Урбанизацияланған аймақтардың қоршаған ортасының жағдайына әртүрлі химиялық заттардың қауіптілігі мен әсерінің сипаттамасы

Белгілеулер мен қысқартулар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1 Урбанизацияланған аймақтардың қоршаған ортасының жағдайына әртүрлі химиялық заттардың қауіптілігі мен әсерінің сипаттамасы ... ... ... ..
9
1.1 Урбанизацияланған аймақтардың топырақ қабатының жағдайына әртүрлі химиялық заттардың әсерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
9
1.2 Урбанизацияланған аймақтардың ауыз су және үстіңгі қабаттағы су жағдайына әртүрлі химиялық заттардың әсерінің сипаттамасы ... ... ... ...
14
1.3 Урбанизацияланған аймақтардың атмосфералық ауа жағдайына әртүрлі химиялық заттардың әсерінің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
17
1.4 Адам мен жануарлардың денсаулығына әсер ететін ауыр металдардың әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
21
2 Зерттеудің материалдары мен әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
2.1 Топырақ сынамаларындағы ауыр металдарды анықтау әдісі ... ... ... .. 31
2.2 Топырақ сынамаларындағы ауыр металлдар құрамын анықтау ... ... 33
2.3 Топырақ сүзінділеріндегі ауыр металдардың атомдық.абсорбциялық анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
39
3 Теміртау қаласының қоршаған ортасының санитарлық.гигиеналық бағасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
43
3.1 Теміртау облысының топырағының ластануының экологиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
43
3.2 Теміртау қаласының топырағының ластануының ретроспективтік сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
44
3.3 Теміртау қаласының топырағының ластануының өз зерттеулерімнің мәліметтері бойынша сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
45
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 48
Пайданылған әдеиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 51
Өзектілігі. Адамдардың денсаулығын сақтау, өлім деңгейін азайту және өмірдің ұзақтығын жоғарылату кез келген әлеуметтік бірлестіктің өміршеңдігінің негізі болып табылады. Тіршілік ортасында техногендік жүктеменің жоғарылауы, халықтың денсаулығына жағымсыз әсерінің қауіптілігін төмендету бойынша ісшараларды зерттеудің және жетілдірудің қажеттігін ұсынады [1, 2, 3, 4].
Қазақстанда берілген мәселердің жиынтығы мемлекеттік стратегиялық және жоспарлы құжаттарда, сондай-ақ, денсаулық сақтау Министрлігінің 2010-2012 жылдар аралығындағы «Урбанизацияланған территориялардың халқының денсаулығына экологиялық факторлардың әсері» атты ғылыми-техникалық бағдарламасында бейнеленеді. Сонымен бірге халықтың саулығы үшін экологиялық қатерді бағалау әдістемесі едәуір тиімді аналитикалық құрал ретінде қарастырылады, қоршаған ортаның нақты немесе потенциалдық ластану нәтижесінде халыққа келеңсіз әсерлерінің даму мүмкіндігі туындайды, өнеркәсіптік кәсіпорындарға және басқа да қауіпті зоналарға жақын орналасқан урбанизацияланған территорияларда өмір сүрудің қауіпсіздігіне негіздейді. Республикада жеткілікті дәрежеде антропогендік әрекеттен халықтың денсаулығына қауіптілігіне баға беретін номативті-әдістемелік базасы құрылған [5, 6].
Соңғы онжылдықтарда ынтымақтастық елдерінің ғылымы экологиялық қатерді бағалау әдістемелерін қолдануда жетерліктей тәжірибе жинады. 90-жылдарда қоршаған ортаның сапасын меңгеру және табигатты пайдалану бойынша Бағдарлама шеңберінде бір топ жетекші ресей ғалымдарының 7 Гарвард университетінің халықаралық даму Институтының ғалымдарымен бірге, қатердің көлемдік бағасын атмосфералық ауаның ластану мониторингінің жүйесіне енгізудің, халықтың саулығы үшін қатердің факторлары мен оны төмендетудің экономикалық тиімді ісшараларының приоритетті бағыттарын сәйкестендірудің күрделі мәселелері шешілуде 8.
Экологиялық қатерді бағалаудың нәтижелері тіршілік ортасының сапасын және халықтың саулығын меңгеру тәжірибесінде, берілген әдістемені қолданудың перспективасын көрсетті. Денсаулықтың қатерлерін бағалау бойынша жұмыстарын дамыту, амалдардың үйлесімділігі және шараларды сәйкестендіру мәселелері «Қатерді бағалау бойынша ғаламдық диалог» қатерді бағалау бойынша халықаралық конферецияда ЕС қамқорлығымен талқыланды 9.
1 Алтынбеков Б., Кулкыбаев Г.А., Жетибаев Б.К., Основные принципы управления процессами оздоровления окружающей среды на территории биогеохимической провинции в условиях реанимации промышленных предприятий // Гигиена труда и медицинская экология. – 2004. №2. – С. 53-59.
2 Неменко Б.А. Экологические факторы риска и здоровья населения // Вестник Казахстанского Национального медицинского университета. – 2006. – №1 (31). – С. 76-82.
3 Онищенко Г.Г. Влияние факторов внешней среды на здоровье человека // Иммунология. – 2006. Том 27, № 6 – С.352-356
4 Интегральная оценка степени опасности загрязнения окружающей среды для здоровья населения в регионах нефтегазоконгенсетных месторождений. Методические рекомендации – Алматы, 1996. - 21 с.
5 Оценка состояния производственной и окружающей среды в районах предприятий фосфорной промышленности отрицательного воздействия их выбросов на человека. Методические рекомендации – Алматы, 1992. – 53 с.
6 Авалиани С.Л., Голуб А.А., Филатов Б.Н. Химическое загрязнение окружающей среды и оценка риска здоровью населения // Экологическая безопасность. Экологическая безопасность России. Материалы Всероссийской конференции. - М., 2002. – 264 с.
7 Привалова Л.И. , Кацнельсон Б.А, Ларсон Б., Авалиани С.Л. и др Окружающая среда. Оценка риска для здоровья: Опыт применения методологии риска в России. Выполнена оценка риска для здоровья населения от стационарных источников загрязнения атмосферного воздуха.-М.,1998.-65 с.
8 Ортвин R. Риск управление: на пути интегративного подхода // Материалы«Global Risk Assessment Dialouge» 2-я Международная конференция по оценке рисков. Брюссель, Бельгия, 2011. – С. 56.
9 Онищенко Г.Г. и др. Основы оценки риска для здоровья населения при воздействии химических веществ, загрязняющих окружающую среду // Под ред. Рахманина Ю.А. М.:НИИИЭЧ и ГОС, 2002. – 408 с.
10 Ильин Л.А. и др. Канцерогенный риск для населения, проживающего в районах размещения тепловых и атомных электростанциях // Гигиена и санитария. – 2002. - №6. - С. 11-14.
11 Авилиани С.Л. и др. Окружающая среда. Оценка риска для здоровья (мировой опыт). –М.:ЦОП RCI. - 1997. – 157 с.
12 Швыряев И.А., Меньшиклв В.В. Алгоритм сравнительной оценки риска от выбросов промышленных предприятий // Вестник РУДН Сер. Экологии и безопасность жизнедеятельности. - М., 2006. - №2(14), С. 5-14.
13 Намазбаева З.И., Мукалиева М.В. Совершенствование санитарной гигиенической оценки условий проживания населения при современном развитии промышленности // Гигиена труда и медицинская экология. – 2003. - №1.- С.12-19.
14 Кулкыбаев Г.Г., Шпаков А.Е. Современные направления развития гигиены окружающей среды и проблемы их реализации в Республике Казахстан // Гигиена труда и медицинская экология. - 2004. - №1(2). - С. 1-10.
15 Швыряев А.А, Меньшиков В.В. Оценка риска воздействия загрязнения атмосферы в исследуемом регионе // Анализ риска. - М., 2006. - №2(14). - С.24-29
16 Петров В.А., Петрова Е.В. Использование возобновляемых источников энергии в архитектуре городских застроек // «Экология урбанизированных территорий»: материалы II экологического форума. – Усть-Каменогорск, 2010. – С. 81-85.
17 Рахманин Ю.А., Новиков С.М., Шашина Т.А. Современные направления методологии оценки риска // Гиг. и сан. – 2007. - № 3. – С.3-8
18 Ордабаев Ж.К., Ажмуратова М.А., Засорин Б.В., Сабирова Ж.К. Рассеивание выбросов промышленных предприятий в атмосфере г. Актобе // Медицинский журнал Западного Казахстана. – 2009. - №1(21). – С.99-103.
19 Омирбаева С. М., Кулкыбаев Г. А., Шпаков А. Е., Ташметов К. К., Жетибаев Б. К. Проблемы оценки воздействия факторов окружающей среды на здоровье населения Республики Казахстан // Гигиена и санитария. – 2008. - №1. – С. 23-26.
20 Каратаев М.А., Социально-экономические и геоэкологические поблемы пространственной организации Рудно-Алтайской территориальной природно-хозяйственной системы: дис. Ph.D.: 6D060900. – Алматы, 2011. – С. 10-11.
21 Засорин Б.В., Сабыр К.К., Искаков А.Ж. Риски здоровью населения от воздействия факторов среды обитания урбанизированных территорий. – Актобе, 2009. – 152 с.
22 Мамырбаев А.А., Засорин Б.В. Современные проблемы развития медицины окружающей среды в Республике Казахстан // Нефть и здоровье. - Уфа, 2007. - С. 131-135.
23 Иматуллина Г.К., Ефимцев И.А., Скорик О.А., Экологическое состояние павлодарского региона и меры предотвращения экологического кризиса // Проблемы и перспективы современной науки: Материалы «Фундаментальные науки и практика» четвертой Международной Телеконференции – Томск, 2011. – Т. 3, №1. – С. 13-14.
24 Лебедева Е.А., Хантурина Г.Р. Оценка действия тяжелых металлов на организм человека и животных // Материалы «Актуальные проблемы экологии» четвертая международная научно - практическая конференция. Караганда, 2010. – С.193-197.
25 Илюхин Г.П., Ашимов Т.А. Руководство для выполнения лабораторно-полевых работ по почвоведению, географии почвы основами почвоведения //Прикладной биологии с основами почвоведени, географии и охраны почв. – Алматы, 2008. – С. 128-129.
26 Иванова И.А., Прибыловский В.С. Эколого-геохимические особенности загрязнения городов Карагандинской области // Современные проблемы экологии ЦК. Респуб. науч.-практ. конф.; посвящен. 25-летию КарГУ им. Е.А. Букетова. – Караганда, 1996. – С. 194-197.
27 Legret M., Divet L., Iuste C. migration et speciation des metaux lords dans un solsoumis a des epandages de bones de station depuration a tres forte charge en Cd et Ni // Water. Res. – 1988 - 22, №8. –S953-959. Р.321
28 Дунаев В.Н., Боев В.М., Фролова Е.Г., Шагеев Р.М., Колосков С.В. Структура риска здоровью при воздействии комплекса химических факторов окружающей среды // Гиг. и сан. - 2008. - №6. – С.67-71.
29 Кошкина В.С., Антипанова Н.А., Котляр Н.Н. Мониторинг распространенности химических канцерогенов в объектах окружающей среды и биосредах у жителей города с развитой отраслью черной металлургии // Гиг. и сан. – 2006. - №1. – С.12-13.
30 Жетписов C.У. Основные проявления экологической дестабилизации в историческом развитии Карагандинско - Темиртауского промышленного района / С.У. Жетписов, К.Б. Бекишев // Экологияның өзекті мәселелер. Актуальные проблемы экологии: материалы II Междунар. научно-практ. конф. – Қарағанды, 2003. – Ч.1 – С.110-112.
31 Токжанова А. Эксперт Государственного экологического контроля Комитета экологического регулирования и контроля МООС РК // Общие показатели экологического состояния атмосферного воздуха за первое полугодие. – Темиртау, 2011. – С. 179-182.
32 Филатов Б.Н., Латышевская Н.И., Васильков А.В. Гигиеническая оценка загрязнения территории химически опасного производства // Гигиена и санитария. – 2010. - №4. – С. 20-23.
33 Жетибаев Б.К. Современные медико-гигиенические подходы к решению проблемы охраны окружающей среды и здоровья населения Каратау-Жамбылской биогеохимической провинции: дис. д.м.н.: 14.00.07. – Караганда, 2010. – С. 61-85.
34 Kong S, Lu B, Ji Y, Zhao X, Bai Z, Xu Y, Liu Y, Jiang H. Risk assessment of heavy metals in road and soil dusts within PM(2.5), PM(10) and PM(100) fractions in Dongying city, Shandong Province, China. 2009. Р.125.
35 Адрышев А.К. Техногенное загрязнение природной среды отходами нефтегазовой отрасли // Актуальные проблемы экологической безопасности и пути их решения в Казахстане. – Усть-Каменогорск: ВКГТУ, 2008. – С. 55-109.
36 Филатов Б.Н., Латышевская Н.И., Васильков А.В. Гигиеническая оценка загрязнения территории химически опасного производства // Гиг. и сан. – 2010. - №4. – С. 20-23.
37 Слажнева Т.И., Корчевский А.А., Яковлева Н.А., Шаймерденов Б.М., Леонтьев Н.Н., Франковская Н.М. Загрязнение атмосферного воздуха // Системный подход к управлению медико-экологической ситуацией в промышленном городе. – Алматы, 2011. – С. 75.
38 Хахулина Н.Б. Геоэкологическая ситуация на территории нефтепромыслов западного Казахстана // Вестник ВКГТУ. – 2005. – №1. – С. 101-107.
39 Засорин Б.В. Влияние метеофакторов на содержание хрома в атмосферном воздухе // Мат. Конф. «Проблемы экологии и экологического образования». – Актобе, 2008. – С.385-390.
40 Мелехин А.Г. Новая концепция транспортировки и очистки воды в централизованных системах водоснабжения города // Санитарный врач. – 2010. - № 6. – С. 63-65.
41 Brandryd T. Uptake of heavy metals in pine forest vegetation fertilized with sewage sludge // Process and sewage sludge. Proc. 3 Int. Simp., Brigston,Sepotember 27-30, 1983, Dordrecht e.a., 1984. –S. 423-425 320
42 Taylor R.W., Duseia D.R., Thangudu P.R. Sewage sludge effect on soil: heavy metal assimilation and movement // I.Environ. Sci and Health. A. – 1982. 17, №3. - Р. 427-441.
43 Тулакин А.В., Сайфутдинов М.М., Горшкова Е.Ф. и др. Региональные проблемы обеспечения гигиенической надежности питьевого водопользования // Гигиена и санитария. – 2007. - №3. – С. 27-30.
44 Юджин П. Одум «ЭКОЛОГИЯ»: Пер. с англ. – М.: Мир, 1986. – Т. 1.. 228 с.,
45 Бабенко О.В. Диоксины - Проблема 21 века // Медицинская помощь. - 2000. - № 5. - С.32-35.
46 http://www.dissercat.com/content/metodologiya-statisticheskoi-otsenki-i-analiz-zagryazneniya-okruzhayushchei-sredy-i-ego-sots#ixzz359Dbphe5
47 Мотузова Г.В., Безуглова О.С. Экологический мониторинг почв: учебник.–М.: Академический проект, 2007.- 237 с.
48 Waterhause E.J., ed. Ross Sea Region: A state of the environment report for the Ross Sea regon of Antarctica. Christchurch: New Zealand Antarctic Institute; 2001
49 Bargagli R. Environmental contamination in Antarctic ecosystems // Sci. Total Environ, 2008.- 400.- С. 212-216
50 Абакумов Е.В., Лодыгин Е.Д., Габов Д.А., Крыленков В.А. Содержание полициклических ароматических углеводородов в почвах Антарктиды на примере Российских полярных станций //Гигиена и санитария, 2014.- №1.-С. 31-35
51 Крятов И.А., Тонкопий Н.И., Ушакова О.В., Водянова М.А. Современные проблемыразработки гигиеничеких нормтивов в почве // Гигиеническое нормирование, 2000.- №2.- С. 69-72
52 Рубин В.М., Ильюкова И.И., Кремко Л.М., Присмотров Ю.А., Самсонова А.С., Володько И.К., Лукашев О.В. Гигиеничекое обоснование нормативов ПДК нефтепродуктов в почвах Республики Беларучь //Гигиена и санитария, 2013.- №2.- С. 99-101
53 Тулина Л.М. Гигиенические аспекты водопотребления промышленного города и оценка риска для здоровья населения: Автореф. дис. канд. мед. наук. – Оренбург, 2006.- 23 с.
54 Боев В.М. // Гигиена и санитария, 1998.- №6. – С.3-8
55 Соловых Г.Н., Голинская Л.В., Кольчугина Г.Ф., Винокурова Н.В. Ртуть в водостоках и водоемах на территории Оренбургской области //Гигиена и санитария, 1998.- №6. – С. 11-12
56 Белявский Г.О., Бутченко Л.И., Навроцкий В.М. Основы экологии: теория и практика. - Киев: Либра, 2002. – 357 с.
57 Курамшина Н. Г., Курамшин Э. М., Лапиков В. В. Комплексный экологический мониторинг водных экосистем в условиях техногенеза // Экологические системы и приборы, 2004. — № 8. — С. 9—11
58 Третьякова Н.Н. Клинико-патогенетическая характеристика частых респираторных заболеваний у детей дошкольного возраста: Автореф. дис. … канд.мед. наук. – Хабаровск, 2010.- 23 с.
59 Сабирова З.Ф. Антропогенное загрязнение атмосферного воздуха и состояние здоровья детского населения //Гигиена и санитария, 2001.- №2.- С. 7-9.
60 Година Г.З., Миклашевская Н.Н. Некоторые тенденции соматического развития городских детей и подростков за последние 20 лет: на примере обследования школьников г. Москвы // Вестник АМН СССР.- 1990.-№ 8- 79 с.
61 Мажибаев К.А., Ормантаев К.С., Хусаинова Ш.Н. Состояние здоровья детей Казахстана и перспективы развития педиатрической службы и науки. //Материалы І(V) съезда детских врачей РК.- Астана, 2001.-С.18-19
62 Коленчукова О.А., Савченко А.А. // Медицина труда и промышленная экология, 2005.- №9. – С. 9-13
63 Шимсияров Н.Н., Галеев К.А., Хакимова Р.Ф. и др. // Гигиена и санитария, 2002. - №4. – С. 11-13
64 Давлетгильдеева З.Г. Клинико-функциональное изменение сердечной деятельности у детей Приаралья.: автореф. … канд. мед. наук6 14.00.09.- Алматы, 2002.- 23 с.
65 Уманский В.Я. Гигиенические основы оценки ранних нарушений состояния здоровья детей при воздействии неблагоприятных факторов окружающей среды на здоровье подрастающего поколения // Вестник АМН СССР, 1981.- №3.- С. 135- 137
66 Беляков В.А., Васильев А.В. Влияние загрязнение атмосферного воздуха на физическое развитие детей // Гигиена и санитария, 2003.- №4.- С. 49-51
67 Дауранов И.Г., Ермекова С.А. Медико-статистические и иммуно- гематологические параллели при изучении здоровья населения Ново- Казалинского района Кызыл- Ординской области // Актуальные вопросы гигиены и охраны здоровья сельского хозяйства // Сб. научн. трудов.- Алматы, НИИ ГиПЗ, 1992.- С.59-69
68 Сейсебаева Р.Ж., О.Д. Шинкаренко. Функциональная характеристика дыхательной системы у детей, проживающих в Приаралье. //Тезисы докладов на Региональной научно- практической конференции «Экология и дети».- Кызылорда, 1998.- С.39-40
69 Султанкулова Ж.В., Сарсенбаева С.С. Состояние мочевыделительной системы у детей, как индикатор экологических ситуаций // Материалы І(V) съезда детских врачей РК.- Астана, 2001.- С. 186
70 Гигиенические требования к условиям обучения в общеобразовательных учреждениях (Сан Пин 2.42.1178-02) Минздрав России, м., 2003.52с.
71 Кошкина Е.А. Методические подходы к разработке комплексной оценке состояния здоровья детей раннего и дошкольного возраста: Актуальные вопросы социальной гигиены и организации здравоохранения //Здравоохранение Российской Федерации- 1975.- №5.-С.14-16
72 Gugiulmino Mats., Glukman C.R., Calave–Storsa L.L. Climata and the evolution of skull metric sinman // Amtr. J. Phis. Antropolog,, 1979. – Vol. 50.– P. 549 – 564
73 Чикишева Т.А. Изучение связей антропологических особенностей с экологическими факторами (на примере Алтай- Саянского региона). Новосибирск, 1992.- 162 с.
74 Курманалин Б.А., Жумалина А.К., Пуховикова Н.Н. Физическое развитие детей школьного возраста, проживающих вблизи газоперерабатывающего завода // Педиатрия и детская хирургия, 2003.-№4.–С. 8-9.
75 Burce E. Measuresof body composition and perforamancein maiorcollage football player // J. Sports. Med. Fhys. Fithess, 1980. - № 20. – P. 176- 180.
76 Mtridish H.V. Relation between socioleconomik status and bab size seben to ten yeans age // Amer. J. Dis. Chiolog, 1991. – Vol. 82.– P. 702-709
77 Петров В.Г. Медико- социальные аспекты здоровья населения регионов экологического бедствия Казахстана //Материалы научной конференции, посвященной 50-летию образования института НИИ гигиены и профилактики заболеваний. –Алматы, 1994.- 226 с.
78 Сагатбаева Н.А. Анализ диагностической значимости иммуногенетических показателей у детей Приаралья. // Материалы І(V) съезда детских врачей РК.- Астана, 2001.-С. 183
79 Clowczewski – BarbaraBarer.Growing up and sexalidentivy a gross cultural approagch // Antropol. Forum.– 1999. - №1 – P. 7 – 29
80 Машдыев А.Н., Деречева И.И. Физическое развитие детей Туркменской национальности в возрасте 7 лет // Здравоохранение Туркменистана.- 1973.-№2.- С. 42- 44
81 Алимхождаева Ф.Х., Бахадыров Ф.Н., Шевердин В.А., Шерманов А.А. Антропометрические исследования физического развития детей дошкольного и школьного возраста г. Ташкента //Морфология, 2002.- №2.- С.10
82 Сеглиенце К.Б. Новые стандарты физического развития школьников г. Риги // сб. научн. трудов Респуб. научн. конф.- Рига, 1971. –С. 36-37
83 Hulse F.S. Exsogamieet geterosis // Arch Sulssesantropol. – 1997. – Vol. 2.– P. 103 – 124
84 Агаджанян Н.А. Экология человека // Биология человека.- М., 1986.-С. 247- 319
85 Романов Б. Планета гигантов // пять notabene. М., 1970.- С.137- 149
86 Сердюковская Г.Н. Влияние факторов окружающей среды на здоровье подрастающего поколения // Вестник АМН. СССР, 1986.-№3.-С.135-137
87 Акимова Е.В., Драчева Л.В., Ганова Е.И., Пурина Г.Я., Гафпров В.В., Кузнецов В.А. Некоторые данные одномоментного скринингового исследования открытой популяции Тюмени // Тер. Архив, 2000.- №4.-С. 11- 13
88 LonescuV. Сердечно- сосудистые расстройства на грани между нормой и патологией - Бухарест, 2003 - 203 с.
89 Ердесова К. Эпидемиология основных хронических неинфекционных заболеваний среди населения Приаралья: автореф. дис. канд. мед.наук: 14.00.30.- Алматы, 1996.- 26с.
90 Роуз Дж., Блэкберн Г.. Эпидемиологические методы изучения сердечно- сосудистых заболеваний.- М., 2004.- 123с.
91 Heinrich F. Hypotone Blutdruck, Regulations storungenals Risikofaktor internistischer Krankheirs bilder // Munch, med. Wschr - 2002.-Vol. 24, N 2.-P.53-55.
92 Антонова Л.Т., Сердюкова Г.Н. Внутренние болезни и функциональные расстройства в подростковом возрасте.- М., 1993.- 394с.
93 Ямпольская Ю.А., Юрко Г.П., Веремкович Л.В., Ужви В.Г. Изменения в физическом развитии детей дошкоьного и младшего школьного возраста Москвы за последние двадцать лет. //Гигиена и санитария. 1991, №8, с. 41-44
94 Сулейманов С.Ш. Эпидемиология неспецифических заболеваний легких в регионе Забайкалья. //Тер.архив.- 1999, -№3.- С.72-75
95 Максимова Т.М. Леонов С.А., Русакова В.П., Куртюкова М.И. Современные оценки состояния здоровья населения // ВНИИ мед и медико- технической информации. Медицина и здравоохранение. Серия: Соц.гигиена, орган. и управления. Обзорная информация. Вып. 4., м., 1987, 72 с.
96 Юдин Г.В., Осипова М.И., Еремин Г.А., Стройкова С.Б. Формирование соматотипов у детей и подростков школьного возраста под влиянием антропотехногенных химических факторов //Морфология.-2003.- Т. 123, №3.- С.86-88
        
        Мазмұны|Белгілеулер мен қысқартулар                                            |    ...   ...                    |    ||1 ... ... ... ... жағдайына әртүрлі   |    ||химиялық заттардың қауіптілігі мен ... ...  |9   ||1.1 ... ... ... қабатының жағдайына әртүрлі  |    ||химиялық заттардың әсерінің                                            |9   ...                     |    ||1.2 ... ... ауыз су және ... ... су    |    ... әртүрлі химиялық заттардың әсерінің                          |14  ...                                            |    ||1.3 ... ... атмосфералық ауа жағдайына әртүрлі   |    ||химиялық заттардың әсерінің                                            |17  ...                    |    ||1.4 Адам мен ... ... әсер ... ауыр ...    |    ||әрекеті................................................................|21  ...                                           |    ||2 ... ... мен                                          |31  ...          |    ||      2.1 ... ... ауыр ... анықтау              |31  ...                                                    |    ||2.2 ... ... ауыр ... ... анықтау........     |33  ||2.3 ... ... ауыр ... атомдық-абсорбциялық     |    ||анықтамасы.............................................................|39  ||....................                                                   |    ||3 ... ... ... ... ...          |    ...  ...                    |    ||3.1 ... ... ... ... ...             |    ...  ||.............................................                          |    ||3.2 ... ... ... ... ...         |    ...  ||..............................................                         |    ||3.3 ... ... ... ... өз ...      |    ... бойынша сипаттамасы....................................... |45  ||Қорытынды..............................................................|48  ||.......................................                                |    ... ...                                                  |51  ...    ||.....                                                                  |    ... мен ...... Денсаулық сақтау БірлестігіМемСТ – Мемлекеттік стандартСИ – Сенімхат интервалыМСЭБКД – Мемелекеттік санитарлық-эпидемиялық бақылау комитетініңдепартаментіАЛИ – Атмосфераның ластану индексіАЛИ5 – Бес ... ... ... ластану индексіИЗВжалпы – Судың ластануының жалпы индексіИЗВт.м. – ... ауыр ... ... ...... санитарлық-эпидемиологиялық бақылау комитетіККБ – Кешенді көпөлшемді бағалауШК – Шағын кәсіпорынҒТБ – Ғылыми-техникалық бағдарламаБАҚ – Біріккен ... ...... ... ... ...... ұйғарынды концентрацияШҰКмбр – Максималды бір реттік шектелген ұйғарынды концентрацияШҰКот – Орташа тәуліктік шектелген ұйғарынды концентрацияЛБП – Ластануды бақылау пунктіРГП – ... ... ...... ережелер және нормаларӘГМ - Әлеуметтік-гигиеналық мониторингТЭЦ – Жылу ... ...... ...... сараптама орталығыКО – Көміртегі оксидіНСО3 – Суда еріген ... ...... ... – Сутегі көрсеткішіZC – Топырақтың ластану индексіӨБ – өндірістік бірлестікКіріспеӨзектілігі. Адамдардың денсаулығын сақтау,  өлім  ...  ...  ...   ұзақтығын   жоғарылату   кез   ...   ...    ...  ...  ...  табылады.  Тіршілік   ортасында   техногендікжүктеменің ... ... ... ... әсерінің  қауіптілігінтөмендету  бойынша  ісшараларды  зерттеудің  және  жетілдірудің   ... [1, 2, 3, ... ... ... жиынтығы мемлекеттік  стратегиялық  жәнежоспарлы құжаттарда, сондай-ақ, денсаулық  сақтау  ...  ...    ...    ...    территориялардың    халқыныңденсаулығына  экологиялық   факторлардың   әсері»   атты   ...   ...   ...   ...   ...   саулығы   үшінэкологиялық қатерді бағалау  әдістемесі  едәуір  ...  ...  ... қарастырылады, қоршаған ортаның нақты  немесе  потенциалдық  ластанунәтижесінде  ...  ...  ...   даму   ...   туындайды,өнеркәсіптік  кәсіпорындарға  және  басқа   да   ...   ...   ... урбанизацияланған  территорияларда  өмір  сүрудің  қауіпсіздігіненегіздейді.  Республикада  жеткілікті   ...   ...   ...  ...  ...  баға  ...   номативті-әдістемелікбазасы құрылған [5, 6].Соңғы онжылдықтарда ынтымақтастық елдерінің ғылымы  экологиялық  ... ... ...  жетерліктей  тәжірибе  жинады.  ...  ...  ...  ...   және   ...   пайдалану   бойыншаБағдарлама  шеңберінде  бір  топ  жетекші  ресей  ғалымдарының  (7(  ... ... даму ... ...  ...  ...  ...  атмосфералық  ауаның  ластану   мониторингінің   жүйесінеенгізудің, халықтың саулығы үшін ... ...  мен  оны  ... тиімді ісшараларының  приоритетті  бағыттарын  сәйкестендірудіңкүрделі мәселелері шешілуде (8(.Экологиялық қатерді бағалаудың  нәтижелері  ...  ...  ...  ...   саулығын   меңгеру   тәжірибесінде,   берілген   әдістеменіқолданудың перспективасын көрсетті. Денсаулықтың қатерлерін бағалау  ... ... ...  ...  және  шараларды  сәйкестендірумәселелері  «Қатерді  бағалау  бойынша  ...  ...  ...   бағалаубойынша халықаралық конферецияда ЕС қамқорлығымен талқыланды (9(.Халықтың  денсаулығын  меңгеруде  ...  ...   ... ... кеңейту қазіргі байлықты өндірудің заманында үнемі  қатердіөндірумен қатар жүреді, сондай-ақ «табиғи орта  үшін  ...  ...  ... ...  және  ...  ...  ...  әсерінен,  табиғи  жәнеантропогендік   сипаттағы   төтенше   жағдайлардан   ...   ...   ... ... анықталады [10, 11(.Техногенді және социогенді қатерлермен  зақымданған  кеңістік  құрылады,олардың   ...   ...   ...   ...   ... солайша бұрын енгізілген ластанулардың нысандары  немесе  бұрынғыэкологиялық шығын болып табылады. Олар  бірлесе  экологиялық  қатер  ...  ...  ...  даму  ...  өзгереді.   Осы   жағдайдаөнеркәсіптік нысандардың және селитебтік территориялардың орналасуы  бойыншатабиғатты   ...   ...    ...    ...    дамытудыжоспарлауда,  жоспарлы   ...   ...   ...   ...   ... ... ... қойылады [12, 13].Соңғы жылдары Қазақстанда урбанизацияланған территорияларда өмір сүретінхалықтың  денсаулық  жағдайы  нашарлап   ...   оның   ...   ...  ...  және  ...  кезекте  химиялық  факторларыныңжағымсыз әсерімен байланысты екендігі ... (14,15(.  ...  ...  ...  ...  жаңа  бағытқа  ие   болды,   ол   қоршаған   ... ... ... байланысын анықтау.Қазіргі  таңда  топырақтың  ауыр  металдармен  ластануы  кең   ...   ...   ...   ...   ...    технологиялыққалдықтармен ластануы  маңызды  рөл  атқарады.  ...  ...  ...  ауыр  ...  ...   олардың   негізгі   бөлігі   индустриалдықкәсіпорындардың шығарылымдарымен тропосфераның  төменгі  ...  ...  ...  көшіп-алмасып,  топырақтың   беткі   қабаттарына   ...  ...  ...  жайғасуы  өте  күрделі  және   көптегенфакторларға байланысты болады. Алайда кез - ... ... да ...  ...  ...  ...  басты  қабылдаушысы  және  жинақтаушысыболып  табылады.  Топырақтың  ауыр  ...  ...  ...  кезкелген түрі өсімдік және жануарлар  ағзалары  ұзақ  уақыт  бойы  бейімделгенбастапқы табиғи шоғырлануымен салыстырғанда металдың ...  ...  ...  ...  топырақтың  құрамының  күрделілігінен  жәнешашырау жағдайындағы металдың әр  ...  ...  ...  ...  ...  ...  дәрежеде,   өсетін   өсімдіктің   микроэлементтік   құрамынайқындайды, сонымен қатар қала топырағы ...  ...  ...  Қазіргікезде ауыр металдардың топырақта жинақталуын және  олардың  қоректік  тізбекарқылы ауысуын зерттеу маңызды  мәселелердің  бірі  ...  ...  ... барлық тірі ағзаларға, оның ішінде адамдар  ағзасына  ұзақ  уақыт  бойыуытты әсер ...  ...  ...  ...  ...   ...   ... жағдайы елеулі дәрежеде  озгерді.  Ғылыми-техникалық  прогрессжағдайларында өнеркәсіп ... ... Бұл  ...  өз  ...  ... тудырады.Қазіргі жағдайларда адамның қоршаған ортамен өзара  ...  ... ... ... ... ...  ...  болып  келеді.  Қалалармен қалалық тұрғындар саны өсуі – заңдылық үрдіс. Ол  ...  ... ... ... ... пен мәдениеттің  кеңістіктік  шоғырлануыболып жатқан қалаларда өңдірістік  күштерді  ...  ...  және  ... ... пайдалануға мүмкіндік береді.Қалалардағы  адам  экологиясына  тән  нәрсе  –  бұл  ...  ... ... болып табылады.  Қажетті  мөлшерде  өсімдіктер,  тірітопырақпен, сумен қамтамасыз етілген. Адамның биологиялық ... мен  ... ... ... ... ... ... әсіресе  қалажағдайында шиеленісе туседі.Қала ортасы адамның басты сапасы- оның денсаулығына қолайсыз әсер етеді.Атмосфераның, судың, азық-түлік өнімдерінің кунделікті ... ... пен ... ...  ...  ...  ... зиянды әрекеттердің кеңінен таралуы –  осылардың  барлығы  қосылыпадамның денсаулығын нашарлатады.Жұмыстың мақсаты:  ...  ...  ...  халықтыңөмір  сүру  ортасының  экологиялық   ...   ...   ...   ... ауыр ... ... ... анықтау.Міндеттер:1. Теміртау қаласының  урбанизацияланған  территорияларындағы  қоршағанорта факторларына экологиялық баға беру.2. Теміртау  ...  ...  ...  экологиялық  ауыртпалығыннегіздеу.1 Әдебиеттерге шолу1.1 Урбанизацияланған аймақтардың топырақ  қабатының  жағдайына  әртүрліхимиялық заттардың әсерінің сипаттамасыАдам  экологиясы  ...  ...  ...  ...  әсеріменшартталған, оның ішіне жаңа  техникалар  мен  ...  ...  ... ... шығарумен бірге жүретін, адамның техногендік қызметі  декіреді.  Олардың өндірісін ұйымдастыру қоршаған  ортаның  ...  ...  Бұл  ...  ластанулар  табиғаттың  қолайсыз  факторларыменбірге халықтың денсаулығына және науқастануына айтарлықтай әсер етеді.Қазіргі уақытта қоршаған ортаның өзгерулері сапалы жаңа ...  ... пен ... ... ...  және  ...  ...  үлкейюі,урбанизация және қалалардың өсуі, территориялық өндірістік  кешендерді  құруқоршаған ортаның аймақ тұрғындарының денсаулық жағдайына және  науқастануынатікелей әсер ... ...  ССРО  ...  ...  ...  шеңберінде  құрылған  кешенніңҚазақстан территориясының кеңістіктік  ұйымы  ...  ... ... ішіндегі  ең  маңызды  дегендері:  ішкі  қажеттіліктердіқамтамасыз  етуге  және  экспорттық  мүмкіншіліктерді  ...  ...  ... ... және  бай ... ...  алуан  түрлі  аграрлықөнімдерді шығаруға мүмкіндік беретін  аумақты  жер  ресурстары  және  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... төмен тығыздығы, шекараға  шектес  аймақтардың  басымдылығы;  ... ... ... өндірістік, әлеуметтік), әсіресе  шалғайдағааудандарда;  мемлекеттің  жалпы  ...  ...   ... ... ... Қазақстанның кеңістігін дифференциялайды.1990-2008 жылдардың  кеңістігінің  дамуының  трендтерінің  дәлеледеуіншедамудың  деңгейі  мен  ...  ...  ...  әсер  ... артықшылыққа ие, мұнай  және  газбен  жоғары  дәрежеде  ... ... ... ... ... ие ... озып ... жағымды (Атырау облысы) және жағымсыз аймақтарының  ... ... ... ... өнім  ...  үзілу  9-10  ретке  ... ... он алты  ...  ...  (Алматы,  Астана,  Атыраужәне Қарағанды облысы) еліміздің ЖІӨ (жалпы  ішкі  өнім)  50%-ын  қамтамасызетеді. Осы ... ... ... және ... ...  ...  ...  қатар,  Қазақстанның  барлық  аймақтары  экономикалықөсуді  көрсетеді,  дегенмен  парадоксальдық  ...  орын   алды   –   ... ... өкінішке орай, оның дамуы жүрмей тұр (17, 18, 19(.Мемлекеттің дамуы үшін  ...  ...  ...  ... ... ... Қолда бар ООН бағаларымен,  еліміздің 75 %  -  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ...  ету,  шөлдену,  тарихи  ластанулар,   қоршаған   ...   ... ... ... ... ... отыр [20].Жартылай құрғақ және құрғақ аудандардағы адамның әрекетінің  нәтижесіндеболып жатқан ... ... ... ... ... ...  Сол  ...  барлық  тіршілік  құрлықтың  бетін  жауып  ...  ...   ...  ...  Бұл  асыл  қабат,  ғалымдардың  есебі  бойынша,  біздіңпланетамыздың  ең  жас  ...  ...  ...  ұзақ   ...   және   қиынқалыптасады,  бірақ  ...  ...  ...   ...   Топырақтыңбірнеше сантиметр қабатының түзілуіне жүздеп жылдар ...  ...  ... салдарынан ол бар болғаны 1 жылда желмен ұшып және  сумен  шайылыпкетуі мүмкін. Шөлге айналумен күрес әсіресе Қазақстанда ... ...  ... онда ...  ...  ...  ...  қатар,  топырақтыңтұрақсыздығы,  өсімдіктердің  жұтаңдығы,  кенет  өзгеретін  климат  тән,  ... ... ... ...  көп  ...  ...  ... 66 %-зы шөлге айналу барысында қозғалған; тың  жерлерді  бастырмалатаигеру нәтижесінде егістік  ...  30  %-ға  жуық  ...  ...  ... ... де ... емес; көптеген аймақтарда топырақтың   тұздануыжәне   ...   орын   ...   ...   ...   бәрі   ... ... және ... әлемінің генофондын жоғалтуға, оған  қосабірқатар экологиялық ауыртпалыққа алып келіп, халықтың  өмір  сүру  жағдайынжәне денсаулығын ... ... ...  ...  ... ... ... бойынша  дүние  жүзінде  бірінші  орындаекен. Бүгінгі күнде Қазақстанның ... үшін ... ...  ...  ...  ...  ...  компаниялардың  әртүрлі   іс-әрекеттеріерекше ... ... тұр [21, 22, 23].Су  және  ...   ...   ...   топырақ   техногендікластанудың  едәуір  обьективті  және  ...  ...  ...   ... ... ... мен ... үлестірімінің  деңгейін  анық  көрсетеді[24, ... жер ... ... ... ...  ене  ...  қуаттырельефтүзуші факторға айналады. Техниканың дамуы оған жердің қыртысын  қаттыөзгертуге  мүмкіндік  берді,  рельефтің  жаңа  ...  ...  ... ... және т.б.) ... Адам  ...  қазбаларды  өндіргендежердің қыртысына едәуір қатты әсер  етеді.  Әсіресе  қоршаған  ортаға  ... ... ... ашық ... ... әсер ... ... бос  жыныстардың  үйінділері  (террикондар,  ұсақ  түрі)ілесіп жүреді, құнарлы топырақтың үлкен алаңдары айналымнан шығарылды,  ... және ...  ...  тастайтын  жерлермен  алмастырылды  [26,27].Заманауй өнеркәсіптерден биосфераға әртүрлі қалдықтар тасталынады,  оларқатты болуы да мүмкін, көлемі  20-30  ...  ...  ...  және  50%  -  ... болып келеді, оның ішінде едәуір  қауіптілері  сынап,  қорғасын,кадмий, мышьяк, селен, фтор. Топырақтың ауыр металдармен  ...  ... ...  сланцтарды  пайдаланумен  көбірек  байланысты.  Қорғасынныңтопыраққа түсуіне автокөліктердің пайдаланылған газдары (жылына 250  ...  ...  ...  қорғасын,  кадмий  жоғарғы  гумустық  қабатта  жақсыкідіреді және ...  ...   және  ...  ...  ...  көшеді.Фтор, мырыш және мыс бейін бойымен оңай жылжиды [28, 29].Теміртау  ...  ...  ...  ірі  ...   ...   ... заңы бойынша өнекәсіптік алыптылықтың» үлгісі. Қаланың  тұрғынүйлері өнеркәсіптік кәсіпорындармен ...  олар  ...  ...  ...  көздер  болып  табылады.  Қаланың  топырақ-грунттары   техногенді-өнеркәсіптік  ластану  нәтижесінде  токсиндік  ...  ...   ... ... сипатталады. Ерекше қауіптісі сынап  болып  ...  ...  ...  ӨО  ...  және  ...  ...  жанаспаауданындағы топырақтарда 12 ЖҰК дейін жеткен [30, 31].Ластанудың  негізгі   көздері:   металлургиялық,   ...   ... және т.б. ... салалары, олар жер  ресурстарына  әсерінтигізеді.  Жер  ресурстарының  ...   мен   ...   ...  ...  ...  шығарылуы  көбейіп  келеді,  ірі  өнеркәсіптікорталықтардың ... және ... қ-ы) ... ...  ... ... себеп болып  отыр  және  топыраққа  химиялық  ... ... ... ... ... ... және т.б)  ...  әсеріменсипатталады.  Экологиялық  мәселелердің  өсуіндегі  ...  ...  ...  ...  салалардың  зерттелуші  территорияларының   геожүйесініңэлементтерінің, антропогендік ауыртпалықтардың, суммациясының ...  ...  (32(.  Жер  ...  қоршаған  ортасына  әсер  ететін  негізгітехногендік  факторларына  мыналар  жатады:  қалалық   және   ...   ... ... ... ... қара  металлургия  және  оған  сәйкесинфрақұрылым. Олардың  табиги  ортаға  әсері  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  топырақтың  табиғи  жағдайында,биоттарда және т.б. айқындалады. Бұл ... ... ...  масштабтаигерілуімен және қоршаған  ортаға  ұйғарынды  ...  ...  және  ... ... ... ие   хлорорганикалық  пестицидтердің,  ауырметалдардың, фторлық және  фосфорлық  қосылыстардың  түсуімен  түсіндіріледі[33].Тараз ... ... ...  ...  ...  ...  ...  кезекте  химиялық   өндірістердің   және   ... ... ... ... ... ала ... болатын.Облыстың оңтүстік-батыс бөлігінде табиғи кешендердің негізгі ластануларыфосфориттерді  қазып  ...  және  ...  ...  Қаратау-Жамбылөнеркәсіптік  кешенінің  өндіріс  ...  ...  ...  ... оның ... анық белгіленбеген (34(.Фосфорлы тыңайтқыштарды өндіргенде  қоршаған  ортаға  әртүрлі  фосфорлы-органикалық қосылыстар және бірқатар металдар бөлінуі мүмкін. Сонымен  ... ... ...  және  суда  ...  процестердіңесебінен қарқынды түрде  шіриді.  Ал  металдар  топырақта  ұзақ  уақыт  ...   ...   ...   және   қала   ...   ...  ...   ...   анықтау   өнеркәсіптік   кәсіпорындардыңқоршаған ортаға тигізген әсерінің ... ... ... ...  зоналардың  фосфорлы   зауыттарға   дейінгі   ара   қашықтығына,метеорологиялық  жағдайларға  ...  ...  ...  ...  әртүрлідеңгейде форфорлы қосылыстармен және фтормен ластанған [36].Жамбыл биогеохимиялық ... ... ...  ...  қоршағанортаның едәуір көп антропотехногендік ластануы Тараз қаласының орталық  жәнеоңтүстік-шығыс селитебті зоналарын және ... ... 10 км  ... ...  ...  ...  Ластанудың  төтенше  қауіптідәрежесіне қаланың  солтүстік-батыс,  оңтүстік  шығыс  және  солтүстік-шығысселитебтік зоналарының ... ... ... ... 10 – нан  50-75  ...  ...  аралықтағы  оңтүстік-батыс  бағытындағы  жерлер  және    қалғанрумбалар бойымен 10 км ... ... ...  ...  ластанудың  қауіптідәрежесіне биогеохимиялық провинцияның ластану көзінен  100  км  аралықтағы,басым желдердің оңтүстік-батыс бағыты бойынша  ...  ...  ... ... тыңайтқыштар өндіру бойынша зауыттың жұмысын қалыпқакелтіру  кезеңінде  (2000-2004  жж.)  ...   ...   ...   күртнашарлауы байқалады. Қаланың оңтүстік батыс тұрғын үй ...  ...  ...  ...  (102,9),  ал  ...  ...  басқа  тұрғын  үйзоналарында қоршаған ортаның төтенше қауіпті ластану  ...  ... ... бұл ... үй  ...  ...  демографиялық  жағдайыныңжәне денсаулығының күрт төмендеуіне әкеліп соғады.Өскемен  ...  ...  ...  және  ...   ...   ...  ...  аномалиясын  білдіреді,   химиялық   ... ... ... ...  ...  ...  УК  МК,  УМЗ,  УК  ТЭЦөнеркәсіп алаңының жағдайымен сәйкес келеді.Бұл   ластаушы   ...   ...   ...   негізгі   көздері    осыкәсіпорындардың  өндіріс  алаңдарының  ...  ...  ... [37].Облыстың  топырақ  қабаты  мырыштың,  мыстың,   марганецтің,   кадмидің,қорғасынның, мышьяктың ... ...  ...  ... ... мәліметтері бойынша облыстың сібір шығыс  бөлігіндеШығыс-Казақстан биогеохимиялық провинциясы бөліп шығарылды, ол жер  ... ... ... ... ... ...  ...   Шемонаихин,   Глубоков   және   Зырянов   әкімшілік   аудандарыныңтерриторияларын қамтиды. Ластанған  ...  ...  ...  30  ...  ...  ...  ...  техногендік  ластануы  қалалардыңтерриторияларында ерекше айқындалған.  Өскемен,  ...  ...  ... ... бөлігі ШҰК асатын концентрациялы  ауыр  металдарменластанғандығы анықталды, ал жалпы жиынтығы 16-дан асатын алаңдар  қалалардыңкөп ... алып ... ... уақыт аралығындағы Екібастұз қаласының табиғи ортасының ластануыныңжалпы көрінісі топырақтардың жоғарғы қабатының химиялық  құрамының  ... олар ... ... шаң  ...  және  ауыр  ... байытылады, осыдан  келіп  ореолдар  мен  ...  ...  ...  ЖЭС-нан  шығатын  заттар,  карьерлердің  шаңы   және    ... ... ... ... ... ... ...  табылады,қорғасынмен  ластануда  автокөліктер   елеулі   рөл   атқарады.   ...  ...  ...  ...  ...  ...  стронций  болыптабылады [39].Ақтау  қаласының  мұнайгаз  кешенінің  кәсіпорыны  топырақтың  құрылымынбұзуда және ... ...  ...  қосылыстармен  ластауда  жетекші  орыналып тұр. Жерлердің ластануы мен бұзылуының көзі мен  себептеріне  ...  ...  ...  ...  ...  ...  бұрғылау  және   құрылыстехникаларын пайдалану;  шикізатты  тасымалдау  үшін  ...  ...  ...  кәсіптік  құрал-жабдықтың,  көлік   саймандарының    ...  ...  ...  ...   және   ...   ... бастапқы шикізаттың  құрамындағы  күкіртті  сутектің  көп  мөлшердеболуы; мұнай тасқындары [40].Топырақтың мұнайхимиялық ... ...  ...  ...  ... ішкі кәсіптік және магистралды мұнай құбырларының  аумақтарындабелгіленген, ... ... ...  ...  ...  тиімсіз  игерілуіменбайланысты болып табылады.Ластану кен орындарымен жасалатын жұмыстардың барлық кезеңдерінде  ...  ...  ...  ...  бастап,   мұнай   газ   өндіретінұңғымаларды салу, шикізатты пайдалану  мен  ...  және  ...  ... ... Сонымен бірге ластанудың негізгі көздері  мұнай  ...   ...   ...   сулар,   бұрғылау    ...    ... ... ... ... ... ...  жәнедизельдік газдар.Каспий маңы аймағындағы ауыр металдар тығыздығы 5 г/м3  асатын  химиялықэлементтер тобы түрінде болады. Олардың  ...  ...  ...  ...  ...   кадмий   және   т.б.   Олар   ...   ...   ...   ...   ...   және   ... бар,  ...  ластаушылардың  қауіптілігінің  1-ші  және  2-шікласына жатады.Атырау облысының мұнайгаз  кешенінің  ...  ...  ...   және   ...   ...   ...    ...    қатартопырақтардың әртүрлі химиялық қосылыстармен ластануы бойынша  ...  ... ... ... түріндегі  жерлердің  техногенді  ластануы  1,3млн  га  ...  ...  ...  ...  мұнай  кәсіптерінде  ол  10  мқалыңдыққа жетеді.1.2  Урбанизацияланған  аймақтардың  ауыз  суы  мен  ...  ... ... химиялық заттардың әсерінің сипаттамасыАдам қауымдастығының, өнеркәсіптік өндірістің, мұнайды, газды және басқаэнергия  көздері  мен  ...  ...  ...  және  ...   ... ... ... экологиялық жағдай қалыптасады,  өнеркәсіптікапаттардан,  зиянды  заттардың  ағуынан,  шығарылуынан   немесе   атылуынан,өндірістен және ...  да  адам  ...  ...  ...  жүзегеасады.Нәтижеде  урбанизацияға  ұшыраған  және  өнеркәсіптік   территорияларда,сонымен қатар басқа да ...  ...  ...  су  ...  ... зиян ... химикаттардың әсер етуіне тап болады.Ауыз сумен қамтамасыз ететін жүйелер жағдайында өтіп  ...  ... ... ... суға ... тигізуі мүмкін [41].Ауыз судың иісі мен дәмінің өзгеруіне сенуге болмайды, ...  ...  ...  ...  белгілердің  пайда   болуынан   көп   уақыт   бұрынканцерогендік әсер туғызады. Ауыз ... ... ...  ...  және  ...  ...   экологиялық   қасиеттер   санитарлы-гигиеналық   және   медицина-демографиялық ... алып ... ... ... халықты сапасы жақсы сумен қамтамасыз  ету  ... ... ...  ...  ...  ...  және  микробиологиялықластануы, ауыз судың су дайындаудың  прогрессивтік   технологияларын  енгізудеңгейінің төмендігінен, су таратушы тораптардың  ...  ...  ... ... гигиеналық, ғылыми техникалық және  әлеументтік  мәселеболып отыр [43].Ауыз ... ... ...  болуының  негізгі  себептерісумен  ...  ...  ...  су  ...  ...   ... ... немесе олардың лайықсыз жағдайда болуы, су  құбырларындатазартқыш құрылғылардың және зарарсыздандырғыш  қондырғылардың  ...  ... мен су ... ... ... тозуы, жоспарлы  күрделі  жөндеужұмыстарының жүргізілмеуі, нашар өндірістік  ...  ...  ... база [44]. ... ... ... ... тұр.  Жыл  сайын  суқұбырларындағы және кәріз жүйесіндегі апаттар саны ... ... су ... ...  суында,  әдетте  ластанудың  үш  түрікездеседі:- табиғи және антропогендік кірлер  ...  ...  ...  мыс),олар тазартушы құрылғыларда тұтылмайды;-  тазарту  барысында  суға  қосылатын  ингредиенттер   ...   ... суды ... кезінде жиналатын кірлер (темір және т.б.) [45].Суға материалдардан  қорғасын,  кадмий,  мышьяк  сияқты  жеке  ... ... ... ... ... ...  су  тазартқыш  құрылғыларда  суды  ...  және  су  ...   сулы   ...   түскен   химиялық   заттартрансформациялана алады, олар адамның денсаулығына едәуір қауіпті,  бастапқызаттардан ... ... және  ...  қасиетке  ие,  кейде  жекебасқа да әсер беретін өнімдер ... ... үшін ... ... және  микроэлементтерге  қатысты  шектеулербар,  олардың  төмендеуі  немесе  жоғарылауы  ...  ...  ...  ... ... ... ... жағдайлар тудырады [46].Шығыс Қазақстан облысында айтарлықтай көлемде жет  үсті  және  жер  ... ... ... Ірі орталандырылған  Шығыс  Қазақстанның  суменжабдықтаулары үшін ең ... жер  асты  ...  ...  ...  Олардыңесебінен Өскемен, Семей, Зырянов қалаларының  жабдықтаушы  сулары  және  ...  ...  және  ...  ...   нысандарының   көпшлігіқамтамасыз етіледі.Шығыс Қазақстан  облысы  –  тау-металлургиялық  кешенінің  ...  ...  ...  ...  ...  жер  асты   және   ...   ... ... ауыр ...  ...  көп  ...  бері  өзектіэкологиялық мәселелердің бірі болып табылады.Берілген аймақтың ... су ... деп ...  өзен  ... болады, ол кірлерді жақын шекаралы территорияларға тасымалдайды  ... ... ... таралуына ықпал етеді.  Соңғы  жылдары  мониторингмәліметтері бойынша Ертіс өзенінің суының құрамындағы ластаушы  компоненттеразды-көпті ... ... ...  қабаттағы  сулардың  негізгіластаушылары ауыр металдар (цинк пен мыс) болып табылады [47].Өскемен қаласының  гидрогеологиялық  ...  ...  ...  көпшілігі  өнеркәсіптік  кәсіпорындардың  қандай  да   бір   дәрежеделастаушылық әрекетінің  ықпалында  ...  ...  ...  ... ... және зиянды  қалдықтардың  айтарлықтай  ...  ...  ірі  ...  ...  Үлбі   және   ...   ... тікелей тұрғын құрылыстардың ішінде  немесе  олардың  ... Бұл ақыр  ...  жер  асты  ...  әсіресе  Үлбі  ауданыныңсуқоймаларының ластануын анықтайды.Ертіс өзенінің негізгі тармағы Үлбі өзені болғандықтан, ауыр металдардыңнегізгі бөлігін Ертіске Үлбі ... алып ... ... суы Үлбі  ... ... ауыр металдармен аз  ластанған.  Ластанудың  мұндай  көрінісіҮлбі өзеніне Өскемен  ...  ...  ...  ...  жоғары  жақтарданағыспен   өнеркәсіптік   ...   көп   ...    ... ... ... ...  ...  тән  араластырғыш  болып  келеді,солай болған соң, сулы ортадағы токсиндік компонентердің мөлшерін  азайтады.Үлбінің суы ... ... ... ... ауыр ...  ... ... және, араласуына қарамастан, әртүрлі элементтер  бойыншаауытқып отырады. Ластанудың мұндай сипаты  тек  қана  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ол   ауырметалдармен  ...  ...  ...  ...  әсерінен  деболуы мүмкін.ДДБ мәліметтері бойынша денсаулықты  қалыптастырудағы  ...  ... ... үлесі 25-35 %-ды құрайды, сонымен бірге  сапасы  нашарсуды пайдалану салдарынан әлемде жыл  ...  ...  ...  ...  ... ... мөлшері және сапалық құрамы халықтың суды пайдалану  жағдайларыменсипатталады және бірегей су факторы ретінде қарастырылады,  ол  бір  ... ... ... ... ... қалыпты  тіршілік  әрекетінқамтамасыз етеді, соның ішінде  ...  ...  ...  ...  ...  пайдаланудың  сулы  жолын  ...  ...   ... ... ... химиялық заттардың  түсуінің  потенциялды  көзі  болыптабылады, ... ... ... ... душар етеді.Тараз қаласының  су  көздерінің  құрамына  тән  ...  ... ... ауыр ... формальдегид, аммиак және т.б.  жатады.Сонымен қатар, барлық тұрғын зоналарда ауыр металдарға  қатысты  бір  жылдықорташа концетрация шектелген-ұйғарынды ... ...   ...   бөлігіндегі   табиғи   ...   ...  ...  өндірумен  және  өңдеумен  байланысты.  Қаратау-Жамбыл   ...   ...   ...    ...    ...    ...  провинция  құрды,  оның   шекаралары   анық   ... ... су ... қызметіне жатады. Аридті климат  жағдайындаоның  шешімін  табу  ...  ...  ...  су  ...  ...  ...  қызмет  салаларында  лимиттеуші  ...  ...  ...   суқорларының негізгі бөлігі үш ірі ... ... ...  олар  ... және ...  Дегенмен  бұл  бассейндердегі  су-жер  қорларын  пайдаланутиімділігі талап етілетін ... ... ... ... ... ...  ету  ... арқылы жүзеге асырылады. Су алу нүктесі тазартқыш құрылғылардан  6км ... ... ... ... ... ...  ...  су  бес-бестен  суқұбырларымен беріледі және Майқайын ауылы мен  көмір  шығаратын  ... су ... ... ... ауыз ... ... ... негізгі себебі суалатын  жері  бар  су  ...   ...   ...   қабілетініңжеткіліксіздігі, сонымен қатар су құбырлары жүйесінің және  соратын  сорғылықұрылғылардың қанағаттандырарлықсыз ... ... ... ... ... су құбырлары мен кәріз жүйелерінің  көп  ...  ...   ...   ...   су   ...   жіне    ...  су  ...  жүйесінің  екіншілік   ластануы   ...   ...   ...   ауыз   суды   ...   ...    ... ... тасымалдау кезінде оның сапасы  айтарлықтай  нашарлайды,суда токсиндік элементтер мен ауыр металдар жинала бастайды.Пайдалануға түскен ауыз суда ... ... ... ...  ... кадмий) көп мөлшері жиналады. Қаланың көптеген аудандарында  ауызсу құрамындағы темір мен ... ... ... ... 2874-82  ... емес.1.3 Урбанизацияланған аймақтардың  атмосфералық  ауа  жағдайына  әртүрліхимиялық заттардың ... ... ауа ...  негізгі  тіршілік  ортасы.  Қазіргі  ... оның ... ең ... ең ... ... бірі  ...  ... ауаның ластануы қала  тұрғындарының  денсаулығына  әсер  ... ... ... ... Осы ... ... ...  тазалығынқолданыстағы стандарттарға  сәйкес  толық  сақтауды  қамтамасыз  ету  ... тұр. ... ... ...  ...  ...  ...  және  автокөліктік  ластаушы  ...  ...  ...  [49].  ...  ...  ...  жоғары  болып  қалып  отыр.  Негізгіластаушы заттарға мыналар  жатады:  шаң,  күкірт  пен  ...  ... Олар  жылу  ...  және  ...  ...  ...  ...  жылдары  ауаның  қорғасынмен,  бенз(а)пиренмен   жәнеформальдегидпен  ластануында   автомобильдік   ...   рөлі   ...  ...  ...  зоналарында  қауіптіліктің  1-2  кластарынажататын әртүрлі химиялық қосылыстары табылған,  3-4  қауіптілік  ... ... ... күкірт, көміртегі және т.б.)  болса  да  кездеседі[50].Атфосфералық  ауа  қоршаған  табиғи  ортаның  негізгі   ... ...  ...  тазалығымен  адамның  денсаулығы,  жануарлар  ... ...  ...  ...  Жыл  ...  ...  ластаушызаттардың үлкен көлемі жіберіледі. Ауаға  көміртегі  тотығы,  күкіртті  газ,азот тотығы, хлор,  токсиндік  ...  ...  улы  ...  ... шаң және т.б. ... ... Олар адам денсаулығына өте  зияндыәсер етеді, ... ... ...  ...  ...  ... т.б. ауруларды тудырады [51].Теміртау қаласының атмосферасының ластануында өнеркәсіптік  ... ... ... ... кез-келген жел олардан  шыққан  зиянды  заттардыалып жүреді, ал тұнық ауа райында бүкіл қала қалың түтінге оранады.Атмосфераны  ...  ...  ...  ...   шығарылатынтоксиндік  қосылыстардың  ішіндегі  ...  ...  ...   ... ... ... белгіленген,  олар  –  күкірт  ангидриді  жәнекүкіртті ангидрид, күкіртті ...  ...  ...  азот  пен  көміртектотығы,  фтордың  қосылыстары.  Мұндай  ластаушы  заттар  ...  ... ... ... ... жиналуын төмендетеді,  өсуді  тежейді,өсімдіктердің мүшелерінде ауыр металдардың және  күкірттің  жиналуына  ықпалетеді .Теміртау қаласының  ...  ...  ...  ... ... үлес қосуда. Бұл  «Bassel  Group  LLS»  ЖШС  электр  және  ...  ...  ...  ...   ...   қатар   «Темиртауэлектрометаллургия  комбинаты»  ЖШС  кальций   карбидін   ...   ... ...  ...  ...  ...  мөлшері  артады  депкүтілуде.Тараз қаласының  ауа  бассейнінің  негізгі  ластаушы  көздері  фосфорлықөнеркәсіптің  ......  ЖӨК  жаңа  ...  ...  жәнесуперфосфатты зауыт, ГРЭС,  ТЭЦ  және  басқа  да  аса  ірі  емес  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   Қаладабарлығы 90 кәсіпорын бар. Соңғы жылдары едәуір дамып  отырған  машина  жасаужәне метал өңдеу, энергетика, ... ... ...  ...  материалдарыөнеркәсібі.  Жаңа  жамбыл  фосфор  зауытынан  атмосфераға  негізгі  ластаушықоспалардан (күкірт диоксиді, азот ... ... ... ...  фосфорангидриді және  фосфин  сияқты  айрықша  ...  ...  ...  ...  ауа  ...  ...  ангидридімен   және   фосфинмен   ... ... ... ... үш ... ... қышқылын  шығаруменмамандандануда. Олардың өндірісі  күкіртті  және  ...  ...  ...  ...  сутекті,  аммиакты,   күкірт   диоксидін   ...   ... ... ҚАЭС – қаланы электр қуатымен  және  жылумен  қамтамасызететін негізгі көзі – одан 8 км ... ... ...  отын  ...  ал  ......  болып  табылады.  ҚАЭС   барлық   көздеріненатмосфераға ... ... ... қатар қатты заттар, газ тәрізді  жәнесұйық заттар, күкірт ... азот ... ... жатады.Тараз қаласында атмосфераның диффузиялық ластануына әсер ететін  маңыздыфакторлар  тек   автокөліктер   емес,   одан   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  Желдің  қала   үшінқолайсыз соғу бағыты солтүстік және солтүстік-шығыс жақтан баса соғуы  ... ... ... салмағы 30 %-құрайды, демек әр үшінші  жағдайдақұбырлардан шығалырған  зиянды  заттар  қаланың  ...  ...  ...  ... ... ... ... зиянды  заттармен  ластануының  негізгісебептері дәстүрлі  ауакүзеткіш  іс  ...  ...  ...  бұзылуы,  жиі  апаттық  зиянды  химиялық  заттардың   қоршағанортаның атмосферасына шығарылуы болып ... ... ...  ...  өтіп  кеткен  тәрізді,  ... бес жыл ...  ...  ...  ...  ...  индексіжеті бірлік шамасында тұрақты  сақталуда.  Ал  ауа  ластану  индексі  бестенаспаған жағдайда ғана таза деп ... ... ... ...  үнемі  зиянды  заттар  шығарылыпотыратын 82 нысан бар, соның ішінде 82 қалалық болып келеді[52].Қоршаған ортаның  жеке  бір  ...  ...  ...  ... ... әсер етуі ...  белгілі.  Ақиқат  жағдайларда  ... ...  (су,  ауа,  ...  ...  ...  түсетін  ластаушызаттардың кешенінің бір уақыттағы әсеріне душар  болады.  ...  ... ... ... ... ... олардың  адамға  әсерету ұзақтығының қосындысы бойынша ...  ...  ...  ластанудыңжеке үлкендіктерінің  судың,  топырақтың,  ауаның  ...  ...  ... ... кластары бойынша қосынды есебімен, ортаның  ластануыныңхалықтың денсаулығына қауіптілігінің деңгейін бағалау үшін  ...  ... ... болып келеді.Берілген  территориядағы  адамдардың   өндірістік   қызметінің   ... ... ... ... ...  өңдеу  және  тасымалдау,қалған қызмет салаларының барлығы  ілеспелі  болып  ...  Осы  ... ... ...  ...  антропогендік  факторларды  жинау  да  ...  ...  ...  жеке   бір   ...   ...   әсеріөндірілетін  шикізаттың  құрамында  көп  мөлшерде  ...   ... ... мен ауыр ... ...  болуынан,  соныменқатар бағыттас қабатты сулардың  жоғары  минерализациясынан  күшейе  түседі.Газ өңдеуші зауыттың ... ... ... ... ...  ...  жататындар:   технологиялық   құрылғылар   мен   ...   ... ... ... мен ... паркінің  факельдік  жүйелері;өнеркәсіптік  ғимараттардың  желдеткін  шахталары;  дайын  өнім   ... ... ... ... , ... тауар парктері.Өскемен қаласы ерекше  географиялық  және  геоморфологиялық  жағжайда  –Ертіс  пен  Үлбі  ...  ...  ...  ...   тау   ...   шыға   ...   котловинада   орналасқан.   ...   ...  ...  ғана  ашық  болып  келеді,   сондықтан   қаланыңжағымсыз экологиялық жағдайына ... әсер  ...  ...  ...  ...   ...   токсиндік   заттарының   тарап   кетуінқиындатады, сонымен  ...  ...  ...  және  ...  батысбағытындағы желдерді тұтады. Қалада 100-ден астам өнеркәсіптік  ... ... 50  ...  ...  ...  бар,  олар  күн  сайын  қалаатмосферасына  400  тонна  ...  ...  ...  ...   салынуыныңбекітілген негізгі жаңа жоспарының  болмауы  қаланың    перспективаға  ... ... кері ... ... Одан ... ... басқарма  жағынанбақылаудың  жеткіліксіздігі  байқалады,  оған  ...  ...  да  ...  ...  ...  ...   ...   суы   қорғалатынжолақтарда, территорияның арнайы  гидрогеологиялық  ерекшеліктерін  ... ... ... ... ...  ...  орындар,автотұрақтар  және  т.б.)  тұрғызылуы.  Бұған  жасыл   ...   ... ...  құрылымдары  мен  қалалық  ланшафттардыңбайланыссыздығын, ...  ...  ...  территорияны  көгалдандыру  менкөркейту   бойынша   ...   ...   ...  қорғау  іс  шаралары   бойынша   жұмыстардың   қаржыландырылуыныңжеткіліксіздігін қосуға болады.Өскемен  ...  ...   ...   ...   ...   ... басқа қалаларымен салыстырып қарағанда 4-орында  тұр.  ... ... ...  бұл  қала  ...  ...  ...  қаланыңшегіне   көптеген   өнеркәсіптік   нысандардың,   соның    ішінде    ... бой ... ...  ...  ...  аса  көп  ... болып отыр.Өскемен  қаласы   Қазақстан   Республикасының   ең   ірі   ...  бірі  ...   ...   Онда   ...   ...   мықтыөнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істеп және дамып  жатыр.  Өскемен  қаласыныңең ірі табиғатты пайдаланушы кәсіпорындарына «Казцинк» ӨК МК ЖШС, ...  ... ӨК ... «ӨК ТМК» АҚ, «АЕS ... ЖЭЦ» ...  ...  ...  ластаушы  көздеріне  мыналар   жатады:тұрмыстық өндірістік және көліктік мақсаттар үшін  отынды  жағу  ... ...  ...  мен  ...  ...  келіп  түсетін  ұшқынбөлшектермен  табиғи  ластану.  Атмосфераның  ...  ...   ... әсіресе энергетикалық құрылғылар  және  көліктік  құрал-жабдықтарболып табылады. Атмосфераға шығарылатын  зиянды  ...  ...  ... ... ... жылу  электростансалары  (Екібастұз  ГРЭС-1  және  2,  Ақсу  ... ... 2, 3 және т.б.) жыл ... ... тонна  күл  мен  күкірттіангидрид  ...  ...   ...   ...   ...   ... ... тозаңға айналған өнімдері үлкен  көлемде  кездеседі,оның ішінде ... жағу ...  ...  келеді.  Атмосфераны  ластаудың  өтеқауіпті көзі автомобильдік көлік болып табылады. Бір  автомобиль  бір  ... – 800 кг ... ... 200 кг  ...  ...  ...  ... 40 кг шамасында азот оксидін шығарады.  Автомобилдердің  қалаларда  көпмөлшерде  ...  ...   ...   ...   ...   ... ... ластануының себебі болып  табылады  және  ол  адамденсаулығына зиян келтіреді. Жердің жоғары ... ... иіс  ... ... ... ерекше қауіпті болып табылады.Көліктердің ауа бассейніне әсерінің ... ...  ...  ...  ...  болатынын  ескеру  қажет.  Осылайша  перегондармен  теміржолының поезд ... ...  және  ...  ...  жұмыстарынанөнеркәсіптік    кәсіпорындардың    ...     ...     ... ... ауа ... ластануы  жүзеге  асады.  Әуе  ... ...  ...  ...  ...  қонуы  мен  ұшуы  кезінде,сондай-ақ олардың қозғалтқыштарын қыздырған уақытта байқалады.  Атмосфералықауаны   ...   ...   ...   ішінде   көлемі   өсім   ...   ...   ең   ...   ...    отыр.    Зиянды    заттардыңавтокөліктерден шығарылуы жер деңгейінде болып отырады және қаланың  ... ... ... ...  ...  тұрады.  Автомобилден  шыгатын  газдарқаланың  атмосферасына  көміртек  оксидін,  көмірсутектері,   ... ... пен ... ... ... Бенз(а)пиреннің  ауадағыкөлемі этиленделген бензинді пайдаланған кезде артады.  Атмосфералық  ауаныңқосымша ластануын көлемі өсіп отыратын автосервис  ...  ... және  т.б.)  ...  асырады.  Егер  автомай  құю  ...  ... ... ... ... ... болса  және  көліктік  магистралдардаорналасса, онда автотұрақтар  тұрғын  ...  ...  ...  ... ... ... және ... жанында орналасады.[53]Осылайша, кез-келген ластаушы заттар, атмосфераға  түскен  соң,  ластанукөзінен ... ... ... содан соң жер бетіне қатты  бөлшектер,тамшылар немесе химиялық қосылыстар ретінде қайтып оралады, ал  олар  ...   ...   ...   ...   ...   ...   әртүрліфизиологиялық және анатомиялық ауытқулар туындайды.1.4 Қоршаған ортаға химиялық заттардың әсерін бағалауЭкология және адам денсаулығы – ... ... бірі ...  ...  ...  ...  Қазақстан  Республикасының   жұртшылығының   назарынтартуда. Ғылыми-техникалық революция, жағымды ... ... адам  ...  тіршілік  ортасының  арасындағы  қайшылықтардың  өршуіне  алып  келді.Өнеркәсіптік өндірістің ... ауыл ... ... және  ...  ...  процестер  экологиялық  тепе-теңдікте  түбегейлі  өзгерістер,бірқатар жағдайларда қайтымсыз өзгерістер енгізді.Адамзат тіршілік ... ... ... ... ... ... ... Мұндай,  жиі  қауіпті  әрекеттерге  батпақтарды  құрғату,ормандарды кесу,  азон  қабатын  құрту,  ...  ...  ...  ... ... ... жатады. Осындай әрекетімен адам  тұрақты  жүйедегіқалыптасқан  байланыстарды  бұзады,  бұл   оның   ...   ... ... ... алып ... Бірақ  орын  алған  адам  ... ... ... ...  ...  ...  міндетті  анықтауышы  емес.   Сондықтан   ...   ... ... ... оның  ...  себеп-салдарының  байланыстарынзерттеу қазіргі уақытта көп қажет болып отыр.Біздің  планетамыз  ұзақ   уақыт   бойы   өсіп   ...   ... ... ... ... ...  ...  биосфераның,  сондай-ақғаламдық экожүйенің тұрақтылығының  бұзылуы  байқалуда.  Табиғат  қорларыныңсарқылуы орын алып ...  ...  ...  жаңартылатын  қорлары  азаюда.[54]Жақын уақытқа дейін атмосфера СО2 мөлшерін игере  алады  деп  ... ... ХХ  ...  ...  ...  қазба  түрлерін  жағу  есебіненбиосфераға көміртек диоксидін шығару 6 млрд. тоннаға жетті.  Соңғы  100  ... ... СО2  ... 10%-ға  ...  ...  және  ... ... деңгейде ғана емес, ғаламдық  деңгейде  көріне  бастады.  Бұғанбиосфераның табиғи тұрақтылығынан асатын антропогендік ...  ... ... ... Егер ... ... XXI  ғасырдың  екінші  онжылдығынақарай СО2 шығару 9,4  млрд.  тоннаға  ...  ...  ...  ... ... атмосфераға көміртек диоксидінің антропогендік  жолментүсуі өсе берсе Жердегі температура әр  10  жыл  сайын  0,3  ...  ... ... ... ... ... оксидтерінің,  күкірттің,  азоттың  техногендіккеліп  түсуі,  әлбетте  отынды  (көмір,  мұнай,  газ)  ...   ...   ...   атмосфераның   заманауй    құрамының    ... үлес ... ... ауыр ... ... ... ... мырыш,  мыс,  мышьяк)әртүрлі өнеркәсіптік өндірістерде кеңінен пайдаланылады, сондықтан,  тазартуіс  шараларына  қарамастан,  өнеркәсіптік  ағын  ...   ауыр   ...  ...  өте  ...  Бұл   ...   ...   ... арқылы мұхитқа түседі. Жер шарында антропогендік  әрекеттермен  азқозғалған бір континент бар,  -  ол  ...  ...  бола  тұра  ...  ...  ол  да  таза  ...  деп  ...   оған   ...  сипаттағы  тікелей  және  жанама  ластанулар  болып   ... ... ... ... ... ... ...  қалдықтарды  тастаужәне жаман суларды төгу салдарынан атмосфераның ластануына алып келеді.Бұдан  ...  ауыр  ...  ...   заттар,   соның   ...  ...   ...   ...   (ПАК),   Оңтүстік   жартышардыңтропикалық және  қоңыржай  аймақтарынан  улкен  қашықтыққа  көшіріледі.  ... ... соң  олар  ...  ...  оралып,  өзінің  миграциясынжалғастыруы мүмкін. [57]Топырақ қабатын Жердің биосфера, гидросфера және атмосфера  қабаттарыныңара-қатынасын  реттеудің  ...  ...  деп  ...  болады.   Қазіргіуақытта  антропогендік  ауыртпалықтардың  қарқындылығы  топырақты  зерттеудеедәуір қатты бақылануда. Бірақ ... ...  ...  ...  ...  ... ғана емес, белгілі бір орталардың ластаушы көзі болып ...  ... ... жағымсыз әсер етеді. [58]ДДБ зерттеушілері  топырақтағы,  тамақ  өнімдеріндегі  токсиканттар  ... ... ... ... айқын байланыс анықталды.Топырақ  әрдайым  заттардың  үлкен  геологиялық  және  кіші  биологиялықайналымының үнемі әрекеттестігін ... ... ... 10 – 15 % ...  ... бұл  ...  ұшырыған  жеркөлемінен әлдеқайда аз. Құбылыстардың экологиялық қауіптілігі,  ол  қоршағанортаға түскен ластаушы заттардың тірі ағзалардың  ...  ...  ... ... ... ... ... Олардың шамадан тыс көлемі  тірі  ағзаларғатоксиндік әсер  етуі  мүмкін.  Мұндай  бұзылулар   қиын  ...  ...  бір  ...  ...  ...  ...  ...  Осы  себептеластануды адам өміріне және жалпы биосфера үшін қауіптілігі бойынша  біріншіқатардағылырдың біріне жатқызады.  ...  ...  ...  ... бірі ... қарастырылады. Ластаушы заттарды олардың  химиялыққасиеттері бойынша классификациялау едәуір тиімді  болып  табылады,  өйткенідәл осы ... ... ...  ...  ...  ...  бөлінуінжәне трансформациясын анықтайды. Ластаушы заттар келесі  топтарға  бөлінеді:а) көміртек, күкірт,  азот  ...  б)  ...  мен  ...  в)органикалық поллютанттар.  Қоршаған  ортаға  кез-келген  ...  ...  ...  адамның  шаруашылық  іс   ...   ...   ... ... ... ... мен егін шаруашылығы  саласы  ортаның  әртүрлі  химиялықзаттармен  ластануымен  ...  Улы  ...  ...  ... ... және ... ... жабдықтарының  құрамына  кіретіндер:дәстүрлі  және  дәстүрлі  емес  ...  ...  жер  ... Мал ...  ...  қоршаған  орта  қорада  бағылатын  малдыңқалдықтарымен, ағып шығатын органикалық ...  және  ...  ... [60]Топырақтың  мұнай  өнімдерімен  ластануы  басқа  ...  ... ... қауіпті болып табылады, бұл  жеке  бір  компоненттердіңтоксиндік  қасиеттерінің  жоғарылығымен  және   ...   ... ... ... топыраққа бақылаусыз және  шамадан  тыс  түсуіатмосфералық ауаның, жер үсті, жер асты және ...  ...  ... ... өздігінен тазару  қабілетінің  бұзылуына,  топырақтыңқұнарлылығы мен өсімдіктердің  өсу  жағдайының  нашарлауына,  адам  ағзасынажағымсыз ... ... алып ... ... ... ... ең ақпараттық көрсеткіш ретіндесу түбіндегі қабаттанулардың ластануларының  қарқындылығын  күмәнсыз  айтуғаболады.  Су  түбі  ...  ...  ...   ...  өзендердің   түбіне   физикалық,   химиялық   және   ... ... ... ... заттар.Жер шарының беткі қабатының  70%  сумен  қапталғандықтан,  су  түбіндегіқабаттамалар ... ... ... ... маңызды  орындатұр деп  есептеуге  болады  [62].  Олар  су  ...  ... ... ... роль ...  көптеген  микроэлементтердіжәне ластаушы заттарды депонирлейді [63].Белгілі бір жағдайларда су түбіндегі қабаттамалар екіншілік ластану көзірөлінде шығуы мүмкін [64].Су  ...  өзен  ...   ...   зерттеу   нәтижелеріэкологиялық қатынаста нашар (сәтсіз) өзен бөліктерін  орнатуға,  өзен  алабымониторингiсінiң көлемi мен ... ...  ...  көздерiн  бейтарапқалдыруға мүмкіндік бередi  [65].Су түбіндегі қыртыстардың құрамындағы ауыр  металлдардың  ...  ... ... маңызды көрсеткіші  болып  табылады.  Су  түбіндегіқыртыстардың құрамындағы ауыр  металлдар  ...  ...  ...  су  ...  ...  ...   ...   факторы   ретіндеқарастырылып, олардың уландырғыш қасиеттерінің төмендеуімен  жүріп  отырады.Бірақ осындай жағдайда ластанған ... ...  ...  ... ... су  ...  ескі  (көне)  көзі  ... ... ... ... ... ретінде өндіру және тасымалдау кезіндесу ортасына түсіп отыратын мұнай мен  мұнай  өнімдері  болып  табылады.  Кеңтаралған ...  мен  ...  жуу)  іс  –  ...  ... жыл ... ... ... 8  ден  20  млн-ға  дейін  мұнай  ... ... ... мұндай бұзушылықтар жиі  жазасыз  қалып  отырды,бірақ бүгінгі күні серіктер керекті  айғақтарды  жинап,  ...  ...  ...  ...  отыр  [67].  ...  пен  ...   мекендеушілергеқайтымсыз  зиянын  мұнай  ...  ...  ...  суға  ...   отыратынқоқыстар тигізіп отыр. Тонналаған  қалдықтарды  мұхит  толқынымен  жағалауғасырғып  отырады.  Өнеркәсіптердің   және   ...   ...   ... ...  ...  ...  ...  органикалыққосылыстары болады. Экологиялық балансты бұзуға қабілетті, қауіпті  химиялықзаттарға кадмий, никель, күшәла, мыс, қорғасын, мырыш пен хром  сияқты  ... ... ... құйылып отыратын  өзен  суларының  құрамында  әлеммұхиттарының түбінде тұнып тұратын  тонналаған  қалдықтар  ...  ... ... су ... бұл ...  бүкіл  Жер  шарына  таратыпотырады. Солтүстік  теңізге  ...  ...  ...  ...  ... 65%-ға ... өзендер арқылы келгенін көрсетіп отыр [68].Дүниежүзілік мұхит теңіз ағзаларының тұратын ортасы ғана ... ... ... жердегі мекендеушілер үшін ауыз су көзі болып  табылады.  Тұщысудың артық қорлары негізінен мұздықтарда  ...  ...  ал  ... ... ... қоры  2-3% ... Соңғы  онжылдықта  тұрғындардың  судыпайдаланылуы 50% - ға жоғарылап отыр. Қазіргі таңда адам баласына күнде  100литрге (кейде бұл ... 130 ... ... ... дейін  су  керек.  Адамбаласы үшін 3 литр ауыз судан бөлек  қажетті  судың  көп  ...  ... ... ... ... Суға ... ...  күннен  –күнге өсіп келуде,  алдыңғы  онжылдықтарда  ...  ...  30-50%  ... деп ... жасалып отыр. [69]Өкінішке орай, қазіргі  таңда  елді  мекендердің  атмосфералық  ауасындабенз(а)пиреннің құрамынан бөлек бірде – бір  ...  ...  ...  ......  ...  ...  есебімен   орнатылмаған.Қазіргі уақытта Ресейде едәуір көп таралған концерогендер (хром VI,  бензол,мышьяк, 1,3-бутадиен және  т.б.)  үшін  ...  ШҰК  ең  ...  ... ... ...  ...  ...  үшін  денсаулыққа  қатер  деңгейімүлдем қолайсыз ...  ...  ...   ауаның   ластануын   реттеу   ...   ... ... ... нормативтер форматы  және  олардың  ... ... ... ... өзіне тән.Ауаның ластануы денсаулықты анықтайтын  маңызды  детерминанттардың  біріболып табылады. Денсаулыққа ластанған атмосфералық ауаның кері ...  ...  ...  ...  жер  шарының  әр  ...  ...   ...  ...  дәлелденген  болатын.  Жаңадан   ...   ... ... NO2  ...  өзгерісінің  күнделікті  ауытқуы  менөлім – жітім деңгейінің  байланыстарын  құжаттандырады.  ...  ...  ...  мерзімдік  әсері  мен  аурушаңдық  және  өлім  –  ...  ... ... қосымша зерттеу жұмыстары жарияланған. Қысқа  мерзімдізерттеу   жұмыстары   сияқты   ұзақ   ...    ...    ...    ... ... салыстырмалы  түрде  осы  ассоциацияларды  көрсетті[71].Тұрғындарды  сапалы   ауыз   сумен   ...   ету   –   ...   ...   бағытталған   мемлекеттік    ...    ... бірі ... ...  Ауыз  ...  ...  құрамы  мен  адамденсаулығы  арасындағы  ...  ...  ...  ...   ... таңда адам денсаулығына ауыз судың химиялық құрамының  әсері  туралыкең   көлемде   мәліметтер   ...   ...   ...    поллютанттаронкологиялық  аурулардың  ...  қан  ...  ас   ...   ... ... ... зәр ... жолдарының  ауруларына  әкелетінорганолептикалық, канцерогенді емес, канцерогенді әсерлерге ие [72].Топырақтың ауыр металлдармен, ... ...  ...  ... әсері өзекті мәселелердің  бірі  болып  қала  бермек.  Химиялықзаттардың  созылмалы  әсерінің  мәселесі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сынаппен,  қорғасынмен  ластануы   салдарыменбайланысты [73].Су  экожүйесінің  абиотикалық  компоненттерінің  арасында  су  ... ... орын ... Су ... ...  жағдайдың  қалыптасуындабелгілі бір рөл  атқарады,  ...  қоса  ...  ...  ... ... ... ... бір  жағдайда  су  түбіндегі  ... ... көзі ... ... ... ...  ластайтын  улағыштардың  қатарында  сынап  ерекше  орыналады.Топырақтың мұнай  өнімдерімен  ...  ...  ...  ластағыштарменсалыстырғанда  аса  қауіпті  болып  табылады.  Топыраққа  мұнай  өнімдерініңбақылаусыз, мөлшерден тыс ... ...  ...  ...  жер  жәнеаралық  қабатты   сулардың   ластануына,   топырақтың   өздігінен   ...  ...  ...  ...  ...  әкеледі,   ақырсоңында адам ағзасына кері әсерін тигізеді.Топырақ әсер ететін ... ғана ...  ...  қатар  адам  денсаулығынакері әсер ... ... көзі ... ... ДДБ ...  ...  ...  құрамы,  тамақ  өнімдері  мен   ...   ... тура ... барын тапты.Адам денсаулығына қоршаған ортаның әсері туралы  әдебиеттер  ... ... көп ... ...  ...  ауыз  сумен  жәнетамақпен түсетін бөтен тектес химиялық  заттар  әсерінің  зерттеу  мәселесінқозғайтынын көрсетті ...  ...  ...  ортаның  ластану  мәселелері   дүниежүзілікдеңгейге  жетті.  Бұған   биосфераның,   гидросфераның   және   ... ... ... ... ... ... ... ластануының тұрғындардың  денсаулығынатигізетін  әсерінің  мәселесі   медициналық   зерттеулер   ...   ...  ...  ...  отыр.  Өнеркәсіптік  қалаларға  тән  атмосфераныңластануы мен ...  ...  ...  ...  сонымен  қатариммунитеттің төмендеуі  жиілігінің  жоғарылауы  арасындағы  байланыс  туралыкөптеген мәліметтер бар [75].Табиғат  адамның  ...  ...  ...  ...  көзі  ... ...  болып  табылады.  Ғылыми  –  техникалық  прогресстің  дамуығаламшардың экологиялық ... ...  ...  ...  Адам  ... әсер ... қоршаған ортаның ластануының  өзекті  факторларыныңарасында  ...  су,  ...  және   жер   ...   ... Өнеркәсіптерде,  ауыл  шаруашылығында  және  тұрмыста  60  ... ... ... ... Олар  ...  ...  жәнебасқа да заттарды дайындауда қолданылатын  пестицидтер,  дәрі  –  дәрмектер,тағамдық қоспалар, бояғыштар, ... ... ...  ......  ...  ...  дерттердің  туу  қаупі,   әртүрлісозылмалы патологиялардың формалары жоғарылауда.ДДБ  эксперттерінің  берген  мәлімдемелері  ...  ...  ...  обыр  ...   80%   ...   сонымен   қатар   жер   шарытұрғындарының  өлім  –  жітім  ...  10-20%   ...   ... ... ... анықтайтын экологиялық мәселелердің ішінде –  бұлядролық сынақтардың  және  әскери  –  өнеркәсіптік,  ...  ...   ...    судың    сапасы    мен    қолжетімділігініңтөмендеуінің, атмосфералық ауаның ластануының, ...  ... ... ... ... ... ...  ауыр  металдармен,  мышякпен  ластануы  және  оның  халықтыңденсаулығына әсер  етуі  ең  ...  ...  бірі  ...  ... ... созылмалы әсері мәселесіне  мән  берілуі  ...  ... ... қоршаған ортаның кадми, сынап,  қорғасынмен  ластануыныңқайғылы салдарымен байланысты [79].Халықты  ...  ауыз  ...  ...  ету  –  ...  саясаттыңприоритетті  мәселелерінің  бірі,  ол  ...   ...   ... Ауыз ... химиялық құрамының адамның денсаулығымен  байланыстыекендігін дәлелдейтін көптеген мәліметтер бар.Қазіргі уақытта ауыз судың ...  ...  адам  ...  ...  ...  кеңінен  тараған  мәліметтер   жиналған.   Оның   ...   ...   ...   ...   ...   ... олар ... аурулардың дамуына,  канайналым  және  асқорытумүшелерінің, эндокриндік жүйенің, зәршығару жолының ауруларына,  алып  ... ... ... гигиеналық маңызды ластаушыларға жатады. Бұл тіріағзалар үшін улы болып келетін, ең  ...  ...  бірі  ...  ... ... кезінде адамдарда ОЖЖ  және  перифериялық  ...  ...  ...  ...  ...  зақымдануына  әкеледі.   Оныңқосылысы тек улағыш әсер беріп  қана  қоймай,  адам  үшін  ...  ... ... ... ... ...  ...  1–  ші  топ)  болып  табылатыны  дәлелденген.  Қоршаған  ортадағы  заттардағыкүшәланың құрамы  ...  ...  оның  ...  ...  ...  суда  0,05  ...  ...  (Санитарлық   ережелер   мен   нормалар)2.1.4.1074 – 01  «Ауыз  су.  Ауыз  ...  ...  ...  ...  сусапасына гигиеналық талаптар. Сапасын бақылау»), орташа ... ШҰК  ... мг/м3 (ГН ... – 03 ...  ...  ...  ... заттардың шекті ұйғарынды концентрациясы»), ШҰК топырақта  2  мг/кг(ГН 2.1.7.2041 – 06 және ГН 2.1.7.2042 – 06  «Шекті  ...  ... ... ... ... бағдарлы –  ұйғарынды  концентрациясы»).Гигиеналық нормативтердің мұндай көлемдері күшәланың улағыш  қасиетінің  өтежоғары екенін көрсетеді. Ол ... ... І ... ... ...  ...  ауыр  металдардан  ерекшеленеді.  Жоғары  ұшпалық,  сыртқыортадағы   тұрақтылығы   және   ...    ...    ... оның ... ... ... ... тәулігіне 1 мкг дозада, азық-түлікпен және сумен 15 мкг мөлшерде келіп түсуін қамтамасыз етеді.Бұл металл түрлі мүшелер мен  ұлпаларда,  ...  аз  ...  ...  ... ... ... тудырады, оның клиникалық айқындалмай өтуі  демүмкін [81].Соңғы онжылдықта ... ... ... халықтың денсаулығына әсеретуі  мәселесі  медициналық  зерттеулердің  ...  ...  бірі  ... ... ... тән  ...  келетін  атмосфераның  ластануымен бронхоөкпе патологияларының жиілігінің  өсуі,  ...  ...  ... ... арасындағы байланыс жөнінде  көптеген  нандырарлықмәліметтер бар [82, 83, 84].Экологиялық   ...   ...   өмір   ...    ... статусы олардың  тіршілік  ортасының  жағдайына  бейімделуініңкөрсеткіші  болып   ...   ...   ...   ...   ...   ...   ...    статусы    зерттелген.    Бұлкатегориядағы  ...  ...  ...   ...   (нормамен    шектелген),    экологиялық    ...    ...  ...  минималдану  салдары   екендігі   анықталды.Ластанған қоршаған орта жағдайында  инфекциялық  патологиялар  да  ... ... әсер ...  ...  деп  қоршаған  орта  ... ... ... ... ... және ...  ...  оны  қазіргіуақытта экологиялық жағдай деп атау әдетке айналған), олар  ...  ... ... ... ... ... ... төндіреді [86].Адам  жиі  кездесетін  экстремалдық  жағдайлар  ...  ...   ... ... ...  ...  пен  автотранспорт  қалдықтарыменшаңдануын жатқызуға болады [87, 88].Атмосфералық ауаның ластануы бірқатар жағымсыз нәтижелермен  қоса  ...  олар  ...   ...   ...   ...   ...  ...  тұманды  күндердің  санының  өсуі,   үйлердің   жәнепәтерлердің ішіндегі заттардың кірлеуі, химиялық  ...  ... ... ... табылады [89].Атмосфералық ауада газдар  мен  аэрозолдардың  көлемінің  өсуі  ...  ...  ...  ...  келеді  [90].  Адам  ағзасына   ... ... ... ... жолы ең ... болып табылады.  Суменжәне  тамақпен  асқазанға  ...  ...  ...  бөлігі  азқазансөлінің әсерінен, содан соң бауырда бейтараптанады,  сонымен  қатар  ішекпенсыртқа шығарылады.  Онымен  бірге,  ...  ...  ...  ... ... ...  өтеді  (ауыр  металдар  60%  -  ға  ...  ... ... ... ... әрекетті болып табылады [91].Әртүрлі орталарда  (ауа,  су,  ...  ...  ...  ... ... ... ал ...  ол  едәуір  жоғары,  соныменбірге атмосфералық ауаға жиі  жоғары  ...  және  ...  ... ... шығарылады [92].Кошкина Е.А. [93] қоршаған ортаның ауыр металдардың тұздарымен ластануы,егер оның көлемі максималды ұйғарынды ... 3  есе  ...  ...  балалармен жасөспірімдердің  соматотиптерінің  өзгеруінің  ...  алып  ... ... химиялық заттардың тіпті  аз  концентрациялары  халықтың  өміржағдайының және денсаулығының ... ... ... ... [94].Атмосфералық  ауада  кездесетін  әртүрлі  токсиндік  заттардың   ... ... ... ... ... ... ...  бірақрефлекторлық реакциялар жолымен жалпы ағзаға жағымсыз  әсер  тигізеді  [95].Сонымен қатар аз концентрациялардың ұзақ ... әсер етуі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ол   ағзада   функциональдынейрогуморальдық,   биохимиялық   және   ...   ... ... атмосфераның ластануының қаланың  сәтсіз  аудандарындағыадамдардың  скелетінің  сүйектену  уақытына  ...  ...  ... ... аудандарда 8-10 жастағы балалардың дене  бітімінің  дамуыныңдеңгейі қанағаттандырарлықсыз  ...  ...  [96].  Б.А.  ... т.б. ... ... ... ...  7-  14  жастағы  балалардыңдене дамуының баяулағандығы, ретадация және  айқын  ...  ... ... өнеркәсіпте  қызмет  істейтін  және  ...  ... ... өмір сүретін аналардан туылған балаларда дене  дамуыныңнегізгі көрсеткіштерінің айқын ауытқулары анықталды [97]. Өндірістік  зияндызаттары  көп  ...  ұзақ  ...  ...  садарынан  балалардың  денсаулығыәртүрлі деңгейдегі бұзылуларға ұшырайды,  сонымен  ...  дене  ...  ... ...  талдау  көптеген  химиялық  токсиканттардың   систологиялық,диастологиялық,  пульстық  қысым,  қанның  соғу   ...   ...   ... ...  кері  ісер  ...  ...  Авторлардыңойынша  азот  диоксидінің,   күкірттің,   ...   ...   және   ... ...  артериялық  қысымның  төмендеуіне  алып  ...  ... ... ...  фенолдың  жиі  көтерілуі  жасөспірімдердің  денедамуын тежейді. Атмосфералық ауада зиянды қоспалардың қаншалықты көп  ...  ...  ...  тума  ...  ...  және   ...   даомыртқаның аурулары жиі кездеседі.Үлкен  адамдардың  денсаулығының  іргетасы  балалық   ...   ... ... мен  ...  дене  ...  ...  кешендідәрігерлік  қаралудың  ажырамас  бөлігі  ...  ...  ...   ...  аурулардың  болуы  немесе  болмауымен  ғана  емес,  гармониялық,жасына сай дене және жүйке-психикалық дамумен де ...  ...  және  ...   ...   олардыңхимиялық және физикалық, кәсіби зияндықтармен қатынаста болуы, өмір  ...  ...  ...  ...  –  бұлар  болашақ   баланыңденсаулық жағдайына айтарлықтай әсерін тигізеді.Әсіресе баланың ағзасына қорғасын  токсинді  ...  ...  ... ... ... алу жолдарын  жабырқатып,  фосфорилдену  жәнебелсенді   транспорт   салдарынан   ...   ...    ... ...  ...  ...  ...  ұшырағандақанды   ұйытатын   органдар,   жүйке   ...   мен   ...    ...  жүйе  ...  ...  сезімтал  болып  келеді,   әсіресебалаларда.Созылмалы  әсерден  кенет   ...   ...   ...   ол   ...  деп  ...  Қорғасынның  созылмалы  әсеріненөкпе,  бүйрек,  ішек-қарын  жолы  зақымданады  ...  ...  бар.  ... ... ... шалдыққыш болып келеді, өйткені  ол  бұл  металдыжәне басқа ауыр металдарды ағзадан бөліп шығаратын мүше. Бүйректен  шығарылупроцесінде   ...   ...   және   ...   ... әсер ...  ...  салдарынан  ишемия,  склероз,  ағзаныңұлпаларының интерстициалды фиброзын   тудырады,  олар  функциялық  ... ... ... ...  ...  ойынша  соңғы  жылдары  жердің  атмосферасында,  әсіресеқаларда көмірқышқыл газының көлемінің ұлғаюы ...  ...  ... ... ерте  ...  ...  ...  ықпал  етеді,себебі СО2 жоғары концентрациясы  ағзаның  қарқынды  өсуін  ...  ... оның ... да ... алып келеді, өйткені сүйектерде әк  едәуірқарқынды жиналады.Г.Н. Сердюковскаяның жұмысында атмосфераның  ластануы  ОЖЖ  функциясыныңспецификалық емес  ...  алып  ...  бұл  ...  ...  қабілетінің,зейіннің,   жадының,    қозғалыстың    жылдамдығының    және    ...  ...  ...  ...   ...   ...  ...  жағдайы  –  тек  қана  қоғамдық   дамудың   маңыздыиндикаторы  ...  ол  ...   ...   және   ... ... қоғамның мықты экономикалық, еңбектік,  қорғаныс  жәнемәдениетпотенциалы.  Сондықтан,  әлеуметтік-экономикалық  дамуын   ...  оның  ...  білу  ...  ...  ...  ...  ...  химиялық  заттарды  технологиялық  процестерде   пайдалану,өнеркәсіптік кәсіпорындардың көп  мөлшерде  зиянды  заттарды  ...  ... ...  мен  ...  тыңайтқыштарды  қолдану  қоршағанортаның зиянды заттармен ластануының себепшілері болды.Соңғы онжылдықта қоршаған ... ... ... ... әсеретуі  мәселесі  медициналық  зерттеулердің  ...  ...  бірі  ... ... қалаларға тән  болып  келетін  атмосфераның  ... ... ... ...  ...  ...  ...  қатариммунитеттің төмендеуінің арасындағы байланыс жөнінде  ...  ... бар.2 ... ... мен ... ... ... ауыр металдарды анықтау әдісіТопырақ сынамаларының жиынтығы МемСТ 17.4.4.02-84 ... ...  ...  сынамаларының  жиынтығы»  сәйкес  жүргізілді.  Топырақтың   таңбалысынамаларын  күндіз  көкжиек  ...   ...   ...   бір   рет   ...  ...  қалақшамен  алынды  (салмағы  1  кг   кем   емес).Топырақтардың жиынтығы ...  ...  20  ...  ...  ...  экологиялық  гигиена  және  токсикология  ...   ... ... ... ... үшін ... ... 5 – 20 см тереңдіктен алынды, грунттық ... ... кг ... ... ...  ...  ...  құрамының  вариация(түрлендірме) коэффициенті  30%-дан аспады  және  талдаудың  қате  жүргізілушегінде тұрды.Бұдан   ...   ...   ...    ...    PD-303S    ...  ...  топырақта  болатын  ауыр  металлдар   (сынап,күшәла, мыс, ... ... ... ... құрамына жүргізілді.Алынған нәтижелерді саралау топырақтағы заттардың ШҰК-н,  СанЕмН  2.1.7.«Қалдықтардың компоненттерінің  улағыш  ...  ......  ... ... бойынша  барлық  компоненттерінің  улағыш  деңгейінанықтау кезінде жүргізілді.Ауыр металлдармен  (ZC)  ...  ...  ...  есеп  ... ... ... ... үшін топырақта 1 ШҰК  тең  немесе  артықдеңгейде   болатын   металлдар   үшін   ...   ...   ... ... үшін ... 5 ... бар шкала  таңдалып  алынды:2-ге дейін өте таза; 2-8 – таза; 8-16 – ... 16-32 – ...  ... – өте  қауіпті.Таңбалы сынамалар бір немесе ... ... ... ...  сынамадатопырақтың өзіндік бөлігі болатындай, генетикалық  ...  үшін  ... осы ...  ...  диагонал  немесе  есептеудің  басқа  датәсілдері бойынша алынды. Таңбалы  сынамалар  саны  ...  ...  ...  ...  Таңбалы  сынамаларды  пышақпен  немесе   шпательмен   топырақбұрғысынан іріктейді.Қосылған  ...  бір  ...  ...  ...  ...   ... ... жасайды.Қосылған  сынамалардың  химиялық  талдаулары  үшін  бір  сынама  алаңнаналынған,  кем  дегенде  бес  ...  ...  ...  ...  ... 1 кг кем ... керек.Үстіртін таралған заттардың – мұнай, мұнай өнімдері, ауыр металлдар жәнет.б.- ... ... үшін ... сынамаларды қабат  бойынша  әрқайсысыныңсалмағы 200 г-нан кем емес, тереңдігі 0-5 және 5-20 см жерден  ...  ...  ...  заттармен  ластануды  бақылау  үшін   нүктеліксынамаларды   ...   ...   ...    ...    ...  ...   таңдайды.   Нуктелік   сынамаларды   ...   ... ... ... ... ... рет  ластануына  жол  берілмеукерек.Ауыр  металдарды  анықтауға  арналған  ...  ...   ... металл жоқ құралмен алынады. Нүктелік сынамаларды  таңдау  алдындақазылған  жердің  қабырғасын  ...  ...  ...  ...  ... ... жасалған  пышақпен,  пластмассадан  жасалған  шпателментазарту керек.Ұшпа  химиялық  заттарды  ...  үшін  ...  ...   ... ... ... тығыны бар  құтыларға  немесе  шыны  банкаларға,тығынға дейін толтырып салу керек.Пестицидтерді  ...  ...   ...   ...   ... немесе пластмасса ыдысқа салуға болмайды.Барлық біріктірілген сынамалар журналда тіркелген және нөмірленген болуықажет.  Әр  сынамаға  міндеттелген  қосымша  3-ке   ...   ...   ...  ...  ...  Топырақ  сынамаларын  транспорттау  және  сақтаупроцесінде олардың екінші рет ластану  ...  ...  ...  шараларқолданылуы керек.Химиялық анализ үшін топырақтың сынамаларын ГОСТ 5180-75 ...  ... ... ...  кептіреді.  Жеңіл-құрғақ  сынамаларды  матадан  жасалғанқапшықтарда, картон қораптарда немесе шыны ыдыста ...  және  ...  ...  ...  ...  ...   арналғантопырақтың сынамаларын зертханаға жеткізіп, бірден анализдейді.Анализге ... ... ... үшін ... ...  ...  қағазғанемесе калькаға төгеді және келсаппен  ірі  кесектерін  үгітеді.  Содан  соңқосатындарды  ...  олар  –  ...  ...  бунақденелілер,  тастар,шынылар, көмір, жануарлардың сүйегі, сонымен қатар жаңа  түзінділер  –  гипсдрузалары, әкті журавчиктер және т.б.  ...  ...  ...  ... торының көзінің диаметрі 1 мм елеуіш арқылы  өткізеді.  ...  ...  ...  бөлек  анализдейді,   оларды   ...   және   ... ... ... ... ... ... үшін  еленген  сынамаданмассасы 20 г болатын ұсынылған сынаманы ... ...  және  ...  ...  ерітілген  корундтан  жасалған  келіде  пудра  тәрізді  күйге  ... ... ... ауыр ... құрамын анықтауӘдістің мазмұныТопырақтағы ауыр металлдарды анықтау жалынды және ...  ......  ...  ...  ...  ... Қазіргі таңда бөлек элементтер, соның ішінде мыстың,  ... ... және т.б. үшін ШҰК ... ауыр ... ...  бақылау  кезінде  табиғи  жағдайдағытопырақтың  ластану   деңгейімен   салыстыруға   ...   ...   ... техногенді  ластануын  бақылау  қажет   кезінде,  ережеге  сай,металлдың жалпы құрамын  анықтау  ...  ...  ...  ...  ... металл қосылыстарын өсімдіктерге қажетінше жеткізіп,  байланыстыруғақабілетті болғандықтан ... ... ... ...  ...  сипаттайбермейді.  Дұрысын  айтсақ,  өсімдік  формалары   үшін   «қозғалмалы»   ... ...  ...  ...  ...  формаларының  құрамынанықтауды -  олардың  топырақтағы  жалпы  мөлшері  ...  ...  ... ... ...  үшін  ...  ластаушылары  –  металлдардың  орынауыстыруын сипаттау қажет жағдайда жүргізген ... ... ... зерттеліп отырған топырақ типіне  жәнеметалл  ерекшелігінен  түрлі  экстрагенттердің  тәуелділігінен   ... ... ...  ...  ...  ...  ... суды пайдаланады.50%-ы массалық концентрациялы  азот  қышқылы  ерітіндісінің  дайындалуы:ыстыққа төзімді шыныдан жасалған сыйымдылығы  1000  куб.  см  ...  ... 500 куб. см ... су ... ... ... 1,42 г/куб.  смболатын, 350 куб. см концентрленген азот  қышқылын,  ерітіндіні  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...   дейінсалқындатады. Ерітіндіні 1 жылдан кем сақтайды.Салыстырмалы түрде ерітінділер құралға реттеу жүргізу  үшін  дайындаладыжәне қышқыл ... ауыр ... ... ...  ... құру үшін ... ... концентрациясы 1000 мг/куб. дм болатын  негізгі  мырышерітіндісін дайындау: 1,000 г металлдық мырышты  сыйымдылығы  1000  куб.  ... ... ... құйып араластырады және оны 20  куб.  см  50%-дықазот қышқылында ерітіп, азот қышқылының концентрациясы (HNO ) = 1  ... ... ... ... ... ...  кезінде  7-сутекті  күкіртқышқылынаналитикалық таразыда 4,398 г тұзды  өлшеп  алып,  0,001  ...  ...  ...  ...  осы  ...  1  куб.  дм  ...   жеткізеді.Ерітінділерді  жабық  шыны  немесе  ...  ...  1   ...   кемсақтайды.  Мырыштың  негізгі  ерітіндісінен  жұмысқа  керекті  ерітінділердідайындайды. ... ... 100 ...  дм  ...  ...  ... дайындау: сыйымдылығы 100 куб.см бірқалыпты колбаға  тамызғышпеннегізгі мырыш ерітіндісінен 10 куб.см алып, сыйымдылығы 5 куб. см  ... куб. см  50%  азот  ...  ...  ...  ...  ... ... жеткізеді. Ерітіндіні дайындаған күні пайдаланады.Салыстырмалы мырыш ерітінділерінің дайындалуы.1-кестеде ... ... ... көлемі (куб. см) келтірілген.1 кесте|Ерітінділердің             ... ... ... ... (100   ...              ... дм), куб. ...                       ... ... ...   |0,2  |0,5   |1,0  |2,0  |5,0  |10,0  |15,0  ... ...         |0,2  |0,5   |1,0  |2,0  |5,0  |10,0  |15,0  ... массалық     |     |      |     |     |     |      |      ... ... дм |     |      |     |     |     |      |      ...  100  ...  ...  ...  колбаларға  3  –  кестедекөрсетілген жұмысқа керекті мырыш ерітіндісінің  мөлшерін  құяды.  Сосын  әрколбаға 0,5 куб. см – ден ... азот ... ... бидистилденген  суменбелгіленген мөлшерге дейін жеткізеді.Массалық концентрациясы  1000  мг/куб.  дм  мыстың  негізгі  ерітіндісіндайындау: 3,929 г ...  ...  ...  (CuSO  х  5HO)  ...  1000куб.см болатын бірқалыпты колбаға  салып,  1  куб.см  концентрленген  ... бар ... суда ... ...  ...  1  ...  ... г мыс нитратына (Cu(NO ) х 3H  O)  ...  ...  ...  1000куб.см болатын бірқалыпты колбаға ауыстырады. 250 куб.см  бидистилденген  ... және  ...  ...  ...  нақты  мөлшеріне  дейін  ерітеді.Алынған ерітіндіні азот қышқылының концентрациясымен (HNO) = 1 ...  ... 1 ... – ге ... ... сұйылтады.Салыстырмалы мыс ерітінділерінің дайындалуы.2 – кестеде мыстың жұмыс ерітіндісінің (куб. см) мөлшерлері келтірілген.Сыйымдылығы  100  куб.см  ...  ...  ...   4   –   ... ... жұмыс ерітіндісінің көлемін құйып, әр колбаға  0,5  куб.см-ден  50%-дық азот қышқылын ... оны  ...  ...  ... ... ... Ерітіндіні дайындаған күні пайдаланады.2 – кесте.|Ерітінділердің сипаттамалары|Мыстың жұмыс ерітіндісінің көлемдері (100  ||                            ... дм), куб. ...                    ... ... ...    |0,5   |1,0  |2,0   |5,0   |10,0  |15,0     ... мыс            |0,5   |1,0  |2,0   |5,0   |10,0  |15,0     ... массалық      |      |     |      |      |      |         ... ... дм  |      |     |      |      |      |         ... ... 1000 ... дм  ...  ...  ерітіндісіндайындау: 1,1423 г кадмий тотығын (CdO) сыйымдылығы  1000  куб.  см  болатынбірқалыпты колбаға  салады.  ...  50  ...  ...  ...  20куб.см 50%-дық азот қышқылын құйып, заттың  нақты  мөлшеріне  дейін  ерітедіде, ерітінді ... 1 M  HNO  ...  Егер  ...  ...  ... ... дайындаса, онда 0,5 куб.см концентрленген күкірт  қышқылыбар тұздың 2,2810 г суда ... ...  ...  ...  ...  1куб.дм-ге дейін жеткізеді. Ерітіндіні кем дегенде 1 жыл полиэтиленді  (шыны)жабық шөлмекте сақтайды.100 мг/куб.дм концентрациялы кадмий (І) ... ...  ... 100 ... ... бірқалыпты колбаға тамызғышпен  (пипетка)  10куб.дм кадмийдің негізгі ерітіндісін  алып,  сыйымдылығы  5  ...  ...  0,5  ...  ...  азот   ...   қосады,   сосын   көлемінбидистилденген  ...  100  ...  ...  Ерітіндіні  дайындаған  күніпайдаланады.10  мг/куб.дм  концентрациялы   кадмийдің   (ІІ)   ...   ... ... 100 ... ...  ...  колбаға  тамызғышпен(пипетка) 10 куб.см кадмий  (І)  ...  ...  ...  5  ... ... 0,5 куб.см 50%-дық азот  қышқылын  қосады,  ...  ...  ...  100  ...  ...  Ерітіндіні  дайындаған  күніпайдаланады.Салыстырмалы кадмий ... ...   ...   ...   ...    ...    ... көлемі бойынша дайындалады. 0,5 куб.см – ден 50  %-дық  азотқышқылы қосылып дайындалған ерітіндіні  бидистилденген  сумен  100  куб.  ... ... ... ... күні ... Салыстырмалы кадмий ерітінділері  жұмыс  ерітінділерінің  көлемібойынша ...    ... ... ... ... ... (100     ...     |мг/куб. дм), куб. см                                    ... ... ... (ІІ)   |0,2                                        ... куб. См           |                                           ... ... ерітінді, куб.|0,5  |1,0   |2,0   |5,0   |10,0   |20,0     ||См                            |     |      |      |      |       |         ... ...         |0,5  |1,0   |2,0   |5,0   |10,0   |20,0     ... ...        |     |      |      |      |       |         ... ... дм    |     |      |      |      |       |         |pH = 4,8 ......  ...  көмегімен  ауыр  металлдардыңқозғалмалы формаларын анықтау үшін салыстырмалы ерітінділердің дайындалуы.Мырыштың массалық концентарциясы  1000  мг/куб.дм-лік  ...  ... ... массалық концентрациясы 100 мг/куб. дм болатын  мырыштың  жұмысерітіндісінің дайындалуы: сыйымдылығы 100 куб.см болатын бірқалыпты  ... 10 ... ... ...  ...  ...  бидистилденгенсумен белгіленген мөлшерге дейін жеткізеді.Салыстырмалы мырыш ерітінділерінің дайындалуы.Сыйымдылығы 100 куб.см бірқалыпты алты колбаға, әрқайсысына 5 –  ... ... ... жұмыс  ерітіндісін  қосып,  ерітінді  ......  ...  ...  белгіленген  мөлшерге   дейінжеткізеді. Ерітіндіні дайындаған күні пайдаланады.5 – кесте. Салыстырмалы мырыш ерітінділерінің дайындалуы.|Ерітіндінің ...   ... ... ... ... (100     ||                          ... дм), куб. см                            ... ... ерітінді, |0,2  |0,5  |1,0  |2,0  |5,0   |10,0   |15,0    ... См                   |     |     |     |     |      |       |        ...              |0,2  |0,5  |1,0  |2,0  |5,0   |10,0   |15,0    ... ...   |     |     |     |     |      |       |        ... мг/куб. дм|     |     |     |     |      |       |        ... ... ... 1000  ...  ...  ...  ... дайындалуы.Мыстың массалық концентрациясы  100  мг/л  -  мыстың  ...  ... ... 100  ...  ...  ...  колбаға  тамызғышпенмыстың негізгі ерітіндісінен 10 куб.см алып, ацетатты –  ...  ... ...  мөлшерге  дейін  жеткізеді.  ...  ... ...  мыс  ...  ...  ...  100   куб.смбірқалыпты алты колбаға,  әрқайсысына,  6  –  ...  ...  ... жұмыс ерітіндісін құйып, ерітінділердің көлемін 100  куб.см  ацетатты– аммонийлі аралықты ... ...... ... мыс ... ... сипаттамасы           ... ... ... ...   ||                                  |(100 ... дм), куб. см              ... керекті ерітінді, куб. см |0,2   |0,5  |1,0  |2,0  |5,0  |10,0   ... мыс ...    |0,2   |0,5  |1,0  |2,0  |5,0  |10,0   ... ... мг/куб.  |      |     |     |     |     |       ||дм                                |      |     |     |     |     |       ... ... күні ... массалық концентрациясы 1000 мг/куб.дм  болатын  қорғасынныңнегізгі ерітіндісінің дайындалуы. ... 250  ...  ...  1  ...  сірке  қышқылы  бар  бидистилденген  суды   құйып,   сірке   ... Pb(OH COO) х 3H  O  ...  ...  1,831  г  ...  ... Сыйымдылығы 1 куб.дм бірқалыпты колбаға  ауыстырады.  Бидистилденгенсумен ерітінді көлемін  белгіленген  мөлшерге  ...  ...  ... ... ... ыдыста 1 жылдан асырмай сақтау қажет.Қорғасынның массалық  концентрациясы  100  мг/куб.дм  ...  ... ... ... 100 куб.см болатын бірқалыпты  колбағатамызғышпен қорғасынның ... ... 10  ...  ...  ...  ... аралықты ерітіндімен көлемін 100 куб.см дейін жеткізу.Салыстырмалы қорғасын ерітінділерінің ... ... 100 ... жеті ... колбаға 7 – кестеде  көрсетілген  қорғасынның  жұмысерітіндісінің  мөлшерін  құяды.  ...  ...   ... 100 ... ... ... ...  талдау  жүргізетінкүні жасайды.7- кесте. Салыстырмалы қорғасын ерітінділерінің дайындалуы.|Ерітіндінің сипаттамасы     |Қорғасынның жұмыс ерітіндісінің ...   ||                            |(100 ... дм), куб. см                   ... керекті ерітінді,   |0,5    |1,0    |2,0    |5,0   |10,0  |20,0   ... См                     |       |       |       |      |      |       ... ...       |0,5    |1,0    |2,0    |5,0   |10,0  |20,0   ... ...      |       |       |       |      |      |       ... мг/куб. дм  |       |       |       |      |      |       ... ... ... 1000  ...  –  кадмийдің  негізгіерітіндісінің дайындалуы. Кадмийдің массалық концентрациясы 100 мг/куб.дм  –кадмийдің (І) жұмыс ерітіндісін ... ... 100 ...  бірқалыптыколбаға тамызғышпен кадмийдің негізгі ерітіндісінен 10 куб.см алып,  көлемінэкстрагирлеуші ерітіндімен 100 ... ... ... ... күні ... массалық концентрациясы 10 мг/куб.дм –  кадмийдің  (ІІ)  ...  ...  ...  100   ...   ...   ...   10   куб.см   ...   (І)   ...   ...    алып,экстрагирлеуші ерітіндімен көлемін белгілі мөлшерге дейін жеткізеді.Салыстырмалы  кадмийдің  ерітінділерінің  дайындалуы.  ...   ...  ...  жеті  ...  8  –  ...  ...  мөлшердегідейкадмийдің (ІІ) жұмыс ерітіндісін қосып, ерітінділердің  көлемін  ацетатты  ... ... ... 100 ... ...... ... кадмий ерітінділерінің дайындалуы.|Ерітіндінің сипаттамасы             ... (ІІ) ... ...  ||                                    ... (10 ... дм), куб. См ... (ІІ) ... ерітіндісі,    |0,2     | 0,5| 1,0 | 0,2| 5,0 |    ... См                             |        |    |     |    |     ... ... ...   |0,02    |    | 0,10| 2,0| 0,5 |    ... ... ... дм |        |0,05|     |    |     ... (І) және (ІІ) ... ... ...  қатар  салыстырмалыерітінділер талдау жүргізілетін күні дайындалады.Никельдің,   кобальттің   және   ...   ...   ... ... және мырыштың топтық қалыпты  ерітінділерінің  дайындалуы:бұл  мақсат  үшін  ...  ...  ...   ...   ... – ге кіретін элементтердің массалық концентрациясы (мг/куб. см),9 – кестеде ......   ...   кобальттің   және   марганецтің   қатысуыменқорғасынның, кадмийдің, мыстың және ... ... ...  ... индексі  |Мырыш  |Мыс   |Қорғасын  ...   ... ...       |1,00   |1,00  |1,00      |1,00  |1,00   |0,200    |1,00     |2.3  ...  ...  ауыр  металдардың   атомдық-абсорбциялықанықтамасыӨсімдік өнімдеріндегі және  қоршаған  ортаның  басқа  да  нысандарындағытопырақтың АМ ... ... әдіс ... орын  алып  тұр,әсіресе Cu, Pb, Zn, Cd, Hg және т.б. ... ... ... ...  анализдеуші  ерітінділерді  қосқандажалында  түзілетін  бос  атомдардың,  анықтаушы  ...   ... ... ұзындығының әрбір элементі үшін  анықталған  резонанстықсәулелерді селективті сіңіреді.Бос атомдарды алудың едәуір әмбебап, қолайлы  және  ...  көзі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  заттар   ұсақ   қаттыбөлшектерге  айналады,  олар  әрі  қарай  ...  және   ...   ... ... ... химиялық  қосылыстардың  бос  атомдары,  иондарымен  молекулалары  болады.  ...  ...  ...  ...  ұшпалылығына,  жалында  қиын   диссоцирленуші   қосылыстар   ... ... ... сынамалардың  химиялық  құрамына,жалындағы азрозольдың концентрациясына  және  оның  бөлшектерінің  ірілігінебайланысты болады.Ерітіндіні аэразольға айналдыру үшін әрі ... да  ...  буға  ... ... олар ... араластырғыш  камерадан,  ұштықтантұрады.Анализдің сезімталдығы  және  ...  осы  ...  ...  ... уақытында көптеген кедергілердің келіп  шығуы  бүріккіштің  жұмысыныңтиімділігінің  жеткіліксіздігінен болады.  Өте  ұсақ  бөлшектерден  ... ... ... ... әлсіретеді немесе  бүтіндей  жояды,солайша бұл жағдайда аэрозольдың атомдық буға ауысуы үшін уақыт пен  энергияаздау талап етіледі, ... ... ... ... ... болады.Тіркеу жүйесінің сәулелену детекторы ретінде фотоэлектрлік  көбейткіштер(ФЭК)  ...  Олар  ...  кең  ...   ...   ... ... ие ... тиіс.Құралды жұмысқа дайындау.Құралда жұмыс жасау кезінде оны ... ... оқып алу ... ... қосу және ... ... түрде инструкцияға  сәйкес  іске  асырылуыкерек. Құралды ... ... ... ... ...  жоғары  қуаттытүзеткіштің, фотокөбейткіштің  қаптамасын  тексеру  керек;  ...  газ  ... және ... қосылған жерлерінің беріктігін тексеру  қажет;су  бекітпесіндегі  судың  болуын   ...   ...   ... ...  бос  ...  бар  ...  ...  ток;  ФЭУ  кернеуі;гальванометрдің минималды сезімталдығы.Жарықтың керекті көзін орнатады, берілген ... ... ... ... ... және шамның қуат көзін желіге қосады, содан  соң  құралдыңжұмыс параметрлерін орнатады.Паспортта  көрсетілген,  оңтайлы  режимге   ...   ...   ...  және  тоқ  ...   бос   ...   ...   ...   аударылғанпараметрлердің минималды мәніндегі тіркеуші гальванометрде құралдың  тілініңмаксималды ауытқуы болатындай етіп ...  ...  ФЭУ  ...  ... спектрофотометрдің  дәлдемесі  құралдың  инструкциясынатіркемесіне сәйкес  өндіреді.  Құралды  30  минут  бойы  ...  ... үшін ... ауа компрессорын қосады, кажетті қысымды  және  ... ... ... ... соң гана ...  газы  бар  ...  ... тұтатады және  жалынның  жану  режимын  белгілейді.  5  –  10  ... ... ... суды ... ...  ...  ... құралдың көрсеткіші нөлге  түсіріледі  (жалынның  оптикалық  тығыздығы).Жанарғының басының қалпын, газ ... ...  ...  ...  ...  және  т.б.   ...   арқылы    берілген   элементтің   ...   ...    ...    ...    ... алу үшін анықтау параметрлерін оңтайландырады.С-115 спектрофотометрі атомдық-абсорбциялық және эмиссионды режимтердегіжұмыстары  үшін  арналған.  ...  ...  ...  ...  түрлерімен(пропан - бутан - ауа, ацетилен -  ауа,  ацетилен  –  азоттың  шала  ... ... ... ... ... сүзінділерінің  құрамындаауыр металдардың болуын өлшеуді жүргізу тәртібі.ААС қосуды құралды пайдалану  бойынша  инструкцияға  сәйкес  ... бір ... ... ... бос  ...  ...  ...  уақыты  20минуттан кем болмауы керек, монохроматорды  ауа  толқынының  ...  ...  ...  ...  қажет,  шамның  дәлдемесін  жүргізу  керек.Орнату мына рет бойынша орнатылады: жанарғының  ұштығы  бос  ...  ... ...  ...  және  ...  демеуші  жануының  оңтайлыарақатынасы, жалынды тұтату.Жанғыш газ  бен  ауаның  шығымын  реттеуде  стандартты  ...  ... ... ... кейіпі анық сызылған  ішкі  конус  түрінде  ... және ... ... ... келіп түсуін  тоқтатқанда  өшпеуікерек.Бидистилденген   суы   бар   ...   ...   ... бос ... ... және  ...  су  ...  құралдыңнөлдік линиясын белгілейді.Осындай жолмен жалынға да салыстырушы стандарттық ... ...  ...  ...  жүргізеді.   Құралды   салыстырушы   стандарттықерітінділер бойымен бөліктеп, жалынға  зерттелуші  сығындыны  ...  ... ... ... ... ... түтіктің ерітіндіге  батырылу  тереңдігінбақылап отыру қажет. ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  бір   уақытта   қолданылып   жатқан    ... да бос ... ... ... яғни ... таңдауынсыз,  жұмыстыңбарлық сатыларын қайталап шығу  керек,  алынған  А  ерітіндісінің  оптикалықтығыздығын анықтау және  оны  ...  ...  ...  ...  Бос  ... мәні ... ... металдың 1/3 массалық  үлесінен  аспауыкерек. Селективтік емес ... ... үшін ...  мен  ...  ... ... дейтерлі шамды пайдалану ұсынылады.Құралдардың тұрақты жұмысының бақылануы үшін әр 10 өлшем сайын отқа 1-шіжәне 7-ші салыстырмалы ерітінділерді  ...  ...  ...  ... ... Егер ... ... есептеудің барысында орнының  ауысуыбайқалса немесе 7-ші ерітіндінің көрсеткіші 3% -  дан  көп  ...  ... ... және ... 10 сығындыны  қайтара  талдайды.  Егер  топырақсығындысы  үшін  құралдардың  көрсеткіштері   7-ші   ...   ...  ...   ...   сығындыларды   экстрагирлеуші   ерітіндіменсұйылтып, топырақтың аздаған мөлшерін алып, өлшеуді немесе  барлық  талдаудықайталайды. ......  ...  тазалауды  қажет  етпейтіндіктен,жұмыстың техникасын жеңілдетеді, газбен қамтамасыз  етілу  және  қауіпсіздіктехникасының талаптарының мәселелерін шешу оңайға ...  ...  ...   ...   үшін   ...   ...   күніқұрастырады. Ол үшін абсцисс өсімен  салыстырмалы  ерітінділерде  элементтіңмассалық ... ... ...  ......  сай  ...   көрсеткіштері.   Сығындылардан    алынған    ...    ...   ...   ...   ...    элементтің    массалықконцентрациясын  тауып,  ...  ...  млн.  ...   ... (1) п. 4.8.1. ... ... қайта санайды.Топырақтағы ауыр металлдардың құрамын  есептеу  және  талдау  ...  ...  ...  ...  ...  құрамы  мынаформула бойынша есептеледі:V х (А  - А )10х = -------------,                       (1)mмұндағы:х –  ауалы-құрғақ  топырақтағы  анықталып  ...  ...  ... ... ... дәйектелген  кесте  бойынша  табылған  топырақтың  зерттеліп  отырғанқышқылды  ...  ...  ...   ...   дм;   А   ...  ...  бойынша   табылған   бақылау   ...   ... ... дм;V – зерттеліп отырған ерітіндінің көлемі, куб. см;m – ауалы-құрғақ топырақтың сынамаларының массасы, г.Бақылау үшін стандартты  үлгілер  болған  ...  ...  ... ... және ... ішілік және сыртқы бақылаулардың  жүргізілуікезінде талдаулардың дәлдігі болса ...  ауыр  ...  ...   ...   есептеудің   дәлдіккөрсеткіштері МемСТ 8.505-84 [23] және МИ 858-85 ... ... ... қаласының қоршаған ортасының санитарлық-гигиеналық бағасы.3.1 Қарағанды облысының топырағының ластануының экологиялық сипаттамасыҚарағанды  ...  ...  жер   ...   ...   үлес   алатын(Қазақстанның жалпы ауданынан 4.2%) iрi жер ... ...  ...  ауыл  ...  ...  ... ... болып жатыр, сондықтан  Қарағанды  облысының  жерресурстарын қорғау мәселесі бүгінгі күні өзекті болып отыр.Қарағанды ... ...  ...  ...  ...  әсіресенегізгі  өнеркәсіп  аудандары  ұшырап  отыр.  Жер   ресурстарының   ...  ...  ...  үш  қаласында  ғана  зерттелген:  Қарағанды,Сараң, Теміртау.  Химиялық  заттармен  ластану  ...  ...  ... сосын Қарағанды және Сараң қалалары орын алып отыр.Теміртау қаласы атмосфераға ластағыш заттардың  ...  ең  ... ... ... ...  ...  ...  шаңның  немесе  минералдытұздардың және химиялық  элементтердің  үлкен  ...  ...  ең  ... ...  ...  Бұл  ...  ...  соның  ішінде  өнеркәсіпсаласының ірі кәсіпорындарымен – ... ... ...  ......   тау   –   кен   ...   ...   және   ... ... ... ластану көздеріндегі  сапалық  айырмашылықтарынан  басқаластану көздеріндегі қатты өзгерістер де бақыланып отырады.Теміртау    қаласының    ...    ...    ...    үлеспромөнеркәсіптер қосады, іс жүзінде барлық  жел  ...  ...  ... ... күндері қаланы қалың  смог  басады.  Мұндай  ластану  жапырақжабындысының ...  ...  ...  ...  ...  ... де ...  мүшелерінде  ауыр  металлдардың  және  күкірттің  жиналуынаәкеледі.Облыс атмосферасының ластануына Теміртау қаласындағы кәсіпорындар  үлкенүлес ... Бұл «Bassel Group LLS»  ЖШС  ...  және  жылу  ...    ...    ...    Сонымен     ...     ... ... ЖШС ... ...  ...  ... жоғарылауы күтілуде.Теміртау қаласы  Қарағанды  облысындағы  ірі  өнеркәсіп  орталығы  болыптабылады. Қаланың тұрғын үйлері қоршаған  ...  ...  ...  ... табылатын өнеркәсіптік кәсіпорындардың ортасында  орналасқан.  Қаланыңтопырақ – ... ...... ... ...  ... элементтердің жиналуына әкелді. Топыраққа қауіптісі -  ...  ... ... ... ӨБ ... ... ... 12 ШҰК  дейінсынап болған.Ластанудың негізгі көздері: металлургия кәсіпорыны,  химиялық,  цементтіжәне  басқа  да  ...  ...  жер  ...  әсер   ... және ... ... шығарындылардың  қоршаған  ортағаүдемелі  түсуі  топыраққа  химиялық  заттардың:   қорғасын,   ...   ... ... сынап және т.б. заттардың  әсеріне  тән  ірі  өнеркәсіптікорталықтардың   айналасында   ...   ...   ...   ... тудырады. Экологиялық мәселелердің  негізгі  факторы  -  ... ...  ...  ...  ...  ...  антропогендікжүктемелердің   әсері   болып   табылады   (32(.    ...    ...  ...  қалалық  және  ауылдық  елді  орындары,  тау  –   ...  қара  ...  және  ...  тән  инфрақұрылыстар  болыптабылады. Олардың табиғат ортасына әсері ... ...  ... ... ... биоталардың бұзылуынан көрініс  табады.  БұлҚарағанды  көмірлерінің  үлкен  аумасштабта  игерушілігінен  және   ...  ...  ...  ауыр  металлдардың,  фторлы  жәнефосфорлы ... ... ... ...  ...    ...   ...   ластануының   ретроспективтіксипаттамасы2010 ж. Полигондардың топырақтарына химиялық зерттеулер (ауыр  металлдартұздарына,   ...   ...   ...    ...  ...  аммиак)  жүргізілді.   Зерттеліп   ... ... ШҰК ... ж. ... ЖШС полигонындағы топыраққа санитарлық – химиялық,санитарлық – микробиологиялық,  паразитологиялық  көрсеткіштерге  зерттеулержүргізілді.Топырақта ішек таяқшасы ... ... ... ... ... аймақтарының, демалу аймақтарына,  нитритті  балабақшалардың топырақтарының  жағдайларына  зертханалық  бақылау  жүргізілуде.2007 – 2010  жылдар  ...  ...  ...  қалыпты  көрсеткіштенаспады (қалыпты көрсеткіші 45 мг/кг, нақты ... 0,7  ден  17  ...  ... – 2010 жж.  ...  ...  ...  ...  талдауыныңретроспективті  мәліметтері  бойынша  тек  нитраттарға  бақылау  жүргізіліп,топырақ нитраттарының ... мәні  ...  ...  шегінде  тұрдеген қорытыны шығарылды. Жылдық бақылау бойынша ең көп қайталану пайызы  0-ге сәйкес ... 2008 – 2010 жж. ...  ...  ...  ... ... жылдар бойынша нитраттар үшін жоғарылаудың  орташа  ... (2 – ... ...... ... жж. Теміртау қаласының  топырағының  ретроспективті(санитарлық  –  ...  ...  ...  ең  көп  қайталану  пайызы,жоғарылаудың максималдық еселілігі, жоғарылаудың орташа ...   |ШҰК       |2008 ж.        |2009 ж        |2010 ж        ...           ...  |               |              |              ||                ...     |               |              |              ...       |130       ...      ...      ...     ||Ең көп ... ...                                                   ...       |130       |0              |0             |0             ... ... ...                                        ...       |130       |16             |20            |42            ... ... еселілігі                                             ...       |130       |0,02           |0,027         |0,05          |3.3  ...  ...  топырағының  ластануының  өз   зерттеулерімніңмәліметтері бойынша сипаттамасыЖылдың суық ... ... ...  ...  аймақтарының  топырақжамылғысының ластануын зерттеу барысында  ...  ...  ... ... 8,2 ШҰК ... ... жоғарылауы бақылануда екені,  мыстыңконцентрациясы ШҰК деңгейінен жоғары ... ШҰК 1,3 ... ...  ... Қалған ксенобиотиктер көрсеткіштері ШҰК деңгейінен аспады.Жылдың жылы мезгіліндегі Теміртау қаласының  зерттеліп  ...  ... ... ...  ...   ШҰК  ...  15,9;  хромның  ШҰК  15;никельдің  ШҰК  11;  мырыштың  ШҰК  5,3;  ...  ШҰК  –  2,8  ...... ... суық мезгіліндегі Теміртау қаласының топырағының  ауырметаллдармен және нитраттармен ластану ...   |n   |M+m,     |СИ       ...     |ШҰК,  |ШҰК    ... ...  ||элемент    |    |мг/кг    |         ...  ... ... ...           |    |         |         ... |      |гі     |      |гі     ...      |24  ... |2,1   |0,5    |0,08  |13     ...     |24  ...  |2     |0,6    |1,7   |0,7    ||Мыс        |24  |4?0,15   ...   |3     |1,3    |30    |0,13   ...                                                                        ... сынамаларының талдауының 42,2  %  марганец  құрамының  ШҰК  ... ... ШҰК ... ... құрамы 0,9-ға тең  екені    белгіленді.Сынамалардың 15,4 % ... ... ...  ...  ...  ШҰК  –  ... ... құрамы  ШҰК  –  0,8  тең  және  топырақ  ...  15,5  ... ... ШҰК 1,3 ... ... ... (4 ...  –  кесте.  Жылдың  жылы  ...  ...  ...  ... ... ... зат   |Қауіптілік  |ШҰК жоғарылауының     |Дәрежелік орын        ||               ...      ...             |                      ||Мыс            |3           |15,9                  |1                     ...           |3           |15                    |2                     ...         |3           |11                    |3                     ...       |2           |1,3                   |4                     ...          |3           |5,3                   |5                     ...        |3           |2,8                   |6                     ...       |3           |0,9                   |7                     ...        |3           |0,8                   |8                     |5 – ...  ...  ...  суық  ...  ...  ауырметаллдармен ZC ластануының жиынтық индексі  40  у.е.  ...  бұл  ... ... ...... ... ... топырақ жамылғысының ластану индексі  (ZC,у.е.)|Елді мекен  |Норма  ... жылы   ... суық      ... мәні      ||            |       ...       |мезгілі          |                     ...    |       |4,6?0,5       |40?0,56          |                     ...      |6  
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қызылорда қаласының табиғи – экологиялық жағдайлары63 бет
Delphi ортасымен танысу жайлы16 бет
Delphi программалау ортасы жайлы24 бет
Берілгендерді, анықтамаларды қарау және түзету3 бет
Жиынтық сұраныс және жиынтық ұсыныстың мәні10 бет
Инвестициялық жобалар, шешім қабылдау және оны жүзеге асыру құрылымы8 бет
Марков құбылысы16 бет
Түйенің жүн өнімділігі. Жүнді өндіру технологиясы3 бет
Тұрғын үйдің техникалық жағдайын тексеру жұмыстарының жалпы ережелері және оларға қойылатын талаптар7 бет
Қоршаған орта факторлары11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь