Бөлтіріктің «Ел жарыла көшкенде » дастаны


Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі туралы өлең, жырлар сол көтерілістің барлық уақиғаларын егжей- тегжейлі, саяаси әлеуметтік мәнін,сипаттарын оны бастаған бұқараның жайларын,көңіл күйлерін, бейне қабілеттерін, халықтың ерлігін бәрін бастан аяақ әрі толық, әрі дәл айқын суреттейді. Сонымен бірге олар ұстем тап өкілдерінің, бай феодалдардың, би болыстардың халыққа істеген опасыздық әрекеттерін ашық әшкерелеп отырады.
Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі туралы өлең, жырлар қазақ халқының ХХ ғасыр басындағы әдебиетінің бір мол саласы, аса құнды қазынасы. Қазақтың тарихыи істерінің тарихи, көркем шежіресі деп айтар болсақ бұгінгі таңда бұл біздің тарихымыздан ұлкен орын алып сол бір өткен өмірдің куәсі ретінде әдебиетіміз тарихынан өшпес із қалдырып отыр.
Ғалым Бейсенбай Кенжебаев бұл тұстағы шығармаларды тарихи шындығы мен заңдылығы терең ашылғаны ұшін реалистік поэзия десе, онымен қоса 1916 жылғы көтеріліс туралы поэзия қазақ халқының ауыз әдебиетінде ежелден дамып келе жатқан реалистік тұрмыс-салт жырларымен тарихый жырлар дәуіріндегі, жаңа уақиғаға байланысты жасалған жаңа поэзия дейді./2,18-б./ Айтса айтқанай ақ бұл түстағы шығармалар мысалға Бөлтірік ақынның «Ел жарыла көшкенде» дастаны Көдектің «1916 жыл» дастаны Исаның «Бекболат» дастанын дәлел деп айтуға болады. Бөлтірік ақынның «Ел жарыла көшкенде» деп аталатын дастанын алып қарайтын болсақ. Бұл дастан ақынның жанынан шығарылған халықтың күизелісін көрсетсе онда толып жатқан астарлы уақиғалар бар біржағы халықты аяусыз қанаған патша өкіметінің жағымсыз әрекеті, біржағы елімен жерінен бөлініп қоныс аударып бара жатқан халықтың жұтаңқы күиі, енді біржағынан халқымды қорғап қалсам деп алға тартқан Жәмеңке, Ұзақ сияқты батырдың бейнесін көрсетеді. Осындай штрман уақиғаны ақын шығармасында нақты да дәл, түсінікті етіп жеткізп отырса енді бір түсынан нақты уақиғаны баяандап қана емес қазақ тілінің негізгі сөздік қорындағы бір қатар сөздерге екінші тұрлі жаңа мағына беріп қолданса бірде әр түрлі көркемдеу амалдарын қолданып отырады тіптен шығармада мақал дыда кезіктіруге болады.Ақынның тілдік ерекшелігі бүл ғана емес ойын жинақы бейнелеуінен де көрінеді. Шығарманы толықтай оқымай жатқан күннің өзінде бірнеше шумақтардан ақ болған уақиғаның мән жәйін көріп аласыз.
1. Бөлтірік Атыхан Азамат болсаң — Алматы,1993ж Жалын баспасы
2. Бейсенбай Кенжебаев Көтеріліс жырлары туралы— Алматы,1956жы

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Әл- Фараби атындағы Қазақ

Ұлттық университеті.

Филология факултеті 2курс Магистр Әзікен Гұлшәр

Бөлтіріктің Ел жарыла көшкенде дастаны

Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі туралы өлең, жырлар
сол көтерілістің барлық уақиғаларын егжей- тегжейлі, саяаси әлеуметтік
мәнін,сипаттарын оны бастаған бұқараның жайларын,көңіл күйлерін, бейне
қабілеттерін, халықтың ерлігін бәрін бастан аяақ әрі толық, әрі дәл айқын
суреттейді. Сонымен бірге олар ұстем тап өкілдерінің, бай феодалдардың, би
болыстардың халыққа істеген опасыздық әрекеттерін ашық әшкерелеп отырады.

Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт азаттық көтерілісі туралы өлең, жырлар
қазақ халқының ХХ ғасыр басындағы әдебиетінің бір мол саласы, аса құнды
қазынасы. Қазақтың тарихыи істерінің тарихи, көркем шежіресі деп айтар
болсақ бұгінгі таңда бұл біздің тарихымыздан ұлкен орын алып сол бір өткен
өмірдің куәсі ретінде әдебиетіміз тарихынан өшпес із қалдырып отыр.

Ғалым Бейсенбай Кенжебаев бұл тұстағы шығармаларды тарихи шындығы мен
заңдылығы терең ашылғаны ұшін реалистік поэзия десе, онымен қоса 1916 жылғы
көтеріліс туралы поэзия қазақ халқының ауыз әдебиетінде ежелден дамып келе
жатқан реалистік тұрмыс-салт жырларымен тарихый жырлар дәуіріндегі, жаңа
уақиғаға байланысты жасалған жаңа поэзия дейді.2,18-б. Айтса айтқанай ақ
бұл түстағы шығармалар мысалға Бөлтірік ақынның Ел жарыла көшкенде
дастаны Көдектің 1916 жыл дастаны Исаның Бекболат дастанын дәлел деп
айтуға болады. Бөлтірік ақынның Ел жарыла көшкенде деп аталатын дастанын
алып қарайтын болсақ. Бұл дастан ақынның жанынан шығарылған халықтың
күизелісін көрсетсе онда толып жатқан астарлы уақиғалар бар біржағы халықты
аяусыз қанаған патша өкіметінің жағымсыз әрекеті, біржағы елімен жерінен
бөлініп қоныс аударып бара жатқан халықтың жұтаңқы күиі, енді біржағынан
халқымды қорғап қалсам деп алға тартқан Жәмеңке, Ұзақ сияқты батырдың
бейнесін көрсетеді. Осындай штрман уақиғаны ақын шығармасында нақты да дәл,
түсінікті етіп жеткізп отырса енді бір түсынан нақты уақиғаны баяандап қана
емес қазақ тілінің негізгі сөздік қорындағы бір қатар сөздерге екінші тұрлі
жаңа мағына беріп қолданса бірде әр түрлі көркемдеу амалдарын қолданып
отырады тіптен шығармада мақал дыда кезіктіруге болады.Ақынның тілдік
ерекшелігі бүл ғана емес ойын жинақы бейнелеуінен де көрінеді. Шығарманы
толықтай оқымай жатқан күннің өзінде бірнеше шумақтардан ақ болған
уақиғаның мән жәйін көріп аласыз.

Мысал:

Тұнды құлақ шуылдап ,

Ұшты жүрек зуылдап.

Ауған, азған сорлы елге,

Патшаның қолы ойнақ сап,

Бидайықтай қуырған.

Үпті талап ұйді алды.

Қараны құртып қойды алды. 1,35-б.

Айрлдық тырна бурлдан деп ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Шу дастаны
«Жүсіп – Зылиха» дастаны
"Құтты білік" дастаны
Ел тарихын ұмыттырмаған ән
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары
Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау) - "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары
Эль – Нинью
Ел тәуелсіздігіне – 20 жыл
Ел әскерімен айбынды
Экологиясы таза ел бақытты
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь