Бөлтіріктің «Ел жарыла көшкенде » дастаны

Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі туралы өлең, жырлар сол көтерілістің барлық уақиғаларын егжей- тегжейлі, саяаси әлеуметтік мәнін,сипаттарын оны бастаған бұқараның жайларын,көңіл күйлерін, бейне қабілеттерін, халықтың ерлігін бәрін бастан аяақ әрі толық, әрі дәл айқын суреттейді. Сонымен бірге олар ұстем тап өкілдерінің, бай феодалдардың, би болыстардың халыққа істеген опасыздық әрекеттерін ашық әшкерелеп отырады.
Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі туралы өлең, жырлар қазақ халқының ХХ ғасыр басындағы әдебиетінің бір мол саласы, аса құнды қазынасы. Қазақтың тарихыи істерінің тарихи, көркем шежіресі деп айтар болсақ бұгінгі таңда бұл біздің тарихымыздан ұлкен орын алып сол бір өткен өмірдің куәсі ретінде әдебиетіміз тарихынан өшпес із қалдырып отыр.
Ғалым Бейсенбай Кенжебаев бұл тұстағы шығармаларды тарихи шындығы мен заңдылығы терең ашылғаны ұшін реалистік поэзия десе, онымен қоса 1916 жылғы көтеріліс туралы поэзия қазақ халқының ауыз әдебиетінде ежелден дамып келе жатқан реалистік тұрмыс-салт жырларымен тарихый жырлар дәуіріндегі, жаңа уақиғаға байланысты жасалған жаңа поэзия дейді./2,18-б./ Айтса айтқанай ақ бұл түстағы шығармалар мысалға Бөлтірік ақынның «Ел жарыла көшкенде» дастаны Көдектің «1916 жыл» дастаны Исаның «Бекболат» дастанын дәлел деп айтуға болады. Бөлтірік ақынның «Ел жарыла көшкенде» деп аталатын дастанын алып қарайтын болсақ. Бұл дастан ақынның жанынан шығарылған халықтың күизелісін көрсетсе онда толып жатқан астарлы уақиғалар бар біржағы халықты аяусыз қанаған патша өкіметінің жағымсыз әрекеті, біржағы елімен жерінен бөлініп қоныс аударып бара жатқан халықтың жұтаңқы күиі, енді біржағынан халқымды қорғап қалсам деп алға тартқан Жәмеңке, Ұзақ сияқты батырдың бейнесін көрсетеді. Осындай штрман уақиғаны ақын шығармасында нақты да дәл, түсінікті етіп жеткізп отырса енді бір түсынан нақты уақиғаны баяандап қана емес қазақ тілінің негізгі сөздік қорындағы бір қатар сөздерге екінші тұрлі жаңа мағына беріп қолданса бірде әр түрлі көркемдеу амалдарын қолданып отырады тіптен шығармада мақал дыда кезіктіруге болады.Ақынның тілдік ерекшелігі бүл ғана емес ойын жинақы бейнелеуінен де көрінеді. Шығарманы толықтай оқымай жатқан күннің өзінде бірнеше шумақтардан ақ болған уақиғаның мән жәйін көріп аласыз.
1. Бөлтірік Атыхан Азамат болсаң — Алматы,1993ж Жалын баспасы
2. Бейсенбай Кенжебаев Көтеріліс жырлары туралы— Алматы,1956жы
        
        Әл- Фараби атындағы ҚазақҰлттық университеті.Филология факултеті 2курс Магистр Әзікен ГұлшәрБөлтіріктің «Ел жарыла көшкенде » дастаныҚазақ халқының 1916 ... ұлт ... ...  ...  ...  ... ... барлық  уақиғаларын  егжей-  тегжейлі,  саяаси  әлеуметтікмәнін,сипаттарын оны бастаған   бұқараның  ...  ...  ... ... ... ... ... аяақ әрі толық, әрі  дәл  айқынсуреттейді. Сонымен бірге олар ұстем тап өкілдерінің, бай феодалдардың,  биболыстардың ... ... ... әрекеттерін ашық әшкерелеп отырады.Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі  ...  ...  ... ... ХХ ... ... әдебиетінің бір  мол  саласы,  аса  құндықазынасы. Қазақтың ... ...  ...  ...  ...  деп  айтарболсақ бұгінгі таңда бұл біздің тарихымыздан ұлкен орын алып сол бір  ... ... ... ... ... ... із қалдырып отыр.Ғалым Бейсенбай Кенжебаев бұл тұстағы шығармаларды тарихи  ...  ... ... ... ұшін ... поэзия десе, онымен қоса 1916 жылғыкөтеріліс туралы поэзия қазақ халқының ауыз ... ... ...  кележатқан реалистік тұрмыс-салт жырларымен тарихый  ...  ...  ... байланысты жасалған жаңа поэзия дейді./2,18-б./ Айтса айтқанай ... ...  ...  ...  ...  ...  «Ел  жарыла  көшкенде»дастаны Көдектің «1916 жыл» дастаны Исаның «Бекболат»  дастанын  дәлел  ... ... ... ...  «Ел жарыла көшкенде» деп аталатын дастаныналып қарайтын  болсақ.  Бұл  дастан  ақынның  жанынан  ...  ... ... онда ... ... ... ... бар біржағы халықтыаяусыз қанаған патша өкіметінің жағымсыз әрекеті,  біржағы  ...  ... ... ... бара ... ... жұтаңқы  күиі,  енді  біржағынанхалқымды қорғап қалсам деп  алға  тартқан  Жәмеңке,  Ұзақ  сияқты  ... ... ... ... ... ақын ... нақты да дәл,түсінікті етіп жеткізп отырса енді бір түсынан нақты уақиғаны баяандап қанаемес қазақ тілінің ... ... ... бір ... ... екінші тұрліжаңа мағына беріп қолданса бірде  әр  түрлі  көркемдеу  амалдарын  қолданыпотырады тіптен  шығармада  ...  дыда  ...  ...  ... бүл ғана емес ойын ... ...  де  ...  Шығарманытолықтай  оқымай  жатқан  күннің  өзінде  бірнеше  шумақтардан  ақ   ... мән ... ... аласыз.Мысал:Тұнды құлақ шуылдап ,Ұшты жүрек зуылдап.Ауған, азған сорлы елге,Патшаның қолы ойнақ сап,Бидайықтай қуырған.Үпті талап ұйді алды.Қараны құртып ... ... ... ... ... деп ...  жолдарда  бір  ғана  халықтыңсүреңсіз күйі, қоныс ... ... ... емес  зомегер  патшаның  аяусызәрекеті бірге  көрініс  табады  немесе  бір  уақиғаның  ...  ...  ... көрініс алуы  десек  жанырлық  жақтан  шығарманың  ...  ... ... ... ... ...  түратын  осы  шығарма  ...  ... ... толық ашып  отырады,  шағын  сюжет  пен  бірге  ... ... ...  ...  біз  ...  деп  ...  Шығарманыңкөркемдік түстарымен халық  ауыз  әдебиетінің  ұлгілеріне  келетін  болсақ:мысалыПатшаның қолы ойнақ сап,Бидайықтай қурған.Қолқасын  ...  ...  деп   ...   жолдардан   көркемдеуамалдарының теңеу,  епитет  формаларын  көреміз  бұл  ...  ақын  ... ... ... ... анықта айқын ашып көрсетеді.Қүландай қунап семірдік,Ен далада ... ... таза боп  ...  ...  сөз  ...  )  бұл  жолдардағытіркестеқр арқылы ... мал ... ...  ...  таза  боп  ... көрсетіп түр.Көк түтінді түтетіпОйнатқан оқты мылтықтан, (Ауыстыру)Қаптаған мың сан қазақтыБөріктіріп бөкендейКөрінеу ... бір ... ... ... ... ... ... (епитет)Қояндай қорқып қорғалап (теңеу)Құрдан бетер жорғалап (епитет)Сүйтіп еңіреп жүргенде«Асқанға бір тосқан» боп,Болыпты зауал ұлыққа бұл арада ақын мақалды орынды ...  ... ...  ойын  анық  ...  енді  бір  жағы  ...  ...  етіпжеткізген.Оқпен бізді ұшықтапШошытқан  елді  қырсыққан.   Бұл  жерде  ауыз  әдебиетінің  ... ... бұл ... ... тән  қасиет  деп  айтуға  болады.  Мінеосындай шеберде өткір тілімен ақын өз  ойын  ашықта  ...  ...  ... көркемдеу амалдарымен көркем сөз тіркестерін ұтымдыда шебер  қолданыпотырған.Бұл дастан 1916жылғы  ұлт  азаттық  көтерілісінің  ...  ... оқып ... ... шғыу себебі патша  өкіметінің  отарлықсаяасаты елі ұшін басын бәйгеге тіккен батырлар образы шынайы көрініс ... ... ақ ата ... ... ... ... осы  ...  шындыққалайық көрініс тапқан.Ақын  аз  сөзге  көп  мағана  сиғызып  қазақ  халқыныңбелгілі кезеңдегі ... ... ... көркем жырлай білген. 16  жылғыкөтеріліс басшылары Жәмеңке, Ұзақ сяқты халық батырларының қиын шақтағы  ісәрекеті, ерен ... ... ... ... батырлар образы сомдалған.Тарихыидастанның мән маңызы жоғары туынды ...  ...  ...  ...  орыналары анық.Пайдаланған әдебиеттер тізімі:1. Бөлтірік Атыхан  Азамат болсаң — Алматы,1993ж Жалын баспасы2. Бейсенбай ... ... ... туралы— Алматы,1956жы  
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөлтірік шешеннің билік сөздері14 бет
Қол гранаттары6 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
«Жүсіп – Зылиха» дастаны32 бет
«Қорқыт ата » дастанындағы ұлттық идея26 бет
Ақыт қажының «Жиһаншаһ» дастанындағы Шаһзада бейнесі6 бет
Батырлар жыры мен «Шаһнама» дастанындағы тақырып үндестігі7 бет
Гомер дастанындағы көркемдік ерекшеліктер7 бет
Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері (мектеп бағдарламасы бойынша) /конспект/ - "Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері" /таныстырылым"Алып Ер Тоңға" дастаны /әдеби талдау12 бет
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері136 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь