Жүрек қызметінің реттелуі


I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Жүрек қызметінің реттелуі
2.2. Жүректің ағзалық реттелу жолдары
2.3. Жүректен тыс реттеу механизмдері
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Жүрек – көкірек қуысында орналасқан іші қуыс етті орган. Қалың ет пердесі оны оң жəне сол бөлімге бөледі. Көлденең пердемен жүрек жүрекше мен қарыншаға бөлінеді. Сонымен, жоғары сатыдағы омыртқалы жануарларда жүрек төрт камерадан: екі жүрекшеден жəне екі қарыншадан тұрады. Жүрекшелер мен қарыншалар жармалы қақпақшалары бар арнаулы тесік арқылы жалғасады. Бұл қақпақшалар тек қарынша бағытында ашылады. Қарыншалар жиырылған кезде олар жабылады да, қанның жүрекшелерге кері оралуына мүмкіндік бермейді. Жүректен кіші жəне үлкен шеңберлердің басталар жерінде (өкпе артериясы мен тесіктерінде) тек тамырлар бағытында ғана ашылатын жарты айшық қақпақшалар болады. Жүрек босаңсыған кезде бұл қақпақшалар жазылып, тесікті жабады да, қанның қарыншаға кері оралуына бөгет жасайды. Сонымен, қақпақшалар қанды жүрек арқылы тек бір бағытта - вена тамырларынан жүрекшелерге, олардан қарыншаларға, ал қарыншалардан артерияларға өткізеді.
Жүрек қабырғасы үш қабаттан тұрады. Ішкі қабаты - эндокард, ортаңғысы - миокард, ал сыртқысы - эпикард деп аталады.
Эндокард - жүрек қабырғасының ішкі беткейін астарлап жатқан жұқа қабықша. Ол бірыңғай салалы ет ұлпасы мен серпімді талшықтардан түзілген.
Миокард – жүректің ет қабаты. Оның қалыңдығы жүрек камераларының атқаратын қызметіне байланысты. Қарыншалар қабырғасы жүрекшелер қабырғасынан, сол қарынша миокарды оң қарынша миокардынан қалыңдау. Ол жүрек камерасының атқаратын қызметіне байланысты. Жүрекшелер мен қарыншалар миокарды бір-бірімен жалғаспайды. Жүрекшелер қабырғасының ет талшықтары екі бағытта орналасады. Беткей қабаттың ет талшықтары екі жүрекшені қамти ораса, ішкі қабат талшықтары əр жүрекшені жекелеп орайды. Қарыншалар миокарды сыртқы, ортаңғы жəне ішкі қабаттардан түзіледі. Сыртқы (беткей) қабат талшықтары қарыншаны бойлай орналасады. Олар жүрекше мен қарынша аралық сіңірлі сақинадан басталып, төмен жайылып жүрек ұшына жетеді де, иіле келе миокардтың ішкі (терең) қабатына айналады. Ішкі қабат талшықтары жоғары көтеріліп, жүрекше мен қарынша аралық сіңірлі сақинаға бекиді. Аталған қабаттардың арасында қарынша еттерінің ортаңғы қабаты орналасады. Ол көлденең бағытта жайылып, сегіздік бейне жасай əр қарыншаны жеке орайды.
1. Т. Несіпбаев «Жануарлар физиологиясы».
2. 3.Қ.С. Сәбденов, М.М.Бетембеков, Е.Е. Есентаев, Ж.А. Рақымжанов, Ш.К.Көшірбаев, С.Ә. Қойшыбаев, С.Қ. Шәуенов
3. Т. Несіпбаев «Жануарлар физиологиясы». I – том.
4. Адам физиологиясы / оқулық – Сатпаева Х.К., Нілдібаева Ж.Б., Өтепбергенов А.А. – Алматы: «Білім», 2005 ж.
5. Төлеуханов С.Т. Қалыпты физиология (биологиялық жүйелердің мезгілдік құралымдар бөлімі): Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2006 ж. – 140 бет.
6. Дюйсембин Ғ.Д., Алиакбарова З.М. Жасқасай физиология жәнемектепгигиенасы: Оқулық - Алматы: «Білім», 2003 ж. – 400 бет
7. Нұрмұхамбетұлы Е. Орысша-қазақшамедициналық (физиологиялық) сөздік / ҚазММУ – Алматы: «Эверо», 2007 ж. – 904 бет.
8. Керимбеков Е.Б. Физиология атауларының орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. – Алматы: Қазақстан, 1992. – 280 бет

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1100 теңге




Жоспары
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
2.1. Жүрек қызметінің реттелуі
2.2. Жүректің ағзалық реттелу жолдары
2.3. Жүректен тыс реттеу механизмдері
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе
Жүрек - көкірек қуысында орналасқан іші қуыс етті орган. Қалың ет пердесі оны оң жəне сол бөлімге бөледі. Көлденең пердемен жүрек жүрекше мен қарыншаға бөлінеді. Сонымен, жоғары сатыдағы омыртқалы жануарларда жүрек төрт камерадан: екі жүрекшеден жəне екі қарыншадан тұрады. Жүрекшелер мен қарыншалар жармалы қақпақшалары бар арнаулы тесік арқылы жалғасады. Бұл қақпақшалар тек қарынша бағытында ашылады. Қарыншалар жиырылған кезде олар жабылады да, қанның жүрекшелерге кері оралуына мүмкіндік бермейді. Жүректен кіші жəне үлкен шеңберлердің басталар жерінде (өкпе артериясы мен тесіктерінде) тек тамырлар бағытында ғана ашылатын жарты айшық қақпақшалар болады. Жүрек босаңсыған кезде бұл қақпақшалар жазылып, тесікті жабады да, қанның қарыншаға кері оралуына бөгет жасайды. Сонымен, қақпақшалар қанды жүрек арқылы тек бір бағытта - вена тамырларынан жүрекшелерге, олардан қарыншаларға, ал қарыншалардан артерияларға өткізеді.
Жүрек қабырғасы үш қабаттан тұрады. Ішкі қабаты - эндокард, ортаңғысы - миокард, ал сыртқысы - эпикард деп аталады.
Эндокард - жүрек қабырғасының ішкі беткейін астарлап жатқан жұқа қабықша. Ол бірыңғай салалы ет ұлпасы мен серпімді талшықтардан түзілген.
Миокард - жүректің ет қабаты. Оның қалыңдығы жүрек камераларының атқаратын қызметіне байланысты. Қарыншалар қабырғасы жүрекшелер қабырғасынан, сол қарынша миокарды оң қарынша миокардынан қалыңдау. Ол жүрек камерасының атқаратын қызметіне байланысты. Жүрекшелер мен қарыншалар миокарды бір-бірімен жалғаспайды. Жүрекшелер қабырғасының ет талшықтары екі бағытта орналасады. Беткей қабаттың ет талшықтары екі жүрекшені қамти ораса, ішкі қабат талшықтары əр жүрекшені жекелеп орайды. Қарыншалар миокарды сыртқы, ортаңғы жəне ішкі қабаттардан түзіледі. Сыртқы (беткей) қабат талшықтары қарыншаны бойлай орналасады. Олар жүрекше мен қарынша аралық сіңірлі сақинадан басталып, төмен жайылып жүрек ұшына жетеді де, иіле келе миокардтың ішкі (терең) қабатына айналады. Ішкі қабат талшықтары жоғары көтеріліп, жүрекше мен қарынша аралық сіңірлі сақинаға бекиді. Аталған қабаттардың арасында қарынша еттерінің ортаңғы қабаты орналасады. Ол көлденең бағытта жайылып, сегіздік бейне жасай əр қарыншаны жеке орайды.
Эпикард - жүректің сыртын жауып жатқан жұқа қабықша. Ол жүрек табанында жүректі сыртынан қаптайтын берік дəнекер ұлпадан түзілген жүрек қабына - үлпершекке (перикардқа) айналады. Үлпершек пен эпикард аралығындағы қуыста үлпершек сұйығы болады. Ол жүрек жұмысы кезінде қабықшалардың өзара үйкелісін азайтады. Перикард жүрек етінің шамадан тыс босаңсуына мүмкіндік бермейді.

Негізгі бөлім.
Жүректің қызметі. Жүректің негізгі қызметі организмдегі қанды қан тамырларына қуалап, кері сору. Ол бұл жұмысты еттерінің жиырылуы жəне босаңсуы арқылы атқарады. Жүрек еттерінің жиырылуын систола, ал босаңсуын диастола деп атайды. Жүрек еттері жиырылғанда қан жүрекшелерден қарыншаларға, қарыншалардан қан тамырларына айдалады жəне артерия мен вена жүйелерінде қысым айырмашылығы пайда болады. Бұл қанның тамырлармен жылжуын қамтамасыз етеді.
Жүрек еттерінің бір рет жиырылып, босаңсуын жəне жалпы тынымнан өтуін жүрек айналымы (циклі) дейді. Жүрек айналымы жүрекшелердің жиырылуымен басталады. Айта кетер жайт, оң жүрекше сол жүрекшеден 0,01 сек, жүрекшелер қарыншалардан 0,1 сек бұрын жиырылады. Жүрекшелер жиырылған кезде қуыс веналар мен өкпе венасының тесігі қысыла жабылып, қан жармалы қақпақшалар арқылы қарыншаларға өтеді. Бұл кезде қолқа мен өкпе артериясындағы қан қарыншаларға кері қайта алмайды, себебі бұл тамырлардағы қысымның жоғары болуынан жарты айшық қақпақшалар жабылып қалады.
Одан əрі жүрекшелер қабырғасының еттері босаңсып, қарыншалар жиырылады. Жүрекшелер босаңсысымен олардың қуысына веналардан қан құйыла бастайды. Ал қарынша еттерінің жиырылуының əсерінен олардың қуыстарындағы қысым тез көтеріліп, қос жəне үш жармалы қақпақшалар жазылады да, жүрекше мен қарыншаны қосатын тесік жабылады. Бұл кезде айшық қақпақшалар да жабық күйінде тұрады. Одан əрі жүрек еттерінің изометриялық жиырылуының (қысқармай ширығуы) арқасында қарыншалар қуысындағы қысым артериялардағы қысымнан артып кетеді. Осы кезде жарты айшық қақпақшалар ашылып, қарынша қабырғаларының еттері ауксотониялық жиырылуға көшеді (ет талшықтарының ұзындығы қысқарып, ширығады) де, қан артерияларға қуылады. Жүректің бір толық айналымында төрт кезең байқалады. Олардың екеуі систолалық, екеуі - диастолалық кезең.

1-ширығу кезеңі. Ол жүрек еттерінің асинхронды (үйлесімсіз) жиырылуымен басталады. Бұл кезеңнің ұзақтығы 0,05 сек тең. Одан əрі қарыншаның барлық ет талшықтары жиырыла бастайды, бірақ олардың ұзындығы өзгермей, тек ширыға түседі (изометриялық жиырылу сатысы). Осының əсерінен қарыншадағы қысым жоғарылап, қос жəне үш жармалы қақпақшалар жабылады. Бұл кезде артериялар басталатын жердегі жарты айшық қақпақшалар да жабық күйде болады, қан аз уақыт тұйықталған қуыста қалады. Əрі қарай 0,03 сек ішінде қарынша еттерінің ширығуының əсерінен қарыншалар қуысындағы қысым артериялардағы қысымнан едəуір жоғарылап, жарты айшық қақпақшалар ашылады да, систола кезінде байқалатын екінші кезең - қанды қуу кезеңі басталады.
2-қанды қуу кезеңі. Бұл кезең екі сатыдан тұрады. 1 - саты - қанды қуудың пəрменді (екпінді) сатысы. Қарыншалардағы қысымның өсуінің əсерінен 0,1 секунд ішінде артерияларға жүректің систолалық көлемінің 23 бөлігі қуылады. Одан əрі қарыншалар қуысындағы қан мөлшерінің азаюына жəне қысымның төмендеуіне байланысты қанды қуу екпіні бəсеңдеп, қан қуудың баяу сатысы басталады. Систола соңында қарынша қуысындағы қанның қалдығы сығылып шығарылады.
3-босаңсу кезеңі. Қанды қуғаннан соң қарынша еттері босаңси бастайды. Осы сəтте жарты айшық қақпақшалар жабылады. Жүрек етінің босаңси бастаған сəтінен жарты айшық қақпақшалардың жабылуына дейінгі уақытты протодиастола деп атайды. Оның ұзақтығы 0,04 секунд. Алғашқы кезеңде еттердің босаңсуы жармалы жəне жарты айшық қақпақшалардың жабық жағдайында жүреді.
4-толу кезеңі үш сатыға бөлінеді. Жүрекшелердегі қысымның қарыншамен салыстырғанда жоғары болуының салдарынан жармалы қақпақшалар ашылған кезде қан қарыншаларға тез ығысады да, жылдам толу сатысы басталады. Оның ұзақтығы 0,08 сек. Одан əрі қарыншадағы қысым өсе бастайды да, қанның қарыншаға өту қарқыны азаяды. Бұл баяу толу сатысы. Оның ұзақтығы 0,16 сек. Бұдан əрі толу кезеңі жүрекшелердің жиырылуымен аяқталады. Бұл сатыны пресистола деп атайды.
Бұл кезде ет талшықтарының ұзындығы өзгермей, тек олардың ширығу деңгейі төмендейді. Бұл изометриялық босаңсу сатысы. Оның ұзақтығы 0,08 сек тең. Осы аталған процестердің əсерінен қарыншалардағы қысым жүрекшелердегі қысымынан көп төмендеп, жармалы қақпақшалар ашылады да, жүрек жұмысының жаңа кезеңі - толу басталады.
Жүрек қызметінің реттелуі. Биологиялық жүйелер өзінің сенімділігімен ерекшеленеді. Оған организмде жиі байқалатын жұптану принциптері дəлел. Бұл кездейсоқ жағдай емес. Мысалы, қос бүйрек, қос өкпе, т.с.с. Ал организмге ең қажет ағзаның бірі - жүрек. Ағылшын ғалымы Дж. Баркрофт кезінде "Мені организмде тек жалғыз ғана жүрек болуы таңдандырады", - деп жазған болатын. Осыдан бұл күрделі ағзаның сенімді жұмысы қалай ұйымдастырылған деген заңды сұрақ туады. Қазіргі кезде жинақталған деректерге қарағанда қан айналым жүйесі қызметінің сенімділігі жүрек жұмысын реттеу механизмдерінің өте жақсы жетілгеніне, күрделілігіне байланысты.
Жүрек қызметін реттейтін тетіктерді үш топқа бөлуге болады: торшалық, ағзалық (интракардиалық) жəне жүректен тыс (экстракардиалық) механизмдер.
1. Торшалық реттеу тетігі миокардтың əрбір торшаларының генетикалық аппараттарынан, органелдерінен, иондық - мембраналық тетіктерінен, ферменттік жүйелерінен құралады. Бұл тетік миокард торшаларында қозу мен жиырылу процестерінің туындауын, олардың арабайланыстарын, энергия жəне зат алмасуларын қамтамасыз етеді.
2. Ағзалық реттеу тетігі миокардтың синцитий түрінде құралуымен, жүректің өткізгіш жүйесімен, қабырғалық арнаулы жүйке аппараттарымен, торша аралық иондық жəне гуморальды заттармен қалыптасқан. Бұл механизм жүректің біртұтастығын, жұмысының үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Оны атқаруда жүректің қабырғалық жүйке аппараттарының рөлі зор. Жүректің қабырғалық жүйке түйіндері - бұл органның күрделі қызметін шалғай рефлекс принципімен реттейтін құрылым. Бұл пікір дəлелді болу үшін бір мысал келтіріп өтейік. Хирургиялық операция арқылы ауыстырылып отырғызылған немесе ми мен жұлыннан келетін барлық жүйкелері қиылып тасталған мал жүрегі жүйкемен реттеу тетіктерінің бұзылуына қарамай, өз қызметін атқарып қана қоймайды, сонымен қатар организм мұқтаждығына қарай оны бейімдеп, өзгерте алады. Бірақ жүйкесізденген жүректің қызметі организмге ауырлық түскенде тез өзгере қоймайды. Оның организм күйіне бейімделуі баяу жүреді. Мұндай жүрек жұмысты тоқтатқаннан соң ұзақ уақыттан кейін ғана қалыпты күйіне оралады. Жүрек жұмысы үш түрлі жолмен өздігінен реттеледі. А). Гидродинамикалық аутореттеу тетігі арқылы. Бұл тетік "гидродинамикалық кері байланыс" арқылы жүректің оң жəне сол бөлімдерінің жұмысын үйлестіріп отырады. Мысалы, əртүрлі ырғақта жұмыс істеп тұрған "оқшауланған" екі жүректі бірінен қуылған қан екіншісіне, ал екіншісінен қуылған қан қайтадан бірінші жүрекке оралатындай етіп ортақ жүйеге қосса, олар бір ырғақта жұмыс істей бастайды. Оған бұл екі жүректің арасында гидродинамикалық "кері байланыстың" қалыптасуы себеп болады.
Демек, жүректің ырғағы мен жиырылу күші жүректің қуысындағы қысымға сəйкес өзгеріп отырады.
Ə) Гетерометриялық аутореттеу тетігі арқылы. Бұл тетік жүрек еттерінің жиырылу күшін оның ет талшықтарының бастапқы созылу дəрежесіне қарай өзгертіп отырады. Осы механизм "Старлинг заңын" түсіндіруге негіз болады. Жүрек еті неғұрлым көбірек созылса, соғұрлым ол күштірек жиырылады.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қоздырғыш құрылымдардың функциялық ерекшеліктері. Қозғалыс қызметінің жүйелік реттелуі
Жүрек
Балалардың жүрек қызметінің бұзылуы,оның себептері , алдын алу
Зат алмасудың гормондық реттелуі
Жүрек соғуын тоқтатпасын
Жүрек ақаулары
Жүрек қан тамырлар жүйесі туралы
Жүрек жұмысын реттеудің өзіндік тетіктері
Лимфа ағысы және оның реттелуі
Шарттың азаматтық құқықтық реттелуі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь