емес шығындарды жою;д) Өндірісті мамандандыру,е) Шығындарды ... ... ... ... пайдалану;з) Өндірісті ұйымдастыруды жетілдірудің басқада факторлары;2. Өндірілетін өнімнің  ... мен ... ... шаралары.а) Амортизациядан басқа, тұрақты шығындарды, айтарлықтай  қысқартады.Ол шығын өнім көлемін ұлғайтуға кеткендер;б) Өндірістік қорларды пайдалануды жақсарту, сонымен  ... ... ... ... ... ... құнын өзгерту;3. Пайдалы қорлар мен басқа  да  шикізаттарды  қысқарту  әдістері  ментабиғи жағдайларды өзгерту. Ескеретін жайт  ...  ...  ... бір жолғы процесс емес күнделікті, кәсіпорын басшыларыныңалдындағы міндет болып табылады.Өзіндік құнды төмендету дегеніміз – ... әдіс ... және ... ... ететін көп жоспарлы үрдіс.Соңғы 34 – 40 жылдар ішінде  дамыған  мемлекеттер  ...  ...  ...  ...  қысқартылған  калькуляция  әдісін  қолданыпкеледі. Бұл әдіс тұрақты, ... ... және ... ... ... ... ... өнімнің  өзіндік  құнын  жоспарлағанда  жәнебақылағанда, оның ішінде ауыспалы шығындарды зартттегенде  ...... ... ... Бұл  әдісте  негізгі  қаржылық  көрсеткіш  ретіндемаржиналды табыс және табыстың өзі ... Ол ... ... көрсетілген:8-кесте-«Директ – костинг» жүйесі бойынша табыс жайында есеп беру.|№  ...                     ... ...                   ||   ... ... ... ...     |В (табыс)                           ||   ... ...                |  Зпер                              ||   ... ...              |Пм = В – Зпер                       ||   ... ...                 |Зпост                               ||   ...                            |П = П – ...                       |Осы ... ... ... көрсету бойынша  «Директ  -  ... ... ... және оған ... ... ...  өндіріс  көлемібойынша ол өндіріс табысты болып жатыр ма, әлде  ...  ...  ма,  ... ... ... ұлғайтқанда немесе төмендеткенде  өнімнің  өзіндікқұны қалай болады осындай ... ... ... ...  ... Ал осы ...  әдісте  тұрақты  шығындардың  көлемін  ерекшеқарау- ол осы шығындар табыстың сомасына қаншалықты  көлемде  әсер  ... ... ... ... шығарылатын өнімнің ассортиментінеөзгерістер енгізуге мүмкіндік береді. Қорытындылап айтатын  болсақ,  «Директ- костинг» ...  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  шығаратын  өнім  құрылымының  әсерінен  табыс  көлемініңауытқуын, ... ... ... береді.  Осындай  талдауларнегізіндекәсіпорын мен шығындарды басқарудың ... ... ... ... ...  ...  ...  Ресейдің  нарықтық  экономикасынжақсы  білу  үшін  пайдалы.  Бүгінгі  күнде  табыстың  ...  ... ... ... оған жету үшін өнімнің бағасын  көтеруімізкерек. Керісінше, өндірілген өнімге  жоғары  емес  болғаны  қоя  ...  ... ...  өнім   ...  ...  керек.  Сонымен  қатар  нарықтыжаулап алу үшін және ұстап қалу үшін табыстың нормасын  ...  ... әрі ... өнім ...  қажет.  Яғни  сату  көлемін  ұлғайта  отырыпжоғарғы табысқа жетуімізге болады.Сонымен, басқару  ...  ...  ...  ...  болып«Шығарылмайтын нүкте» саналады. Оның негізі  мынада  –  кәсіпорын  пайда  ... және ... да, ... ... көрсетілген.Шетел  кәсіпорындары  мен  фирмаларында    ...   ... ... ... ... ... белгілі болғандай жоғарғы сапалы өнім өндірісі жоғарғы деңгейлішығндарды талап ... ... 70 ...  аяғы  және  80  жылдың  басында  бұлпастулат іс  ...  ...  ...  ...  ...  толық  жоққашығарылды. Себебі, бізге белгілі  болғандағыдай,  жоғарғы  сапалы  өнімдердішығаратын кәсіпорындарда еңбек өндірісі жоғары  ...  ...  ...   ...   ...   автомобиль   және   ...   ... ... еңбек өндірісі, сол өндіріспен  айналысатын  АҚШкәсіпорындарынан 2 – 2,5 есе  артық  болды.   Бұл  ...  «дәл  ... ... үшін  ғана ... ... тұр.«Дәл уақыт» әдіс  Жапониядағы  «Тойота»  атты  автомобиль  шығаратынфирманың ... ... ... ... ... Бұл  жүйенің  негізгі  мақсатышығындарды қысқарту болып  табылады.  Шығындарды  қысқарту  үшін  сұраныстыңкүнделікті ...  ...  ...  ...  бұйымдармен  қамтамасызетілуі, қызығулықтың өсуі, жұмыскерлердің  жұмыс  белсенділігі  мен  өнімніңноменклатурасын және өнім өндірісінің көлемін үздіксіз ... ...  ... уақыт» әдісінің негізгі қағидасы болып, автономизация  және  персоналдықолдану жүйесі ... болу ...  Бұл  әдіс  ...  ...  емес  ... емес уақытта және қажет емес колемде талап етеді. Автономизация  дегенсөз  ахуалды  өз  ...  ...  ...  ...  Келешектегі   қайтаөндіріске ахуалы  бар  бұйымдарды  болдармау.  ...  ...  ... ол -  ...  ...  сұраныстың  өзгеруіне  байланысты  жұмысшыларкөлемінің тербелісі, сонымен қатар  серіктестікті  ...  және  ... ...  әр  өнім  ...  ...  ...  және  өнім   сапасынжоғарылату  туралы  әр  түрлі  ойлар  ұсына  алады.  ...   ... ... ... ... ... ... неде?  «Дәл  уақыт»  әдісіменжұмыс істегенде, белгілі  бір  ...  ...  ...  ...  уақыттақажетті бұйымдар жеткізіледі. Келесі кезең өткен кезеңнен өндіріске  қажеттібұйымдарды  суырып  алған  ...  ...  Жай   ...   және   де   ... ... ... әдісі, алдағы  аймаққа  өткен  аймақалдынада болжамдалған және өндірілген бұйымдары «итеріп тыққандай» болады.«Тойота» жүйесі күнделікті шығаратын өнім ... ... ...  ...  яғни не ... ... ...   Жалпы  «Тойота»  жүйесіжұмыс  күшіне  және  ...  ...  ...  ...   ...   ... құбылмалалығын әр қашан бақылап отыру  арқылы,  ...  ... ... ... нарық жағдайында бұндай  жүйені  қолдану  тиімді  емес,  себебідамыған маркетинг жүйесі, материалдарды жеткізу және өнімді өткізу ... ... ... ... қысқартудың әр  түрлі  әдістерібар:Өндіріс  үрдісін  автоматизациялау  және  механизациялау,  басқару   ... ...  ...  мен  ...  ...   жақсарту   жәнемодернизациялау;Өнімнің  сапасын   ...   ...   ...   ...   ... ...   құралдарын   жетілдіру,   яғни   материал,   энергия    ... ... ... ... пен ... экономикалық қолдану;Өндірістің техникалық деңгейін көтеретін басқада факторлар;Амортизациялық аударымдар көбейіп, аса өндірістік құралдарды  ... ... ... ... ... еңбектің жалпы  соммасы  тауарданегізделіп азайтылған.Материалдық ресурстарды азайтудың көп жолы бар, олар мыналар:Энергияны, жанар ... ... ... ... ... ... ... түрлі алматыратын заттарды және тиімді материалдады енгізу;Материалдар мен шикізатты кешенді пайдалану;Өсетін шығындарды қысқарту;2. ... және ... ... ... шаралары;Өндірісті басқаруды жетілдіру;Еңбекті ұйымдастыруды жақсарту;Материалды – техникалық қамсыздандыруды жақсарту;Өндірілмейтін шығындарды жою;Өндірісті мамандандыру;Жұмысшылардың уақытын тиімді қолдану;Артық шығындарды ... ... ... мне ... тағы ... ... Өндірілетін өнімнің құрылымын және көлемін өзгерту туралы шаралар:Шартты–тұрақты шығндарды ... ... ... ...  қорды  жақсы  пайдалану  және  осымен  байланысты  ... ... ... ... ... ... жағдайының өзгеруі;ҚорытындыҚорыта келгенде,  өндірістің  және  оның  ...  ...  үшін  ... оған ... ... негізін, олардың  құрылымын,  шығындардыбарынша азайту ... ...  ...  ...  ...  ... ... керек.Әлемдiк шаруашылықтың жаһандануына байланысты  Қазақстан  Республикасыалдағы жылдары Бүкiл Әлемдiк  Сауда  Ұйымына  ...  ...  Ол  ...   экономикасының   қаржы   ...   ...   ...    ... негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта  және  жанамаиндустрияландыру уақыт  талабы  болып  отыр.  Себебi,  ...  ... ... түп  ...  құрайды  десек,  оны  жоғары  деңгейгекөтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету  бәсекегеқабiлеттi тауар өндiруге ... ... ... ... экономикасының тиiмдi дамуында маңызды мәселелердiң бiрiкапитал нарығындағы  өндiрiстiк  ...  ...  ...  ...  ...  ...  iшкi  ...   капиталдары   және   ... ... ... ... тозған өндiрiстiк капиталдарды  әлемдiкбәсекеге қабiлетi жоғары және соңғы  құрал-жабдықтармен  өндiрiстi,  әсiресеөңдеушi өнеркәсiп ... ... ету ... ... ...  ...  және  ...  саласы  деген  екi  үлкентармағы бар. Осының iшiнде әсiресе  ...  ...  ...  ... ... ... ... ұғымдарды  кездестiремiз.  Ресурстарды  тиiмдiпайдалану өндiрiстегi ... ... ...  ...  инновациялықжаңалықтар енгiзу болып табылады.Кәсіпорын  шығындары   ...  ...   ...   материалдар   жәнеөндірістік үстеме шығындар) өндірістік өнімнің есебі және  сатылған  өнімніңөзіндік құнының ... ... ... ...  Бұл  ...  ...  ... және сатылған  өнімнің  өзіндік  құны  есебі  ...  ...  ...  ...  ...  реттеп  тиімді  ұйымдастыруда   кәсіпорынныңқаржылық менеджмент қызметінің маңызы зор болып табылады.Өндірілген өнімнің өзіндік  құны   ...  ...  ...  өнімөндіруге қатысты өндірістік шығындарды есепке алады. Өндірістік  шығындардыңөндірілген  ...  ...  ...  енуі  ...  ...   ... ... ұлғаюы немесе кемуі мүмкін.Отандық экономикада бүгінде тұрақты шығындардың, яғни өндірістік ... ... ... ... олар  көп  ...  экономикалықшығындарға ұшырап отыр.  Ал  айнымалы  шығындардың,  яғни  ...  ... ... ... ...  ...  да  шығындарыжоғары  деңгейде  болуда.  Осы  аталған  мәселелерді  шешу  үшін   ...  ...  ...  ...   ...   бағыттан   жоғарытехнологиялы индустриялы-инновациялы экономикаға өтуді басты  бағыт  ретіндеқолға алды.Кәсіпорынның  ...  ...  ...  ...  ұсынуы,  оныөндіруге  кететін  шығындарына  және  сол  тауарлардың   рынокта   ... ... ... ... ...  ...  ...  тауарлардыөндіру  және  сатуға  кететін  шығындарды   білу   кәсіпорынның   шаруашылықжүргізудегі тиімділігінің ... ... бірі ... табылады.Шығындар –  бұл  кәсіпорынның  өзінің  өндірілетін  және  коммерциялыққызметін іске ... үшін ... ... ... ...  ... процессінде айқын шек қоятын шығындар және олардың маңызы  менпрактикалық қызметіндегі ... ... ... ... ... ... ең ... және ауыспалы шығындарға бөлу  –тұрақты шығындар осы кезеңдегі уақыт ішіндегі сомасы өнімді өндіру және  онысатудың мөлшеріне ... ... ... болмайды. Ауыспалы  шығындар  –бұл осы кезеңдегі уақытқа өнім өндірудің мөлшеріне  және  сатылуына  тәуелдіболматын шығындар.Тұрақты ... ... ... ... өнімге де төленуі тиіс, алауыспалы шығындармен кәсіпкер өндіріс көлеміне  өзгерту  жолымен  басқарылуымүмкін.  ...  ...   және   ...   ...   ...  ...  деп  кәсіпорынның   ресурстарды  ...   ... ... ...  ...  ...  анықтайды.  Олар  екітүрден тұрады: сыртқы (анық  және  ақшалық)  және  ішкі  (күңгірттік  ... ... ... кез – келген кәсіпорындарда шығындарды басқару және оныңалдын алу жолдары маңызды болып  ...  ...  ...  ...  ... сату - өндіріс  көлемінің  өсуімен  немесе  төмендеуімен  ...  ...  ...  ...  және  ...   ...   қолданылудеңгейіне байланысты өзгеруі мүмкін.Өндірістік шығындарды  қысқартудың  ең  тиімді  жалпы-өндіріс  кезіндеқолданылатын ... ... ... ... және  ...  ... ... кәсіпорын өз қызметін жүзеге асырғанда, яғни өнім  өндіруде  ... ... ... ... Оған ... ... ... шикізат  сатыпалу, энергоресурстары және тағы басқалары жатады.Өнім өндіргенде жұмсалатын шығындардың түрлері көп: бухгалтерлік  жәнеэкономикалық, тікелей және жанама, ...  және  ...  ...  ... тағы ... ... әрқайсысы белгілі бір жағдайда қолданылады.Сонымен,  кәсіпорынның  өнімді  өткізуді   ...   ... ... ...  ...  дегенміз  –  оларды  пайдалану  нәтижесіндеэкономикалық  ресурстардың   ...   ...   ...   ...   жәнетабыстарды алу бойынша міндеттемелердің  пайда  болуы.  Кәсіпорынның  ... үшін ... ... танылғаннан  кейін,  табыстардың  екінші  кезеңішығынтарды тану жүргізіледі.Қолданылған әдебиттер1) «Кәсіпорын экономикасы», оқу құралы. А.Қ. ...   Қ.Ә. ... 2008 ж2) ... ... оқу ... Қабылбеков М. Т3) Бочаров К. «Корпоративные финансы»4) «Қаржы есебін ... , оқу ... ... 2002 ж5) ... О.И., ... В.К.  ...  ...  Курс  лекций.  -М.:Финансы и статистика, 2001 –  280с.6)  ...  Е.  С.  ...  ...  ...  и  практика.  –   М.:“Перспектива”, 1996.7) Горфинкель В.Я., Купряков Е.М.  ... ... М: ... и  ...  ...  К.Ш.  ...  финансового  положения   предприятия.   Учебноепособие. – Алматы: Экономика, 1998. – 184 с.9) Мельников В.Д. Ли В.Д.  ... курс ... ......  ... Казахстана, 2001. – 285с.10) Шуляк П.Н. Финансы ...... - 2000 г.11) ... Н.П. ... ...  ...  предприятия.Учебное пособие для вузов. – Москва, 2000г.12) Баймухамбетова С. С. Финансовый менеджмент. – А.: Казак университетi,1998.13) Нурсеитов Н. А., ... А. А. ... ... – А, 1996.14) ... А. И., ... В. П. ... ... состояния предприятия.– М, 1997.15) «АДАЛ»  АҚ-ның 2008-2009 жылдардағы «Жылдық  қорытынды  есебі»  -  ... kz ... ... ... и ... промышленность Казахстана»,  Алматы2006, 2007 годы.17) Сухова Л.Ф., Чернова  Н.А.  «Практикум  по  ...  ...  ... ... ... – М.: ... и ... 2001 г.18) Экономический рост предприятий РК. Сборник  ...  ...... ... МАТЕРИАЛДАРШикізат  және  материалдар,  яғни  ...  өнім  ...  ...  ... стол ... үшін ағаш ... ... шығындары(Өндірістік шығындар)НЕГІЗГІ ЕҢБЕКӨндірістік жұмысшылылардың еңбек шығындары, яғни өндірілген  өнімге  тікелейбайланысты (мысалы, цехтағы жұмысшылар)ӨНДІРІСТІК ЖАНАМА ШЫҒЫНДАРӨнімді ...  ...  ...  ...  яғни  ...  ...  жәненегізгі  еңбек  шығындарынан  басқа  шығындар   (мысалы,   ...   ... ... амортизация шығындары)Мерзім шығындары(Өндірістік емес шығындар)АДМИНИСТРАТИВТІ ШЫҒЫНДАРКәсіпорынды  жалпы  басқаруға  ...  ...  ...  ...  ...   жалақы,    командировкалық    шығындар,    ... ... және ... құрал-жабдықтар шығындары)САТУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ШЫҒЫНДАРДайын өнімді және қызметтерді клиенттердің заказы бойынша жеткізуді,  сатудықамтамасыз етуге  ...  ...  ...  ...  жарнамалық,сауда құрылғыларының амортизациясы, көлік  шығындары,  жеткізу  және  сақтаушығындары)  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Мал шаруашылығы өнімдерін өндіру және олардың сапасын жақсартып, шығынды азайтуда өндірістік процестерді механикаландыру және электрлендірудің рөлі49 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Аймақтық нарықтың дамуы және қалыптасу ерекшеліктері22 бет
Арнайы білім берудің технологиялары мен әдіс-тәсілдері27 бет
Ақпараттық терроризм3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь