Ұйқы гигиенасы

Ұйқы адамдар мен жануарлар тіршілігінде өте маңызды орын алады. Олардың ұйқысы мен сергектігі тәулікте оқтын-оқтын алмасып, қайталанып отырады. Адам немесе жануарлар көп уақыт ұйықтамаса, онда жоғарғы нерв әрекетіне едәуір зиян әкеледі, ал кейде тіршілігі де жойылуы мүмкін. Ұйқысы қашқан адамдардың нерв клеткаларының құрылымында тосын өзгерістердің болатыны анықталған. Ми қыртыстарының нерв клеткаларына қозу ұзақ уақыт әсер еткен кезде организмде шаршау және әлсіреу процесі байқалады. Ондай жағдайда организм тынығуды талап етеді.
Ұйқы организмнің нерв системасын әлсіреуден сақтайды да, жұмсалған энергияны қалыпқа келтіреді. Ұйқы кезінде организмнің сергектік жағдайда қабылданған сигналдары жөнге салынып отырады және ұзақ мерзімді ес қалыптасады. Ұйқы кезінде тыныс алу мен жүректің соғуы, өкпе, вентиляциясы, қан қысымы, зат алмасу, дене температурасы, несеп бөлу, рецепторлардың барлық тонусы төмендейді.
Ұйқы кезінде сыртқы ортамен байланыс нашарлайды немесе мүлде тоқталады, денедегі зат алмасуы, бұлшық еттердің тонусы, ас қорыту, жүрек-қан тамырлар мен тыныс мүшелерінің қызметі төмендеп, дене түлғасының бұлшық еттері босайды. Тыныс жиілігі, жүректің соғуы азаяды. Ұйқы дағы адамның миындағы нерв клеткаларының өзара байланыстары жөнге келтіріліп, талданып, талқыланады, қажетті мәліметтер есте сақталады. Ол мәліметтердің іздері нығайып, күшейеді, нейрондардың энергия қоры қалпына келтіріледі, сондықтан ұйқы қандай да болмасын организмге өте қажет.
Ұзақ уақыт ұйқы кемігенде адамның еңбек қабілеті, есте сақтау, ойлау қабілеттері төмендеп, нашарлап кетеді, денсаулығы бүзылады. Тіпті ұзақ мерзім ұйқысы қанбаса адамның психикасында өзгерістер пайда болып, психоз, невроз ауруларының, шаршау, қалжырау белгілері орын алады.
И. П. Павлов пен оның шәкіртгерінің зерттеулері негізінде ұйқы мен ішкі тежелудің табиғаты бір екені анықталды. Ояу жүргенде ішкі тежелу нерв клеткаларының жеке топтарында ғана байқалады. Ал ұйықтағанда күллі ми қыртыстары мен қыртысасты құрылымдарына тарайды. И. П. Павловтың айтуынша, ұйқы -мидың жоғарғы бөлімдеріне жайылған қорғаныс тежелуі.
Қазіргі мәліметтер бойынша ми бағанасында ұйқы мен сергектікке әсер етуші нерв клеткаларының шоғырланған топтары болады. Ұйқының пайда болуына таламус, гипоталамус пен торлы құрылымның маңызы бар екені анықталды. Таламус пен гипоталамуста арнайы ұйқы орталықтары бар, ал торлы құрылымда сергектік орталығы бар деп есептейді.
1. Жұмабаев С. Жас ерекшелік физиологиясы мен мектеп гигиенасы / Оқу құралы.-Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1996. - 125б.
2. https://kk.wikipedia.org/wiki
        
        Қазақстан Республикасың ғылым және білім министрлігі-3810-1270БАӨЖ0                                   ... Ұйқы ... ... адамдар мен жануарлар тіршілігінде өте маңызды орын алады. Олардың ұйқысы мен ... ... ... ... ... ... Адам ... жануарлар көп уақыт ұйықтамаса, онда жоғарғы нерв әрекетіне ... зиян ... ал ... ... де жойылуы мүмкін. Ұйқысы қашқан адамдардың нерв клеткаларының құрылымында тосын өзгерістердің болатыны анықталған. Ми қыртыстарының нерв клеткаларына қозу ұзақ ... әсер ... ... ... ... және ... процесі байқалады. Ондай жағдайда организм тынығуды талап етеді.  Ұйқы ... нерв ... ... ... да, ... ... ... келтіреді. Ұйқы кезінде организмнің сергектік жағдайда қабылданған ... ... ... ...  және ұзақ мерзімді ес қалыптасады. Ұйқы ... ... алу мен ... соғуы, өкпе, вентиляциясы, қан қысымы, зат алмасу, дене температурасы, несеп ... ... ... ... ... түрлері:Тәуліктік Барлық жануарларға тәнМаусымдықКейбір сүтқоректі жануарларға және құстарға тәнГипноздық ... ... ... ... пайда боладыНаркотикалық Химиялық заттарға байланысты болады (морфин, ... ... ... Мидың әр түрлі жағдайларына байланысты өзгерістерКесте.Организмнің толық дамуына қажетті бір тәуліктегі ұйқының мөлшері.Баланың жасы.Ұйқының уақыты, сағат.Баланың ... ... ... ... сәби.1-3 ай.6 ай-1 жас.2-3 жас.4-5 жас.21-2218-2014-1613-1411-125-68-1013-1416-17Ересек адам.10-119-108-97-86-8Ұйқы кезінде сыртқы ортамен байланыс нашарлайды немесе ... ... ... зат ... ... ... ... ас қорыту, жүрек-қан тамырлар мен тыныс мүшелерінің қызметі төмендеп, дене түлғасының бұлшық еттері босайды. ... ... ... соғуы азаяды. Ұйқы дағы адамның миындағы нерв ... ... ... жөнге келтіріліп, талданып, талқыланады, қажетті мәліметтер есте сақталады. Ол мәліметтердің іздері нығайып, күшейеді, ... ... қоры ... келтіріледі, сондықтан ұйқы қандай да болмасын организмге өте қажет.Ұзақ уақыт ұйқы ... ... ... ... есте ... ойлау қабілеттері төмендеп, нашарлап кетеді, денсаулығы бүзылады. Тіпті ұзақ ... ... ... ... ... өзгерістер пайда болып, психоз, невроз ауруларының, шаршау, қалжырау белгілері орын алады.И. П. Павлов пен оның шәкіртгерінің зерттеулері негізінде ұйқы мен ішкі ... ... бір ... ... Ояу ... ішкі ... нерв ... жеке топтарында ғана байқалады. Ал ұйықтағанда күллі ми қыртыстары мен қыртысасты құрылымдарына тарайды. И. П. Павловтың айтуынша, ұйқы ... ... ... ... қорғаныс  тежелуі.Қазіргі мәліметтер бойынша ми бағанасында ұйқы мен сергектікке әсер ... нерв ... ... топтары болады. Ұйқының пайда болуына таламус, гипоталамус пен торлы құрылымның маңызы бар екені анықталды. Таламус пен гипоталамуста арнайы ұйқы орталықтары бар, ал ... ... ... орталығы бар деп есептейді.Ұйқыдағы организмнің ЭЭГ-сын зерттегенде әрбір 80-90 минут сайын баяу ырғақтар ояу ... ... ... ... ... ... Ондай кезде көз алмасы жылдам-жылдам қозғалып, пульс пен тыныс жиілігі артады. Бұл ... ... ... ... яғни ... ұйқы деп ... Бұл кезеңде электр белсенділігі сергек кездегідей болғанымен организмнің сыртқы ортамен байланысы болмайды, оның сигналдарын қабылдау ... ... ... ұйқы ... ... ... ырғақтары нейрохимиялық жүйенің белгілі бір жұмыстарына байланысты деп ... ... адам осы ... түс ... Жылдам ұйқы адам организміне аса қажетті. Егер ұйықтағанда ол ... ... бір ... ішінде адамның жүйке жүйесінің козғыштығы күшейіп, күндіз ашуланшақ болады, ал Ұзақ ... ... адам ... ... ұйқы ... адам оянбайды.Ұйқының баяу толқындары байқалатын кезендерін баяу ұйқы немесе ортодоксты ұйқы деп атайды. ... ... бір ұйқы ... ... ... Әр циклда жылдам және баяу ұйқы кезендері бар. ... ... ... ... ... ұйқы байқалады, сондықтан оянған адамда түс көру сезімі туады. Түс көру сезімі түс көріп жатқанда ... ғана ... ... ... ... ... ... күнделікті ұйқы 5 кезеңнен құралады: бір белсенді ... ұйқы ... жөне 4 баяу ... ... ... ... ... 1 сағат 30 минут сайын қайталанып отырады.Баланың өсіп дамуы барысында ұйқы мен сергек жүру мерзімдерінің мөлшері өзгереді. Жаңа ... сәби ... ... ... 21 сағаттай ұйықтайды. Біртіндеп оның ұйқысы азайып, сергек мерзімі ұзарады. ... ... 5-6 ... ... ... Бұл кезде күндізгі ұйқы тоқталып, 1 тәулік екі кезеңге ғана бөлінеді: ояу жүру немесе сергектік және ... ... ... баланың түнгі ұйқысы бұзылғанда оның организмі әлсіреп, тез шаршау белгілері туады. Бала күн кестесіндегі еңбек уақыты мен ұйқы уақытын ... ... оның ... қалжырау пайда болады. Ондай баланың еңбегінің нәтижесі ... ... ... ... ... үшін ... ... ауыр тамақ ішпеуі тиіс. Ауыр тамақты ұйықтардан бұрын кемінде 2-3 сағат бұрын қабылдап, жатарда ... аз ... ішу ... ... 1 кесе ... не сүт, ... жеміс шырыны). Баланың төсегі жайлы, бөлмесінің ауасы таза, температурасы 20-22° С болғанда ұйқысы ... ... ... бала ... ... ... сәл ашық ... қыста жатар алдында жарты сағаттай желдендіріп алу маңызды. Баланың ұйықтайтын бөлмесі сырттан айқай-шу ... ... ... ... ... ... ... жатар алдында жылы сумен аяқ-қолдарын жуындырып, денесіне шақ, қыспайтын, жұмсақ, мақта-матадан тігілген жатын киімін киіндіру қажет. Ұйықтардан 1-2 сағат ... ... ... ... қоздыратын ойындарды, әңгімелер айтуды немесе оқуды тоқтатып, оның қозуын басатын, тыныштандыратын әңгімені ақырын баяу біркелкі ырғақты ... ... ... ... ... ... агрипния  --  ұйқының ұзақтығы немесе сапасы немесе ... де ... ... ... ... ...  -  бұл ... ұйқыдан болатын проблемалық жағдайы. Ұйқысыз көп адамдар тез көз іліп, артынша оянып кетеді. Ал тағы біреулер керісінше ұйықтауы қиын ... ... ... ... ... ... көңіл-күйінен байқалып тұрады. Ұйқысыздық  -  кең тараған проблема. Ұйқының бұзылуы күндіз қатты ұйықтағың келеді, ... ... ... ... ... ұзаққа созылатын болса, адам ашушаңдыққа немесе депрессияға бой алдырады; жаңа нәрсені ... ... ... ... оқу ... соғады; оқуы немесе жұмысы нашар болады. Ұйқысыдық отбасына, достарына назар аудартпай, адамға қажет күш-қайратынан айырады.Ұйқысыздық қаншалықты уақытқа дейін ... ... ... және ... ... ... келеді. Созылмалы ұйқысыздықта ең аз дегенде үш күн, тіпті бір айға дейін көз іле алмайды.Қайталама ұйқысыздықтың себебін табатын ... ... ... өтіп ... ... ... ... өмір сүру әдетін өзгертетін болса, мұндай бұзылуды ... ... ... ... ... анықталмаса, дәрігерге қаралған дұрыс.Ұйқысыздықты тудыруы мүмкін аурулар:* Кейбір өкпе немесе жүрек аурулары* Стресс немесе депрессия* Дұрыс ұйықтау ... ... ... препараттар* Дұрыс ұйықтау үдерісін бұзатын кофеин, темекі, ішімдік сияқты заттар* Ұйықтау уақытының бұзылуы немесе жағымсыз орта сияқты қоздыратын факторлардың ... екі түрі ... ... түрі  -  қайталама ұйқысыздық. Он адамның сегізі қайталама ұйқысыздықпен ауырады екен. Мұндай ұйқысыздық белгілі бір ... ... ... ... нәтижесінен болады.Бастапқы ұйқысыздық керісінше белгілі бір аурудың жанама әсерінен болмайды. Мұндай ұйқысыздық аз дегенде бір ай немесе одан да көп ... ... ... ... :* ... ... ... оқыңыз, жағымды музыка тыңдаңыз, ыстық ванна қабылдаңыз.* Ұйықтар алдында дене жаттығуын жасамаңыз, ауыр тамақ ... ... аз ... Жатын бөлмеңіздегі компьютерді, телевизорды басқа бөлмеге ауыстырыңыз, ол ... ... ... ... оған жоламаңыз. Қатты ашық түстерден құтылыңыз.* Тіпті демалыс күндері де бір уақытта жатып, бір уақытта тұруды әдетке айналдырыңыз. Егер ... ... ... түнгі уаықтта жұмыс істемеңіз.* Когнитивті мінез-құлықты терапия. Мұндай ... адам ... ... ... ... ... Қозуды басатын релаксация мен биологиялық кері байланыс. Мұндай әдіс дем алу, жүрек қағыс, бұлшықеттерді босатып, көңіл-күйді көтеруге ... ... ... ... ... мазасызданбай, ұйықтар алдында жағымды ойлар ойлау керек.* Терапевттің жеке қабылдауында ұйқы ... ... алу ... Мұндай әдіс түсіңізде не көретініңізді айтып, ойыңызды ашық айтуға көмектеседі.* ... ... ерте ... Бұл ... дұрыс кестесін жасауға көмектеседі. Шаршағаннан бұрын ұйықтай алмайтын уақытыңызда ... ... ... түнгі толық ұйқыңыз қалпына келіп, төсекте ұзағырақ жататын боласыз.Дәрілік препараттар* Кейбір препаратттар ұйықтауға көмектесуі мүмкін. ... ... үшін ... 1-2 апта бойы ... дәрі ... ... ... препараттар көмектескенмен, кейбір адамдар ішіп алған сияқты сезінеді.* Түнімен жұмыс істегеннен немесе басқа себептерден болатын ұйқының бұзылуы ... дәрі ... ... ... Бірақ қандай да бір дәрі қабылдамас бұрын, дәрігермен кеңесу керек.* Ұйқысыздықтың симптомдарын кетіру үшін ... ... ... ... керек. Сол сияқты бір уақытта тұрып, бір уақытта жатуға өз-өзін үйрету ... ... ... температурасынының оңтайлылығын, тыныштығын, жайлылығын қамтамасыз етіңіз.* Кофеин,темекі сияқты қоздыратын нәрсе қабылдамаңыз, кофеиннің әсері 8 сағатқа дейін ... ... ... ... бір ... ... суық тигенге қарсы препараттар) қабылдамаңыз. Ұйқыны бұзуы мүмкін.* Ішімдік ішпеңіз. Кейде ішімдік тез ... ... ... ... бірақ жиі-жиі ояна беруіңіз мүмкін.Ұйқысыздық түнгі ұйқы ұзақтығының қысқаруынан, кеш ұйықтау, ерте ояну, түн ... ... ... рет ... ... береді. Ұйқысыздықтың пайда болуына жарақат әсерінен жүйке жүйесі қызметінің ... ... ... ми ... ... ми тамырларының атеросклерозы), ішкі органдар мен эндокринді бездің сырқаттары әсер етеді. Дені сау адамдардың өздерінде қажудың, ойға берілудың, ... ... ... (түнгі мезгілдегі жұмыс, кешкі сабақтар), т.б. салдарынан ұйқы бұзылады. Адамның жасы ұлғайған сайын, мұның өзі организмніңосы жастағы физиологиялық ерекшеліктеріне ... ... ... үшін оның ... ... керек.дені сау адамның ұйқысы дәрі-дәрмек қолданбай-ақ қалпына келеді. Ол үшін у-шуды болдырмай, жататын бөлмені дұрыстап ... алса ... Дәл ... ... ... қою шай не кофе ... керек. Ұйқыны қалпына келтіруге жатар алдында серуендеп келу, жылы сулы ... ... ... ... ... ... сусындар, шұйгіншөп тамырынан жасалған тұнба ішу де көп көмегін тигізеді. Кейде дәрігердің кеңесі бойынша тыныштандыратын ... ... ... ... тура ... Алайда дәрі-дәрмекпен өз бетінше емделу өте қауіпті. Егер ұйқысыздық әр түрлі ауруларға байланысты болса онда оның себебі ... ... ... емдеу керек.Пайдаланылған ресурстар:* Жұмабаев С. Жас ерекшелік ... мен ... ... / Оқу ... ... ... ... 1996. - 125б.* https://kk.wikipedia.org/wiki  
        
      

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұйқы және түс көру8 бет
Ішкі секреция бездерінің физиологиясы және функциялық реттелу жолдары31 бет
Абиотикалық факторлардың ағзаларға әсері.4 бет
Ас қорыту жүйесінің патологиясы9 бет
Асқорыту6 бет
Асқорыту мүшелерінің арулары кезіндегі терінің зақымдану2 бет
Балық түрлері14 бет
Бейспецификалық аортоартериит11 бет
Биология пәнінен тесттер8 бет
Биологиялық ырғақ21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь