М.Әуезов – әлем әдебиеті мойындаған тұлға

Алғашқы жазба кездерi, Шумердiң қыш кестесi, ежелгi мысырдың папирустары, Вавилон мен Аккадтың сына жазуынан бастап мыңжылдықтардың, барлық ғасырлар мен дәуiрлердiң, барлық мәдениет пен өркениеттiң қатаң сұрыптауынан өтiп бiзге жеткен таңғажайып туындыларды жинақтаған ХХ ғасырдың ғаламат басылымы – iрiктелген Данте мен Шекспир, Толстой мен Томас Манн қатарынан, Горький мен Шолохов қатарынан – ұлы ескерткiштер жинағы 250 томының екi томы Мұхтар Әуезовке тиесiлi болуы кездейсоқ жайт емес.
«Абай жолы» эпопеясының өзі дүние жүзі халықтарының 116 тіліне аударылса, оның бірқатар шығармалары ағылшын, албан, араб, армян, әзірбайжан, башқұрт, белорус, бенгал, болгар, бурят, венгр, вьетнам, грек, голланд, грузин, испан, қырғыз, серб, француз, қарақалпақ, словак, тәжік, татар, тува, түрік, түркімен, өзбек, хинди, парсы, поляк, пушту, румын, ұйғыр, украин, урду, фин, якут, чех, эстон, қытай, корей, латвия, литва, мари, молдован, монғол, неміс тілдеріне аударылған.
Мінекей, осының өзі Мұхтар Әуезовтің – тек қана қазақ әдебиетінің ғана емес, күллі әлемдік әдебиеттің қайталанбас ұлы тұлғасы екендігін дәлелдейді.
Ұлы адамдардың естеліктері
Мұхтар Әуезов – қазақ халқының кемеңгер ойшылы, ұлы суреткері. Осы бабамыздың өмірі мен еңбегі еліміздің бүгінгі тәуелсіздігін аңсап өткен. Мұхаңды құрметтеу – елдің тәуелсіздігін құрметтеу, өз еліңді сүю, Отаныңды қорғау, қазақ елінің тәуелсіздігі үшін жан аямау»
Н.Ә. Назарбаев
        
         деген М.Әуезов сөзін қазақтың әрбір шаңырағы өз маңдайшасына ойып ... ... ... әлем ... жазба кездерi, Шумердiң қыш кестесi, ежелгi мысырдың папирустары, Вавилон мен Аккадтың сына жазуынан бастап мыңжылдықтардың, ... ... мен ... ... мәдениет пен өркениеттiң қатаң сұрыптауынан өтiп бiзге жеткен таңғажайып ... ... ХХ ... ... басылымы  -  iрiктелген Данте мен Шекспир, Толстой мен Томас Манн қатарынан, Горький мен Шолохов қатарынан  -  ұлы ... ... 250 ... екi томы ... ... ... ... кездейсоқ жайт емес. эпопеясының өзі дүние жүзі халықтарының 116 тіліне аударылса, оның бірқатар ... ... ... ... ... ... башқұрт, белорус, бенгал, болгар, бурят, венгр, вьетнам, грек, голланд, грузин, испан, қырғыз, серб, француз, қарақалпақ, словак, тәжік, татар, ... ... ... өзбек, хинди, парсы, поляк, пушту, румын, ұйғыр, украин, урду, фин, якут, чех, эстон, қытай, корей, ... ... ... ... ... неміс тілдеріне аударылған.Мінекей, осының өзі Мұхтар Әуезовтің  -  тек қана қазақ әдебиетінің ғана емес, күллі әлемдік әдебиеттің ... ұлы ... ... ... ... ... Әуезов  -  қазақ халқының кемеңгер ойшылы, ұлы суреткері. Осы бабамыздың өмірі мен еңбегі еліміздің бүгінгі тәуелсіздігін аңсап өткен. ... ...  -  ... тәуелсіздігін құрметтеу, өз еліңді сүю, Отаныңды қорғау, қазақ елінің тәуелсіздігі үшін жан аямау>>Н.Ә. ... ... үшін ... ... біз үшін Шығыстың Шолоховы еді.Н.ПогодинБіз үшін Абай қандай болса, Мұхаң да  -  сондай даналық мектебі. Ол мектептен дәріс алу  -  әр ... ... ... ... ... ... көз алдыңа келтіру үшін, басқалардың көзіне түсу үшін, адам рухының қадір-қасиетін асқатата көтеріп, жар салу үшін өз ...  -  ... ... ... ... ... болу ... Айтматов, жазушыМұхтар Әуезов  -  ақын. Ол өз елінің далалары мен тауларын, адамдарын үлкен эпик ақынша асқан суреткерлікпен бейнелейді. ... ... ... ... және ... кісі ... халық шын бақытты ғой.Бержерон, француз жазушысы Абайша айтқанда, Зейнолла Қабдоловб) Ақындар арнауларыЖазушыға талай ақындар ... ... ... ... ... Енді солардың бірқатарын оқушылардың өз ауыздарынан естиміз.Қасым Аманжолов , Сырбай Мәуленов , ... ... , ... Жарасқаны , Мұхтар Шаханов .Бұл оқылған дүниелердің бәрі біз үшін құнды. Өзінің ғажайып таланты, асқан еңбекқорлығы арқасында халқына ... ... ... ... ... шыңына шығып, соңына мәңгі өлмес мұра қалдырған әлемге әйгілі ... ... - ... ... міндетіміз деп танимыз.М.Әуезов әңгімелерінің көркемдік ерекшелігіЖазушының ескі өмір ауырпалықтарын суреттеуге арналған әңгімелеріҚазақ әдебиетінің классигіӘңгіме жанрының майталман шеберіМұхтар ... ... ... ... ... әйел ... ... ұлт-азаттық сарынМухтар Әуезов шығармашылығының әлем әдебиетіндағы орны.КІРІСПЕТақырыптың өзектілігі: Әлемдік ірі құбылыс, ғұлама жазушы М.Әуезов қазақ ... ... ... ... ... ... паш етті. Өзінің саналы ғұмырын қазақтың әдебиеті мен мәдениетіне, тарихы мен ұлттық өнеріне арнады. Ол әдебиеттің бар саласында да ... ... ... ... ... ... мол мұралары публицистика, драматургия, проза, көркем аударма тұрғысынан болса, ғылыми мұрасы фольклортану, ... ... ірі ... ...  -  ... ... ғасырға жуық өмірінің рухани шежіресін жазған, ұлт келбетін бар шындық айшықтарымен көрсете алған ірі ... Ол XX ... ең ... шығармалардың бірін дүниеге әкелген нағыз кемел шығарманың авторы ғана емес, ... ... ... арқылы төрткүл дүние Абайды танып, Абай арқылы Азияның кіндігіндегі көшпенділер елі ... ... дала ... ... Ол ... ... ... өткермей, әдеби майданға білек түре кіріскені тырнақалды шығармаларынан-ақ айқын аңғарылады. Көркем сөз құдіретін ерте ұғынған жазушы қазақ әдебиетіне ... ... ... ... сөзді биік белеске көтерді. Сол себепті М.Әуезовтің ұлы шығармалары қазақ халқының көнермес асыл ... ... ... қала ... Дала данышпаны Абай  -  қазақтың асқар биігі, өлең сөздің үлгісі ... қара ... хас ... ... ... ... ... қазынасына айналған қымбат құндылықтардың бірі болып табылады.Мұхтар Әуезовтің 20-30 ... ... ... ... ... Кеңес үкіметінің алғашқы дәуіріндегі өмір кезеңі қамтылғанымен, кеңестердің іс-әрекетін көтере дәріптеу, көзсіз мақтау, мадақтау жоқ. , , ,  ... ... жаңа ... жаңалықтары бой көрсеткенімен, бұларда кеңестік дәуірдің зор жетістіктеріне ... ... ... тән. ... бұл ... ... ... ішінде  әңгімесінде ғана Кеңес үкіметіне зор үміт артып, сеніп қарау байқалады. Алайда, ... соңы ... ... ... ... опық жеп, ... ... көшіп кетуіне ойысады.М.Әуезов шығармаларында кеңес үкіметінің жетістігін көзсіз ... жоқ. ... ... 20-30 ... шығармашылық қызметіндегі ұлт  -  азаттық идеясының бейнеленуі мен көріну жолдары туралы азды  -  ... ... ... ... бар. Олардың кезеңдік тұрғыдан алғанда әрқилы екендігі, кереғар пікірлердің барлығы, орнықты бағасын күткен асығыс тұжырымдардың кездесетіні  -  ... ... ... ... ... қоса осы тұрғыдағы жазушы көзқарасының өзгерісі мен дамуы да әрі қарай жүйелі зерттеуді қажет ... ... Ұлы ... мол ... ұлт  -  ... ... ... мазмұн мен шығармашылығын қайраткерлік қызметімен тығыз байланыста қарау, аталмыш идеяларды ... ... ... саралауға бағытталған ізденіс, жаңа заман тақырыбы, әйел бейнесінің рухани әлемі осы диплом жұмысының тақырып өзектілігін ... ... ... ... ... үшін күрескен қайраткерлік тұлғасы сомдалды, қызыл империяның саясатын қазақтың мүддесі тұрғысында парасаттылықпен ... ... ... ... ... ... ... Қаламгер шығармаларында ұлттық болмысты сөз өрнегімен өріп, қазақ әдебиеті мен мәдениетін жаңа сатыға көтерді. Бүкіл халықтың ... ... ... айналған рухани құндылықтарымыздың жарқырай көрініп, дамуына біршама ықпал етті. ... ұлы ... ... ... ... зерттеу нысанасы етіп, сол арқылы Семей кезеңіне, руханият ісіне, өмір, ... ... ... ... ден қою − ... ... үшін аса зор ... шығармаларының табиғатын тану, талдап-таразылау ұдайы жүргізіліп, оның кесек те ... ... ... сан ... ғылыми ізденістер нәтижесінде бағалы зетртеулер туды. Жазушы шығармашылығы тақырыптық, жанрлық деңгейде қарастырылып, тарихи деректерді көркем шындық ... ... ... шеберлік іздері талданып, қаламгердің шығармашылық жолы, өскен ортасы туралы еңбектер жарық ... ... ... ... ... драматург, абайтанушы, фольклортанушы, аудармашы, философ, әдебиет тарихшысы, сыншысы ... ... ... айналып, бұған қатысты ғылыми- теориялық тұжырымдар жасалды.М.Әуезов шығармашылығындағы ұлт-азаттық сарындардың табиғатын айқындау, 20-30 жылдардағы жазушы әңгімелеріндегі идеяның көркемдік-эстетикалық ... ... осы ... ... ... ... ... ұстанымдарын анықтау қаламгердің бейнелеуде қолданған әдіс-амалдарын нақтылау жұмыстың негізгі мақсаты болып табылады. Ғылыми жұмыс кіріспеден, бес ... ... мен ... көрсеткішінен тұрады.Заманымыздың ұлы суреткері М.Әуезов  -  тарихта сирек кездесетін жан-жақты, терең білімді, ... шын ... ... ... иесі. Ұлы жазушы М.Әуезовтің көркем мұрасы  -  біздің төл әдебиетіміз, бүкіл адамзат мәдениетінің ... Оның ... ... жазылған әңгімелері ХХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің алтын қорына енеді.1916-1917 жылдары ... ... ... М.Әуезов өз тұсындағы өзгерістерден еш бейтарап қала алмады. Патшалық құрылыстың құлап, елдің ескі отаршыл құрылысқа ... атой ... жас ... ... ... ... алғашқы кезеңдегі шығармаларының көлемдісі де, көркемі де ... ... ... ... жазылды. М.Әуезов жиырмасыншы жылдардың бас кезі мен орта ... ... ... (, , , , ,  т.б.) жазып, оларда ескі қазақ ауылының алуан ... ... ... реалистік дәстүрде бейнелейді, қоғам өмірінің, халық тіршілігінің терең қатпарларын, ішкі қайшылықтарын білгірлікпен ... ... ... ... ... ... ... - жазушыға қазақ коғамының көкейкесті мәселелерін көтеруге мүмкіндік берді.Алғашқы әңгімесі  1921 жылы жарияланды. Жазушының бірталай ... ... ... ,  ... басылған. Олар: , , , , , , . Ал , , ,  т.б. ... 1924 ... ... (1921)  --  ... ... ... ... әңгімесі. Шағын шығармада қоғам бойын жайлаған дерттің бір көрінісі зор көркемдік қуатпен ... ... ... ... ... ... ... адам айтқысыз озбырлық, қорлықка шыдамай, боранда үсіп өлгені айтылған. Бұл шығармада Ақан сияқты қара ниет ауыл ... ... ... әшкереленеді.  өзінің көркемдік бітімі жағынан қазақ әдебиетіне жаңа өрнек енгізді.  атты алғашқы әңгімесімен Мұхтар шын мағынасындағы европалық ... ... ... ... ... ... ... көркем прозасы... уақ жанрда да, повесть, роман сияқты көлемді жанрда да көптеген шығармалар туғызып, көп тілді совет прозасының алдыңғы ... орын ...  --  ... ... пікірінде зор шындық жатыр. Әңгіменің құрылысы шымыр, көркемдік бояулары қанық, оқиғалары мен адам мінездері мейлінше шыншыл. Мұнда ... ... ... тереңдеп қалыптасқан ерекшеліктер де көрініс берді. Ең негізгісі  қазақ прозасында тұңғыш рет өмір ... мен ... ... тұтас бірлікте көрсетілді.Негізінен Мұхтар Әуезов әңгімелері трагедияға құрылған. Шығарма тақырыбы, оқиға барысы, сюжеттік ... ... ... тартыста қарама-қайшылықтар кездесіп отырады. Аталмыш әңгімелерінде зұлымдық, жауыздық, озбырлық үстемдікке шығады. Бас қаһармандар ... ... ... ... трагедиямен аяқталады.Жазушылық жолын драматургиядан бастаған және оны өнерінің өзге салаларымен қатар ... ... ... ... ... жетілдіріп, құбылта құлпыртып әкелген Мұхтар Әуезов 1921 жылы  ... ... ... көз алдына байырғы қазақ ауылындағы кедейлер өмірінің бір көрінісін тамыр-тереңінен қопарып әкеліп, бейшара, қорғансыз жандардың ... жан ... азап пен ... аса ... ... ... ... тұрмысы неткен ауыр! Егер бүгінгілер өз отандастарының күні кешегі осы халін білмесе, ... ... да жете ... алмас еді. Бұл ретте  зор тәрбиелік мән жатыр.Әңгіме аса әсерлі ... ... ...  [1, ... ... ... ... етіп суреттеуі тегін емес. Қазақтың жадау күйін, оған жаны ашымастық қыстан жаман қысып жіберген ... ... бұл ... ... ... ... да бұдыры жоқ жалаңаш, көруге аса көңілсіз Арқалықтың осы түрі оқырманды бірден-ақ бір ... ... ... ... салып, сүреңсіз табиғаттың әлдеқандай бір беймәлім сырынан секем алғызады. Құлазыған құла тұз, ... жон, ... қыс, ... боран... Бұл өңірдегі табиғаттың осы көрінісінің өзі-ақ әлдебір жұпыны, жоқ-жітік халдің хабаршысындай адамға ауыр ой салады. Сонда бұл сурет тек қана ... ... ... сол ... заман сипаты, адам тағдыр-тірлігінің түрі тәрізденеді.Күшікбай туралы аңыздан кейін әңгіменің негізгі арқауы басталып, өріле береді: қаңтар айының батар күні дүниені ... ... ... тағы да ... көз алдына өзгеше сурет жаяды:  болса, одан алысырақ тұрғандары . Бұл бұл ма, , тіпті .Енді ...  [1, 7]. Екі ... ... қажығандығын білдірмей көшір божы қаққан сайын  келе жатқанын суреттеген жерлерді оқығанда, дәл осы шана үстінде бейне өзіңіз ... ... Қар ... жайлы жылжыған жайдақ шананы қос қоңырдың божы қағылғанда жылдам тартып, ызғыта бере  ... ... ... ... те жадағай емес, дәл жазушы өзінің кенеулі ойын, ... ... ... ... мен ... ғана ... ... панасыз жерді мекендеген Күшікбай батырдың ұрпақтары кедей-кепшік ... ... ... ... ... осы ... бет ... екі жолаушыны суреттейді. Біреуі болыс Ақан мырза, екіншісі оның жандайшабы Қалтай. Екеуі де оңып тұрған жандар емес. Ақан ... ... ... билеген. Қалтай соны біліп алған, кезекті жемтігі етіп он ... бір гүлі ... ... ... ... ... кім, қандай адам? Білу қиын емес, мына ... ... ... бәрі сайрап тұр: .Ақан болыстың сыртқы пішінінен ішкі ... ... ... ... ... ерткен серік қосшысы Қалтайдың мінезі мен ісі де Ақанға ... ... ... ... Ақан мырзаның мінез-құлқы осылай ашыла келе тіпті тірі адамдай тұлғаланып, дараланады.Ақанға сыртқы түрімен де, ішкі ... де ... ...  -  ... уыс бұл ... ... нәпсі, көзсіз құмарлық құлынан. .Уыз жас Ғазиза, оның басындағы қайғы-қасірет оқырманға ерекше әсер етеді де, ... ... ... жас ... ауады, онымен қалтқысыз ұғысқан сыралғы дос, оны есіркейтін қорғаныш, оған қамқор серік боп кетеді.Ғазиза басындағы ауыр уайым не? Жазушы оны да ... ... енді ... ... ... ... ішкі сырына алып енеді: Ғазизаның  [1, ... ... ауыр хал, ... ... Адам бұл тұста алуан сезімге түседі, сан түрлі ойға ... ... ... ... ... ... неткен ауыр? Тағдыр талқысы қандай шытырман!..Осы аянышты халге ... ... бар адам бір ... ... еді. Ал, Ақан ... ... ... бұған міз бақпайды. Сексеннен асқан кәрі кемпір, соқыр келіннің қасында отырып,  қойып, өздерінің адам ... ауыр ... ... ... Ақан түк ... ойы құла далада:  дегендей... Жас қыздың Ақан әлеміне қарсы күші жетпейді. Соның құрбаны болды. Бар қарсылығымен намыс оты ... қыз бұл ... өлім ... ...  [1, ... ... мен бауырының қабіріне барып үсіп өледі .Өмірінің ... ... ...  -  мына ... ... қандай қылығы үшін тап болғанын  -  көк аспанға, адамдарға ашына сұрау салады. Сонда да өмірінің ақтық минуттары да ол сұм ... ... ... ... ... ... , - ... ашық тазалықтың белгісі, қайғы-қасіреттен сейілген жас баланың ажары бар>>, - деп аяқталады әңгіме.Тегінде, шын мәніндегі нағыз үлкен талант өзінің өнер ... ... ... онша ұзақ ... болса керек. Әуезовтің осынау алғашқы әңгімесінің өзінде өзгеге ... ... ... бар; ... ... ... жорға қаламның ізі сайрап атыр. Мұндағы шұрайлы тіл, шырайлы стиль, ... адам ... ... ... терең психологизм нәтижесінде, нақты әлеуметтік ортаның айқын сипатын беретін таза, мөлдір шындық Сәбит Мұқановтың дәл ... ... ... ...  атты ... әңгімесін Мұхтар шын мағынасындағы европалық прозаның дәрежесіне көтерді>> [2, 255].Әңгімені оқып шыққан оқушы үлкен ойға шомады. , - ... ... ... мазалайды. Осындай үлкен мәселе көтерген жас жазушының кең құлашына, сезімнің, ойдың небір нәзік иірімдерін соншалық бай тілмен дөп ... ... ... ... Мұхтар Әуезов әңгімелерінен біз қазақ елінің сол кездегі хал-ахуалын айнадай көреміз. Ол айнадан алдымен қазақтың жабырқау жүзін көреміз. деген әңгіменің бас ... ... ... қыз. Ол ... күйеуіне тигісі келмейді. Өйткені Ісләм деген жігітіне ғашық. Ата-бабаларының ... ... үшін ... ... қызы мен ... Қалиманға қатты ашулы. Бірақ көшпенді жұртта әйелдің орны ... Мұны жас ... ... ... ... өз тағдырын өз қолына алғысы келетіні көшпенді елдің ерекшеліктеріне байланысты еді.-  [3, 87] - деп ... ... ... жауабы даяр.- Бишара-ау, - дейді ол шалының мүсәпірлігін бетіне басып, - өз балаңды өзің айттың ғой. Менің Ғазизамдай кімнің қызы бар екен осы ... ... ... қызы ... ... ... ... да сондай. Кінәсі  -  қатыны өлген кәрі күйеуге бармаймын ... ме? Ол үшін ... ... ... Тіпті қас-қабағыңа қарап үндемейін десем де қоймадың ғой, өл де маған!>>Бұл ... ... ... ана рөлі әу ... асыл ... ... Шығыстағы көп халықтардан өзге әйелдер өздерін еркінірек ұстайды. Сондықтан күйеуімен тең сөйлесіп, пікірін ... ... ... қосылғысы келмейді. Жақып Ғазизаның жеңгесі Айшадан сәлемін айтып жібереді. , - дейді. Ғазиза Жақыппен кездесіп, оны жақсы көрмейтінін айтып ... ...  [3, 98] - ... ... ... барлық сөзін естігеннен соң, ойға түскендей болып, үндемей отырып қалады. ... ... ой ... көрсетіп, ірілікпен келген қыздың мінезіне не істесе лайық, соны іздеп еді. ... ... ... Ісләммен істеп жүрген ісінен ұялудың орнына бұған келіп, соның үйреткен ісін айтып, менсінбеймін деп тұр. Бұлардың ісі  -  ... ... ... ел-жұртқа масқаралау.  деген сөзді елге жайғалы отыр. Ысмайыл да, Әзімхан да кеше Жақыптың әкесінің ... ... ... ... ... ... ... бірінің қызы, бірінің ұлы масқаралап, мазақтап отыр. Бұл қорлықты көтеруге болмайды... Жақыптың аз іркілген ... ойы ... ... ... сөзді естіген соң, бұдан арғы ірілікке шыдай алмай, орнынан ұшып тұрып, Ғазизаның қолынан қатты жұлқып, кеудесіне жұдырықтап:  - деп ... ... ... тепкілей бастады.Өмір бойында ешбір жаннан мұндай қаттылықты, ... ... ... ... бір ... қорланып, ызаланып, өксіп жылап, бір жағынан қатты ашу қысып, Жақыпты сол ... ... жас ... өлердей жек көріп:  - деп Жақыптың дамылсыз ұрып жатқан соққысының астында қарсылық сөзінен тыйылмады.Келесі күні ол қатты сырқаттанып ... ... аз ... ... ... салады.. Табиғатынан нәзік қалыпта берілген қыз-ару тек алақанда аялауды ғана ... ... ... ... ... ... жылы құшағын аша бермей, сырт айналатын кездері де болады екен. Сондай қатулы уақыт уысына Ғазизаның өмірі түскен сияқты. Ғазиза әбден ... Жан ... одан әрі ... ... жан, ... ... ... пен күлкі  -  көкейдегі түпсіз тұңғиық арман болып қалды.Дәл қазіргі келбеті ... ақ ... ... ... ... ... құлпырған шырайлы жүзі солғын тартып, өңі қуарып кеткен. Атқан таң нұрын емес, мұңын одан сайын ұлғайтқандай. Сол мұң көзінің ... ... ... Әке-шеше зорлығы, залым адамның зомбылығы жанына қатты батты. Батқан сайын әдемі қара ... ащы ... ... ... Айналадағы мүлгіген тыныштықты тек Ғазизаның көз жасының аққан дыбысы ғана бұзып тұрғандай.. Иә,  деген сөздің шынайы келбеті ... ... ... ... ... бас ... мен өзіндік еркіндігі өзгелердің үкімінен шешім тапқан байғұс қыз ... ... ... ... ... де реті бар еді. ... ... түсіне алмаған қыздың жан-дүниесі енді кімнен шешім таппақ? Жан ... ащы ... ... ... боп қатты. Іштегі күйік аз болғандай, сұм Жақыптың ...  ... ... ... ... ... су ... басылып, жанардағы ұшқын бір мезетте өшті. Айналасын шарпып кететін ерекше көрік те өз ... ... ... ... даланың кең мінезін тарылтқан тәртіпке наразылық білдіреді. Ол патриархалдық тұрмыстың жақсылыққа баспайтын тоңмойындығына да қарсы.  - деген өсекті ... ... ... бұл да ... ... . Ісләм өз ауылынан қалаға кететін болады. Кетіп бара жатқанда жігіт арбасын тоқтатып, түсіп Ғазизаның бейітіне қарай беттеді...  [3, ... ...  ... ... ... Кінәлінің кім екендігін тек әрбір оқырман ғана анықтамақ.Байырғы қазақ аулындағы әлеуметтік теңсіздік, әділетсіздік, озбырлық туралы, ... ... ... ... әйел ... ауыр хал, айықпас мұң, қайғы хақында жазушы сол жиырмасыншы жылдардың жемістері   дейінгі екі аралықта тағы да бір ... ... ... жазды: , , , , , , ,  т.б. ... ... ... ... ... тағдыры бұл әңгімелерде де қатал реализм арнасында үлкен суреткерлік күшпен бейнеленеді.Тозығы жеткен кертартпа әмеңгерлік салтқа лағынет ... өзін ... ... ... кәрі ... қашып жүріп ақкірпік боранға ұшыраған Рабиға (), сүйген жігіті Ісламға қосыла алмай, Жақып болысқа әйел ... ... ... үшін ... ... дертке ұшырап, құсадан өлген Ғазиза (), өзі сүймеген кісіге тұрмысқа шығуға үлкендердің күштеуімен амалсыз көніп, ... ... көзі ... ... ... толған Жәмила (), дүниеқоңыз, безбүйрек ағайынсымағы Иса мен оның  өгейлік тепкісіне төзе алмай жанжалдасып шығып, қараңғы түн ішінде ... ... ... келе ... ... ұшып ... он жасар кішкене Қасым ()... Осылардың бәрі өзара ... ... ... бірі ... ... ... бірі тереңдетіп тұрғандай. [4, 250], - дейді ... ... ... те, дәл осы ... ... ... әдісінің осындай күштілігімен қатар осалдығы да ап-анық көрініп тұр: осынау зәбір көргендер мен жапа ... ... ... ... ... кейде тіпті ашуға мінгенмен, оларға қарсы бел шешіп күресе алмайды: бас кейіпкерлердің бәрі дерлік өз қарсыластарымен батыл ... ... ... ... ... ... құрбандыққа береді. [5, 38], - дейді академик Рымғали Нұрғали  атты ... ... ... ... ... ... талап, шарттары мен тарихи, трагедиялық тұлғаның мақсаты арасындағы күрес, конфликт, тартыс атаулының әр қоғамда, әр дәуірде, әр ... ... ... сан ... форма, көрінісін тудыруы  -  объективті заңдылық. Осы ... ... ұлы ... ... ... ... бір ...  дүниеқоңыз, безбүйрек ағайынсымағы Иса мен оның  өгейлік тепкісіне төзе ... ... ... ... түн ... ... ... іздеп келе жатып үрейі ұшып өлген он жасар кішкене Қасым жетімдігі баяндалады. [1, 51], - деп  әңгімесін оқи ... Он ... тұл ... ... ... ... ... халін жазушы осылай елестетеді: кеш те қоңыр, жел де қоңыр салқын төбелер де қоңырқай ... ... ... ... бой ... да бар.. ... ... байғұс балаға сондай қатал мінез көрсетті. Аранын аждаһадай ашқан өлім Қасым туыстарын бірінен кейін бірін жалмады. Баланы шын ... ... ... кәрі анасы, бәрі, бәрі қара жер құшағына енді. Тек Қасым ғана жарық күнді көруде. Бірақ  -  қу ... Осы ... ... бала жүрегін ауыртты. Сәби жаны, кішкентай жүрегі үлкен қайғыға душар болды. Шығарма оқырманды толқытып, тебірентеді. Бұл ... біз тағы да ... ... ... ... ... бақытқа жеткендей болып, өзін алдына алып сүйіп уатып, көзін сүртіп жүрген әке-шешелерін көреді. Бәрі де , - ... еді. ... ... ... ... төсін иіскеп,  - деп өкпе де айтатын.Бірақ күндер өтті. Қасым жетім болды. Жетімдік бұған өзінің барлық суық пішінінде ... ... ... ... ... ... ... ұстады., - дейді автор. Бәрі де әсемдігін жоғалтқандай. Әжесінен айырылған Қасым үшін дүние өз құндылығынан айырылғандай. Әжесін өз ... ... тау ... ... ... оның ... ... бақытты кезі, кәрі анасының бауырында жатып, тыңдаған әсем әні де құлағынан кетіп бара ... ... оты ... ... ... ... та ...  -  қорғансыз. Бірақ ол қолынан келген қарсылығын жасады.  - деп ... ... ... ала ... ... ... қалған Исаны тізесінен періп кеп жіберіп, далаға қарай қаша жөнеледі. ... жас ... ... Өзін қорғай алмады. Алайда біз оның бойынан өршіл сезімдердің ұшқынын ... ... ... ... да осыны меңзегендей.Ата-анасынан ерте айырылған Қасымның бөтен бір ағайынсымақтан көрген моральдық, материалдық жәбірі аздай, зират ішінде де ... ... оның ... ... ... еді. ... жан ... сәтін жазушы да бар қорқынышты суретпен береді:  [1, 57]. ... ... ... ... ... көрсете отырып, оны бала өлімімен тікелей астастырып, психологиялық егіздеуге бой ... ... ... ... Қасымның қаралы қайғысына өз көңілін білдергенін айқын суреттейді. ... ... жаз ... ... ... өлім ... кеткен жандарға иман тілеп, артта қалған жетімге пана бола алмай, жанарына жас үйіреді., - деп әңгіме аяқталады.Жазушы трагедияға ... бала ... ... ... қыры да, сыры да ... шеберлік шеңберінен шыққан сөздермен береді. Оқиғаның түгел мазмұнының ... ... ... оқырманның көңіліне ой салатын шешімге жол салады. Автор шығармадағы ... ... ... ... ... ... ... ең бастысы  -  эмоциональдық әсері өте мол ... ... ... танылуына айта қаларлықтай септігін тигізген.Түйіндеп келсек, осы сөз болған әңгімелерді жанрлық тұрғыдан ... ... ... ... деп ... айта ... Бұл ... енді бірі  -  әлеуметтік, екіншісі  -  ... т.б. ... да адам ... ... ... ... замана шындығын, қоғам өмірін көрсетуде жанрлық жағынан әр тарап болып келіп, қазақ әдебиетінің дамуына ... қала ... ... ... көтерілген шығармалар. Мұхтар Әуезовтің жиырмасыншы жылдардағы әңгімелері әлем әдебиетінің озық ойшылдарының шығармаларымен сусындай отырып, келелі ой, ... ... түп ... ... ... мен ,  мен  ... көре-көре көңілді де көнтерілендіріліп жіберген тым қазақуар қырсықтар мен әлеуметтік кеселдерге бұрын-соңды қазаққа тән бола қоймаған атымен соны ... ... ... пен ... ... ... ... зерделенген зергерлік туындылар еді>> [7, 3], - дейді жазушы Әбіш Кекілбайұлы.Трагедияның маңызды сипаты: басты кейіпкер үлкен қателік жіберіп, зор ... ... Бұл ... ... мен ... қарым-қатынастар тудыратын, кейіпкердің өз еркінен тыс, оның идеал-мұраттарын күйретіп, мақсатына жеткізбей мерт қылатын зауал іспетті ... ... ... тақылеттес ерекше ситуациялардан шығады.Сөз жоқ, трагедиялық қателік, адасу қаһарманды әуре-сарсаңға салады; ол басын тауға, тасқа соға жүріп, ... ... ... ... ... ... ... күштер соққысынан мерт болады. Реалист суреткер қаһарман өлімінің ішкі мәнін, объективті себептерін көркемдік құралдар арқылы аша білді.Ұлы жазушының шығармаларында ... ... ...  -  ... пен ... тұтастық пен алауыздық, білім мен надандық, махаббат пен ғадауат ... ... ... ... өмірдің, нұр сәуленің, береке-бірліктің жеңетінін мадақтаған, өзі ... ... сол ... ... ... ... өр ... саналы ғұмырын арнаған  -  қазақ халқының өрісті келешегі мәңгілік деген ... ... ... оты ... ... ... ... Әуезов М. Әңгімелер. Алматы: Жалын, 1987.2. Қабдолов З. Таңдамалы шығармалар. (Екі томдық таңдамалы шығармалар) 1-том. Алматы: Жазушы, 1983.3. ... М. ... ... ... Атамұра, 2002.4. Қабдолов З. Әуезов. Алматы: Санат, 1997.5. Нұрғали Р. ... ... ... ... 2001.6. Нұрғали Р. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. Астана: Күлтегін, 2002.7. Кекілбайұлы Ә. ... // ... ... 28 ... 2007 ж. ... еуропалық прозаның деңгейіндегі алғашқы көркем шығармасы 1921 жылы жазылған  атты әңгімесі. Жазушы өмір шындығын, заман сипатын, адамның тіршілік-тынысымен байланыстыра, ... ... ... ... Оқиға басталғаннан-ақ оқушыны қорқынышты бір үрей сезімі билейді. Тағдыр тауқыметін арқалаған жүдеу үйдегі ... ... кәрі әже, жас ... ... ... ... болса да тебірентпей қоймайды. Тек Ақан сияқты қатыгез, жауыз болыс қана міз бақпай, өзінің айуандық ... ... ... Жас ... ... ... ... Ақанның азғындығын, адамгершіліктен жұрдай екенін дәлелдейді. Сондай-ақ ... ... ... ... ... жақсылық күтуге болмайтынын түсініп, ұғынады. Қорлыққа жаны төзбеген, жауыздықтың құрбаны болған Ғазизаның әкесінің моласына барып, үсіп өлуі ... ... өте анық та дәл ... ... . . ... жазушы ескі өмірдің бір елесін көрсетіп, пасық әрекеттерден ... ... ... ой ... ... ... ең негізгі түйін-тұжырымы  - жауыздық ешқашан да адамшылықты, тазалықты жеңе алмайды.  әңгімесінде ... ... ... он үш ... ... ... ... қашып, әке-шешесінің зиратына келіп қаза табады. Қараңғы түндегі табиғат ... ... ... ... ішкі ... ... өте ... бейнеленген.  Жетім балаға рахымсыздық жасаған тас бауыр жандардан мейлінше түңілесің. Сондай-ақ, сол кездегі өмір шындығын жете ... ... ... ... лағынет айтқан Рабиға ), құса болып  -  ... ... ... (), т.б.  -  ... ... ... ұқсас болғанмен, әрқайсысы өмір талқысында өзіндік ерекшелігімен әр қырынан көрінеді. Бұл әңгімелердің бәрінде жағымды кейіпкерлер бір-бірімен тағдырлас, ... ... ... ... мұң ... ... ... жандар. Жазықсыз құрбан кейіпкерлер тағдыры бұлай болып қала бермейтініне жазушы үлкен үміт, сеніммен қарайды. Бізді де сендіреді. Бұлардың аянышты халінен ... ... ... үшін ... ... автор шындықты шынайы суреттеу арқылы жетеді. Ол  хикаятында анық көрініс тауып, әлеуметтік теңсіздік тартысы үлкен ... ... ... ... ... ... ... әңгіме, пьесаларының өзінде-ақ М.Әуезов ешкімге ұқсамайтын өзіндік даралығымен, көреген ... ... ... ... ... терең сипаттаған бұл дүниелер  -  жазушының реалистік қол таңбасының айғағы.  (1923),  (1923),  (1925),  (1923),  (1925),  (1925),  (1925) ... ... ... ... ... ... мен тұрмыс тіршілігінен мағлұмат берерлік шындығы, көркемдік қасиетімен де, жазушы шығармашылығының жарқын беттеріне айналды. Жазушы шығармашылық дарыны шыңдалған кейінгі ... ... ... ... ... прозалық шығармаларындай көркемдік құдіретіне бас идірер қасиет бере алмаған секілді.М.Әуезов  әңгімесінде қозғаған тақырыбында яғни қазақ ... ... ... ... ... де талай рет оралды. Сөйтіп, ,  сияқты шығармаларын жазады.Әйелге деген табынушылық сонау ерте заманда грек әдебиетінде Эсхилдің , ...  ... ... ... ауыз ... ерлеріне адал серік бола білген Құртқа, Гүлбаршын, Ақжүніс бейнелері арқылы көрінеді. Ал, ХХ ... бас ... ... М.Жұмабаев, М.Дулатов, С.Торайғыров т.б. әдебиеттегі әйел тақырыбын шығармаларына негізгі өзек етті. М.Әуезов те осы тақырыпты өзінше өрбітті. Жазушы ... ... ... ... ... ... ... Кейіпкерлері асқан ақылды, бойына бар қасиетті дарытқандар емес, сыршылдығымен, қарапайымдылығымен ерекшеленген ... Үй ... ... аспай, көкірегі оянбай қалған, ойы таяз қазақ қыздары тірлігін де айналып өтпеген. Қазақ қыздары басындағы ... ... ауыр ... ... ... ескі ... ... ойы да шырмалған бойжеткендердің білімсіздігіне де сынмен қарайтын сияқты. Бұл жөнінде Р.Бердібаев  деп көрсетеді. Сөйтіп, бұл ... , , , ,  т.б. ... деп атап ... әңгімесінде Қасым атты жетім баланың қасіретті балалық ... Иса ... ... ... шыдамай, ауылдан қашып шыққан бетінде, қараңғы түнде, ... ... ... айтылады. Өмірден зәбір көргендердің мұңы мен наласын үлкен әлеуметтік толғақты мәселе ретінде сипаттау сыншыл ... ... ... еді. ... орыс ... ... ... үйренген, көп тағылым алған М.Әуезовтің алғашқы шығармаларын осы рухта бастауы ... ... ... бір ... () ... ... оянбаған, байлардың алдауына оңай түсіп, тура жолын таба алмаған кедейлер тағдыры сөз болады. Досбол деген ... ... ... ... жыртып жүріп, қайғылы қазаға ұшыраған кедей жігіттер Қалбағай мен Қонқайдың өкінішті тарихы осы жағдайды аңғартады. Жазушы ертеден келе жатқан барымта ... ... ... жазықсыз жандар тағдырын жанашырлықпен суреттейді. ескі салт бойынша өлген апасының орнына кәрі жездесіне тоқалдыққа баруға ризалық білдірген, өзін сүйген жігіт ... ... ... Жәмеш атты қыздың халі әңгімеленген. Жазушы оқиғалар мен ... ... өз ... сай өрбітеді. Кертартпа, жалған дәстүрдің құрбаны болған Жәмештің жат шешіміне әрі күйінетін, әрі дағдаратын Қабыштың ішкі ... ... ... ... ... жан толқындарын көрсетуге терендеп бару жазушының басты әдісіне айналғанын шығарма анық байқатады. М.Әуезов өмір қайшылықтары мен теңсіздіктерін әр ... ... ... ... ... психологиялық прозаның үлгілерін тудырды.Бұл шығармалардың қай-қайсысы да өмірде болған немесе болуы мүмкін жағдайларға негізделген. Таптық ... ... ... ... кедергі келтіретін құбылыстарды талғап, тап басып көрсете білуі, әлеуметтік типтерді терең зерттеуі ... ... ... сергек қарап, тегеурінді бағыт ұстағанын, сыншыл реализмнің көркемдік ... ... ... ... (1926) ... ... ... жаңа бет алыстың нышаны анғарылады. Мұнда момын кедей Жақсылықтың өз ... ... ... баянды өмір жасауға ұмтылғаны, бірақ бұрыннан кедей-кемтарды уысында ұстап, тізе ... ... ... ... ... ... оған қиянат, зорлық жасағаны көрсетіледі. Совет өкіметінің саясаты ауыл кедейлеріне күшті ықпал жасай бастағаны Жақсылықтың өзгелермен ... егін ... өнім ... соның арқасында малды ауылдарға жаутаң көз болмай, ел ... ... ... Бұл ... ... қарапайым еңбек адамының ұнамды бейнесін жасауға ден қойғаны байқалады.М.Әуезовтің жиырмасыншы жылдардағы шығармаларындағы негізгі тақырыптың бірі  --  әйел ... ... өмір ... ... ... ... ... жазушы сол кезендегі қазақ әйелінің басындағы хал-ахуалды асырмай да жасырмай, ... ... ... ... ... ... күйеуге шығып, тағдырына мойынсынған әйел тарихын () ... ... ... ... ... алмай, құсадан өлген Ғазиза () жайын сөз етеді. Тағы бірде () әке әміріне көнбей, көңіл сүйген ... ... ... қыз ... ... ... кертартпа әмеңгерлік салтқа лағынет айтып, өзін зорлап қоспақ болған кәрі шалдан қашып жүріп, ақ боранға ұшыраған Рабиға (), сүйген ... ... ... ... ... ... әйел ... баруға көнбегені үшін соққыға жығылып, дертке ұшырап, құсадан ... ... () өзі ... ... ... ... үлкендердің күштеуімен амалсыз көніп, соның күйігінен көзі жасқа, шерге толған Жәмилә () ... бәрі ... ... бейнесін бірі толықтырып тереңдетіп тұрғандай.М.Әуезовтің алғашқы кезеңдегі жазылған әңгімелерін көтерген проблемасы ... ... ... 4 салаға бөледі. 1.Интеллигенция тақырыбы; 2. Қазақ қызы мен ... ... сөз ... ... 3. Әйел ... 4. ... ... тақырыбы. (1923),  (1925),  (1923) деп аталатын әңгімелер тақырыбы қазақтың ... ... ... ...  әңгімесінің оқиғасы негізінде қалада болады. Аурудан қайтыс болған Мақсұт деген жолдасының Хадиша деген ... ... ... тек ... ... ғана ауыз салып қоймайды. Келе-келе ашкөзденіп кешегі жолдасы Мақсұттың үйіне оның мұрасына қол сұғады. Мақсұттың жесірі ... да ... ... сай ... ... ... жан. ... пен ар-ұяттан безген Хадиша мен Жұмағұл кешегі Мақсұттың артында аңырап қалған жалғыз шешесінің ... мен ... ауыз ... ... соңы ... айуандық әрекеті бұл сұмдыққа шыдамаған сорлы кемпірдің өліміне ... ... ... ... Жұмағұл мал үшін кемпірді тонап, адам өлтіруге дейін барады. Сөйтіп, суреткер білім алу мен гуманист болудың арасындағы алшақтықты ... ... ... дүниеқоңыздығын әшкерелейді. Сөйтіп оқыса да тісінен қан исі кетпейтін Жұмағұлды Иудушка тонын киген жалған ... ... ... ... ... ... ... көрсететін осы шығармаларында адамның іс-әрекетін әлеуметтік-қоғамдық жағдайлармен астастыра келіп, кейіпкер психологиясының терең иірімдерін, табиғат суретін, ... ... ... ... ұлттық мінез-құлқын мейлінше қанық, толық суреттей білген.Жазушы адам бойындағы пәктік пен сұлулықты әділетсіздік пен ... ... қоя, ... ... ... ... әдебиетіне классикалық психологиялық прозаның үлгісін әкелді.Осы туындылардың өзімен М.Әуезов құдіретті талант иесі екендігін танытқан болатын. Оның талантын шарықтатып, көркемдік ... ... ... ... өмір жолы оңай емес еді. Ол таудай талпынудың, дамылсыз ізденудің, табанды еңбектенудің қиын-қыстау жолы. Сонымен ... ... адал ... етудің азаматтық, адамгершілік жүгін арқалаған ауыр да абыройлы жол болды.Қорыта келгенде қазақ халқының даңқты жазушысы, ғалымы, педагогы, қоғам қайраткері ... аса ... ... үшін ... халқының зор құрметіне бөленіп, шығармашылық сатының ең жоғары басқышына көтерілді. Ұлы ... ... ... көркемдік дамудың шырқау биігіне жеткізген өмір жолы оңай емес-ті. Ол дамылсыз ізденудің, табанды еңбектенудің ... ... ... ... жасаған асыл туындылар қазақ әдебиетін озық әдебиетер қатарына қосып, қазақ ... ... ... ... талантын, ұлттық характерін жер жүзі оқушыларына танытты, сөйтіп кемеңгер жазушы тек ... ... ғана ... ... әлем ... ... ... Сондықтан да М.Әуезовтің есімі мен еңбегі жаңарған адамзат өмірімен бірге мәңгі жасайды. Дана Әуезов  -  ... ... ... ... жүзі ... алып тұлғалардың бірі. Оның халық даналығынан нәр алған, өмір ... ... ... ... мол ... ... ... оқыған сайын рухани дүниемізді байытып, баға жетпес жан азығы бола бермек.М.Әуезовтің ... ... бай ... ... ... оның ... ... ой-арманы мен мақсат-мұратының биік мүдделері туралы сыр шертуге үлкен темірқазық екені баршаға мәлім. Жазушы, драматург, әдебиетші ғалымының өлмес туындылары ұлы ... жеке ... ... ... ... ... шығармашылық қызметте де шексіз адал болуының жарқын өнегесі болып қала ... ... ... М. ... ... А., 1989 ж.2. ... М.О. творчествосы бойынша библиографиялық көрсеткіш. 1 том. А., 1972.Пайдаланылатын әдебиеттер:1. Дүйсенбаев Ы. Мұхтар Әуезов. Мақалалар мен ... - А, ... 1974.2. ... ... тарихы. -8-том А,2004ж 3. Мұхтар Әуезов тағылымы.Әдеби сын мақалалар мен зерттеулер. - А, Жазушы , 1987ж4. Нұрқатов А. М.Әуезов твочествосы.- ... ... К. ... ... беттері. -А, Қазақстан, 1997ж6. Тайжанов А. Мировоззрение М.Әуезова -А, Ғылым, 1997ж.   
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш мүддесі3 бет
Ислам дініндегі тәрбиенің мән-маңызы6 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
20-30 жылдар прозасындағы астарлы мағына және құпия сырлар165 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі нәзиралық шығармалар38 бет
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
«Қазақ прозасындағы ислам әуендері»33 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь