Қытайтану (синология) жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1 Ресейде қытайтанудың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.1 XVIII ғасырдағы Ресейдегі Қытай жөніндегі алғашқы деректер ... ... ... ...9
1.2 Н.Я. Бичуриннің Ресейдегі қытайтануға қосқан үлесі ... ... ... ... ... ... ... 19
1.3 В.П. Васильев және орыс қытайтану мектебінің қалыптасуы ... ... ... ... ..28

2 Отандық қытайтану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
2.1 Қазақстанда қытайтану ғылымының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
2.2 «Мәдени мұра» бағдарламасы негізінде қазақ тарихына қатысты қытай деректерінің аударылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..65
Қытайтану (синология) - кең мағынасында - Қытай экономикасын, саясатын, философиясын, тілін, әдебиетін және мәдениетін зерттейтін ғылымдар жиынтығы; тар мағынасында - қытай тіл білімін, қытай тілі мен жазуын зерттейтін тіл білімінің саласы. Қытайтану Ресейде және басқа Еуропа елдерінде XVIII-XIX ғғ. аралығында, кейінірек - Жапонияда қытай тілінің сөздіктері мен грамматикалары жасалуына байланысты пайда болған. Қытай тілінің Қытайдың өзінде зерттелуі XIX ғ. соңында 1898 жылы Ма Цзяньчжуннің "Маши вэньтун" грамматикасынан басталады. Оған дейін кытай тілі мен жазуы дәстүрлі философия шеңберінде зерттеліп келді. Қытайтануда негізінен фонетика, иероглифика, диалектілерге көңіл бөлінді. Қытай дәстүрінде грамматикалық теория жоқтығына қарамастан, қытай филологтері мәтіндерді түсіндіруге қолданылатын бірқатар грамматикалық ұғымдарды қалыптастырды. Қытай тілінің Қытайдан тыс елдерде зерттелуінде үш тәсіл қолданылған. XIX ғ. үстем болған бірінші тәсілді қытай грамматикаларының алғашқы авторлары (негізінен миссионерлер) колданды, олар қытай тілін латын, грек тілдерінің үлгісінде зерттеді; үндіеуропа тілдеріндегі категорияларды қытай грамматикаларына еңгізуді; қытай тілінен оған тән емес септік, жіктік жалғаулары тағы басқа категорияларды тапты. Екінші тәсіл оған керісінше қытай тіліне тән емес еуропалық тілдердің категорияларын түгелдей жоққа шығарды. 1934 жылы А. Масперо қытай тілінің үш басты ерекшелігі бар деген пікірде болды: сөздердің өзгермейтіні, грамматикалық категориялар мен сөз таптарынын болмайтыны. Үшінші тәсіл алдыңғы екі тәсілдің үшқарылығын ескере отырып, қытай тілінің өзіндік сипатын зерттейтін осы күнгі қытайтануға тән тәсіл. Қытайтанумен Еуропаның көптеген елдерінде шұғылданады. Зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары: фонетика мен фонология, тарихи фонетика, қытай тілінің көне дыбыстық қалғын қайта жанарту, тіл тарихы, диалектология, лексикология мен лексикография, көне және қазіргі қытай тілі болып табылады.
Отандық қытайтанудың қалыптасуы Ресейлік қытайтанудан бастау алады. Еліміздің тарихын зерттеуде қаншама ғасырлар қойнауында жатқан шығыс деректерінің сыры әлі де болса ашылмағандығы белгілі. Шығыстанушы ғалымдардың бір тобы осы мәселе бойынша ерен еңбек етіп, Отандық тарихымызға қатысты біршама мәліметтерді ашып берді. Қазақстаннан шыққан кеңестік кезеңдегі біртуар қытайтанушы ғалымдар К.Ш. Хафизова, А. Қадырбаев, Н. Алдабек, К.Л. Сыроежкин, белгілі қоғам және мемлекет қайраткерлері М.М. Әуезов, Қ.К. Тоқаев тарих ғылымдарының кандидаты, доцент А.Т. Тохметов, доцент М. Нұрсаидовтарты атап кетуге болады.
1 Скачков П.Е. Очерки истории русского китаеведения. – М.: «Наука». Главная редакция восточной литературы, 1977. – 487 с.
2 История отечественного востоковедения до середины XIX века. – М.: «Наука». Главная редакция восточной литературы, 1990. – 435 с.
3 Никифиров В.Н. Советские историки о проблемах Китая. – М.: «Наука». Главная редакция восточной литературы, 1970. – 406 с.
4 Современная историография стран зарубежного Востока: научное издание. – М.: «Изд. вост. лист.». Вып 1, 1963. – 240 с.
5 Бичурин Н.Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азий в древние времена: научное издание. – Алматы: «Жалын басппасы». Т.1. – 1999. – 351 с.
6 Бокщанин А.А. Общество и государство в Китае // Восток. – 2002-№3-С. 157-160.
7 Игумнова Н.Д. Иаинф Бичурин – первый российский синолог // Университетская книга – 2003.-№3.- С.22-25.
8 Шутова Е.И. Проблема частей речи в китаеаедений // Вопросы языкознания. – 2003. - №6.-С.47-62.
9 Очерки зарубежной историографии Китая; китаеведение Англии. – М.; Наука, 1977.-189 с.
10 Конрад Н.И. Избранные труды: синология. – М.: Наука, 1977. – 620 с.
11 Труды двадцать пятого Международного конгресса востоковедов: Москва,9-16 авг. 1960 г. - М: Изд-во вост. лист. Т.5.: Заседания секций XVI-XX.-1963.-632 с.
12 Борисов О. Из историй советско-китайских отношений в 50-х годах; к дискуссий в КНРО Мао Цзэдуне. – 2-е изд. доп.-М.: Междунар. отношения, 1982.-152 с.
13 Китай: традиции и современность: ред. Делюсин Л.П.-М.: Наука, 1976.-335 с.
14 Алексеев И.А. Амерканские китаеведы об экономике и политике Китая: сегодня и завтра. - М.: Наука, 1989.-302 с.
15 Современный Китай в зарубежных исследованиях: основные тенденций в китаеведений капиталистических стран / ред. Кюзаджян Л.С. – М.: Наука, 1979.-261 с.
16 Федоренко Н. Проблемы исследования китайской литературы: научное издание. – М.: Худож. лит., 1974. – 462 с.
17 Литература и культура Китая: сб. ст. к 90-летию со дня рождения акад. В.М. Алексеева. – М.: Наука, 1972. – 360 с.
18 Мясников В.С. Слово о Бичурине // Вестник МГУ: Сер.13, Востооведение. – 2003.-№1.-С.60-67.
19 Бичурин Н.Я. Средняя Азия и Восточный Туркестан: науч. изд. – Алматы: «Санат», 2002. – 352 с.
20 Құмарұлы Я. Керейдің тегі туралы // Алаш – 2011. - №3. -29-37 б.
21 Советская историческая энциклопедия: Словари. Справочники /Гл. Ред. Е.М. Жуков. – Т.12.: Репарации – Славяне. – М.: «Советская энциклопедия», 1969. – 976 с.
22 Мәсімханұлы Д. Қазақстандағы қытайтану ғылымы: бүгіні мен болашағы //ҚазҰУ хабаршысы. Шығыстану сер. – 2007. – №2. – Б. 138-14.
23 Мәсімханұлы Д. Қытайтану ғылымы- күрделіліктің күретамыры //Қазақ әдебиеті. – 2004. – 30 шілде (№30). – Б. 4-5.
24 Қазақстан тарихы туралы қытай деректемелері. I том: Саяхатнамалар мен тарихи–географиялық еңбектерден таңдамалылар. – Алматы: Дайк-Пресс, 2005. – 396 б.
25 Тунгатарова Г.Қ., Тасилова Н.А. «Мәдени мұра» бағдарламасы басылымдарының ұлттық тәрбиені қалыптастырудағы ғылыми-педагогикалық негіздері // ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. – 2010. – №2(57).
26 Сұлтанов Қ.С. «Мәдени мұра» бағдарламасы ұлттық рух көрсеткіші // Қазақстан музейлері. – 2007. – №2.
27 Уәлиханов Ш. Шығармалар жинағы: көп томдық. – Алматы: Толағай групп., 2010. Т.1. – 375 б.
28 Евразийство и Казахстан: труды Евразийского научного форума: «Гумилевские чтения» // ред. М.Ж. Жолдасбеков. – Астана: Изд-во Евраз. нац. ун-та, 2003-Т.1. – 264 с.
29 Ирмуханов Б.Б. Этническая история Древнего Казахстана: очерк. – Алматы: «Өлке», 1998. – 145 с.
30 Сұлтанов Қ. Қазынадан қазылса інжу-маржан // Егемен Қазақстан. 2007.-13 қараша (№ 352-353)-5 б.
31Уәлиханов Шоқан. Таңдамалы. 2-бас. – Алматы: Жазушы, 1985. 560 б.
        
        МАЗМҰНЫКіріспе…………………………………………………..........................……..... 61 Ресейде қытайтанудың қалыптасуы …………………………………….. .... 91.1 XVIII ғасырдағы ... ... ... ... Н.Я. ... Ресейдегі қытайтануға қосқанүлесі...........…...........…191.3 В.П. Васильев және орыс қытайтану мектебініңқалыптасуы..................282 Отандық қытайтану ... ... ... ... ... ... бағдарламасы негізінде қазақ тарихына қатысты қытайдеректерініңаударылуы............................................................................................54Қорытынды ……………….........................………………………………........62Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.............................……………........…....…65КіріспеҚытайтану ... - кең ... - ... ...  ...  тілін,  әдебиетін   және   мәдениетін   зерттейтін   ... тар ...  -  ...  тіл  ...  қытай  тілі  мен  жазуынзерттейтін  тіл  білімінің  саласы.  Қытайтану  Ресейде  және  ...  ... ... ғғ. аралығында,  кейінірек  -  Жапонияда  ...  ... мен  ...  ...  ...  ...  болған.  Қытайтілінің Қытайдың өзінде зерттелуі XIX ғ. соңында 1898 жылы  Ма  Цзяньчжуннің"Маши вэньтун" грамматикасынан басталады. Оған ... ...  тілі  мен  ...  ...  ...  ...  келді.   Қытайтануда   негізіненфонетика,  ...  ...  ...  ...   ...   ... теория  жоқтығына  қарамастан,  қытай  филологтері  мәтіндердітүсіндіруге қолданылатын  бірқатар  ...  ...  ... ... ... тыс елдерде зерттелуінде үш  тәсіл  қолданылған.  XIXғ. ... ... ... тәсілді қытай  грамматикаларының  алғашқы  авторлары(негізінен ... ... олар ... ... латын,  грек  тілдерініңүлгісінде   ...   ...   ...    ...    ... ...  ...  тілінен  оған  тән  емес  септік,  жіктікжалғаулары тағы басқа ...  ...  ...  ...  оған  ... ... тән емес  ...  тілдердің  категорияларын  түгелдей  жоққашығарды. 1934 жылы А. ... ... ... үш ...  ...  бар  дегенпікірде болды: сөздердің өзгермейтіні, грамматикалық  категориялар  мен  ... ... ... ... алдыңғы екі тәсілдің үшқарылығын  ескереотырып, қытай тілінің өзіндік ... ... осы ...  ...  ...  Қытайтанумен  Еуропаның  көптеген  елдерінде  шұғылданады.   Зерттеужұмыстарының негізгі бағыттары: фонетика  мен  ...  ...  ...  ...   көне   дыбыстық   ...   ...   ...   тіл   ... ... мен ... көне және қазіргі қытай  тіліболып табылады.Отандық қытайтанудың  қалыптасуы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қаншама  ғасырлар  қойнауында  жатқан   шығысдеректерінің  сыры  әлі  де   ...   ...   ...   ...  бір  тобы  осы  мәселе  бойынша  ерен   ...   ...   ... ... ... ...  ашып  берді.  Қазақстаннан  шыққанкеңестік  кезеңдегі  біртуар  қытайтанушы   ғалымдар   К.Ш.   ...   ...  Н.  ...  К.Л.  ...  белгілі  қоғам   және   мемлекетқайраткерлері М.М. Әуезов, Қ.К. Тоқаев тарих ғылымдарының ...  ... ... ... М. ... атап кетуге болады.Тақырыптың өзектілігі. Қытайтану ғылымының пайда болуы,  дамуы,  таралуытың  тақырыптардың  бірі,  сондықтан  ...  ...  ...  ... ... ... ... алатын орнын  зерттеу  қазіргі  таңдабасты мәселелердің қатарында. Бізге  қытайды  тану  қажет,  ол  үшін  ...  ...  ...   ...   ...   ...   ... Қазіргі таңда елімізде қытайтанудың  туын  берік  ұстап,  өзге  ...  ...   ...   ...   ...   ... Қалам тартқан ізденушілердің  еңбектері  түбегейлі  ...  ...  ...  да,  осы  тақырып  төңірегінде  ...   ...  ...  ...   шара.   Өткеннен   сабақ   алып,   болашаққажылжуымызда осы ғылымның дамуына ерен еңбек ...  ...  ... мен ... ... ... мүмкін емес.Зерттеу жұмысының  тарихнамасы.  Дипломдық  жұмыста  қытайтану  ғылымынақатысты зерттеушілерге тарихнамалық зерттеу жұмысы жүргізілді. ХІХ  ... ... ... ...  ...  ...  ...  қытайтануғылымының алдындағы бір топ негізін  салушы  ...  ...  ... жасалынды. Әр  зерттеуші  –  аудармашыға  ...  көп  ...  ... ...  ...  ...  аясында  негізгі  пайдаланған  деректер:   П.Е.Скачковтың «Очерки истории ... ... атты  ...  ... ... алғашқы  дереккөздерінің  жиналуы,  екі  ел  арасындағы  ...    ...    ...    ...    ...    ... дамуы жайлы көпеген  мәліметтер  келтіріліп  кетеді.  Соныменқатар бұл еңбекте алғаш рухани миссияның  құрамымен  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ...   шығарулары   жайлымәліметтер кездеседі. Сонымен қатар  аталмыш  еңбетерде  орыс  қытайтануыныңдамуына Н.Я. ...  В.П.  ...  зор  ...  ...  ... ... келтірілген.Д. Мәсімханұлының мақалаларында  Отандық  қытайтануың  қалыптасып  ...  көп  ...  ...  ...  Сонымен   қоса   профессор   ...  ...  ...  в  ...  Азии  (XIV-XIX   ... Н.  ...  «Тағдыры  талқыға  толы  Шынжаң»,  ...  ... ... и ... ... сепаратизма в Китае и  безопасностьЦентральной  ...  Қ.  ...  ...  Қ.  ...  ...   ... и ... профессор Н.  Мұхаметқанұлының  «Қытайдағы  қазақтардыңқоғамдық тарихы (1860-1920)», доцент Д. Мәсімханұлының «Қытай  филологиясынакіріспе», «Сөз желкен»,  ...  ...  ...  ...  Қытай  елінеқатысты зерттеулері қазақстандық қытайтану ғылымының дамуына үлес ... ... ... ...  ...  ...  зерттеп,тарихымызға қатысты әлі  де  болса  ...  ...  ...  олардыжалпы  оқырман  қауымға  жеткізу.  ...  ...   ...   ... жас ізденушілердің қытай әдебиетін  зерттей  алатын  жаңа  шоғырынқалыптастыру.Отандық қытайтануды зерттеу арқылы біз еліміздің  өткен  ...  ... ... барысын, алып державамен дұрыс  жолдағы  саясатты  анықтайаламыз. Еліміздің қытайтану саласын зерттеу ... ... ...  империясыныңерте кезеңдегі алғашқы Қытай елімен саясатын түсінеміз. Отандық  қытайтанудыжан-жақты  зерттеу  жұмыстың  ...  ...  ...  ...  табылады.  Осымақсатқа қол жеткізу үшін келесі міндеттерді шешуді дұрыс деп шештік:-  ... ... ... XVIII ... ... ... ... алғашқы деректер- Н.Я. Бичуриннің Ресейдегі қытайтануға қосқан ... В.П. ... және орыс ... ... ... Отандық қытайтану- Қазақстанда қытайтану ғылымының қалыптасуы-  «Мәдени мұра» бағдарламасы негізінде  қазақ  тарихына  қатысты  ... ... ... ... ... жаңа көзқарас тұрғысынан саралаудақазіргі кезеңде қалыптасқан объективтік және сыни ... мен  сыни  ...  ...  ...   ... Орыс ... ...  көп  болуына  байланысты,  ...  ...  ...  бар  деректер  іріктеп   алынып,   аудару   әрекеттеріжүргізілді. ... ... ... ... кезде  ғылыми  зерттеудіңжалпыға түсінікті хронологиялық талдау  сараптау,  салыстырмалы,  ...  ... т.б. ... ... мен әдістері қолданылды.Зерттеу жұмысының құрылымы. Зерттеу  ...  ...  ...  ... қарастыратын 2  тараудан,  қорытынды  мен  ...  ... ...  ...  зерттеу  жұмысының  өзектілігі,   мақсат-міндеттері,деректік көзі құрастырылған.Негізгі бөлімнің ... ... ... қытайтанудың қалыптасуы мендамуы қарастырылған. Ал екінші  тарауында  ...  ...  ...  ...  отандық  қытайтанушылар  жайлы  жазылған.   Тақырыпқа   қатыстыпайдаланған ... мен ... ... іске  ...  ...  туғызды.Дегенмен деректер қоры аз емес.  Өзіндік  қорытындылар  мен  тұжырымдар  жоқемес. Зерттеу ... тың ... ... ... ... оның  ... ...  әрекеттену  тұрғысынан  жазылды.  Жоспарға  айналғантақырыпшалар мәселе төңірегінде аз айтылып жүрген бағыттар ... ...  ...  ...  ...  Ғылыми:   Аталмыш   тақырыптыңмақсатын  іске  асыру   ...   ...   ...   ... ... ... ... бір қорытындыларға келу,  қытайтанусалаласындағы әлі күнге дейін зерттелмей  келген  мәселелердің  белгілі  бірбастамасын  іске  ...  ...   ...  ...   Зерттеу   жұмысынболашақта диссератциялық  ...  ...  ...  ...  өткізіп,қорытындыларын  тарихтың  жаңа  заман  ...  ...  ...  ... болашақ жастарды оқытуда пайдалану.1 Ресейде қытайтанудың қалыптасуы1.1 XVIII ғасырдағы ... ... ... ... ... ... - кең мағынасында - Қытай экономикасын,  саясатын,философиясын,  тілін,  әдебиетін   және   мәдениетін   ...   ... тар ......  тіл  ...  ...  тілі  мен  ...  тіл  білімінің  саласы.  Қытайтану  Ресейде  және  басқа  Еуропаелдерінде XVIII-XIX ғғ. ...  ......  ...  ... мен  грамматикалары  жасалуына  байланысты  пайда  болған.  Қытайтілінің Қытайдың өзінде зерттелуі XIX ғ. соңында 1898 жылы  Ма  ... ... ... ... Оған ... ...  тілі  мен  ...  философия  шеңберінде  зерттеліп  келді.   Қытайтануда   негізіненфонетика,  иероглифика,  диалектілерге  ...  ...   ...   ... ...  ...  ...  қытай  филологтері  мәтіндердітүсіндіруге қолданылатын  бірқатар  грамматикалық  ...  ... ... ... тыс елдерде зерттелуінде үш  тәсіл  қолданылған.  XIXғ. үстем болған ... ... ...  ...  ...  ... миссионерлер) колданды, олар қытай тілін латын,  грек  тілдерініңүлгісінде   зерттеді;   үндіеуропа   тілдеріндегі    ...    ... ...  ...  ...  оған  тән  емес  ...  ... т. б. категорияларды тапты. Екінші  тәсіл  оған  керісінше  қытайтіліне тән емес ... ... ... түгелдей  жоққа  шығарды.1934 жылы А. Масперо қытай тілінің үш басты  ерекшелігі  бар  ...  ...  ...   ...   ...   ...   мен   ... болмайтыны. Үшінші тәсіл алдыңғы екі тәсілдің үшқарылығын  ескереотырып, қытай тілінің өзіндік сипатын зерттейтін осы күнгі  ...  ...  ...  қытайды  зерттеудегі  басқа  да  ...   ...   ... ... ... ... тоқталып кету керек.Ресей  мен  Қытай  арасындағы  қарым-қатынас  жайлы  алғашқы  мұрағаттықматериалдардың жартысы  ғана  ...  ...  Екі  ...  ...  ... XIV ғасырға жатқызуға болады. Бұл туралы бірінші ресми елші  ФедорИсакович Байковтың жазбаларынан  көруге  ...  Оның  ...  ...  ... ... ...  Ақсақ  Темір  әскерлерімен  енген.  Осы  мәліметті  Юаньдинастиясы кезіндегі ... ... да ... ... ... ...  Қытайға  деген  қызығушылық  арта  түседі.  Қытайғақұрлықпен жетудің көптеген жолдары  қарастырылады.  ...  де  өз  ... ... Қытайға жетудің жолдарын қарастырады.  Ол  үшін  Ресей  ... ...  ...  ...  ...  келісімге  келуге  тырысады.   Осығанмысал,  Василий  Шуйский  патшаның  1608   ...   ...   ...   шығысМоңғолияның  билеушісі  Алтын  ханға  Қытайға  жету   үшін   орыс   ... ... ... хан мен ...  ...  ...  ...  өз  мақсатына  жетпейді.  Тек  1616  жылы  атаман  Василий  ...  жаңа  ...  ...  ...  жүздесіп,  жаңа  мағлұматтар   ... кері [1, 2-6 бб.] ... жылы  ...  ...  ...  Иван  ...  ...  жаңа  елшілікжасақталады. И.  Петлиннің  көмекшісі  ...  ...  ...  ...  Мадовтағайындалады. 1618 жылдың 9 мамырында елшілік Алтын ханның жерімен  Қытайғааттанады. Олар Пекинде 4 күн ... ... ... ...  ...  И.Петлин  өз  жазбаларында  «императорға  беретін   қолымызда   сыйболмағандықтан бізді әрі қарай ... ... деп ...  11  ... ... ... алып, кері қайтады.   Бұл сапар қыстың суық  айларынатүсіп, өте  ауыр  ...  1619  ...  ...  ғана  ...  ... Осы ... қыркүйек айында «чертеж Китайского государства» және  Миндинастиясының императоры Ваньли  (1573-1620)  берген  грамотасын  ... ... ...  ...  ...  ...  1675  жылғы  Қытайғасапарына дейін аударылмай сақталып тұрады. Н.Спафарий  Тобылға  бара  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Онда  императорауласына екі елшілік  келгендігін,  ...  орыс  ...  ...  ... ... және  өз  ...  «арнайы  қағаз»  алып  келулеріжайлы жазады.И. Петлиннің сапары екі ел арасындағы тұрақты  ...  ... ... ... ... ... Ұлы ... қорғаны арқылы  Пекингежетудің жаңа жолдарын ашып берді.И. Петлиннің сапары және оның ... ... ...  ...  ...   барлық   географтар    мен    ...    ... ... 5 ...  ...  ...  ...  тілінде,  соданкейін барлық еуропа тілдерінде жарық көрді.Қазіргі уақытқа дейін «Роспись»-тің 15 түрлі  хронографтар  жазған  ... И. ... ... екі жүз жыл ... ...  Г.И.  ...  орыстілінде толық нұсқасын [1, 8-9 бб.]  басып шығарған.1654 жылы Тобылдан көптеген сыйлықтармен Федор ... ...  ... ресми елшілік  жіберіледі.  Ф.  Байковтың  алдында  Қытайға  жетудіңбарлық жолдарын қарастыру, Қытайдың өз  ішіндегі  ...  ...  ... ... ... сауда байланысы жайлы нақтылап келу  міндеттерітұрды. Қытайға Алтын ханның жерімен бару мүмкін емес болды. Өйткені  екі  еларасындағы ... жер  үшін  ...  ...  ...  Ф.  ...  ... ... қоныс тепкен Аблай-тайшы жерімен Қытайға жетудің ұзақ  жолынтаңдайды. 1655 жылы 3 наурызда елшілік Пекинге жетеді.  ...  ... ... ...  ...  тізе  ...  талап  етеді.  Оны  орындауғакелісім бермеген елшілік Қытай жерінен кетуге мәжбүр  болады.  Бұл  ... ... ...  ...  ...  еді.  ...  елшіліктіңқұрамындағы адамдардың қытай және маньчжур  тілдерін  ...  ...  ... ... ... Байковпен бірге Аблай-тайшыдан  еріп  келген  бұхарлықИрки Мулла аударды. Ал, ... ...  орыс  ...  ...  еріп  келгенказак  Петр  Малинин  аударады.  Екіншіден,  Қытайды  маньчжурлардың  жаулапалуына 12 жылдан ... ... ...  Бұл  ...  ...  ...  бөтенелшілікке сақтықпен қарауды талап етті.Ф. Байков император ауласында қөп ... да, 6 ...  ...  ... ... және маньчжур  халықтарының  тұрмысы,  олардың  сауда-саттығы,тауарға қоятын ... ... өте ... ... ... алды.1657 жылдың 31 шілдесінде елшілік Тобылға, тамызында  ...  ... ... ... ... ...  нәтижелі  болмады.  Алайда,  оның«Статейный  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ... пайдаланған Қытайға жетудің жаңа жолдары жазылған  еді.  Соныменқатар Ф. Байков бұл жазбада қытай халқының  тұрмысының  жаңа  ...  ... 15-29 бб.] ... ... ... сапары  Батыста  И.  Петлиннің  ...  ...  ...  ...   ...   список»   жазбасы   париждік   ... ... ... жж. ... ... ... бұл жазба  латын,неміс, ағылшын, француз тілдерінде де ... ... Ф. ... «Статейный  список»  жазбасы  бірнеше  рет  басылыпшыққан. Ең бірінші Г.Ф. Миллер жарыққа шығарған. Одан  ...  Н.И.  ... ... И.П. ... ... ... жылы ...  Гаврилович  Милеску-Спафарий  бастаған  жаңа  ... ... ... ... ...  ...  14  ...  тұратынталапты  алады.  Онда  циндік  билеушінің  алдындағы  оның  іс-әрекеті  ... ... ... ... ...  1675  ...  желтоқсанындаелшілік Қытайға аттанады.  Пекинге  жеткен  елшіліктен  Ф.  ...  ...  тізе  ...  сұрайды.  Бірақ,  Спафарий   Канси   императорменкелісіп, ... ... ...  кетеді.  Жауап  грамотасын  ...  ...  алып  ...  ...  төмен  бағамен   сатып,   1676   жылдың   ... кері ... С       ...  ...  ...  ... үшін ... таластар, оңтүстігінде Цин үкіметіне  қарсы  ... және ... ... ... ...  түсуге  қызықпауыментүсіндіруге болады.Мәскеуге кері қайтқан Н.Г. Спафарий  Тобылдан  Нерчинскіге  НерчинскіденПекинге барар жолда жазылған ... ... Онда  ...  ... провинциялары жайлы мағлұматтар болды.Спафарийдің елшілік сапары жайлы орыс ... ... рет Г.Ф.  ... кетеді (1757ж.). 1823 жылы Г.И.  Спасский  ...  ...  ... Каменскийдің «Журнала, веденного в Пекине на  ...  из  ...  ...  ...  ...  ...  атты  ... шығарады. Тек, XIX ғасырдың соңында отандық тарихнамада  Спафарийдіңсапарына көңіл бөлінеді. Оның сапары жайлы отандық  тарихшылар:  ... ... И.И. ... Ю.В. ... А.И. ...  Д.  ... Потанин, А.О. Ивановскийлер мақалаларын жарыққа  шығарады.  Спафарийдіңсапары жайлы шет елде, Ресейге қарағанда ертерек ... 1692 жылы  ... ... «Путешествие  через  Европу  и  Азию  для  отыскания  ... в ... ... ... ... 1698  жылы  де  ла  ...  ПариждеРесей жайлы кітап шығарады, оның бір  тарауы  Спафарийдің  елшілік  ... XVII ... ...  Қытаймен  дипломатиялық,  сауда-саттыққарым-қатынас орнату талпынысы ешқандай нәтиже бермейді. Иван Петлин,  ФедорБайков, ...  ...  ...  ...  ...  бұл  ...  дейінбелгісіз болған Қытайға құрлықпен,  яғни  Моңғолия  және  ...  ...  ...  ашып  ...  алдарына  қойған  мақсат-міндеттеріне   жетеалмады.Осы кездегі орыс-қытай дипломатиялық  және  ...  ... ... маньчжур және  қытай  тілдерін  үйрететін  оқу  орындарынашуға негіз салды. Сонымен қатар Ресейдің Мин және Цин ...  ... ... мен ... Қытай жайлы, оның әр түрлі қырларын,  халқы,географиялық орналасуы жайлы  нақты  таным  қалыптастырды.  Бұл  ... ... ... ... берді.1689 жылы Ресей мен  Цин  империясы  арасында  Нерчиндік  келісімге  қолқойылды.  ...  ...  ...  ...  Амур   ...   иелігініңжартысын береді. Ал орыс көпестеріне Қытай территориясына келіп,  саудаларынжүргізуге [2, 25-28 бб.]  ... ... ... керуендегі адамдар саны 400  көпесті  құраса,  кейін  200көпеске  шектетіледі.  Нерчиндік  ...  ...  ...   ...   ... ... жартысына дейінгі  аралықта  Қытайға  12  керуен  жіберілгенекен.Маньчжур билеушілерінің орыс  ...  ...  ...  күн  ... ... берді. 1692 жылы I  Петр  сауда-саттық  келісім  үшін,  соныменқатар Пекинде албазиндіктерге арнап ... салу ... ... үшін  ... ... ... ... бірге Адам Бранд,  Семен  Порецкий,  моңғолтілінен аудармашы Спиридан Безрядов, Христофор  Карстенстер  барады.  ... жылы 30  ...  ...  ...  14  ...  ...  ...  Ресмикеліссөздер жүргізуге маньчжур  шенеуніктері  келісімдерін  бермейді.  Бастысебеп грамотада  I  Петрдің  лауазымы,  ...  ...  ... ... ... ... жылы Идес Мәскеуге қайтады. Оның сапары жайлы қысқаша мәлімет  1696жылы Берлинде жарық көреді. 1698 жылы Адам  ...  та  ...  ...  ... жазады. Осы жылы оның жазбалары ағылшын тілінде, 1699 жылы  голландықтілде басылып шығады.I Петрдің келісімін алып, Идес ... ... ... 1704 жылы Амстердамда«Dreijahrige Reise  naar  china»  атты  ...  ...  ...  1706  ... ... 1707 жылы неміс, 1718 жылы Францияда басылып шықты.Ресейде Идестің сапары жайлы тек 1789 жылы Н.И. Новиковтың  ...  ...  по  ...  ...  ...  царей  и  великих  князей  ИоаннаАлексеевича и Петра Алексеевича, отправленного из Москвы в  Китай  ... ... ... ... в 1692  ...  14»  атты  еңбегінен  білебастайды. 1715 жылы орыс қызметінде швед Лоренц  Ланг  болды.  Ол  ...  ...   ...   ...   ...   ...   ... көрсетіп, I Петрдің сеніміне кірген болатынды.  Л.  Лангтыңсапарының басты міндеттері  Канси  императорына  Т.  ...  ...  ...  ...  ...  I  ...   тапсырысымен   голландиялық   пеш   үшінизразцестер алып келу еді. Іс ... бұл ... ... мақсаты  орыс-қытайқарым-қатынасын одан әрі кеңейту болған еді.Лоренц Ланг  сапар  барысында  күнделік  ...  ...  ... атты ... алып ...  қаласында  орыс  көпестерінің  ...  ...  ...   ...  үшін  екі  ел  ...  ...  ...  жақсы  сылтауболады. Арадағы жағдайды шешу үшін, 1719 жылы Пекинге Лев ...  ... ...  Құрамында:  Лоренц  Ланг,  Иван  Глазунов,  Джон  Белл,Иоганн  ...  ...  ...  Измайлов  Лангты  сауда-саттық   агентіретінде қалдыруға ғана рұқсат алып, басқа ...  шеше  ...  ...  кері  ...  ...  Ланг  ...  келесі  Ф.С.   Истопниковбастаған керуенді күтіп қалады.1721-1727  жж.  Ланг  Қытайға  С.Л.  ...   ... Бұл ... ... ... жоқ. 1727 жылы Л.  Ланг  ...  ... керуен жасақталып,  Пекинге  аттанады.  Бұл  сапардан  Ланг  Пекиннен  82дәптер, кітаптар[2, 30-35 бб.]  алып ... ... ... ... 1735 ... соңғы сапарында  Ресейге  қытайкөркемділіктерін жеткізу  тапсырылады.  Лоренц  ...  ...  ...  ...  ...  Бұл  сапар  керемет  нәтиже  бермеді,   себебі   ОсипМясниковты елшілік ауласынан бір адым ... де ...  ...  ...  жеке  бақылауымен,  қызыл  мыстан  қалай   ...   ...   ... ... дайындайтынын, қатты тастан  әр  түрлі  пішіндес  заттарқалай  құрайтындарын  біліп  алады.  Лоренц  Ланг   Осип  ...   ... ... ... ...  та  ...  рет  барғаны-бармағаны  жайлымәлімет жоқ.XVIII ғасырда Ресейден Пекинге бірінші ... ... ... ... ... ... және  ...  тілдерін  жетік  меңгеру  болды.  Руханимиссияның ...  Осип  ...  ...  Никандр  Клюсов  және  ПетрЯкутов Пекинде 20 жылдан астам уақыт тұрып, сол жерде қайтыс болады.1727 ... 20 ...  ...  ...  Буриндік  келісімге  қолқойылады. Келісім шекара  мәселесін  талқылайды.  Осы  жылдың  21  ... ... қол ... Бұл ...  бойынша  орыс  көпестеріне  3жыл сайын келіп, сауда жасауға, керуен құрамында ... ... адам  ... ...  ...  ...  қатар  негізгі  сауда  орталықтарыболып ... мен ... ...  ...  Кяхтиндік  трактаттың  5-бөлімінде Пекинде тілді үйрену үшін оқушылар қалдыруға рұқсат  ...  ... ... ... кері қайтуға тиіс  болды.  Бұл  орыс  қытайтануыныңдамуына үлкен жол ашып ... ... те ...  жылы  11  ...  Қытайға  бірінші  рухани  миссияның  алғашқыоқушылары: Лука Воейков, Иван Шестопалов ... Иван ... және  ... Третьяков жіберіледі. Керуенді Лоренц Ланг басқарады.1729 жылы Пекинге екінші рухани миссияның ... ...  ... ... және Михаил Пономарев  келеді.      ...  ...  ... ... ... ... өте ... адам  болатынды.  Миссияда  олоқушыларды таяқпен ұрып-соғып, олардың  үстінен  ...  ...  ... ол ... құрамына өзінен бұрын келген оқушыларға күн  көрсетпеген.Соңында  Платковский  ...   ...   ...   ...   ... ... ... айырылып, түрмеге [3, 7-9 бб.]  қамалады.Миссияның бірінші 4 оқушылары:  Лука  Воейков,  Иван  ...  ... Иван ... ... ... көп сақталмаған.Лука Воейков тобылдық сардардың ұлы болды. Иван Шестопалов ... ...  ...  ...  ...   жж.).   1727   жылы   Лангтыңбастамасымен қытай  және  ...  ...  ...  Пекинге  жіберіледі.Өмірінің соңғы жылдары тілмаштық қызмет атқарады.Иван Пухарт Мәскеуде туылып, Қытайға сапарына дейін Ғылым  Академиясындааудармашы болып ... ... ... Лука ... ... ... ...  «көп  ішеді,  орыстілінен қытай және маньчжур  тілдеріне  ...  ...  деп  ...  арызтүсіреді. Третьяковты, Пухарт  пен  Воейковқа  ...  ...  ...  ...  ...  миссияға  ерте  алғанын  айтады.  Россохин   менПономаревті Платковский  синодқа  «өте  ...  ...  ...  және  ... ... де ... ... деп мақтайды. Ал  Шульгинді  кері  қайтарып,оның орнына басқа біреуді жіберулерін сұрайды.1732 жылы Л. Ланг ... екі ... ... ... мен  Иван  ... ... Қайтарында өзімен бірге Пухарт  пен  Третьяковты  алып  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  алТретьяков көп ұзамай [3, 20-22 бб.] қайтыс болады.Бірінші, ... ... ... ...  ...  ...  ... Калинович Россохин ерекше көзге түседі.  И.К.  ...  1717  ... ...  ...  ...  1725  жылы  ...  ...  монастыріқарамағындағы монғол тілінің мектебіне түседі. 1728 жылы  А.  Платковскийдіңқарамағында ... 1735 жылы ... орыс ... ... үшін  Лифаньюаньніңқарамағына өтеді.1741 жылы И. К. Россохин отанына оралады. 23 наурызда Ғылым Академиясынақытай  және  маньчжур   ...   ...   ...   ...   ...  ...  ...  И.К.  Россохин  оқытушылық  ...  ... өз ...  көптеген  қытай  тіліндегі  тарихи  кітаптардыаударады. Ол бір елді тану үшін, оның көп  ...  ...  ...  ...  ...  түсінеді.  И.К.  Россохиннің  1741  жылдан  бастап   аударғанеңбектерінің тізімі:1. «Описание как ... ... ... огнев фонтаны и ракетки».2. «Нравоучительные пословицы славных китайских учителей».3. «Присловное нравоучение».4. «Табель, сколько в  ...  ...  ...  в  год  ... и ... и ... имеется всех городов».5. «Поздравительная речь, когда маньчжурский хан Кан-хи овладел  ВеликоюТатариею»,6. ... ... хана ...  ...  при  ... на престол в 1735 году».7. «Маньчжурская азбука».8. «Школьные разговоры».9. «Исторический  ...  о  всех  ...  ...  владели  китайскимгосударством, и о их фамилий и сколько  лет  который  хан  ...  ... при ... были достопамятные случаи».10. «О маньчжурских ханах, секретном расположений маньчжурского  войска,о состояний китайского ... ...  ...  и  ...  о  ...   ...   история   о   Японий,   ...   из    ... ... ... ... «Философические вопросы и ответы».13. «О чрезвычайном почтений родителей».14. «На разные лета календари».15. «Рассуждение о себе ... ... ... ... ... «Для ... ... перевел разные вокабулы,  разговоры  и  частьлексикона» [1, 9-16 бб.].XVIII ғасырдың 30-жылдары Сыртқы істер коллегиясында маньчжур және қытайтілдерін ... ... ... ... бұл ...  ...  келгенкезде өте қатты байқалады. 1737 жылы қыркүйек  айында  ...  ... ... ... Чжоу Гэ-ні (кейін Федор  Петров  деп  атын  өзгертеді)шақыртады. 1739 жылы 21  ...  ...  ...  ...  ...  шығыстілдерін  үйренетін  студенттер  бөлуін  сұрайды.  Нәтижесінде  славян-грек-латындық ... ... ...  өте  ...  екі  ...  ... пен Андрей Канаев табылады.  1739  жылдың  19  маусымында  маньчжуржәне қытай тілдерін оқытатын мектепте жаңа оқу  жылы  ...  Осы  ... ... ... ... ... жүйелігін анықтауға болады.Шығыс тілдерін үйренудегі оқу  жүйесі  өте  оңай  жұргізілген.  Мысалға,тамыз айында әліпби  мен  ...  ...  ...  айында  вокабулалардыжаттаған, қараша  айында  қайталау  ...  1740  ...  ...  айындаЛеонтьев пен Канаев маньчжур мен  қытай  тілдерінде  оқып,  жазуды  үйреніп,ақпан айында өткен материалдарды ... ... жылы Чжоу Гэ 50 ... ... ...  ...  пен  ...  Пекиндікрухани миссияға жіберіледі.1735  жылы  Пекинге  Илларион  ...  ...  ...  ...  ... ... миссия құрамында оқушылар болмайды. 1736  жылы  Пекинде  ... ... ... ... ... Быковтар болған еді.1742  жылы  Пекинге  ...   ...   ...   А.Канаев,Н.М.Чекановтар болған елшілік жіберіледі.16 қазанда  ...  ...  ... 10 ай ... ... ... жетеді.  Шокуровпен  отанға  И.К.Россохинғана қайтады.Леонтьев, Канаев және  ...  тіл  ...  ...  ... деректер сақталмаған. Тек Леонтьевтің орыс  тілі  мектебінде  сабақбергендігі жайлы айтылып [4, 2-7 бб.]  кетеді.1743  жылы  ...  ...   ...   ...   ...   миссияжабдықталады.  Бірақ,  миссия   Пекинге   кіргізілмейді.   1745   ...   ...  ...  ...   бастаған   керуен   Цин   ...  ...  1746  ...  3  ...  ...  ...  біргеоқуларын аяқтаған екі оқушы: Алексей Владыкин мен Иван ... алып  ... А. ... ... ... ғана ... ...  фарфор  дайындаудыңәр тәсілін меңгеріп  қайтады.  ...  келе  ...  ...  ... онда қытайлық мектепке өз тілінен сабақ береді.  1753  жылы  ... ... 1755 жылы ... ... ... жылы ... оқуды бітірген тағы бір оқушы Иван Байков болды.  ОлҚытай халқының тұрмысы мен ... өте ...  ...  Оған  Сенат  поручиклауазымын береді.1753 жылы Амвросий Юматов бастаған құрамында:  Вавила  ...  ... ... Якимов және  Иван  Озеров  бастаған  бесінші  ...  ...  ...  ...  керуен  кері  қайтарылады.   1755   жылдың   4маусымында төртінші және ... ... ... ... [3, 20-26  бб.]қайтады.XVIII  ғасырда  Еуропа  ...  мен  ...  ...  ...  дегенқызығушылық арта түсті. Қытайдың философиясынан батыс елдерінің  билеушілерісаяси-экономикалық дағдарыстан шығу  ...  ...  ...  ... ... ... ...  миссияның  оқушыларынан  көп  мәліметтер  алыпотырды. Осы кезеңде Ресейден аттанған сауда керуендері ... алып  ...  ...  ...  лактан  жасалған  заттар,  кілемдер,  әшекейбұйымдары т.б. сәнге айналды. Патша және оның жаңыңдағылар  Қытайдан  ... ... ... ...  ...  ...  граф  Я.В.  ... алып келген заттарының саны 200-ге жуық болған.1757 жылы  ...  ...  ...  ...  А.  Леонтьев  ҒылымАкадемиясына И.К. Россохиннің ... ... Ол И.К.  ...  бірге16 томдық «Обстоятельного описания происхождения и  состояния  маньчжурскогонарода и войска, в осми знаменах состоящего» деген еңбекті аударады.1761 жылы  ...  ...  ...  қытай  және  маньчжур  тілдерінбілетін аудармашылар тапшылығы  тағы  да  байқалады.  Осыған  байланысты  ... ...  ...  ...  ашу  туралы  өтініш  ...  1761  ... ... өз ... ... 1762 жылы 4 ... Сыртқы  істерколлегиясының    рұқсатымен    ...    ...     ...     ...  ...  ...  рұқсат  етіледі.  1763   жылы   ақпандаНовгород рухани семинариясынан ...  ...  ...  қалған  4  оқушы  –Антон Иванов, Афанасий Никитин,  Михаил  Антипов,  Иван  Козмин  ... бұл ... ... ... емтихан тапсыруға жібереді.  Емтиханбіткен соң оқушылардың арасындағы Антон ... пен  ...  ...  ... ... ...  меңгергені  анықталады.  Дегенмен  де  оқушылар  ... ... 27 ... күні А. ... ... жастау оқушыларды  іздейбастайды. Нәтижесінде Петербург рухани семинариясынан 15 жасар  Яков  Коркинмен 14 жасар Яков Полянскийді таңдап ... ... ... ...  ... ... ... мектеп  құрылады.  А.  Леонтьевке  көмек  ретіндеСтавропольдан ... ... Син  Джоу  ...  ...  ...  деп  ... [4, 33-36 бб.]  жіберіледі.1763 жылы мамырда А. Леонтьев жаңа оқу ... ... А.  ...  ...  ...  ...  оқу  жүйесін  қалай  жүргізгендіктері  жайлыешқандай ... ... ... ...  есімдері  аталып  кеткеноқушылар жайлы, олардың оқу үлгерімі туралы ... ... ... жылы М. ... ... ... Якобийге жіберіліп, моңғол  тілінүйренеді. А. Иванов бұйрық  беруші  ...  ...  Ал  жас  ...  ... мен Я. ... ...  ...  тілді  тез  меңгеріп,  оқуда  өтежақсы көрсеткіштер  көрсетеді.  Я.  Полянскийдің  әрі  ...  ...  ... ... жоқ. Ал Я. ... А. ... ... 1767  жылы  Кяхтағабарып, 1768 жылы алтыншы рухани ... ... ... ...  ... ... ... рет орыс тіліне 2 кітап аударған оқытушы. Олар: «Сышу-Дасюэ» және  «Чжунъюн»  кітаптары  болатын.  Оның  аудармалары  жазу  ... ... ...  XVIII  ...  ...  оның  ... ... тез таралып  кетті.  А.  Леонтьевтің  120-дан  астам  ... ... ... 20-ға жуық ... мен  2  ...  ...  ...  жайлы  жазылған.  Оның  еңбектерінің  шет  ...  ...  ... қызығушылық тудырды. Белгілі француз синологы Антуан Гобиль  А.Леонтьевпен бірге Петербургте  жиі  ...  ...  ...  А.  ...  ...  XVIII  ...  орыс   ...   жоғары   деңгейінкөрсетеді. И.К. Россохин мен А.Л. Леонтьев  орыс  синологиясының  әрі  қарайдамуына мықты ... ... ... ... [1, 26-29 бб.]  толық негіз бар.Бесінші рухани миссияның (1755-1771 жж.) құрамында  оқушылар  жіберілгенжоқ  ...  ...  ...  ...  ...   16   ...   ішіндеқытайтануға  байланысты  Феодесий  Смаржевский  мен  ...  ...  ... ... миссияның құрамымен келген  Феодесий  Сморжевский  ...  ...  ...  ...  ...  алған.  Қытайға  аттанар  алдындаКиевтегі рухани ... ... ... ...  ...  Карпов  жайлыдеректер жоқ.Алтыншы рухани миссияның құрамына Тобыл рухани ... ...  ... Алексей Парышев,  21  жасар  Алексей  Агафонов  және  20  жасар  ... пен А. ... ... ... – Яков ... болды.  Миссияныңоқушылары бірігіп «Журнал секретных действий, намерений, случаев и  перемен,бывших в ... ... с  1772  по  1782  год»  атты  ...  ... Бұл ... олар өздерінің қытайлар мен маньчжурлармен  достыққарым-қатынастары туралы жазды.1782 жылы отанына қайтқан Бакшеев,  Парышев,  Агафоновтар  ...  ... ... ... қалдырылады.А. Агафонов көбінесе маньчжур тілінен еңбектер аударған. Оның  кітаптары– «Джунгии,  или  книга  о  ...  ...  ...  ...  ...  ...  из  ...  Всеобщего  зерцала  с   показаниемлетосчислений китайского и ... от ... ... империй по 1786  г.»(М.,  1788)  және  т.б.  Бакшеев  пен  ...  ...  ...   ...  ...  орыс  ...  ...  өкілдері   ретінде   мұрағатдеректерінде айтылып кетеді. Алайда, Екатерина II  1776  жылы  Ф.  ... ... ... ...  сөздігін  құрастырушы  ретінде  [1,  ... ... жылы ... жетінші рухани миссия жіберіледі. Оның құрамында  ЕгорСалертовский, Антон Владыкин, Иван  Филонов  және  Алексей  Половтар  ...  ...  ...  ...   Владыкин   ғана   ...   ... ... ... ... ... оқу дәптерлері ғана сақталған.  Бұл  дәптерлеріненолардың оқу жүйесінің барысы мен аудармаларының сапаларын анықтауға болады.Талапқа сәйкес миссияның оқушыларының жасы 30 ... ... тиіс  ...  та  ...  ...  өлім  саны  ...  ...  1700-1806   жылдараралығында Пекинде 12 адам қайтыс болған екен.Миссияның  құрамындағы  ...  ...  ...  сол  ...   жәнематериалдық  және  моральдық   жағдайының   нашарлығынан   ...   ... ... ... кемсітушілік, ұрып-соғу жиі болып  тұрған.Күнделікті қолданыстағы ыдыс-аяқтары, ... ... ...  сай  ... ... да ... оқушылары жақсы оқып,  құнды  еңбектер  жариялаған.Осыған мысал ретінде жетінші рухани миссияның  оқушысы  –  ...  ... 50-55 бб.]  ... ...  ...  Владыкин  (1761-1811  жж.)  –  ұлты  қалмақ.  Троиц-Сергиевский ... ... 1870 жылы  ...  ...  ... коллегиясына Пекин қаласының жобасы мен  Қытайдың  картасын  жібереді.14 жыл бойы Пекинде оқып,  ...  ...  соң  ...  ...  коллегиясынааудармашы қызметіне тұрады.1798 жылы Сыртқы істер коллегиясының  жаңынан  қытай,  маньчжур,  парсы,түркі және татар ... ... ...  ...  мектеп  ашылады.Мектепке бұрынғыдай рухани семинарияның оқушылары тартылған  жоқ.  Бұл  жолымектепке Сыртқы істер  коллегиясы  ...  ұлы  ...  ... ... және ... ұлы Александр Денеська алынды.Мектеп 1798 жылы мамырда ашылды. Сабақ  жексенбіден  басқа  күндері  ... ... 9-дан 12-ге ...  ...  17-ге  ...  болды.  Сәрсенбі  жәнесенбі күндері сабақ түске дейін ғана  ...  ...  ...  ... да ...  ...  ...  қайтыс  болады.  Оның  орнына   ...   ... ... ... ... ...  ...  Дмитриевич  Сипаковтыалады.  1799 жылы А. Владыкин өзінің есебінде  оқушылардың  1000  ... ... ... ... орыс ...  және  ...  ...  орыстіліне жақсы аударатындарын айтып кетеді. 1801 жылы мектепте оқу  аяқталады.Мектептің түлегі М. ... қана 1805  жылы  Н.Я.  ...  ...  ... ... 80-82 бб.]  қабылданады.Антон  Владыкин  көптеген   оқу   ...   ...   ...   Олар:«Маньчжурская  азбука,  в  пользу  российского  юношества  ...  ... для ... ... языку». А.  Владыкин  И.К.  Россохинжәне А.Л. Леонтьев сияқты қытай  тілін  тереңдете  үйренбеген,  ол  ... ... көп ... ... Ресей  тарихында  А.  Владыкин  алғаш  ретманьчжур тілін үйренудегі  қажетті  ...  ...  ...  ...  жылы  8  ақпанда  Кяхтиндік   трактатты   толықтырған   орыс-қытайарасындағы, ... ... ... ... ...  ...  қабылданады.  Осықұжат негізінде 1794 жылы Пекинге  ...  ...  ...  ... ... ...  Құрамында:  Павел  Каменский,  Карп  ... ... және Иван ... ... ... ...  Грибовскийдің  айтуынша  миссияға  оқытушылар  бірде  келіп,   ... Осы ...  ...  үшін  ...  ақшасынан  жеке  мұғалімдержалдап  ...  ...  С.  ...   ...   миссиядағыоқушылардың оқу сапасы біршама [1, 95-99 бб.] ... жылы С.  ...  ...  ...  ...  кітапханаашылған.  Кітапхана  алғашында  тек  оқушыларға  арналған   ...   ...  ...  ...  өз  ...  кітапхананы  толықтырған.  С.Грибовский миссияның алдындағы басшыларына қарағанда Қытай жайлы  көп  ... Оның ... ... ... 3 ... баспадан шыққан екен.Пекиндегі Ресейлік рухани миссиясында пайда болған XVIII ғасырдағы  орыссинологиясы Қытай жайлы  И.К.  Россохиннің  және  А.Л.  ...  ... ... ... ... алып  келді.  Қытайтанушылар  дайындаудаманьчжур және ... ... ... ... үлесі  зор  болды.  XVIIIғасырдағы қытайтанушылардың еңбектері қытайтанудың  келесі  бір  ...  ... ... ... ... қалап берді.1.2 Н.Я. Бичуриннің Ресейдегі қытайтануға қосқан үлесіXIX ғасырда Ресейдің шығыстағы көршілерімен байланысы әрі қарай жалғасынтабады. 1805 жылы Қытайға екі ел ... ... ... ... үшін  графЮ.А. Головкиннің елшілігі жіберіледі. Елшілік  Урга  қаласына  жеткен  кездециндік  шенеуніктердің  талабын  ...  кері  ...  ...   ...  Ресейден  келген  бұл  елшілер   императордың   ...   ... ... ... отыру керек болатынды.  Ю.А.  Головкиннің  сапарысәтсіз  аяқталғанымен,  Ресей   мен   ...   ...   ...   ... 1807 жылы ... еш кедергісіз Н.Я. Бичурин бастаған  тоғызыншырухани миссия жіберіледі.Никита Яковұлы Бичурин 1777 жылы 29 тамызда  ...  ...  ... Ұлты – чуваш. Оның әкесі Яков атанып кеткен діни  қызметкер  болған.Ол ұлының өз ... ... ... Өзі ... ... қызмет  жасағанынқалап, оны діни мектепке – рухани семинарияға береді.  Н.Я.  Бичурин  оқығансеминария ... келе ... ... ... деп ... Н.Я. Бичурин 1799 жылы бітіреді.  Қазандағы  ...  ... – ол оқу ... грамматика, арифметика,  поэзия,  шешендік  сөз,грек тілі, латын тілі және басқа еуропалық тілдерді оқытатын.  Н.Я.  ... ... ... ... ... ...  болып  өскен.  Академияны  даөте жақсы деген бағамен бітіріп, сонда грамматика және шешендік сөз  ... ... ... жылы 18 ...     Н.Я.  Бичурин  шашын  қырықтырып,  монах  ... ие ... ... ... қасындағы  Спас-Преображенский  монастырінеөтеді.  Оның  есімі  Иакинф  болып  өзгереді.  Оны   ...   ... ... ... ... діни баға беріп,  сол  өзіқызмет етіп жүрген  монастырьге  ...  ...  ...  береді.  Кейін  Қазанмаңындағы Иоганн монастрына жетекші болып [5, 3-6 бб.] ... ... ... ... ... ... ... өз  алдынабөлек Вознесен монастры, Шығыс Сібірдегі Үркіт қаласының маңайындағы  үлкен,өте беделді монастырьге жетекші  болып  ...  ...  бес  ...   дух   ...   Ғылыми   кеңесінің   мүшесі   болып,    ... ... ... ... жылы Н.Я. ... ... арыздар  түсіп,  оны  үлкен  қызметтеналып тастайды. Кейін ол ... жер  ...  ...  ...  ...  жоғарыда  айтылып  кеткен  экспедиция  ...  Ю.А.   ...   ... ... ... танысады.Ю.А. Головкин Н.Я.Бичуриннен шығыс елдері туралы көптеген мәлімет алады.Н.Я. Бичурин Тобылдың өзінде  жүріп:  қытай,  монғол  ...  Орта  ... ... ... жақсы меңгере бастаған еді. Соның  әсерінен  1806жылдың ... оны ... ... ... басшысы етіп, өзімен  біргеМонғолияға алып келеді. Олар Байқалдың  оңтүстігіндегі  Кяхта  деген  жерденшығып, ...  ...  ...  ...  жерінен  өтіп,  күздеПекинге жетеді. Кескін келбеті азиаттық болғандықтан,  Н.Я  ...  ...  сол  ...  ...  ...  ...  ...  тез   меңгеріп,базарларда,  ғибадатханаларда,  халық   ...   ...   өз   ... өз ... ... ... ... үйрене  [5, 9-10 бб.] бастайды.Бірақ оның Ю.А. Головкинмен келгендегі қызмет лауазымы жоғары еді.  Оныңнегізгі  мақсаты  –  ...  ...  ...  ...  дінінің  ең   үлкенсаласының бірі православиенің үстемдік ... әсер ету, ...  ... ... ...  ...  шақыру,  үгіттеу,  Қытай  қалаларындашіркеулер  салдыру  сияқты  үлкен  мақсаты  ...  еді.   ...   ... өзі  ...  ...  латын,  француз  тілдерімен  қоса,  Пекиндепортугалия отаршыларымен араласып жүріп, португал тілін де ... ... ... ... ... ... ... деп аталатынқытайдың классикалық сөздігін меңгеру арқылы,  ол  ең  алдымен  өзіне  қойындәптер ретінде қытай-орыс  ...  ...  ...  де,  ...  ол  ... ... ...  Бір-екі  жылдың  ішінде  өз  еркімен:  ... ... ...  ...  меңгеріп  алды.  Орыс  ғалымы  Колопрат:«Бичуриннің екі-үш жылдың ішінде ... ... ...  ...  ғалымдаржүз жылда зерттесе де меңгере алмас еді» [5, 20-26 бб.]  деп ... ... ... ...  ...  ...  ...  құрайтынмиссияны жібере бастағанына бұл кезде жүз жыл толған еді. Бірақ, жүз  ... ... ...  ...  ...  қызметінің  нашар  болғанынайтып, 1816 жылы Қытайға келгеніне сегіз  жыл  ...  ...  Н.Я.  ... Жоғарғы Синодқа – діни ұйымдардың басшыларына хат  жазыпжібереді. Ол ... «Жүз ...  ...  жіберген  өкілдеріңіз  ештене  дебітірмеген, қытайлардың санасына ешқандай православ дінінің  әсері  еңбеген»деп жазады. Сондықтан да ... ... ... ... мені тағы да  он  ... ... - ... Синод Н.Я. Бичуринге 6 жылға қалуға  рұқсатбереді.1821 жылы ... ...  алты  ...  кезеңі  біткен  соң  Н.Я.  БичуринРесейге қайтып оралады. 1922-1923  ...  оның  ...  ...  немістілдері арқылы Еуропаға тарайды. Патшаның жарлығымен Никита Бичуринге  РесейАкадемиясының  ......  ...  атақ  ...  ай   ... ... ... уақыт өте келе Н.Я.  Бичуринге  тағы  да  арыздар  түсіп,  Валаанаралына жер  аударылады.  Онда  ол  ...  діни  ...  ...  ...  ...  жер   ...   ...   қолжазбаларын,   кітаптарын,зерттеулерін Петербургтен алып кетуге рұқсат бермеген  еді.  Бірақ  ғалымныңбарлық білімі ... ... еді. Сана ...  ...  ... еуді тоқтатпайды. Ғылымда бірге жүрген жолдастары:  Е.Ф.  ... ... ...  ...  хат  ...  ең  ...  қолжазбаларыналдырып, жұмыс істеуіне мүмкіндік сұрайды. Ақыры,  1826  жылы  қазанда  Н.Я.Бичуринге ... [5, 30-34 бб.] ... ... рұқсат беріледі.Бүкіл Ресейді, Қытайды, Моңғолияны,  Тибетті,  олардың  тарихын,  тілін,әдет-ғұрпын Н.Я. Бичуриндей білетін ешкім болған жоқ еді. ...  ...  ...  қайтадан  хат  жазып,  ғалымға  стипендия  тағайындап,Петербургке көшіріп алуды  ...  ...  ...  қабылданып,  ғалымсыртқы істер министрлігінің Азия департаментіне аудармашы  ретінде  ... Ол екі  рет  ...  мен  ...  ...  ...  қаласынабарып, сол жерде қытай тілін үйрететін курстар ашып, қытай  ...  ... ... ... ... ... және Көк Нұры ...  Син-хэй провинциясы) б.з.д. 2282 жылдан бастап, ... 1227 ... ...  ... ...  Оған  ...  ол  Цин  империясының  көп  томдық  заңнамасынаударған. Қытай тілінде ол заңнаманың аты «Дай Цин-Хоян»  еді.  Ол  ... ... ... осы  ...  ...  әлі  басылып  шыққан  емес,Қазан университетінің кітапханасында сақтаулы деген мәлімет бар.Н.Я. Бичуриннің «Тибет келбеті» ... ... ... 1828 жылы  ...  бір  ...  ...  көреді.  1851  жылы   «Орта   ...   ... көне  ...  ...  кітабы  жарыққа  шығады.  1853  жылы  ... Н.Я. ... ... ... ... ...  ...  әбденқалжыраған ғалым өмірінің соңғы жылында төсек  тартып  ...  ...  ... ... ... ... адамдардың біреуі өз күнделігіне  былай  депжазып кетіпті: «өлейін  деп  жатқан  қарт  ...  мен  ...  ...  ...  ...  ...  ...  алып,  менімен  құмарлана,   шабыттанасөйлесіп кетті» -  [5,  40-45  бб.]  дейді.  Оның  ...  ...  ... ... ... махаббаты  өмір  бойы  сақталғанын,  ... осы бір ... ... ... ... ... қытайтану ғылымын бүкіл дүние жүзіне танытты.  ... ... ... ... ... Н.Я. Бичуринге тән  еңбекқорлықпенқаланды.Отандық синологияға үлесін қосып кеткен тағы  бір  беделді  ғалым  ПавелИванович ... ... ... болады.Павел  Иванович  Каменский  (1765-1845   жж.),   Новгородтағы   ... 1787  жылы  ...  ...  университетіне  оқуға  түседі.  Олрухани миссияның құрамымен Пекинге ... Онда ...  ...  және  ... ... көп ... жұмыстарымен айналысады. Пекинде  ол  көбінесетарихи шығармаларға көп көңіл бөледі.1805  жылы  П.И.  Каменский  «Журнал,  ...  в  ...  на  ... атты ... ... Пекиннен келген соң  П.И.  Каменский  Азиядепартаментіне  аудармашы  ретінде  қабылданады.  Онда  ол  13   жыл   ... 1819 жылы П.И.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ол   оныншы   рухани   миссияның   басшылығынасайланады. Миссия құрамында – Вениамин Морачевич, ...  ...  ... ...  ...  ...  Сосницкий,  Конфрат  ГригорьевичКрымский, Захар Федорович  Леонтьевский,  ...  ...  ...  ... ... Войцеховский болады. Миссия 1831  жылы  Ресейге  ...  ... ... ... жағынан алдындағыларға қарағанда өте мықты [6,  7-9бб.]  болды.П.И. Каменский өте ... адам ...  ...  ...  ...  ... ... меңгерген. Оның еңбектері: «Записки»,  «Монгольская  историяо деяниях  Чингисского  рода»,  «Тунцзянь  ганму».  П.И.  ...  35  ...  ...  да,  көп  еңбек  жазбаған.  Дегенмен  оның  ... ... ... орны ... бірінші  рухани  миссияны  Вениамин  Морачевич  басқарды.  Құрамында:Аввакум Честной, Феофилакт  ...  ...  ...  Г.М.  Розов,А.И.  Кованько,  П.Е.  Кирилов,  Е.И.  Сычевский,  А.М.  ...   ... бұл ...  да  оқу  ...  ...  ...  Оқу  ... суық күндері мұзға қатып, жаздың  ыстық  күндері  ауа  ...  ... ... жиі ... ...  1832  жылы  ...  1836  ... қатты ауруға  шалдығып  Ресейге  қайтады.  Дегенмен  оқу  ...  ...  және  ...  ...  ...  жаңадан   шыққан   оқуқұралдарының көмегі зор ... ... Н.Я.  ...  ...  ... ... тілді үйренуде бірталай жеңілдіктер жасаған  болатынды.Оқушылардың арасында Аввакум  ...  ...  ...  ...  ...  Ол  ...  ...   Честной   (1801-1866))Тверьдегі рухани семинарияны аяқтап, Петербургтегі рухани  ...  ...  1829  жылы  ...  атын  ...  он  ...  рухани  миссияныңқұрамымен Пекинге жіберіледі. Пекинде маньчжур,  қытай,  монғол  және  ... ... ... Оның  ...  ...  ...  ...  жайлыК.А. Скачков жинақтарынан көруге  болады.  Жинақта  Аввакумның  еңбектері  3папкада құрастырылған. ......  и  ...  о  ...  ...   -   ...   миссияның   оқушылары   Сычевскийдің,   Киселевскийдің,Кириловтың, Розовтың, Легашевтің оқу үрдісіндегі сабақ ... әр  ... ... ... ... ...  ...  кездесетінеңбегі бар. Екінші папкада  тибет  тілінің  грамматикасы,  тибеттік  тілдегікітаптар енген. Үшінші папканың ішінде ... и ... о ...  жазбасы[6, 10-15 бб.]  бар.Фиофилакт Киселевский  (1809-1840  жж.).  1827  жылы  ...  ... ... ... ... ... ...  1828  жылышашын қырықтырып, монах атанып, Қытайға барады.Пекинде Ф. Киселевский қытай және  маньчжур  ...  ...  дао  ... ...  ...  зерттейді.  Ф.  Киселевскийдің  еңбегі  К.А.  Скачковтыңжинақтаған папкасында кездеседі. Папкада оның «Описание и ...  о  ... ... және Н.Я. ... 1830 жылы ... ...  көшіріп  алған«қытай грамматикасы» еңбегі кездеседі. Ф. ... 1840  жылы  1  ... ... болады.Григорий Михайлович Розов (1808-1853). Новгородтағы  рухани  ... соң, ... ... ... ... ...  ол  ... мен монғол тілін үйренумен айналысады. Өзінің артынан ол  маньчжур-орыс сөздігі мен «Грамматика ... ... атты ... ... ... ...  қытай  тілін  үйренуде  аса  қатты  құлшыныстудырмайды. Бірақ мұрағатта оның 1825 жылдары  Лифаньюань  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Оның  ...  «Записки   обевропейских миссиях в Китае» және «О жертвоприношении небу» [7, 8-9 ...  ...  ...  (1801-1864).  Петербургтегі  хирургиялықакадемияны бітіріп, миссияның құрамында дәрігер  ...  ...  ... ол Пекинге барысымен қытай тілін үйренуді бастап,  екі  жылдың  ішіндежақсы ... ...  А.  ...  ...  ...  ... қытайлық автордың еңбектерін  аудара  алатын  мүмкіншіліктерін  ескереотырып, оның ... ... ... ...  көп  көңіл  бөлгендігінтаңқала жазып ... ... П. ... ... ғана айналыспай,  өзінің  ауруадамдарға дәрігерлік көмегін де көрсетіп отырады.  1836  жылы  П.  ... ... ... ... ...  ...  Оның  ...  өтежақсы меңгеруі, адамдарға  жақсы  ...  ...  ...  ...  ... өсіреді.Антон  Михайлович  Легашев  (1798-1865)   миссия   ...   ... ... ... 1821  жылы  ...  сурет  Академиясынатүседі.  Суреттері  үшін  2  ...  ...   ...   1826   ... ... Петербургте  қалады.  1830  жылы  академияның  ...  ...  ...  он  бірінші  рухани  миссияның  құрамына  ... ...  ...  басшылығы  А.М.  Легашевке  Пекинге  барар  жолдақытайлықтардың  ...  ...  ...   мен   ...   ... ... ... [7, 15-16 бб.].Миссияның  құрамындағы  Петр  Иванович  ...  ...  ... келген. Қазан семинариясын бітіріп, 1838 жылы  Петербургтегі  руханиакадемияға түседі. 1839 жылы өз еркімен Палладий ... ...  ... ... ... он ... ...  құрамымен  Пекинге  барады.  Пекиндебудда дінін зерттеп, қытай, монғол,  ...  ...  ...  ... ... «Жизнеописание  Будды»  және  «Исторический  очерк  древнегобуддизма» [7, 25-30 бб.].Суретші Кондратий Ильич ... ...  ...  қаласында  дүниегекелген. Пекинде 100-ден аса портреттер [8, 23-37 бб.] салған.Он ... және он  ...  ...  ...  ...  кезі  ...  ...  кезеңінің  тұсы  еді.  Бұл  кезеңде  Қытайдың  саяси-экономикалық ... ... ... ... ... ...  Қытайғаеніп, елде Цин империясына қарсы  қозғалыстарды  өршітуі  жалпы  бүкіл  елгеәсер  етіп  қоймай,  ...  ...  ...  жағдайына  да  кедергілертуғызған еді.П. Кафаров Қытайдағы ахуалды мұқият бақылап, көрген-білгендерін  ... пен ... ... ... Н.Н.  ... ... Сонымен қатарда Қытайда  жүргенде  өзінің  жеке  күнделігінбастаған болатын. Бірақ, оның ... ... пен ...  ...  ... ... ...  сақталмаған,  ал  өзінің  күнделігі  кейінжартылай ғана [9, 2-6 бб.] ... ... ... ... келетін болсақ, 1851  жылы  Пекиндегіауыр климат пен тұрмыстық жағдайына шыдамай Н.И. Успенский  және  1854  ... ... ... ... ... арасындағы Николай Иванович Нечаев  1851жылы Азиялық департаментке өзінің «Постановление о  чае  в  ...  ...  ...  ...  ...  жарыққа  шықпаған   және   мұрағатта   дасақталмаған екен.Константин Андрианович Скачков  ...  1848  жылы  ... ... ... ... ... Пекинде К.А. Скачков  магниттікметеорологиялық обсерваторияның құрылысымен  айналысады.  Сондай-  ақ  қытайтілін меңгеруге де ... ... ... Екі  ...  тілді  жетік  меңгеріпалып,  Қытайдың  ...  ...  ...  ...  көптепоқиды. Оның еңбектерінің көп бөлігі  ауылшаруашылығына  байланысты  жазылғанекен.  ...  ...  ол  тек  ...  ...  ...  танып  қанажазбаған,  Пекиннің  жанындағы  «Шиво»ауылына  ...   ...   сол   ... тұрмысын, шаруашылығын бақылап, өз көрген-білгендерін  түртіпотырған. К.А. Скачковтың күнделігі XIX ғасырдағы Қытайдың аграрлық  ... ... ... байланысты құнды дерек көзі болып табылады.  К.А.Скачков ... ... ... ... да тастамаған. Оның  қытайастрономиясына байланысты  көп  еңбектері  жарық  ...  ...  ... ... ... [9, 7-8 бб.]  еңбегі.Дәрігер Стефан Иванович Базилевский (1822-1878)  хирургиялық  академияныбітіріп, Петербургтегі әскери госпитальда ... ... 1847 жылы  ... ... ... ие болады. Ішкі істер министрлігінің  шешіміменон үшінші рухани миссияның құрамымен Пекинге барады.Пекинге  келісімен  қытай  ...  ...  ...  ...   ... медицинаға байланысты жазылған оқулықтарымен танысады. Пекинде  тілмен  оқулықтарды  оқып  қана  ...  С.  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жүрген  С.  Базилевскийдің  өзініңжазбаларын жинақтауға  ешқандай  уақыты  болмайды.  Соңында  оның  ... ... ...  ...  ...  С.И.   Базилевский   Азиялық   департаменткеқабылданады.  1867  жылы  Тегерандағы  ресей  ...   ...   ... 1878 жылы сол ... [10, 2-6 бб.]  ... болады.Суретші Иван Иванович Чмутов (1817-1865)  1839  жылы  ...  ... ... өз ... барады. И. Чмутов туралы мәліметтер өте аз.  Олқытай тілін қатты  ...  ...  ...  пен  ...  суреттерсалған. 27-ден астам суреті сақталған екен.Миссияның қалған мүшелеріне келетін болсақ, П.  Цветков  1855  жылы,  ... 1857 жылы  ...  ...  ...  П.  ...  ...  ... миссияның мүшелерінің  еңбектері»  атты  ...  ...  ...  ... ... 2 ... «Пиндин-лоча фанлюе» (император Кансидің 1682-1690 жж. аралығындағы 31жарлығы жайлы және т.б.) және «О ... ...  ... и о ... роте в ... ... қалған.Он  үшінші  миссияның  Пекиндегі  кезіндегі  Қытайдың  саясатында  үлкенөзгерістер болып жатты. 1856  жылы  ...  ...  ...  жаңа  колониалдысоғысын бастады. Бұл соғысқа Франция да қатысты. 1858  жылы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Англия  мен  ФранцияныңҚытайдың солтүстігінде өз үстемдіктерін орнатуынан  қорыққан  Ресей  соғысқаекі жақты ... ... елші ...  ...  ...  Бұл  ... ...  Е.В.  Путятинге  беріледі.  Цин  империясы  Е.В.  Путятинніңелшілігін қабылдайды.  ...  мен  ...  ...  ... ... билік Қытайға тағы бір елшісі Н.П. Игнатьевті жібереді.Александр Кульчицкий (1823-1888), 1847 жылы ... ... ...  жылы  ...  ...  ...  тәмәмдаған.  Осы   жылы   руханимиссияның құрамымен  Пекинге  ...  ...   дін  ...  ... Оның ...  ...  у  китайцев»,  «Китайский  благавестник»,«Книга чар и ... «О ... ... және ...  по  ... ... и суевериям».  А.  Кульчицкийдің  бұл  еңбектері  1907-1909жылдар аралығында Пекиндегі миссиялардың ...  [10,  8-9  бб.]   ... ... ...  конфуций  ілімімен  айналысқан.  Оның  жазбаларыбізге дейін жетпеген. Ол ... ... ... ... ...  ... ... Люцернов өзінің қытай деректері «Нунчэнь цюаньшу»  және  ...  ...  ...  «О  Китайском   шелководстве»   мақаласын   ... Ол  ...  ...  тущь,  лак,  фарфорлардың  ...  ... ... ... ...  ...  рухани  академиясынбітіріп,  1855  жылы  магистр  дәрежесін  ...  1856  жылы  ішкі  ...   ...   он   төртінші   рухани   миссияның    ... ... ... ... ... ... ...  өмірі  мен  халықтыңтұрмыс жағдайын зерттеумен айналысады. 1860 жылы  «О  ...  и  ... в ... за 1859 год» атты ...  ...  ...  Сыртқы  істерминистрлігінде қытай билеушілерінің тапсырысымен орыс тілінен сабақ  ... жылы 15 ... ... [11, 3-6 бб.] ... ... Алексеевич Карниевский (1833-1878), 1852 жылы хирургия академиясынатүседі. 1856 жылы  академияны  алтын  ...  ...  ...  ...  ...  1857  жылы  көктемде  Пекиндегі  рухани  миссияныңдәрігері ретінде қабылданады. 1860 жылы Қытайда  орыс  ...  ...  ... ... ... 1862 жылы  орыс  дәрігерлер  қоғамының  мүшесіретінде қабылданады. 1863 жылы  ауыр  ...  ...  П.  ... ... ... ...  Ол  ...  істер  министрлігіне  бекітіліп,өмірінің соңғы күніне дейін Кавказдағы түрлі әскери  ...  ... ... ... Ол бес ... қытай  тілін  жақсы  меңгеріп,  «Китайскиемедицинские пословицы», «О китайских медиках» және  «Материалы  для  ...  ...  атты  ...  ...  Оның  еңбектерінен   қытаймедицинасын,  ...   ...   ...   кітапханасындағы   медицинағабайланысты оқулықтар санын ...  ...  Оның  ... о ... атты жеке ... мақаласында  Пекин  халқының  саны,  туужәне өлім санының көрсеткіштерін көруге [12, 3-6 бб.]  болады.Суретші Лев ... ... ... 1845 жылы ...  Академиясынаоқуға түседі. Оқу барысында  портрет  салуда  үздік  көрсеткіштер  көрсетіп,1853 жылы академик атағын алады.  ...  ...  ...  ...  ...  мұғалімдік  қызметін  атқарып  жүреді.  Л.  Игорев   Қытайдажүргенде  көбінесе  ...   ...   ...   көпестерініңпортреттерін  салған  екен.  Оның  «Китайские  нищие  на  ...  ... ... [13, 2-6 бб.] ...  ...  Бретшнейдер  (1833-1901)  Курляндск  губерниясындағыБенсгаусгодов ауылында дүниеге келген.  1853  жылы  ...  ...  ...  ...  түседі.  1858  жылы  университетті   ... ... ... ... Содан  кейін  оқуын  шет  елдерге(Берлин, Вена, Париж) жалғастырады. 1860  жылы  Сыртқы  істер  ... 1862 жылы ... ... ... ретінде  жіберіледі.  1866жылы осы дәрежемен Пекинге жіберіледі.3 ... ... ... Э.В. ...  ...  ...  де  тез  үйреніпалады. Ол  Пекинде  Қытайдың  географиясымен  тереңірек  ...  ... 1871 жылы оның ... ... об арабах,  арабских  колониях  иколониях других стран в Китайских книгах» атты мақаласы ...  ...  ... ... «Археологическое и исторические исследование о  Пекине  и  егоокрестностях» атты мақаласы шығады.1884 жылы Э. ... ... ... оралады. Петербургте  өзінәлемге әйгілі еткен екі томдық «Medieval Researches.  From  Eastern  ...  ...  ...  1898  жылы  ...   of   European   ...    in    China»    ...    ...    ... ... атты 2  ...  ...  ...  көреді  [13,  26-36бб.].Э.  Бретшнейдер  өзінің  ағылшын,  ...  ...   ...   ... ... Батысқа әйгілі болды. Ол француз  географиялық  қоғамы  ...  ...   ...   ...   Э.   ...   РесейдеБотаникалық бақтың, орыс географиялық қоғамының құрметті мүшесі болды.XIX ғасырдағы Қытайтану жан-жақты  дамыды  ...  те  ...  ... миссияның құрамы қытай,  маньчжур,  тибет  ...  ...  ... Васильев, Э.В.  Бретшнейдер,  И.И.  Захаров,  К.А.  Скачков  және  Д.А.Пещуров сияқты ғалымдардың құнды ... ... ...  құрамына  дәрігерлер  мен  суретшілерді  қосу  қытайды  басқақырынан тануға зор ...  ашып  ...  ...  ...  ... зерттеліп, П.Е. Кириллов, А.А. Татарин,  С.И.  Базилевский  жәнеП.А. Корниевский ... ... ... ... ... ... арқылы қытай халқының этнографиясы  зерттеліп,  батыселдерінің   қызығушылығын   ...   ...    қоса    ...    ... тағы  бір  ...  ...  қытай  тіліне  3  томды«История государство Россий» және ...  ...  ...  ...  ... ... ... I» еңбектерінің аударылуы. Бұл  аудармалар  ... ... ... ... ... ... миссиясы 1860  жылға  дейін  120  жыл  бойы  ... 1727 ... ... онда  60  ...  ...  100-ге  жуық  ... мен ... болды.Пекиндегі Рухани мисияның  арқасында  Ресей  империясы  Қытайдың  саяси-экономикалы жағдайы ... ... алып ... төрт ... ... Қытай туралы құнды еңбек жазып қалдырған  П.Кафаров [14, 21-26 бб.]  ... ... ... ... ... ... ... маңызды орыналған маньчжуртану ғылымы да маңызды қалыптасты. И.К. Россохин, Ф.  Бакшеев,А.Г. Владыкин, А.Л. Леонтьевтің есімдері ғылым ... ... рет  ... ... мен ... сөздігінің  құрастырушылары  ретіндеқаланды.1.3 В.П. Васильев және орыс қытайтану мектебінің қалыптасуы.XIX ғасырдың жартысында  жоғары  оқу  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...   ...   шығыстану   факультетіашылады. 1937 жылы университетте қытай тілінің  ...  ...  ... ... ... ... ... бұрыңғы  мүшесі  Даниил  Сивиловтағайындалды. 1839 жылдан бастап студенттерге сабақ  берумен  оныншы  руханимиссияның   ...   ...   ...   1807    жылы    ...  ... ... және ...  тілдерінің  кафедраларыашылады.Қытай тілі кафедрасының  меңгерушісі  Дмитрий  Петрович  Сивилов  (1798-1871жж.), 1810 жылы ... ... ... ...  ...  Осы  ...  жылы  ...  академияға  қосылды.  Бұл  жерден   ... ... ... 1819 жылы  ...  қырықтырып,  есімін  Даниилғаауыстырып монахтыққа өтеді.  Осы  жылы  ...  ...  ...  ... [1, 45-46 бб.]  барады.Қытайда Дмитрий Сивилов қытай тілін тереңірек үйренумен айналысады. Оныңаударған еңбектерінен қытай философиясы мен  дініне  ...  ... Ол 1828 жылы ...  ...  ...  ...  ...  им  ученикам  своим,  а  ими  ...  и  на  ...   ... ...  және  ...  обозрение  трех  существующих  ВКитае  вероисповедний,  известных  под  ...  ...  ...  ... атты  еңбегін  аударады.  Қытай  тілі  кафедрасының  меңгерушісіболып тағайындалғаннан кейін  ...  ...  ...  тілін  үйретугеарналған конспект» дәптерін  тапсырады.  Бұл  дәптерде  қытай  тілі  ,  ... ... ...  ...  өзінің  пайымдаулары  жазылғанболатынды.Университетте Д.Сививлов қытай тілінен сабақ  берумен  ғана  айналыспай,студенттерге   аптасына  4  ...  ...  ...  ...   ... оқып отырды.1844 жылы  Д.Сивилов  ауруға  шалдығып,  өз  еркімен  ...  ... Осы жылы ... ... 1871 жылы  ...  ...   ... ол Азиаттық департаментке өзінің  «Даодэцзин»,  «Шицзин»,  ... ... атты ... ... Бұл  ...  Н.Я.Бичуринніңеңбектерін толықтырып, орыс синологиясына елеулі үлесін қосты.Д.Сивилловтан кейін қытай тілі кафедрасын  О.П.  ...  ... ... ... ... Киев рухани академиясын  оқып,  1819жылы хирургиялық академияны ... 1820  жылы  өз  ...  ...  ... құрамына кіреді [15, 40-41 бб.].Пекинде   О.Войцеховский   маньчжур-қытай-орыс   ...   ... ... 1844 жылы  ...  ...  ...  рет  ... кафедрасы ашылады.О.Войцеховский   сабақты    Д.    ...    ...    ... ... жүргізді.  Аптасына  4  сағаттан  университеткеңесінің рұқсатымен маньчжур халқының тарихын оқыды.1850 жылы 7 қарашада ...  ... ... Оның ...   ... ...  ...  А.И.  Сосницкий   келеді.  Ол  сабақ  барысындаөзінің Қытайда жазған қолжазбаларын қолданады. Көп  ...  1843  жылы  ... де ... ... Оның  ...  Иван  Алексеевич  Ладухин  келеді.Оның кезінде студенттер Конфуцийдің ілімдерін оқумен айналысады.1850 жылы желтоқсанда  Қытайдан  В.П.  ...  ...  1851  жылы  ... Қазан университетіндегі қытай және маньчжур  тілдерін  кафедрасыныңбас  меңгерушісі  ретінде  тағайындалады.  1850  жылы  10  ...  ... ... ... ... пен Қытайдың  оқудағы  жалпы  қажеттілігітуралы дәріс оқиды.1855 жылы шығыстану факультеті жабылып, толық құрамымен ... 18 ... ... ... ... Д. Сивилов, О.П Войцеховскийдің,  В.П.Васильевтің, А.И. Сосницкийдің, С.М. ...  ...  ...  ... ... ...  ...  болды.  Студенттер  саны  жылдан-жылғаазайып отырды.  Мысалы,  1848  жылы  42  адам  ...  1849  ...  ... адам ғана [15, 6-47 бб.]  болды.Петербург университетіндегі шығыстану факультеті 1854  жылы  22  ... I қолы ... ... ... құрылған  болатын.  Факультеттебасқа кафедралармен қатар ... және ... ...  ...  ... ...  кафедраның  меңгерушісі  И.А.  Ладухин  кітапхана  көмекшісі,Исмаил Абу-Каримов-лектор болып ... жылы 27 ... ... ...  ресми  ашылуы  өтті.  А.К.Казем-Бек факультетінің деканы болып бекітілді.Петербургте ... ... ... орыс ... ...  ... үлесін қосты.  Қытай  және  маньчжур  тілдері  кафедрасының  меңгерушісіболып тағайындалған В.П. ... өз ... ... маманы болды.Василий  Павлович  Васильев  1818  жылы  20  ...  ...   ...  ...  ...  14  ...  ...  бітіреді.  1832   жылыәкесінен айырылып, анасына балаларды асырауға көмектеседі. 1834  жылы  қазануниверситетінің ... ... ... ...  Бұл  жерде  ол  ... ... ... ... оқуға күш-жігерін салады.  1837  жылы  кандидаттықдиссертациясын  қорғап,  ...  ...  1839  жылы  «Об  ...  ...  атты  ...  ...  ...   қорғапшығады. 1939 жылы он екінші рухани миссиясының құрамымен Қытайға  жіберіледі[16, 67-68 бб.].Қытайдан келгенде Азиаттық департаментке  ...  ...  ... ... ... ... ... в  Индий»;  «Историябуддизма в Тибете, Китае и Монголии»;  ...  ...  ...  ...   ...   ...   о   Нингуте»,   «Буддийская   литература»   ... ... ... кеткендей, В.П. Васильев алғашында  5  жыл  бойы  ...  ...  ...  ...   Содан   кейін   Петербургуниверситетіне ауысқан,  шығыстану  ...  ...  тілі  ... ... ...  ...  ...  үш  студент:  МихаилЦивильнов, Карл Бернер және ... ... ғана ... ... студенттерге  қытай  және  маньчжур  халықтарының  ...  ...  ...  Екі   ...   ...   Н.Я.   ...  толықтырып  отырды.  Оқу  барысында  оқулықтардың   жетіспеуі,университетті    ...    ...    тұру    ...    ... азаюына алып келді.Алайда, XIX ғасырдың 50 жылдары Ресейдің  Шығыс  елдерімен  байланысыныңжандануы ...  ...  ...  санын  толықтырды  десек   болады.Мысалы 1859 жылы бірінші ... 5 адам ... 1860 ... ...  1867  ... ... 1875 жылы-15 адам түсті.  Бірақ  оқу  барысында  оқушылардың  оқудытастап кетуі ... ... ... түлектер саны 2-3 адамды  ғана  құрапотырды.1859 жылы  факультетте оқитын студенттердің ...  ...  ... Васильев Азиаттық департаменттен қажетті оқулықтарда баспаға беру  ... ... ... өтінеді.  Нәтижесінде  баспадан  1863  жылы  ...  ... ... ... ...  1866  жылы  ...  ...  сөздігі,1867 жылы «Анализ  китайских  иероглифов»  атты  еңбек,  қытай-орыс  тілініңсөздіктері ... [16, 50-51 ...  жылы  В.П.  ...  3  ...  ...  ...  ...  Бұл  еңбек  одан   ...   өмір   ...   ...   ... ... ... профессорлары мен оқытушылары (70 жылдар) 1865 жылы  В.П.Васильевтің көмекшісі Исмаил Абу-Каримов қайтыс  болады.  Оның  ...  ...  ...  ...  ...  А.К.  ...  К.А.  ... алады. 1866 жылы 8 қаңтарда К.А.  Скачков  университеттегі  жұмысынбастайды. ... оның ... ... көпке созылмайды. Себебі  Қытай  менРесейдің  сауда-саттық  қарым-қатынасының  дамуы  екі  ел  ...  ... ... ... етті. Бұл орынға сол кездері К.А. Скачков қана  лайықболған еді. Сондықтан ол 1867 жылы ... ... ...  [17,  89-90 бб.]  ... ...  ...  ретінде  Азиаттық  департаментке  аудармашылыққызмет атқарып жүрген Д.А. Пещуров келеді.Дмитрий   ...   ...   ...   1853   жылы    ...  ...  ...  бітіреді.   «Исследованиедвижения малой планеты фортуна»  атты  тақырыпта  ...  ...  ...  ...   ...   Петербургтегі   3-гимназиядаматематика пәнінен 3 жыл сабақ береді. 1857 жылы рухани миссияның  студенті,обсерваторияның басқарушысы ...  ...  ...  ...  қытай  тілінжетік  меңгеріп,   қытай   астрономиясын   зерттей   бастайды.   1860   ... ... в ... во время  Минской  династий»  атты  тақырыптамақаласын жазады.Д.А. Пещуров Қытайдың ауызша және жазбаша тілдерін де өте  ...  ... ...  Қытайдың  географиясын  және  тарихын,  көбінесеелдің мемлекеттік басқару жүйесін  оқытты.  Ол  ...  ...  ... ... алып ... жылы Д. ... «Сборник договоров Росии с Китаем (1689-1881  гг.)»атты еңбегін жариялайды. Бүгінгі күнге дейін бұл  ...  екі  ел  ... ...  ...  маньчжур  және  француз  тілдерінде  қатаржазылған еңбек болып табылады.1868 жылы В.П. ... ...  ...  ...  И.И.  Захаровқатапсырады. Иван  Ильич  ...  ...  ...  рухани  семинариясынаяқтаған. Жоғары білімін Петербург ... ... ... 1839 жылы  ... он екінші рухани миссияның  құрамымен  Пекинге  ...  ...  ...  ...  ...  ...  айналысады.  Осы  жерде   маньчжур-орыссөздігін  құрастырумен  ...  1851  ...  1864  ...  дейін  Құлжақаласында консулдық қызметке  барады.  Циндік  Қытай  мен  Ресей  арасындағышекараны ... ... де И.И. ...  ...  ...  ... Бабков өзінің естеліктерінде К.А. Скачковқа қарағанда  И.И.  Захаровтыңбелсенді дипломатиялық істер  ...  ...  ...  ...  ... И.И ... ... картасын түсіргендігі үшін  Париждегі  ұлттықгеографиялық конгрессте медаль [17, 107-108 бб.]  ... ... ...  И.И.  ...  ...  ...  ... сабақ берумен айналысады. Бұл уақытта В.П. Васильевтің  басшылығыменманьчжур  тілін  оқытуға  қатысты  оқулықтар  мен  ...  ...   ... ...  студенттеріне  И.И.  Захаров  ...  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  Екінші   курсқа   кішкенеқиындатылған хрестоматиялардан ... ... ... ... және  ... ... ... аудармалары «Сисянцзи», «Мукдэнь фу  и  битхэ»поэмаларынан, «Ухэри кооли ... ... ... ... ... жылы В.П. ... ...  Востока  конфуцианство,  буддизм  идаосизм»  атты  ...  ...   ...   Бұл   ...   ...   ... көбейген кезінде шыққан еді. Осы еңбек арқылы  В.П.  ... оның ... ... тану ... оның дінін  жетік  зерттеу  керек  екенінтүсіндіріп кетті. Оның бұл  еңбегі  Кеңес  уақытындағы  ...  ... ... та  бұл  ...  өте  ...  ...  ...  Кеңес  уақытындағықытайтанушы-философ А.А. Петров кітаптың жартысына  жетпей  өте  төмен  ... ... ... В.П. Васильев оқулықтардың басылып  шығуына  көпкөңіл бөледі. 1888 жылы В.В. Радлов және К.Г. Залеманмен  ...  ...  ... ... ...  ...  для  фонетической  транскрипцийтекстов» атты еңбектерін [18, 60-67 бб.] шығарады.Шығыстану факультетінде қытай тілі кафедрасының меңгерушісі ретінде В.П.Васильев ... ... ... және  ...  ...  ...  көп  ... жылы В.П. Васильев Ғылым Академиясының мүшелігіне өтеді. 1900  ... ... 82 ... қайтыс болады. Ол үлкен шығармашылық өмір сүрді,  оныңкөзіндегі от өмірінің соңына дейін өшпеген. Оның басты еңбектері  әлі  ... ... ... ... ... жылы ... ... ретінде В.П. Васильевтің оқушысы С.М.Георгиевский тағайындалады.Сергей Михайлович Георгиевский 1851 жылы 7  қазанда  Костромда  туылған.1868  жылы  ...  ...  ...  ...  ... ... түседі. 1873  жылы  университетті  кандидаттық  дәрежеменаяқтайды. Содан кейін екі жыл бойы орыс тілі мен  ...  ...  ... ... береді. 1885  жылы магистрлік  диссертациясын  қорғап  ... бб.]  ... жылы ... ... ... ...  17  жыл  бойы  ...  И.И.  Захароа  қайтыс   болады.   Оның   ...   ...   ... А.О. ... ... Осипович Ивановский 1863 жылы Гдова жерінде туылады.  1881  жылыПетербургтегі  гимназияны  ...   1885   жылы   ...   ... ... ... [18, 60-67 бб.] ... жылы А.О. ... Қытайға барады. Онда  2  жылдай  уақыт  болып,бірнеше күнделік,  маньчжур  тілін  оқытуға  ...  ...  ...  Оның  ...  ...  орыс   ...   ... өсуіне септігін тигізді. Қытайдан келгеннен кейін өзінің  бірнеше:«Китайские песни Северной Маньчжурии», «Медная монета Маньчжурий», ...  ... ... атты мақалаларын жарыққа шығарды.В.П. Васильевтің кезіндегі факультеттегі студенттерге тоқталатын болсақ,оның тұсында факультеттен  60-қа  жуық  оқушылар  ...  ...  ...  ғана  университетте  қалып,  оқуларын  жалғастырған.  Түлектердіңарасында кейбіреулерге  ...  ...  ...  ...  ... ... ... тұрған.В.П. Васильевтің орнын басқан оқушыларының ішінен С.М. Георгиевский ... ... ... ...  ...  қатар  оның  қарамағында  белгілімонғолтану және маньчжуртанушылар А.М.  Позднеев,  В.Л.  ...  ... ...  ...  Д.М.  ...  ...  Оның  ...  П.П.Шмидт,  А.В.   Рудаков,   Н.В.   ...   ...   ...   ...  сабақ  берген.  Консулдық  ...  Г.Г.  ...   ... Я. ... А.С.  ...  Н.И.  Гомбаев,  П.А.  Дмитриевский,П.Г. Керберг, Н.Ф. Колесов, С.А. Колоколов, Н.Н. Кротнов, Н.Ф.  ... ... Н.В. ...  А.  Ленций,  В.Ф.  Люба,  Н.И.  ...  ... Д.Д. ... Н.А. Попов, П.С.  Попов,  Ручковский,  Сергиевский,П.  Сулковский,  А.В.  ...  П.Ф.  ...  В.М.  ...   ...  Н.А.  ...  Д.Г.  ...  ...  атқарады.  Тағы  біроқушылары  А.С.  Андриевский  аудармашы   ретінде,   В.И.   ...   ... ... оқытушысы ретінде танымал болды.  Ал,  Кох  университеттекітапханашының көмекшісі ретінде [18, 60-67 бб.] ...  ...  ...  атқарған  қытайлықтар  жиі-жиі   ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...  мәліметтер  азсақталған.Гуй Жун Ресейдегі қытай елшілігінің шенеунігі болған.  1894  жылы  ... ... тілі  мен  ...  ...  ...  ... тілін Пекинде А.Ф. Поповтан үйренген.Су  Чжун  (Суахунов)  –  ...  ...   ...   ... ... Ресейге қашып  келген.  Университетте  1885-1887  ... ... ... Орта  ...  кетіп  қалады.  Қытай  тілін  оқытыпжүріп, бір жылдың ішінде қытайдың ауызша сөйлеу ... ... ... ...... ... мектебінің мұғалімі.  1891  жылы  ... ... тілі мен ... ... ... ...  ... 17 қыркүйекте Петербургте ауырып қайтыс болады.Қытай  мен  Ресей  арасындағы   Тяньцзиньдік,   ...   ... екі ел ... сауда келісімдерін  кеңейтіп  берді.  ҚытайдағыРесейдің сауда орталықтарының саны  өсті:  Тяньцзянь,  Чжанцзякоу,  Ханькоу,Манчжурия және ... ел ... ... ...  кеңеюі  қытай  тілін  жетікбілетін азаматтарды дайындауды одан сайын арттыруды  қажет  етті.  Ал  ... ... жер тек ... ... ғана ...  Бұл  ... ... жабылып, рухани миссия бойынша  баратын  студенттер  сапарытоқтатылған ... ...  ...  ...  ...  ... тілі кафедрасын бітіретін түлектер сыртқы істер министрлігіне  жұмысқаалынып отырған. Осыған орай 1884 жылы сенаттың  ...  Урга  мен  ... ... ... ... [18, 60-67 бб.] мектеп ашылады.Е. Доревскаяның жазуынша Ургадағы мектеп 56 жыл ...  ...  ... ... ... 100-жуық  аудармашылар  дайындаған.  Олардың  ... К. ... Г. ... В. ... С.Ф. ...   қытайтанушыларының   еңбектері   батысеуропалық    синологтарыныңқызығушылықтарын тудырады.  Орыс  және  ...  ...  ...  ...  дамуы,  1876   жылғы   Петербургтегі   III   Халықаралықшығыстанушылар  ...  ...  [18,  60-67  бб.]   алып   ... ...  бөлімінің  председателі  болып  В.В.  Григорьевтағайындалды. ... ... ... Азиаттық департаменттің бұрынғы вице-директоры Ф.Р. Остен-Сакен, шет ел  комитетінің  хатшысы  В.Р.  Розен,  П.И.Лерх, академик Б.А. Дорн және  В.В.  ...  ...  және  де  В.Ф.  ... Конгресстің өтетін  мерзімі,  жұмыстың  жоспары  жайлы  ақпарат1876 жылы 19 тамызда барлық  орыс  газеттерінде  ...  ...  ...  ... ... ... қатысты.Шет  елдің  ғылыми  орталықтарына,  академияларына,   университеттеріне,кітапханалары мен басқа да ...  ...  ...  ...  ... ... ... жіберілді.1876 жылы 20 тамызда конгресс өз  жұмысын  бастайды.  В.В.  Григорьев  ...  Ф.Р.  ...  –  бас  ...  В.Р.  ...  –  бас  ... ... ... (Сібір) председателі болып В.П.  Васильев,  V-бөлімнің  (ТаяуШығыс) – Л. де Рони ... V- ... ...  И.И.  ... ... ескі, Хань династиясы дәуіріндегі тілі жайлы,  корейтілі,  ...  ...  ...  ...  ...  мәселелер   қозғалады.   Осыконгрессте В.П. Васильев «шаманизм» мәселесін де айтып кетеді.Конгрессте  қарастырылған  мәселелер,  ...   ...   ... редакциялығымен «Труды III съезда ориенталистов»  атты  ... ... ...  В.Р.  ...  ...  ...  I-томдаҚытай жайлы К.А. Скачковтың, П.С. Поповтың,  Н.И.  ...  ... 209-212 бб.] ... ...  ...  бұл  ...  конгрессте   көптеген   батысеуропалықсинологтармен  танысады.  Кейін  Берлинде  ...  ...  Г.   ... ... ... ... ... В.П. Васильев бастаған орыс  қытайтануының  жаңакезеңі аяқталды. Оның орыс қытайтануының ғылыми негізінің  қалануына  ... ... ... әр салада жұмыс істейтін, қытай  тілін  білетіншенеуніктер қалыптасты. XIX ғасырда Батыс Еуропадағы жоғары оқу  орындарыныңарасынан Петербург ... ... ... білімі, факультет  құрамындағымұғалімдер саны жағынан бірінші орында тұрды. Қытай және  маньчжур  тілдеріноқыту университет деңгейінде қолға алынуы, отандық  ...  әрі  ... ... жол ашып берді.1899 жылы Владивостокта шығыстану  институты  ашылады.  Бұл  институттыңмақсаты ... ...  ...  ...  және  ...  тілдерін  практикалықнегізде оқыту болды.Шығыстану бөлімінің оқу  бағдарламасына  мынандай  ...  ...  ... ... тілі және ... тілі кірді. Институттың  ашылуы  туралыУказ 1898 жылы 9 шілдеде  қабылданды.  ...  ...  ...  ... қалмақ тілдерінің докторы  А.М.  Позднеев  болды.  Мұғалімдер  дайындауүшін Петербург университеті Қытайға 2 ...  ...  ...  П.П.  Шмидтпен А.В. Рудаков 1899 жылы институтта  лекция  оқуларын  [19,  209-212  ... ... ... ... 1899 жылы  21  ...  ...  А.М.Позднеев  институттың  негізгі  жұмысы  Ресейдің  Қытай  және  Корей  еліменбайланысының өсуіне  ...  ...  ...  ...  ... тұлғалар дайындау екенін айтып кетті.4 жылдық оқу жылы бекітілді. 1- курста студенттер тек қана  қытай  тіліноқумен ... ... ... 6 ... және ...  ... ... 2- курста студенттер 4 бөлімнің біреуін: қытай –  жапон,  қытай– ... және ...... ... оқыды. Бұл жерде  енді  қытай  тілінеаз көңіл бөлінді  (аптасына  профессорлардың  3  лекциясы,  ...  ... ... ... 4 жыл бойы  міндетті  түрде  мына  пәндер:  дін  ілімі,ағылшын ... ... және  ...  қазіргі  заманғы  Қытайдың  саяситарихы, жаңа замандағы Қытай, ... және  ...  ...  ...  ... ... оқытылды.Институттың өмір сүру уақытында мына директорлар: А.М.  Позднеев  (1899-1903 жж.),  Д.М.  ...  ...  А.В.  ...  ...  ... ...  ...  П.П.  Шмидт,  А.В.  Рудаков,  маньчжур  тілін  А.В.Гребенщиков, П.П. Шмидтер [19, 209-212 бб.] жүргізген.Сяньшэндердің ... жиі ... ... ... 1899  бен  1909  ...  ...  саны  13-жеткен.  Тибет  тілі  ...  ...   ... оны ... ... ...  жылы  А.М.  ...  Петербург   университетінен   Н.В.   ... ... ...  Сол  ...  3-курс  студенті  болған  Н.В.Кюнер Шығыс  Азияның  тарихы,  географиясымен  ...  ...  ... «Историко-географическое описание» атты шығармасы үшін  алтын  медальалады. Қытайдан келген соң Шығыстану институтында Қытай,  ...  ... және ... ... ...  мұғалімдер  құрамы  тек  сабақ  ...  ғана   ... ... ... де атқарып, өз  еңбектерін  баспадан  шығарыпотырған.П.П.  Шмидт  өзінің  қытай  ...  ...  ...  ... оқулығын 1902 жылы баспаға береді. 1903 жылы А.  В.  ...  ... по ... ... ... в ... ... » атты  үлкенеңбегін басып шығарады.Н. В. Кюнер ... ... ... ...  ...  по  историиКитая», «История китайской культуры и  география  стран  Дального  Востока»,«История  ...  с  ...  ...  ...   и   ...   ...  басып  шығарады.  Оның  Владивостоктағы   үлкен   еңбегі   болып«Описание Тибета» саналады.Студенттер ... ...  ...  үйрене  отырып,  шет  елге  шығыппрактикада теориялық білімдерін шыңдап  отырған.  Жыл  ...  олар  ... ...  ...  ...  отырған.  Мысалы,  1909  жылы  52студенттің ішінен  32,  1919  жылы  84-23  ...  Әр  ...  ... ... ... алып, сол бойынша жазылған.  Жұмыстарыналып келіп  отырған.  Көп  ...  ...  ...  ...  ... ... ... алып отырған екен (К. Дмитриев, Н.  Кохановский,В. Надаров, П. Сивяков, С. Горяин, Н. Новиков, А. Спицин,  С.  ...  ... Жыл ... студенттер саны өсіп отырған. Егер, 1900  жылы  1  ...  ...  ...  1909  жылы  ...  саны   ...   Студенттердіңәлеуметтік құрамы да әртүрлі болған.  Олар  жатақханада  [19,  209-212  ... жылы ... ... ... ... көтеріледі. Нәтижесінде  3адам   оқудан   шығарылады.   Студенттер   ...    ...    ... 1906 жылы олар ... тартылып, 23 адам түрмеге қамалады.Оқуларын аяқтаған студенттер қатарынан мына түлектер: П.В. ... А. ... Г.А. ... А.Н.  ...  Н.К.  ...  И.И.  Петелин,  И.Н.Веревкин, И. Баранов және  т.б.  ...  ...  ...  ... ... ... жылы ... директоры А.В. Рудаковке хат  жіберіледі.  Бұл  ... ...  ...  ...  ...  қайта  қаралуы  туралыайтылады. Нәтижесінде құрамындағы 4 ... 2-ге ... және ... ...  оғанжапон-корей және тибет-монғол бөлімдері қосылады.1899-1916 жылдар аралығында институтты 300-ден астам студенттер мен  200офицерлер ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  менкітаптарын   шығарды.   Институттың    ...    ...    ... П.П. ...  А.В.  Рудаков,  Н.В.  Кюнер,  А.В.  Гребенщиков,тибеттанушы Г. ......  ...  ...  ...  қабырғасынанҚытайды жетік меңгерген  Б.И.  Панкратов,  И.Г.  Баранов,  А.П.  ...  ... Н.К. ... және т.б. оқып ... ... ... ... университетіндегі шығыстану  факультетініңжағдайы біршама нашарлау болды.  1900  жылы  сәуірде  В.П.  Васильев  ... А.О. ... жеке ...  ...  соққы  алып,  денсаулығы  күртнашарлайды. 1898 жылы университетте  ...  ...  ...  ...  ... ... Владивостоктағы шығыстану институтына ауысады.  Ал  ... ... және А.В. ... ... ... кейін шығыстану  институтынажіберіледі.Қытай-маньчжур және жапон-қытай бөлімінде Д.А. Пещуров пен  Сяньшэн  КуэФан сабақ береді. А.М. Позднеевті В.Л. ... ... Д.А.  ...  ... ... қарамастан қытай  тілін  2  бөлімде  де  оқытып  ... ... ... деканы В.Р. Розен 1902  жылы  оқытушылыққа  П.С.Поповты ... жылы 20 ...  П.С.  ...  4  ...  өзінің  дәрісін  оқуынбастайды. Ол сабақты ... төрт рет 3 ... ...  ...  Ол  Ресеймен Қытай арасындағы сауда-саттық  қарым-қатынасын  ...  ...  ... ...... келісімге дейін,  екінші  –  XVIII  ...  ...  ...  –  1858  ...  ...  яғни,   Тяньцзиндік   және   Пекиндіккелісімдер, төртінші кезеңді П.С. Попов «жаңа кезең»  [20,  29-37  бб.]  ... ... ... ... екі ... Вэда ... ... қылып,  содан  дәрістероқиды. 1-курстың студенттеріне анекдоттар мен заңдар  келтірілген  40  ... ... 60 ... ... наставления Канси» и «Шэнюй  гуансюнь»).3-курста студенттер «Мэн-цзы»  мен  Цинь  және  Хань  ...  ... ... тарихи тексттер мен «Шуймынцао»  және  «Гэннян»  повестерін,ресми қағаздар ,«Хунлоумын» және ... ... атты ... оқиды.1905 жылы Д.А. Пещуров 72 жасында пенсияға шығады. 1913 жылы  ... ... ... қытай тілін оқыту тағы да қиындай түседі.1901 жылы шығыстану факультетінің  қытай  маньчжур  тілдері  бөлімін  ... ... А.И. ... ... Иванович  Иванов  1878  жылы  16  наурызда  Петербургте  дүниегекеледі. 1897 жылы гимназиядағы ... ... ... ...  ... ...  ...  1902  жылы  Қытайға  ...  ... ... соң, 1904 жылы ... ... ... ... Франция  және  Германия  кітапханаларында  ғылыми  ... ... ... ...  ...  ауызша  және  жазбаша  тілінүйреніп, Батыста сол тілдің оқытудағы әдіс тәсілімен танысады.1905  жылы  15  ...  А.И.  ...  ...  тілі  ...  ... оқи ... 1908-1909 оқу жылында ол Қытай әдебиетін,  тарихын,буддизм, даосизм және ... ... ... жазбаларын оқиды.1908-1909–оқу жылында қытай тілі 3  бөлімді  оқылады:  қытай-маньчжурлық(П.С. Попов, А.И. Иванов, В.Л. ... Чэн,  ...  ...  ... В. Костылев, Чэн,  Куроно),  қытай-маньчжур-монғолдық  (П.С.  Попов,А.И. Иванов, А.Д.  Руднев,  В.Л.  ...  Чэн,  Б.Б.  ...  Осы  ... ... ... Ф.И. ... [21, 770-775 бб.]оқиды.1909 жылы А.И. Иванов «Вань Ань-ши және оның реформалары» атты тақырыптамагистрлік ... ... А.И. ... орыс  ғалымдарының  арасынанбірінші болып П.К. Козловтың Хара-Хотадан алып ...  ...  ... ... Бұл ... ... ... негіз салып береді.1910-1911-оқу жылында факультетке В.М. Алексеевтің келуімен қытай  тіліноқыту жақсара түседі.Василий Михайлович  Алексеев  1881  жылы  2  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  1898   жылы   Петербургуниверситетіне ... ... 1902 жылы  ...  маньчжур  тілдерінің  бөлімінаяқтап, кафедрада қалдырылады. 1904 жылы  1  ...  ...  ...  ...   іссапармен   жіберіледі.   Қайтып   келгеннен   кейін   магистрдиссертациясын қорғауға ... ... В.М. ... ... ... ... Шаваннмен  біргеСолтүстік-шығыс  Қытайға  ғылыми  экспедиция  құрамымен  барады.  Ол   жақтафольклорлық ...  ...  ...  ...  ...  ... жылы тағы да Еуропаға барады. 1911 жылы Қытайға аттанады.В.М. Алексеев университетте студенттерге қытай текстерінің  айтылуы  ... ... ... III-IV семестрде Сыма Цяннің «Шицзи»  еңбегін,V-VI семестрда – қытай әдебиетін, VII семестрда – Тан ...  ... ... – Ван Бо, Хань Юя, Люй  ...  прозаларын  оқытады.Бұлардың барлығы қытай және маньчжур  тілдерін  оқытуда  жаңа  ... алып ...  ... ... ... жаңа  оқытушыАлександр Ефграфович Любимов сабақ береді. Ол  осы  шығыстану  факультетініңтүлегі болатынды.  Қытайдың  XIX  ...  ...  ... ... тіліндегі құжаттарды оқып, түсіндірумен айналысты.1913 жылы 7 желтоқсанда П.С. Попов дүниеден өтеді. Осы жылы А.И.  Ивановөзінің докторлық  ...  ...  ...  ...  по  ... ... Ф. Хань Фэй-Цзы,СПб., 1912).А.И. Иванов, В.М. Алексеев,  А.Е.  ...  және  В.Л.  ...  ... ... ...  ...  ...  жоғары  оқу  орындарынан  дамықты әдіс-тәсілдерді ашып береді. Дегенмен, оқу орнын  бітірген  студенттерқытай ... ... біле ... бұл ...  ...  сөйлеп,  жаза  алмады.Д.А. Пещуров пен П.С. Попов бұл ...  ...  ...  дұрыс  [21,  770-775бб.] деп санады.Петербург  университетінің  басқа  факультеттеріне  қарағанда  шығыстануфакультетінде 1885 жылдың ... ... «ең ... ...  ...  ... жыл сайын болып отырған. Үздік жұмыстың иегерлері алтын  және  ... ... ... грамотасымен марапатталып отырған.1887 жылы 1-курста  «Указать  присутствие  различных  ...  на  ... атты ... Н.В.  ...  ...  медальмен  марапатталады.  1890жылы Д.М. Позднеев «История Восточного  Туркестана»  атты  тақырыбына  алтынмедаль алады. ... қоса  ...  ...  ...  ... ... по ... Мэнгуюмуцзи» және  1893  жылы  «Историческийочерк уйгуров» атты еңбегіне алтын ...  ...  1893  жылы  ... өзінің «Царствование  ханьского  императора  У  Ди»  атты  еңбегінекүміс медаль алады. 1895 жылы «Судьба минской ... на  юге  ...  ... П.П. ... пен А. ... ... ... марапатталады.1900-1910 жылдар аралығында А. Яздовский, Ф. Богданов  және  А.  Тужилинұсынған «Отношение  ...  ...  к  ...  ...  при  ... атты еңбектеріне күміс медаль алады.1916 жылы В.М. Алексеевтің оқушысы  Леонтий  ...  ...  ... ... ... ... ... трактата о Чжун и  Юн»  аттытақырыбын конкурсқа ұсынып, алтын медаль алады.1907 ... ... ... ... ... ... ... істей бастайды.  Үйірмені  И.И.  Десниц,  көмекшісі  –  ... ... – Б.С. ... және Ф.В. ... ...  –  К.И.Осипов болды. 1907 жылдары: В.А  Шангиннің  «По  ...  ...  ...  «По  ...  Востоку»,  К.И.  Осиповтың  «Ориенталистика   какнаука», И.И. Десництің «Несколько слов о  востоковедений»  атты  ...  1908  жылы  Л.Г.  ...  ...   и   ...   ... провинций» атты баяндамасы оқылады.1909  жылы  күзде  ...  В.В.  ...  ...  Бұл  жылы  ...  ...  по  истории  Востока»  атты  жазбасы  ...  ... ... ... жұмыстары жайлы  мәлімет  жоқ.  Себебі,  1913-1914 жылдар аралығында  үйірме  жұмыс  жасамаған.  Ал  1915  жылы  ... ... оны В.В. ... ...  Осы  жылы  12  ... ... Л.Н. ... өзінің «Поездка в Пекин летом  1915  года»атты баяндамасын [21, 770-775 бб.] ... ... бұл ... ... ... ... ... жылы 14 қазанда Римде шығыстанушылардың XII  Халықаралық  конгрессіболады. Орыс ғылымын шығыстанушылар: К.Г. Залеман,  Н.И.  ...  ... А.М. ... В.В.  ...  В.Д.  ...  В.Г.  ...  ...  А.А.  Цагарели,  Ф.И.  ...  А.Э.  ...  В.В.  ... Бұл ғалымдар халықаралық  қауымдастықты  Орта  Азия  және  ... ... мен ... зерттеуге бекітуді ұсынады.  Ұсынысқабылданады. Комитеттің орталығы  болып,  Петербург  университетіндегі  ... ... жылы ...  Гамбургтегі  съезінде  проект  қабылданады.В.В. Радлов  пен  С.Ф.  Ольденбургке  ...  орыс  ...  құру  ... 1903 жылы орыс ... құрылады. Оның құрылуына 5 мың рубль  ақшакеткен екен.Солтүстік-батыс    Қытай    ...    ...    ...  Бұл  ...  ...   ...   мәдениетіне   байланыстыескерткіштер, үнділік,  ...  ...  ...  ...  ... ... ... бұл табылған  заттар  туралы  ақпарат  Еуропағажетіп,   бұл   ...   ...   ...   ...   ... келеді.Орыс  комитетінің  бірінші  отырысында  ...  ...  ...  Оныңбасқарушысы – В.А. Жуковский, хатшысы – В.В.  Бартольд  пен  Л.Я.  ...  ...  ...  ...  құрамына  Ресейдің  шығыс  жағын,Қытайдың солтүстік-батыс жағын зерттейтін орыс ғалымдары кіреді.Комитет ассоциация бюллетенің ... ... Онда ... ...  жайлымәлімет, оның мүшелері жайлы ақпараттар көрсетіліп  отырған.  Кейін  осындайкомитеттер Еуропаның көп елдерінде де құрылған.1903 жылы орыс ... ... Б.Б. ... жібереді. Оның  міндеті:сол жердегі будда монастырінде 1 жылдай ...  ...  ...  ...  ... ... Нәтижесінде ол  Лавран  мен  Тибетке  қатысты  өзінің  көптегенеңбектерін жарыққа шығарады.1916-1917 жылдары ... ...  Орыс  ...  ... ... 1918 жылы ... өз ... тоқтатады.1900 жылдардағы орыс-қытай сауда қарым-қатынасының жалғасуы,  сауда  да,өндірісте қытай тілін еркін меңгерген мамандарды  [21,  770-775  бб.]  ... жылы ... ... қаржы  министрлігі  Шығыстану  қоғамының  уставынқабылдайды. Бұл ... ... ...  орыс  ...  ...  болды.  АлШығыс елдерін тану екінші ... ...  жылы  ...  мүшесі  М.А.  Ростовцев  Маньчжурия,  Қытай   жәнеЖапонияға орыс тауарларының өтімін анықтауға жіберіледі.Қоғамның  ...  ...  ...  XIII,  XIV  және  XVконгресстеріне қатысқан болатын. Қоғамның уставы бойынша Ресейдің  басқа  ...  ...  ...  ...  ...  ашу  ...  ... 1903 жылы Благовещенск бөлімшесі ашылады. Бөлімшені Д.В.  Путятыбасқарады.1912 жылы Хабаровскте шығыстану  қоғамының  ...  ...  ... ... ... ... ... жабылып қалады.1909  жылы  орыс  шығыстанушылары  ...  ...  ...  Оныңқұрамына 66 адам кіріп, И.А.  Доброловский  басқарады.  Осы  жылы  ... ... ...  ...  ...  Бұл  жаңа  ...  атауы  орысшығыстанушыларының қоғамы болып өзгереді.Алайда бұл орыс шығыстанушылар қоғамы Қытай тарихын  зерттеуде  ешқандайжаңалық ашпады. Қоғам ... ...  жеке  ...  қызығушылықтарынойлауы, қойылған жұмыстарға қаржының жетпеуі қоғамның беделін түсірді.1901 жылы қаңтарда шығыстану ... ...  ...  ...  ...  азкелетін болғандықтан, 1903 жылы бұл курстар жабылып қалады.1906 жылы бұл курстардың  ашылуына  А.М.  ...  ...  ...  ... ... ... ...  ғылыми-практикалық  негізде»  оқыту  болды.Қытай тілін оқытуға А.И. ... ... ... ... тілін  орыс-қытайбанкінің қызметкері Шан Юй-Минь және Чэн Хун-цзы [1, 270-285 бб.] ... ... ... 30 адам жазылады.XIX ғасырдың соңында орыс қытайтану ғылымы дамудың  жаңа  жолына  түсті.Владивостоктағы  Шығыстану  ...  ...  ...  ...   ... дамытуына үлкен жол ашып берді.  Институт  оқытушылары  П.П.  Шмидт,А.В. Рудаков, Н.В. Кюнер, А.В.  ...  өте  ...  ...  ...  бірқатар оқу құралдарын, сөздіктер құрастырды.Петербург университетінің ... ...  ...  ...  ... А.И. ... А.Е. Любимов, В.Л. Котвич,  В.М.  Алексеевтер  қытайтануғылымына мықты үлестерін қосып кетті.2 Отандық ... ... ... ... ... ... 90-жылдарының басында Еуразия құрлығындағы  алып  держава  –КСРО  ыдырады.  70  ...  ...  ...  бойы  ...  ...  ...  ... жариялап,  дербес  мемлекет  ретінде  дамыды.  Осы  қатардаҚазақстан да ... ... ...  ...  ...  ...  орната  бастады.  Тәуелсіздіктің  алғашқы   жылдарында   ... ... ... ... ... тілі мен  әдебиетін,  тарихы  менмәдениетін білетін, соның ішінде Қытай елінің тілі  мен  мәдениетін  ... ... қасы ... Бірақ, уақыт өте  бүгінде  елімізде  қытайтанушымамандардың ...  ...  ...  ...  ...  алып  ... ... мәдени қарым-қатынас орнады.Тәуелсіздігін жаңа алған, жас  мемлекет  –  Қазақстан  Республикасы  менежелгі, социалистік мемлекет – Қытай ...  ...  ...  достықбайланыс біздің еліміздің жалпы азаматтарына елін тану, ұлттық  менталитетінбілу  міндетін  жүктейді.  Себебі  ...  ...  ...  ...  ... ... ... мақсатын анықтау  мемлекет  тағдырыүшін маңызды шара  болып  табылады.  Бұл  секілді  ...  ...  ... біз енді ғана мән ... ... әлемнің көптеген өркениетті  елдеріқытайтануды ертеден қолға алғандары  белгілі.  Осы  орайда  жалпы  қытайтануғылымы туралы айтып кету ...  ......  тарихын,  экономикасын,   саясатын,философиясын, тілін, әдебиеті мен  мәдениетін  зерттейтін  ғылымдар  кешені.Синология   ...   ...   ...   XVII-XVIII    ғғ.    французмиссионерлері Ж. Премар,  Ж.  Жербильон,  М.  Мая.  ...  6  ...  ... ... ... ... ... Г. Морисон және  ежелгі  қытайдеректерін аударған Ю. Клапрот пен Э.К. Био [23, 5-7 бб.]болды.Қазақ ...  ...  ...  ...  ...  ...  ... еді. Оның 1856 жылғы Қытайға сапарынан жазған «Қытай  империясыныңбатыс  өлкесі  және  Құлжа  қаласы»  деп  ...  ...  ...  ... ... ғылымының алғашқы ғылыми үлгісі болды.  Себебі  ғалымныңбұл еңбегі жай  ғана  жолсапар  естелігі  ...  ...  ...  тұрмыс-салтына   жасалған   құнды   этнографиялық   сипаттама   болатынды.    ... ... ... ... ... кетсек  артық  болмас.Ол  Шығыс  Түркістанның  тұрғылықты  халқының  этнографиялық  ... ... ... ... ... ... Шығыс Түркістан халқының саны 580 мыңғажуық. Олар осы өлкенің алты қаласы мен  солардың  ...  ... ... ...  ...  ...  аты  жоқ,  олар  өздерін:қашқарлық, хотанлық, комуллық және басқалары деп  ...  ...  ... «сол ... деп ...  Қытайлықтар оларды «чанту»  (оралған  бас),қалмақтар – хотан, ал ортаазиялықтар, қырғыздар  мен  буруттар,  ... ...  ...  ...  ...  атайды.  Бұл  елдің  жергіліктітұрғындары  түркі  тілінің  ерекше  бір  диалектісінде  сөйлейді,  бұл   ... ... ...  тілі  ...  ...  ...  ... қарағанда олар  бір  тайпаға  жатады,  бірақ  шығу  ...  ... ... мен ...  қарағанда  олар  үш  халыққа  бөлінеді,олар:1. ... ... ... олар Хами мен ...  ...  менЛобнор көлінің жағасындағы  ауылда тұрады;  оларға  тағы  солтүстік  шеттегітүркістандықтарды, яғни Іле ... ... ... ...  40  ... ... ... мұсылмандарын жатқызуға болады.2. долондар, олар Ақсу, Яркенд (Жаркент) пен Харашар округтеріне жатады.Ақсу мен Яркенд долондары Қашғар-Дария мен  Яркенд-Дария  ...  ... ... ... ...  бар,  ...  ішінде  елеулілері:  Қытайгорнизоны бар Барчук  пен  Маралбасы.  Харашар  долондары  ...  мен  ...  ...  ...  ...  ...  ...  болды,басқа түркістандықтардан өздерінің тілдік акценті  және  әйелдерінің  басынақырғыздар  мен  буруттардың   әйелдері   ...   ақ   ...   ... ......  ...  тайпа,  буруттардан  (қырғыздар)  тарайдыдейді. Олар Мұзарт тау ...  ...  және  ...  ...  ... негізінен мал шаруашылығымен айналысып, жазда киіз  үйлерде  тұрады;нюгейттер Қытай үкіметіне тәуелді болып, ... ...  ...  ойып  ... ... ... халықтарынан «Алты Шаһар» тұрғындарының құрамына:1. манчжұрлар, сиболар, солондар, дахурлар, қытайлықтар мен түнгендер(дұнгендер)2. қара қырғыздардың торайғыр-қыпшақ тайпасы3. азиялық шетелдіктер мен ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  тұратын   басқахалықтармен бірге бірнеше тарихи кезеңдерді бастан кешірді. Бұл өлкені  VII-XII ... ...  мен  ...  XII-XIII  ...  ...  XIVғасырда жоңғарлар,  XIII ғасырдың орта ... Цинь ... ... ... Іле ... ...  қазақтардың  тарихы  тым  әріденбасталады. Шығыс, Батыс, Орта Азия және Қазақстан ғалымдарының  деректеріндеқазақтардың Ұлы жүз ... ...  ...  аты  көп  ...  Үйсінтайпасы жөніндегі ежелгі Қытай жазбаларында мәліметтер мен деректер  олардыңбір кездерде Іле ...  ...  ...  ...  аса  ...  тайпалықмемлекет ретінде тарих сахнасына шығып, өз тұсында едәуір  ықпалды  болғанынбаян [31, 475-480 бб.] ... өз ...  ...  ...  абақ  ...  деп  ...  бөлінеді.Ашамайлы керейлер Қазақстан жерінде қалып  қояды  да,  абақ  ...  ... бас ... Шығысқа – ертедегі ата мекеніне  қарай  қайтадан  қонысаударады.  Абақ  ...  сол  ...  ...  ...  батыр  болған.Кейіннен абақ  керейлер  іштей  12  ...  ...  Олар  ...  ...  ...  ...  Молқы,  Ителі,  Сарбас,  Көңсадақ,   Жастабан,Меркіт, Шұбарайғыр, ... ... 40-шы  ...  ...  абақ  ...  ...  ШығысТүркістанның  Алтай  өлкесінің   Қаба,   ...   ...   деп   ... ... ... бір шеті ... тауын мекендейді.  Одан  әрі  Ертісөзенінің басына дейін өр Алтайдың Күнгей бетіне келіп ... ...  ...  ...  ...  ...  ... найман рулары. Бұл жердің қазақтары XVIII  ғасырдың  орта  шеңіненбастап,  XX ғасырдың басына дейін бір жарым  ...  таяу  ...  ... ... ... болған. Сол кезде Цин  империсы  бұл  өлкегеөзінің феодалдық-хандық мемлекетінің әкімшілік жүйесін  құрады.  Ол  ...  ...   би,   ...   ...   ...   әкімшілік   сатыларыұйымдастырылады. Оларды ван (князь), гун  ...  ...  ... (аға ... ... ...  ...  (старшиналар)  депатайды. Мысалы, бір Алтай аймағында бір ван, бір гун, 4 ... 12  ...  ... ... Бұл ...  Г.Е.  ...  «Маньчжур-Қытай  империясыАлтай,  Қобда  қазақтарына  ру  ...  ...  өз  ...  ... - деп ... ...  ...  та  бұл  туралы  «Шығыс  ... ... Цинь ... ...  мен  ...  ... және отаршылдық езгісінің салдарынан сұмдық мұқтаждықта  отыр»  -деп ... ... ... ... ......  ...  –шығыс таулы аудандарын  мекендейді.  Тянь-Шаньнның  ...  жақ  ... ... ...  қазақтар.  Қазақтардың  саны  ...  ...  ...  және  ...  жағынан  «Ұйғыр  автономиялық  ауданы»   ... осы ... ... ... ... жер ... ...  3-кебөлінеді:1. Алтай аймағы  (округі) –  ...  ...  ...  рулық  жағынанхалықтың басым көпшілігі орта жүз – абақ керейлер;2. Тарбағатай – ...  ...  ...  ...  ...  орта  жүзнаймандар;3. Іле – орталығы Құлжа, рулық жағынан елдің көпшілігі ұлы жүз үйсіндер.XVIII ғ-ың ... ... ... ... жер  мәселесі  қаттышиеленісіп кеткен.  Хан,  сұлтандар  мен  ...  ...  ...  ...  етіп  алу  ...  ...  ...  жөніндегі  құқықтарын   кеңпайдаланып отырған. Патшалық  Ресейдің  жер  мәселесі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  әсер  ете  бастаған.Ертісті өрлей көшуге, ең шұрайлы, құнарлы жерлерге салынып  жатқан  ...  ... ... ... мал жаюға тыйым салынған.  Патша  үкіметінежазған   бұл   жөніндегі   шаруалардың   ...   ...   ... біріне Екатерина II-нің жазған  жауап  хатында:  «Ресейдің  қоластындағы  жұрттың  қай-қайсысы  да  ...  ...  ...   жерден   өтеалмайды., ал егер  қазақтардың  малына  беретін  шөбі  болмаса,  онда  ... ... ... ... немесе  тауарға  айырбастап  алсын,  не  болмасақысқа ... жиып ... ...  ...  ...  ақыл  да  осы»  -  депжазылған.«Өз»  феодалдарына  және  патша  ...  ...  жер   ... ... ... ... ... шаруа қазақтар өз беттерімен  жасырынтүрде Ертісті өрлей шығысқа қарап көшуді жиілете түскен, абақ  керейлер  ... ... ... ... ... ... ...  сұлтандардың  тыйымсалғанына қарамастан,  1758  жылы  Цин  империясының  әскерлері  ...  бос  ...  ...  жеріне  көше  бастаған.  Қазақтарға   ШығысТүркістанға 1758 жылы қайта оралуына  тура  келген.  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  қалаларымен  қоса,  сонау   сарыұйғырларға  (Қытайдың  Ганьсу,  Шанхай   ...   ...   ... ... ұлы жүзі дулаттарының мекендері болған. Көп уақыт  ШығысТүркістанның  солтүстігімен   және   қазіргі   Қазақстанның   ...   ... XV ... ... ... ...  ...  керейлер  қазақтыңтағы басқа ұлыстары мен  тайпалары  өзінің  ...  ...  ...  табылатынШығыс Түркістаннан жаугершіліктің салдарынан  кейде  уақытша  қоныс  аударыпкетсе, артынша қайта оралып  ... ... ... ... ...  дәл  ...  мүмкін  емес.  Қытайүкіметінің бұл елді ... ...  ... ... санағы, сол  бойыншаәлі күнге алым-салық алып отыр, жергілікті халықтың санын анықтайтын  жалғызнегіз болып табылады. Ол бойынша Алты шаһар ... саны  ... мың үй ... ... Янысар-8 мың, Яркент-32  мың,  Хотан-18  мың,Ақсу-12 мың және Тұрфан-6 мың үй болған.Халықтың негізгі ... ...  ...  ...  ...  үлкенкеңістіктерге  орналасқанымен,  халық   саны   аз.   ...   ...   ... ... қытайлықтар қала деп  атайды,  адам  саны  жағынан  аз,мысалы:1 кестеҚашқар аумағындағы ... ... ... саны|Қашқар аумағындағы Файзабад,        |2000 үй                             ...                          |                                    ...                       |1500 үй                             ...                       |500 үй                              ... аумағындағы Гумада           |200 үй                              ...                          |350 үй                              ... ...                         |500 үй                              ... бір үйде  ...  4  адам  деп  ...  ал  ... қала тұрғындарының жартысына  теңестіріледі  және  оған  27  ... ( Ақсу мен ... ... ) ...  біз  «Алты  шаһардың»барлық жергілікті халқының саның – 579 мыңды шығарамыз.  Шығыс  ...  ...  көп  ...  ...    ...  белгілі.  Олардыңішінде көпшілікті ұйғырлар құрайды. Көп уақыттар  бойынша  ұйғырлар  ... ... ... аталып келген: қашғарлық, хотанлық.  Ұйғыр  деген  атқаолар 1921 жылы ғана оралған.Барлық халық, соның ішінде Орталық  Азияны  ...  ...  ...  ... өзін ... ...  орталыққа  икемделіп,  өзінің  көп  салалышаруашылығын пайда еткен және оны үздіксіз ...  ...  ...  ... ... орталығы алуан түрлі. Бұл аймақта ежелден  мекенеткен тұрғындарының өмір ... ... ...  ...  ... рельеф, су, жер, өсімдік және жануарлар дүниесі  және  т.б.  ... өмір ... ... ... дүние Орталық Азияны  мекенеткен  автахтондық  түрік  халықтарының  қоғам  құруына  және  оны  ... ... ... ...  тигізген.  Бұл  аймақты  мекен  еткен  түрікәлемі жергілікті  ...  ...  ...  өзінің  заттайжәне рухани мәдениетін пайда етіп,  дүние  жүзі  ...  ...  ... ... [31, 475-480 бб.] ... халықтардың бірі.Өкішішке қарай, Шоқан Уәлиханов сәтті бастаған «қытайтану» ғылымы қазақдаласында әрі ... ... ... ... ... ... ... үкіметі тұсында  алғаш  рет  қазақ  елі  ...  ... ... ... Сондай-ақ «қытайтану» деген ғылым  бойынша  қазақтардыңмамандық ала бастауы да  осы  ...  ...  ...  ...  Сол  кеңестікқытайтану мектебінің түлектері тарих  ...  ...  ... ... А. ... Н. ... К.Л. ... белгілі қоғам  жәнемемлекет  қайраткерлері  М.М.  Әуезов,  Қ.К.   Тоқаев   тарих   ... ... А.Т. ... ... М. ...  ...  әр  саладажемісті еңбек етіп жүрген азаматтардың бірі. Алайда кеңестік  кезең  тұсындаҚазақстанда бұл  мамандық  ...  ...  ...  ...  ... ... негізінен өзге салаларда еңбек етуге мәжбүр болды.90-жылдардан кейінгі Қазақстан қытайтануының  жағдайына  тоқталсақ,  ... ... К.Ш. ... «Китайская дипломатия  в  Центральной  Азии(XIV-XIX в.в)», профессор  Н.  ...  ...  ...  толы  ... К.Л. ...  ...  и  ...  этнического  сепаратизма  вКитае  и  безопасность  ...  ...  Қ.   ...   ...   ... «Реформы в Казахстане и Китае»,  профессор  Н.  Мұхаметқанұлының«Қытайдағы   ...   ...   ...   ...    доцент    ... ... ... ... «Сөз ...  «Ли-Шүн  әлемі»т.б.-да ғалымдардың Қытай еліне қатысты зерттеулері  қазақстандық  қытайтануғылымының дамуына [22, 138-146 бб.] үлес ... ...  ...  ...  ...  (Н.Сванн,Г.Франке, Э.Балаш, А.Фейерверкер, Мурамацу Юдзи) жарық көрді. Қытайдың  ортағасырлар мен жаңа ... ... ... көлемді еңбектер  жазылды  (В.Франке,М.Райт, В.Парселл, т.б.). Әдебиет саласында Қытайдың ...  мен  ... ... аударылды (В.Эберхард, Р.Бертуччали, Кадзи Ватару,  т.б.).  20ғасырдың 20 — 30-жылдары кеңестік  ғалымдар  В.М.  ...  А.В.  ... ... Ю.В. Бунаков, Г.С. Кара-Мурза, т.б.  қытай  тарихын  зерттеудекөп еңбек сіңірді. Қытай тілі мен әдебиеті де  ...  тыс  ...  ... ... ... (А.И.  ...  Е.Д.  Поливанов).  Қытай  ХалықРеспубликасы құрылғаннан кейін Кеңес Одағында  қытайтанушылар  ...  ... ... ...  ...  мен  академикалық  институттар  ашылды.Қытайдың  классикалық  шығармалары  аударылды.  Философия,  ...  ... ... әдебиет, ғылым,  экономика,  т.б.  салалар  бойынша  бірқатареңбектер жарық көрді. Кеңес Одағы ыдырап, ... ...  ... ... ... ... жаңа кезеңін бастады. Ресейде бұрынғы  идеологияданарылған,  жаңа  көзқараспен  ...  ...  ...   ...   ... өз ... ... еңбектерінен алады. Ол  Қытайдың  батысаймағы — Шыңжаң өлкесіне екі рет саяхат жасап, ...  ...  ... із қалдырды. Кеңес заманында  қазақстандық  ғалымдар  А.Қадырбаев,  К.Ш.Хафизова, Ю.А. Зуев,  Н.М.  ...  ...  ...  ... қазақ халқының шығу тегі мен қалыптасуына,  ...  ...  ...    ...    ...     ...     ...     жазды.Қытайтанушылардың жаңа бір легі тарихи отанына  келген  оралмандар  ...  ...  ...  ...  Н.Мұқаметханұлы,  қытайтанушы-ғалым,  аудармашы,   ф.ғ.д.,   профессор   Д.Мәсімханұлы,   жазушы,   ... ... ... ...  ...  т.б.  ... ... әдебиеті, диаспора мәселелері бойынша  еңбектерін  жариялауда.Әл-Фараби атындағы Қазақ  ұлттық  ...  1989  ...  ...  ... ... ... ашылған. Қазір осындай  бөлімдер  бірқатар  жоғарыоқу орындарында [22, 138-146 бб.] бар.Дүкен  ...   1963   ...   20   ...   күні    ...   ХалықРеспубликасының  Шынжаң өлкесіне қарасты Текес ауданының Ақши ...  ... ... аудармашы,  шығыстанушы  ғалым.  1987  жылы  Пекиндегі  ... ... ... ...  ...  тәмәмдады.  1987-1993 жылдары Үрімжі қаласындағы  СУАР  Гуманитарлық  Ғылымдар  Академиясыныңәдебиет ... ... ...  ...  істеді.  1993  жылы  Әл-Фарабиатындағы Қазақ ұлттық университетіне арнайы оқытушылық  қызметке  шақырылды.Келісімшарт  мерзімі ... ... ... ...  ...  ...  ҚазҰУШығыстану факультетінің Қиыр Шығыс елдері кафедрасында ұстаздық етті.  1999-2002 жылдары осы кафедраға басшылық жасады. 2002 жылы  ...  ...  ...  ...   ...  кафедрасына  доценттік   қызметкешақырылды. 2003-2005 және 2007-2009 жылдар аралығында  аталған  оқу  орнындаШығыстану кафедрасының ... ... ... ... атқарды. Қазір  осыоқу  орнында  шығыстану  кафедрасының   ...   1999   жылы   ... ... ... қазақтары поэзиясындағы ұлт-азаттық  идея(ХХ  ғасырдың  20-50  жылдары)»  деген  ...  ...   ... 2000 ... «әдебиеттану»  мамандығы  бойынша  (ЖАК)  доцент.  2008жылы академик Р.Нұрғалидың кеңесшілігімен  «Қазақ  және  қытай  ... ... мен ... ... және Лу Шүн  ...  ...  ...  "10.01.07-  салыстырмалы  әдебиеттану"  мамандығы  бойыншадокторлық диссертация қорғады. 2003 жылы  Елбасы  жарлығымен  ҚР  ... ... ... ...  ...  тағайындалды.  2004  жылдан  Астанақаласындағы  Оралмандардың  ...   ...   ...   ...  Төрт  ...  әкесі.  Жолдасы  Айнұр  Әбиденқызы  да  Л.Н.Гумилеватындағы  ЕҰУ  ...  ...  ...  тілі  мен  ...  ... ... тілі,  қытай,  орыс,  өзбек,  ұйғыр  тілдерін  біледі.  Түрік,ағылшын тілдерінде сөздікпен жұмыс ...  ...  ...  ...  ...   ... ...  Қазақ-қытай мәдени-рухани  қарым-қатынастарының  тарихы;Қытай әдебиеті тарихының мәселелері;Алғашқы ... ... ...  ...  ...  ...  ...  саяхат»  (1991),  «Семсер  суы»  (1998),  ...  ... буы» (2007), ...  ...  (2008)  атты  жыр  ...  ... (2000), «Сарап» (2001), «Сөз — желкен» (2005), «М.Әуезов және  ЛуШүн»(2007), «Қазақ және қытай әдебиеттері: ұлттық дәстүр мен жаңашылдық»  ... ... ... ... ... ... ... «Жер шарының  қызылбелдеуі» (1992)  атты  романды,  «Машина  адам  Л.М.»  (1989)  деп  ...  ...  ...  ...  өткен  тарихи   қайраткерлер»(1992) атты мақалалар жинағын, қытайдың классик жазушысы  ЛуШүннің  «Повестьжәне ... (2009), ...  көп  ...  ...  ... және әлем ... ... тәржімалады.  «Шипагерлік  Баян»  аттымедициналық алып  ...  төте  ...  ...  ...  ...  ...  (1996).  ...  Мәсімханұлының  ғылыми-зерттеу,  аударма,поэзиялық  шығармаларынан  тыс,  ...  ...  ...  ...   «Біздіңнояндар», «Мао өлген күн», «Мұқаман ... ... ...  ... Ол ...  ...  ...  «Қытай  филологиясына  кіріспе»(2004), «Қытай тілі фонетикасының негіздері» (2001), «Лу Шүн ...  ... ... дәрістері» (2011) секілді  оқу  қүралдарының  авторы.  ҚХР  ... ... ... ... ...  ...  ҚХР  аз  ... ғылыми қоғамының мүшесі.  2003  жылдан  ҚР  Президенті  ... ... ... 1991 жылы ... пен ... аудармадағы  елеуліеңбектері  үшін  Бүкілқытайлық  жастар  сыйлығы   берілді.   ҚР   ...  ...  ...  ...  10  жыл»   және«Қазақстанның тәуелсіздігіне 20 жыл» медалдарына ие  болды.  2010  жылы  ... оқу ... ... оқытушысы" [22, 138-146 бб.] грантын иеленді.Жалпы айтқанда Қазақстанда қытайтану ғылымы  қалыптасу  кезеңінен  өтіп,даму  жолына  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  қолдау  көрсетілсе  деген  ұсыныс  бар.  Себебі   Қазақстан   үшінқытайтанудың маңызды жақтары  өте  көп.  ...  ...  елі  ... мәдениет ошағының бірі. Қытай -  көне  ...  ...  ... ... адамзат баласының пайдалануына үлес  қосуымен  ерекшеленеді.Сондай-ақ қытайдың бес мың ... ... ... -  ...  ...   деп   айтуға   болады.   ...   ...   ...   ... және өзге де ... ... ... жүргізу үшін  қытайтануғылымының жетістіктеріне сүйенеміз. Екіншіден, Қытай елі  –  біздің  ежелденбері іргелес ... ... Сол ... ...  ... ... құндылықтары жоғалып кетті. Бүгінде сол өшкен  тарихты  қайтажазу, мәдени  мұраларды  жаңғырту  үшін  ...  ...  мен  ... жазбаларына  сүйенуге  мәжбүрміз.  Осыған  ...  ...  ... қытай мұрағаттарында сақталған. Бес  мың  жылдық  тарихы  бар  елдеқұжаттарды сақтау ... ...  ...  ...  ...  ...  ғұн  дәуіріне  қатысты  тарихи  ...  ...  ...   ... қайтадан зерттеу керек. Қазіргі қазаққа тікелей қатысты  ... олар XVІІІ ... ...  ...  ...  ...  Яғни,  Шинпатшалығы жоңғар-қалмақтарды жою  мақсатында  қазақ  даласының  шетіне  тұяқіліктірген  соң  ...  ...  ...  ...  қазақ   даласынаелшілер жіберген. Осы кезден бастап Төле би, Абылай хан,  ...  ...  хан,  Әділ  ...  ...  ...  және  ...  Шин  ... патшаларына ресми хаттар жазған.  Әртүрлі  мазмұнда  жазылғанбұл  хаттардың  саны  қазір  100-ден  ...  ...  ...  отыр.  Бұлхатнамалар қазақ елінің мемлекеттік тарихы  үшін  аса  ...  ...  ...  ...  бір  пара  ...  қазақ-қытай  сауда  қарым-қатынастары  туралы,  Абылай   хан,   Әбілмәмбет,   Қабанбай   ...   ... осы екі ... ... ... ... ...  рөлдері  көріністапқан. Бұнда Шин патшалығының  сауда-саттықта  ұстанған  баға  саясаты  ... ... ... ... ...  қалдырылған.  Соныменқатар қазақ-қырғыз, қазақ-қоқан, қазақ-ойрат,  қазақ-орыс  қарым-қатынастарытуралы да аса құнды ... ... ... ...  ...  ...  мұрағаттақазақ-мәнжүр дипломатиялық байланыстары туралы құжаттар, қазақ халқының  жансаны туралы да мәліметтік ... ...  ...  Мұның  бәрі  екіжақтыбайланыстың жандануының нәтижесі болатынды. Алайда  сол  мұрағаттардың  бәрішыңдық деп айту ... ... ... ол ... ... де  ...  ... мен тарихшылары субъективті пікірде  қарап  жазған.  ...  ... ... ...  ...  алу  үшін  ...  ғылымын  дамытуқажет.  Үшіншіден,  ҚХР  бүгінде  ғылым-техникасы,  мәдениеті,  экономикасы,қорғаныс істері т.б. ...  ...  ...  жетекші  державалардың  бірі.Қытай елінің тәжірибесіне әлемнің көптеген ... ...  ... ... секілді жас  мемлекеттің  бұл  елден  алар  үлгісі,  алмасартәжірибесі көп. Төртіншіден, Қытай елі – ... ... өз орны  ... ...  алып  ...  Қазақстан  мен  Қытайды  1700  шақырымдықшекара сызығы ғана ... ... ... ...  ... ...  ...  Германия,  Англия,  Франция,  Канада,  Австралия,  Үндістан   т.б.маңызды деп  түсінеді.  Ал  АҚШ  ...  ...  ...  ... ... Г.Р. ... «Қытайтану бүгінгі  адамзат  тап  болыпотырған ең өзекті рухани және әлеуметтік мәселе. Сондай-ақ  бұл  ...  ... ... ... ... - дейді. Ал әлемнің ірі мемлекеттері  арасындажас Қазақстанның ...  ...  екі  ел  ...  ...  ... ... қалу, оны одан сайын нығайту үшін  жан-жақты  зерттеудіңмаңызы ерекше.Әлемдегі елдердің Қытаймен қарым-қатынастың өзіндік сыры, талабы  бірдейемес, әрі бұл ... ... ... сайын күрделене түсуде.  Ал  біздің  елімізүшін бұл мәселе күрделі болып табылады. Атап айтсақ,  мыңдаған  ...  ...  ...  ...  ...  пен  ...   сенімнің   шекарасынаайналдыру; Қазақстан мен түркі дүниесі арасындағы  қарым-қатынас  және  оныңқытайға  әсері;  ...  орта  ...  ...   ...   ... ... ... әлеміне ұстап отырған  позициясы;  Қазақстан-АҚШ,Қазақстан-Ресей қарым-қатынастары және оған  қытайдың  ...  ...  ...  ...  ...  ...  Қытайдың  ішкі  діни   ... ... т.б. – да ...  ...  ірі  мәселелерді  түсіну  үшінғылыми сараптама қажет. Қытай ұлтшылдары  тынбай  көтеріп  жүрген  жер  ... ... ... жолмен, демографиялық ықпалмен жаулап  алу  ...  ...  ...  және  ...   елдермен   қарым-қатынасы;Қазақстанда өмір сүріп  отырған  ұйғыр  диаспорасының  ШҰАР-ды  азат  еткісікелуі; ... ... ... қаптап кетуін  болдырмау  мәселесі;Ақтөбе мұңайын батыс қытай арқылы Тынық мұхит аймағына шығару мәселесі; ШЫҰ-дағы ... ... ... асуы т.б. ... туындап жататын  саналуан  жағдайлар  мен  мәселелерді  шешіп,  қадағалап  отыруға  ... ел ... мен ... ... әсер ететін  мәселені  шешуде  еңбасты сүйенеріміз – ғылым, соның  ішінде  ...  ...  Яғни  біз  ......  елімен  арада  болатын  барлық  мәселеде,  қарым-қатынастаөзіміздің және ... ... ... ...  Олай  ...  ... халқын, тарихын, менталитетін, саясаты мен  дипломатиясын  ...  ... ... ... дұрыс шеше алмаймыз. Бізге қытайды тану қажет,  ... ... ...  ...  ...  ...  қытайтану  ғылымындамыту [22, 138-146 бб.] керекпіз.Отандық ... ... зор ... қосып келе жатқан  акдемик  Р.Б.Сүлейменов  атындағы   Шығыстану   институты   болып   ...   ... ... институт көрнекті қазақ тарихшысы Р.Б. Сүлейменов  атыменаталады. Р.Б. Сүлейменов артына мол  ғылыми  мұра  қалдырумен  бірге  ... ... да  ...  ...  қол  ...  ...  Оныңбасшылығымен  30-дан  астам  ...  ...   және   ...   ... қызмет ұғымының  мазмұнына  ғылым  мекемесіндегімаманның басшылық функцияларды ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  алатын  құқығының  болуын  жатқызамыз.  Міне,   осытұрғыдан келгенде, басқару мектебінің кейбір басқыштарын Рамазан  ... ... ... Университтегі комсомол комитетіне мүше ретінде  жастарісін басқаруға араласты.  Тарих,  ...  және  ...  ... ... қызметкер,  аға  ғылыми  қызметкер  болып  ...  де  ...  ...  тыс  ...  ...  ...  КСР  ҒА  ... Кеңесі құрылғанда (1968), Р. Сүлейменов оның  белсенді  ...  ...  бірі  бола  ...  ...  ...  ...  партбюромүшесі  міндеттерін  атқарды.  «Білім»  қоғамының  жұмысына   жақын   ... ... ... жұмысына жетекшілік жасады.Дегенмен Рамазан Бимашұлының  нағыз  ғылыми-ұйымдастырушылық  ... ... 1974 ... сәйкес  келеді.  Осы  жолы  ол  кісі  Ш.  ... ...  ...  және  ...  ...  құрамында  ашылғанкеңестік Қазақстан мәдениеті тарихы бөліміне меңгерушілікке сайланды.1968  жылы  16  ...  ...  ...  ...  ...   ... шығып, Ш. Уәлиханов атындағы тарих, археология және  этнографияинституты құрамындағы Қазақстандағы  ...  ...  ...  ... ...  жарияланды.  Конкурстың  мерзімі  бітуге  төрт  күнқалғанда институт директоры А. ... ... Р.  ...  ... хабарландыруда аталған  бөлім  меңгерушілігіне  сайлауға  қатысатынынбілдіреді. Конкурсқа қатысуға  берілген  мінездемеге  ...  ...  Г.Ф.  ...  ...  ...  Н.  ...   ...  төрағасы  В.В.  Востров  қол  қояды.  Мінездемеде   Р.   Сүлейменовқаламынан 60-қа жуық ... және ...  ...  туғаны,  одақтықжәне  республикалық  бірнеше  ғылыми  ...  ...  ...  ... ... айтылған.Қазақ КСР Ғылым академиясының Ш. Уәлиханов  атындағы  тарих,  археологияжәне этнография ... ...  ...  ...  бөлімін  құру,рухани-мәдени  өзгерістер  тағылымы  мен  ...  ...   ... ... ...  ...  күн  ...  қоя  бастады.  Бұлидеяның негізгі бастаушысы, инициаторы ... ...  ...  ... тарих ғылымдарының докторы Рамазан Бимаш Сүлейменов еді.  Ол  жылдарыинститут құрамында  жаңа ... ашу ... ... 1-2  ...  штат  ... оңай еместін. Дегенмен Р. Сүлейменовтей тұлғалы  зерттеуші  өсіп  шыққансоң  арнайы  бөлім  ұйымдастырмай  отыра  ...  өзі  ...   ... ... ... мәселе шешілді.Қазақ  КСР  Ғылым  академиясы  Президиумының  1974  ...  28  ...  Ш.  ...  ...   тарих,   археоогия   және   ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...  рұқсат  берілді.   Бөлімге   ...   ...   ... ... болып белгіленеді:- мәдени революцияның әр түрлі кезеңдерін, ... табы мен  ...  ...  ...   ...   бейнесін,   кеңестік   интеллигенциянықалыптастырудың тарихы тәжірибесін зерттеу;-  ...  мен  ...  ...   халықтарының   ұлтаралық   ...  ...  ...  ...  халықтарының  рухани   қауымдастығықалыптасуының үрдісін зерттеу және талдап-қорыту;- Кеңестік  дәуірдегі  Қазақстан  халықтарының  мәдени  ...  ... ... ... ... ... ... мәдениет тарихын зерттеуді тереңдету әрі барлық үйлестірушілік істердіалға бастыру;- осы саладағы ... ... ... ... ... ... даярлау.1974 жылы  11  қыркүйекте  ...  ...  ...  ...  ашылғанкеңестік  Қазақстан  мәдениетінің  тарихы  бөліміне  ...   ...  ...  Ш.  ...   ...   ...   ...   жәнеэтнография  институтының  1974  жылғы  5   қарашада   өткен   Ғылыми   ... ... ... ... ...  ...  салынды.  КеңестікҚазақстан  мәдениеті  тарихы   ...   ...   ...   ... кандидатурасын  қолдап  Ғылыми  Кеңестің  18  ...  ...  ...  Көп  ұзамай  Қазақ  КСР  ...   ...   ... ... ... ... тарихы»  бөлімінің  меңгерушісіболып тарих ғылымдарының докторы Рамазан Бимашұлы ... ... ...  алғашқы  күннен  республикада  жүзеге  ... ... ... ... жеткен  жетістіктері  мен  жібергенкемшіліктерінің барысын баяндайтын баспасөз материалдары мен  ... ... ... саралап, ғылыми дәйектеп  көпшілік  қауымғажеткізуге көңіл бөлді. Бөлімге институттың ғылыми-зерттеу  жоспарына  сәйкесмәдениет мәселелерін ... ... ... ...  ...  ...  ...  Х.И.  Бисенов,  тарихшылар   Ш.   Біткенбаева,   Ж.Қожасбаев, Ш. ... [29, 13-14 бб.] ... ... алғашқы жылдары – бес томдық «Қазақ КСР тарихы. Ертезаманнан бүгінгі күнге  дейін»  академиялық  басылымының  ...  ... ... жазды. «Қазақстан» жұмысшыларының мәдениеті мен  тұрмысы(Алматы  қаласы  өнеркәсіптерінің  мысалында)»  деген  тақырып   ...  ...  ...  Р.Б.   ...   жетекшілік   жасады,   ... ... бірі  ...  ...  аға  ғылыми  қызметкеріХ.А. Қауанова еді.Р.Б. Сүлейменов пен Х.И.  Бисенов  «Қазақ  ССР  тарихы»  бес  ... бірі ... ... ... ...  бірінші  бөлімнің  I,VII-тараулары және екінші бөлімнің V-тарауы  Рамазан  Бимашұлының  ...  Ол  ...  ...  ...  мүше  ...  кірді.  Одақтасреспубликалардағы ғылыми өмірден де  тыс  қалмады.  «Социализм  ... Азия  мен  ...  ...  мәдени  дамуының  тәжірибесі»  аттыұжымдық монографияның жазылуына мәдниет  тарихы  бөлімінен  Р.Б.  ... Х.И. ... ... Бұл еңбек Душанбе қаласынан шықпақ еді.70-жылдардың ортасынан  ...  ...  ...  ...  ...  ...  атты  жаңа  ...   жұмыс   істей   бастады.Тақырыпты ... ... ...  ...  ...  жазылған  кітап,брошюра, мақалаларды жинап, ой елегінен өткізіп, тарихнамалық  сарапқа  салуміндеті тұрды. Сондықтан бөлім ... XX ...  ...  ...  ...  барлық  баспасөз   материалдарын   қарап,   библиографияқұрастырды,  ...  ...  ...  асыру  барысында  әйгілі  тұлғаларатқарған жұмыстар жайлы деректерді ... ... ...  ...  жұмысын  жолға  қою  мақсатымен  Р.Сүлейменов   20-30-жылдардағы мәдени үрдісті бейнелейтін  құжаттардың  ...  ... ... еске ... ... ... ... жаңа  мәдениеттіқалыптастырудың алғашқы дәуірінде білім беру ісінің ұйымдастырылуы,  ... ... ... ... ... мәселелері,  қысқасы  20-30-жылдар тарихы  ...  ...  ...  ...  ...  мақалатүрінде  көрініс  тапқанын  ескертуден  жалықпады.  Сондықтан,   ертеректегі«Бостандық туы», «Ауыл», «Жұмыскер тілі», «Еңбекші  ...  ...  ... ... т.б. газет-журналдардағы  материалдар  мәдениет  құрылысыныңтарихынан  қызықты  да  ...  ...  ...  ...   бұл   ...   араб  ...  ...  полиграфиялық  сапасының  төмендігі,кейбір нөмірлернінің жоғалып кетуі көп  қиындықтар  ...  ...  ...  ...  ...  ...  материалдарымен  қатар   орыстілінде ... ...  ...  ...  ...  ...  хозяйствоКазахстана», т.б. газет-журналдар қаралды.  Бөлім  қызметкерлернің  қажымай,ұзақ еңбектенуі нәтижесінде Қзақстандағы Қазан ...  ...  ...  мәселелерінен  мәліметтер   беретін   ...   ...  ...  ...  мен   ...   ...   жинақталды.Жиналған  дүниені  қорыту,  ғылыми  қолжазбаны  даярлау   ...   ... өз ... ... Әрине бұл бүгінгі күн биігінен  қарасақ,  оңтайлытабылған шешім емес еді. Өйткені бөлімде басқа да ... ... жылы Р.Б. ... ... ... революцияның тарихнамасы(1917-1978жж.)  деген  зерттеу  еңбегін  жазып   ...   ...   ... ... қолжазбаға тарих ғылымдарының докторы М.Х.  Асылбеков  пентарих  ...  ...  ...   ...   ...   сын-пікірлерін білдірді.70-жылдардың аяғына дейінгі Қазақстанда шығыстану мәселелерін зерттейтінарнайы бөлім не сектор болған жоқ. Мәселен, 1977 жылы Ш. ...  ... ...  және  ...  ...  мынадай  бөлімдер  жұмысістеп  тұрды:  Қазақстанның  көне  және   орта   ғасырлық   ...   ... ... Қазақстан  тарихы  бөлімі,  коммунистік  құрылыс  тарихыбөлімі; Ұлы  Отан  соғысы  дәуіріндегі  ...  ...  ...  ... мәдениетінің тарихы бөлімі, археология бөлімі; этнография бөлімі.Кезіндегі   шығыстанулық   зерттеулер   жүргізуді   тәп-тәуір   ...  ...  бұл  ...  ...  ахуал  еді.   Қазақстандашығыстанулық зерттеулер ерте орта  ғасырларда  басталғанын  ...  ... 1946 жылы ... КСР ... құрамында шығыстану  секторы  жұмыс  ...  ...  ...  С.Е.  Малов  тәрізді  түріктанушылар  қазақәріптестерімен байланысын үзбеген еді. 1949 жылы Қазақ  Ғылым  ...  ...  ...  ...  ...  ...  кейін   олшығыстану секторы  ...  ...  ...  ...  В.Я.  Басин,  Ю.Г.Баранова, Ю.А. Зуев,  Н.Н.  Мингулов,  К.А.  Пищулина,  С.К.  ...  ... В.П. ... А.Г. ... т.б. ... араб, парсы, қытай,  орыс,түрік  тілдеріндегі   деректерді   жинақтап   ...   ...   ... ... мүлде  бәсендеді.  Осы  олқылықтың  орнын  толтыруғабағытталған шаралар 70-жылдар аяғында қолға алынды.  Жаңа  бағыттың  ... ... ... ... қалыптасуына  жауапкершілікР.Б. Сүлейменовке жүктелді.2.2 «Мәдени мұра» ... ... ... ... ... қытайдеректерінің аударылуыТәуелсіздік  Отан  тарихының  өзекті  мәселелерін  ашық  түрде  ... ... ... отыр. Мұрағат  қорларында  сақталған  тарихимен мәдени мұраларды еркін түрде пайдалануға қол жеткізу  ұлы  бастамалардыңалғашқы ... Жер мен ел ... ... ...  тани  ...  ... еркін қызмет ету  аса  маңызды.  Осы  орайда,  ...  ... ... ... іске қосу, ірі жобалардың бірі болды.Ең алдымен, «Мәдени мұра» бағдарламасы ашылмаған, жазылмай қалып  жүргенкөптеген ғылымға үлес қосарлық ... ... ... ...  ... етті.«Мәдени мұра» бағдарламасы біздің елде  тұратын  басқа  ұлт  өкілдерініңқазақтың мәдени-рухани ...  ...  ...  елді  біріктірді,ұлтаралық бірліктің мазмұнын күшейтті. Бағдарламаны жүзеге  асыру  барысындабіздің  тарихымызға  қатысы   бар   ...   ...   ...  ...   ...   халықаралық   сипат   алды.   Жастардыңдүниетанымын, санасын оятып, жас ұрпаққа ... ете ...  ...  ...  мен  ...  ...   ... шығыс өркениеттерімен тығыз қарым  -  қатынас  жасау  нәтижесіндедамыды.  Еліміздің  ...  ...  ...  ...  ...  ...   қытай,моңғолдың ежелгі және ортағасырлық жазба ескерткіштері құнды деректер  болыптабылады.  Осы  ескерткіштерді  аудару  ісін  ...   ...   ... ...  бағдарламасы  негізінде  деректер  қорының  жарық  көрген«Қазақстан тарихы парсы  деректерінде»  (5  том),  ...  ...  ... (5 том),  ...  тарихы  монғол  деректерінде»  (3  том),«Қазақстан тарихы  араб  ...  (3  том),  ...  ...  қытайдеректерінде» (5 том) [25, 141-142 бб.] сериялары аударылды.Аталмыш  еңбектердің  ...  Р.Б.  ...  ...  ...  ...  зор.   Атап   ...   «Мәдени   мұра»   ... ... ... М.Қ. ... Ә.Қ.  ...  Д.Е.Медерова, Б. Еженханұлы, Ж. Ошан, С. Сұңғатай, Б.Е. ...  және  т.б.  ... ... ... ... ... деректердің жобасын жүзеге асырды.Қазіргі  уақытта  Шығыстың  әр  түрлі  мемлекеттерінде  жазылған  тарихидеректерді жинау және ана ...  ...  ...  бұл  ... талдау жөніндегі жұмыс ерекше маңызды болып отыр. Соның  ішінде  ... ... ... Отандық  тарихымыздың  ежелгі  және  орта  ғасырлардағытарихы  жөнінде   көп   мағлұмат   ...   ...   ...   ...  ...  және  ғылым  министрлігінің  Р.Б.  Сүлейменов  атындағыШығыстану институты «Мәдени  ...  ...  ...  ...  ...  қытай  деректерінде»  жобасын  жүзеге  асыруды   ұсынғанболатын. ... ... ... ... ... том: ... тарихы туралы Қытай  деректемелері.  Саяхатнамалар  ...... ... ...  ІІ  том:  ...  тарихытуралы Қытай деректемелері. Тарихи – мәдени жәдігерлер; ІІІ  том:  Қазақстантарихы туралы Қытай деректемелері. Әулеттік ... ...  ...  ...  ...  ...  ...   Қытай   деректемелері.   Әулеттік   ... ... V том: ...  ...  ...  ...  деректемелері.Цин патшалық дәуірінің мұрағат құжаттары.Қазақстан тарихына қатысты қытай деректемелері мен ... ... ... ...  ...  ...  ...  жүргізілді.Негізгі  жұмыс  Қытайдың  Пекин  қаласындағы  Бірінші   тарихи   мұрағатындаатқарылды. ... ... ... тарихына қатысы бар қытай  тіліндегі500-ден астам, шағатай тіліндегі ... ... ... тіліндегі  40-тан  аса,сондай–ақ маньчжур тіліндегі 3000- нан астам  мұрағаттық  құжаттар  табылды.Қытайдың Бірінші ... ... бұл ... ... ... ...  ... империсының 1741–1828 жылдардағы қарым–қатынасының тарихын қамтиды.  Бұл–  қазақ  хандары  мен  сұлтандары  –  ...  ...  ...   ... ... Болат ханның, Әділ сұлтанның, Бопының және  басқалардыңЦин  империясының  ...  ...  ...  Іле   мен   Тарбағатайгубернаторы Әмбанға ресми хаттары;  ...  ...  ...... қарым–қатынастары туралы, қазақ –  қырғыз,  қазақ  –  ...  ...  ... қазақ – ресей қарым–қатынастары туралы құжаттар. Сондай–ақ,  қазақ  –маньчжур дипломатиялық байланыстары ... ... .........  шенеуніктері  арасында  жазылған  хаттар  келтірілген.  ... ... ... саны туралы, 1758  жылы  маньчжур  тілінде  жазылғанмәлімет бар. Орта жүз ... ...  ...   ...  ... ... ... батырлары мен билері туралы мәліметтер сақталған. ҚХР-ның солтүстік, солтүстік–батыс провинциялары  мен  мұражайларында  Қазақстантарихы мен мәдениетіне қатысты археологиялық және  ...  ...   ...   ...   мен   ...   жасалды.   Қытайдеректемелерінің болашақ басылымдары  томдарының  бірі  Қазақстанның  тарихымен мәдениетіне байланысты әлі  ...  ...  ... ...  ...  ...  ...  деп  аталатын  түрлі  түстіминиатюралардың фрагменттері табылды, оларда қазақ  билеушілері  Абылай  ... ... ... 1750 ... ...  ...  және  ...  жібек»сауда байланыстарын орнату  мақсатында  жіберілген  қазақ  елшісі  зайыбыменбейнеленген.  ...  ...  және   ...   ...   жолдарыныңболмағанына қарамастан, Қазақ мемлекеті мен Қытайдың арасында тығыз қарым  ... ... атап ... маңызды. Қазақ хандары  мен  сұлтандарының  біркездері Қытайға жазғандарының бәрі оларда [25, 141-142 бб.]  ...   ...   ...   ...   ...   материалдар   қытайдеректемелері мен еңбектері Қазақстан тарихын ...  ...  ... мамандар мен көпшілік оқырман қауымның игілігіне айналды.Нақты  деректерге  негізделген  Шығыстың  ...  ...   ... ... ... ...  ...  келтіруге  жаңа  ғылыми  бағытберіп,  Қазақстандық  ұлттық  ...  ...  мен  ...  ... ... ... тигізеді.Үлкен аймақта болған және болып жатқан күрделі  тарихи  үрдістер  ежелгіжәне қазіргі таңдағы халықтардың  ...  ...  ...  ...  Осы  ...  ...  шешу   үшін   ғылыми   айналымғаархеологиялық,  ...   ...   және   т.б.   жаңа   ... ... ... енгізу маңызды. Сондай–ақ шығыс тілдеріндегі  жазбадеректерін және  мұрағат  материалдарын  толық  зерттеу  үлкен  ғылыми  ... ... ие. ... тарихы мен мәдениетін, көршілес  халықтарменқарым–қатынасын зерттеу тұтас деректік ...  ...  де  ...  міндетболып табылады.«Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы ұлттық  сана–сезімнің  ... ... ... ... ...  ...  Қазақтардың  өз  тарихынажәне мәдениетіне қызығушылықтарын ... ... ... ...  мемлекеттікбағдарлама бойынша өте қомақты нәтижелерге қол жеткізілді,  ол  ...  ... ... ... ... ... ... ие [25, 141-142 бб.] болды.Бүгінде әлем Шығыс өркениетін  мойындай  бастады.  Ал  Шығыс  әлеміндегіқазақ  халқының  алар  орны   ...   ...   ...   жаңа   ...  өзін-өзі  тануында  шығыстанудың  маңызы  орасан  зор.  Осыорайда  Қазақ  мемлекеттілігіне  ...  тың   ...   ...   ... енгізуде тер  төгіп  жүрген  Р.Б.  Сүлейменов  атындағы  ... ... ... ... ...  ...  ... Меруерт Әбусейітованы үлесі зор.Р.Б. Сүлейменов атындағы Шығыстану институты «Мәдени мұра»  бағдарламасыбойынша көптеген  материалдар  жинады.  ...  ...  ... ... 20 ... ... Оның бес томы  парсы,  5  томы  ...  ... ... 5 томы қытай және 3 томы моңғол дереккөздеріне  арналған.  Парсыжәне  араб  дереккөздері  орыс  ...  ал  ...  ...   қазақ   тілінеаударылды. 20 томдық еңбектен тыс қазақстандық шығыстану  зерттеулерінің  30томдығы жарық көрді. Бұл  ...  ...  бен  ТМД  ...  әлем  бойыншасұранысқа ие. Сонымен қатар, ағылшынша, французша, немісше, орысша,  қазақша5 ... ...  ...  ...  ...  ...  ...  1000  дана.Журналда тек қазақстандық  қана  емес,  шетелдік  ғалымдардың  да  ... ... ... ...  археографиялық  экспедициялар  да  жазба  ескерткіштерді,артефактарды  табуда  өте  нәтижелі  ...  ...  ...  Түркия,Моңғолия, Ресей, Швейцариядан жазба дереккөздер мен мұрағат  құжаттары  ғанаемес, сондай-ақ  өте  қызғылықты  ...  алып  ...  ...  Аудармажұмыстары әлі де жалғасуда. Жинаған материалдарды бүгінде  ғылыми  айналымғаенгізіп  жатыр.  Осы  ...  2005  жылы  ...  ...  ... тапсырмасымен бастау алған «Цинь империясы  кезеңіндегі  қазақ-қытай қарым-қатынасының тарихы жөніндегі құжаттар  ...  ...  ... ... атап  ...  жөн.  Жоба  бойынша  негізінен  манчжур  ... ... ... ... ... жуық құжат жинақталды.  Бұған  қосатүрлі  конференциялар  ұйымдастырылып  келеді.  Сондай-ақ  отандық  ... де ... ... оқып жүр. ...  ...  ...  жәнеруханият» атты кафедрасы жұмыс істейді. Мәдениет пен конфессияаралық  диалогҚазақстан үшін ғана емес, күллі әлем бойынша зор маңызға ие  ...  ...  ...  ...  ...  ...  көптеген  елдерменбайланысын ашып көрсете алады. Халықтардың өзара қарым-қатынасын  [26,  141-142 бб.]  ... ... ... ... ... ... ... Ресейде, Өзбекстандақарқынды дамыса, бүгінде қазақстандық шығыстану алдыңғы  шепке  ...  ...    ...    өзі    ...    Олар    ...     ТМДшығыстанушыларының ассоцияциясын құруды ұсынып отыр.  Институттың  шығыстанусаласындағы еңбегінің жемістілігін осыдан-ақ анық білуге болады.Институтта қытайтанушы, ... ... ... ... Сұңғатай,  НұрланКенжеахметті, Жанымхан Ошан  сынды  білікті  мамандар  тобы  ...  ... ... ... ... ойрат, шағатай тілдерінде  оқи  алады.Соның ішінде манчжур тілі – өте көне тіл.  Оны  оқи  ...  ...  ... ...  ...  Институт  қазақтың,  Қазақ  мемлекеттігінің  ... ... ... жатыр. Институтта тарихшы,  этнограф,  филолог,  тілбілгірлері бар. Сондықтан кез келген құжатты кешенді түрде зерттейді.Қазақ-қытай  жобасы  2005  ...  ...  ...  ...   ... ... тығыз саяси-дипломатиялық,  тарихи-мәдени  қарым-қатынастаболған. Ал бұл жайындағы таптырмайтын аса құнды  қаншама  құжаттар  ҚытайдыңБірінші ... ... ... ... ... 3 том жарық  көріп  үлгерді.Институттан шыққан ... ...  ...  өте  көп.  ...  түкпір-түкпірінен хабарласады. Енді төртінші, бесінші томдар ...  ...  ...  ...  бұл  ...  ...   аударылуда.   Бүгінде   ...  ...  томы  ...  ...  ...  орай  3000  дана  ... ауылдарға жетпей жатыр.2009 жылдың бюджетінде  жобаға  қаржының  бөлінбеуі  институт  жұмысынақолбайлау болып отыр. Бұл –  ...  ...  ...  ...  тапқанмәліметтерді дер кезінде  қолға  ...  ...  ...  ...  ... ... және  ақпарат  министрлігі  жұмысты  2010  жылғы  бюджеттенқамтамасыз етеміз дейді. Ал уақыт  өтіп  ...  ...  әлі  2  том  ...  ...  ...  ...  керек.  Сондықтан  бұл  жұмысқа  кемдегенде 3 жыл  ...  ...  бар,  ...  ...  ...  бар.Бүгінде  жастар  ғылымға  келмейді.  Еңбекақы  төмен,   жағдай   жасалмаған.Көпшілігі бизнесті, ... жеке  ...  ...  ... бай, еш ... ұқсамайтын  ерекеше  тарих.  Біздің  ...  ... ... ...  ...  сөз  ...  ... тарих. Мұрағат материалдарын өзгелерге тайға таңба басқандай  ... ... ... болар еді. Жоғарыда атап өткен, институт  шеңберіндежүзеге асқан, ...  мен  ...  ...  ...  арасындағы  жобалар«Мәдени мұра» бағдарламсының аясына  кіреді.  Сонымен  қатар,  жақында  АнриМозердің екі томдығы ... ...  ...  ...  ...  ...  ... болса  да  мәлімет  бар  миниатюраларды  ...  ...  ... ... ... атты басылымды дайындап жатыр.Қытай мұрағаттарынан табылған дереккөздер 1742 жылдан басталады. Одан ... ...  бар.  Иран  ...  XVI  ...  ...  Иранбилеушілері мен қазақтар арасындағы алғашқы қақтығыстар  жайындағы  құжаттартабылды. Парсы тіліндегі дереккөздер  өте  көп.  ...  ...  ... ... Аббаси» және «Ахсан ат-тауарих»  қолжазбаларын  айталық.Әсіресе,  екіншісінде  1548  ...  ...  ...  хан  ...   ... ең ... хабарлама кездеседі. Сондықтан институт бұлардың  бәрінжинап, жүйелеп, бай тарихымызды түгендеуді қажет санап  отыр.  ...  ... ... ... ... жоқ, ... енді  ...  бойлайтынкез келді. Келешекте археологтар,  этнографтар,  тарихшылар,  деректанушыларбірлесіп жұмыс істейтін болуын жоспарлап отыр. ...  сан  ...  ... ... ... талдауды қажетсінетін қызықты  деректер  өтекөп. Сондықтан,  көне  дәуірлерді,  ортағасырларды  назардан  тыс  ... ... ... ... ... түзуіміз қажет. Ал ол күн алыс емес.Қазақ хандығына  ...  ...  ...  сол  кезде  де,  ...  ... ... Қытайдың бірінші тарихи мұрағатында Абылай хан,  Әбілпейізсұлтан сынды қазақ хандарының хаттары өте көп  сақталған.  Бадр  ...  ... ... ... ... ... қазақтар жайында деректер  жиікездеседі. Одан XVI ғасырға қатысты  ...  ...  ...  ...  ... дипломатиясы жайында  да  мәліметтер  бар.  Біз  ...  ... ... ... ... ... дереккөздері деп  жіктейміз.  Бұлардыңбәрінде  қазақ  хандарының  көрші  ...  ...   ...   ...  ...  ...   сауда-саттық   жайында.   Мысалы,   қытайдереккөздерінде  ...  ...  Цинь  ...  ...  ...   ... дәрілер бар, менің басым, асқазаным ауырады.  Мүмкін  болса,  маған,менің  ...  осы  ...  ...  деп   жазған   хатытабылды.  ...  ...  да  ...  ...  көп  ...  Ондақазақтарда қанша жүз, қанша  тайпа,  ру  ...  ...  ... мен ... ... ... ... қоғамы өте бай. Оларда үйір-үйір жылқы, отар-отар ... ... ... әр ...  10  мың  бастанкеледі» делінген. Байқасақ, Қазақ хандары тек  шағатай  тілінде  ғана  ... ... ... ... де сөйлеген.Көп жылдар бойы кеңестік ғылым қазақтарда жазу,  ...  ... ... ... ... ... отырып, біз бәріне де дау  айтааламыз. Қазақтың хан-сұлтандары Цинь ... ... ...  ... берген, басқа да шет тілдерін меңгерген. Осы орайда  тағы  бір  мәселетуындайды. Бізге  жолданған  ...  ...  Олар  хан  ...  ... Ташкент қалаларында болуы  мүмкін.  Себебі  орда  бар  жерде  іс-қағаздарын жүргізген кеңсе болған. Хаттар ... ... ... әлде  ... ... ... ... сақталуы да мүмкін ғой.  Оларды  тапсақ,Қазақ мемлекеттілігі ... ... соны ... қол ... едік.Институт соңғы уақытта көне дәуірлерді зерттеуге  көшті.  Есік  қорғаны,жазуы  бар  күміс  тостаған,  ...  ...  жыл   ...   ... Арыс ауданынан тапқан кірпіштер,  тағысын-тағылар.  Ал  Ұлы  ... ше? ... көне ... ошағы болған. Енді  олардың  бір-біріменөзара байланысы қалай  жүзеге  асқандығын  ...  ...  ...  ... ұлттық болмысымен  ерекшеленген  қазақ  өркениетінің  тарихынанық көрсете алатын [27, 14-18 бб.] боламыз.«Мәдени   ...   ...   ...   ...   ... ...  ...  құрылған.  2003  жылы  мемлекет  БасшысыҚазақстан   халқына   Жолдауында   ...   ...   ...   ...  ...  ...  білім  қорын,  тарихи-мәдени  және   сәулетескерткіштерін қалпына келтіруді, ұлттық  әдебиет  пен  ...  ... ... ... ... жүйе ...  ... жасауды бұйырды.Бағдарламаны жүзеге асыру 2004 жылы басталған  болатын  және  екі  ... ... тағы екі ... құрылды: 2007 жылдан 2009 жылға дейін  және2009 жылдан 2011 жылға дейін.«Мәдени мұра»  ...  ...  ...  ...  ... ... рухани  және  білім  беру  істерінің  даму  саласындағынегізгі құжат,  стратигиялық  ...  жоба  ...  ...  Мұншалықты  үлкенжобаны іске асыруды ТМД елдерінің ... ... ... ... ... ...... тарихи-мәдени мұрасын зерттеу,  қалпынакелтіру  және  сақтау,   тарихи-мәдени   дәстүрлерді   қайтару,   шет   ... ... ... үгіттеу.Бағдарлама бірнеше бағыттарда жұмыс атқарады:-  ұлттық  ...  ...  ...  бар  ...  және   ... ... ... археологиялық зерттеулер;- қазақ халқының мәдени мұрасы саласындағы ғылыми жұмыстар;- ұлттық әдебиет пен ... ... ... ... бейнежәне жұмыс қатарларын құру.2004 жылдан – бағдарламаны жүзеге асыра бастаған кезден –  ...  ...  ...  78   ...   ...   ... 28-і (35%) – ... жылдары реставрацияланған.Біздің  түп-тұқияндарымыз  туралы  көптеген  мәлімет   беретін   ғылымдымыңдаған артефактылармен байытқан  26  ...  40  ...  ...  ...  ...  ...  Шілікті   мен   Берелқорғандарындағы қазбалар, «скиф-сібір  аң  ...  ...  ...  ... алтын бұйымдар әлемге әйгілі атақ алды (б.з.д. V-III ғғ.).Тәуелсіз  Қазақстан  тарихында  ...  рет  ...   ... ... ... және республикалық (218 объектов)  жәнежергілікті (11 277 объектов) маңызы бар тарих пен ...  ... 141-142 бб.] ... ... ...  ...  Жапония,  Мысыр,  Өзбекстан,  Апмения,сонымен  қатар  АҚШ  пен   Батыс   ...   ...   ... 5 ... ... ... тарихқа,  этнографияға,  Қазақстан  өнерінебайланысты архивті құжаттар, қолжазбалар мен баспа шығарылымдары алынды.Қазақстанда  тәуелсіздік  ...   ...   ...   ...   ... аясында қазақ тіліндегі толымды  гуманитарлы  білім  беру  қорықұру басталды. 537 кітап бір  жарым  миллионнан  ...  ...  ... ... ... ... ...  жаңа  энциклопедиялықсөздіктерге байланысты қайталанбас сериялар кездеседі.Орта ғасырлардағы әуендерді терең  зерттеулер  ...  оның  ...  ...  ...  Қазақтың   дәстүрлі  әндерінің  «Мәңгілік  ... 1000  күй,  1000  әні»  ...  ...  Бұл  масштабы  мен қайталанбастығы бойынша ... ... ... қазақ халық  әндерініңтүпнұсқалық орындауларын жинау, даярлау, өңдеу, реставрациялау,  ... ... ... ... зор ... аяқталған шетелдік жобалар – Дамаскідегі Сұлтан  Аз-Захир  Бейбарскесенесінің, Каирдегі Сұлтан Бейбарс  мешітінің, реставрациясы,  ... ... ... және ... ... АҚ ... ұлттық мәдениеттің маңызды тарихи  орындарымен мұралары туралы 20 деректі ... ...  ...  ...  «Қорқыт.Күй  тарихы»,  «Номадтардың  музыкалық  мұрасы»,  ...  ...  ... ... Ата ... «Тамғалы петроглифтері» және  басқалар[30, 5-6 бб.]  циклындағы деректі фильмдер.«Мәдени мұра» ... ...  ...  ...  ...  іске  ...  ...  маршруттарды  құрғанда   археологтардыңкеңестері қолданылады.Жыл сайын елімізде және шет  елдерде  тарихи-мәдени  мұрамызды  дәріптеубағытында ... 200 шара ... ... ... қазіргі Қазақстанның бүкіл  интелектуалдыпотенциалы қатысқаны көрсетеді:  әдебиет  пен  өнет,  философия,  тарих  ... тіл білу және т.б. ...  ...  ...  ... ... оқу орындары.«Мәдени мұра» бағдарламасы Қазақстан тарихындағы  ...  ... бола ... ... халқының ұлттық рухани байлығын әлемге паш етті.ҚорытындыТәуелсіздіктің алғашқы жылдарында еліміздің ...  ...  ... ... тілі мен ... ...  мен  мәдениетін  білетін,  соныңішінде ... ... тілі мен ... ... ... ... қасы  ... уақыт өте бүгінде  елімізде  қытайтанушы  мамандардың  білікті  шағыншоғыры қалыптасты. Шығыстағы алып  империямен  ...  ...  ... ... жаңа ... жас  ...  –  Қазақстан  Республикасы  менежелгі, социалистік мемлекет – Қытай Халық  Республикасы  ...  ... ... ... ... ... елін ... ұлттық  менталитетінбілу  міндетін  жүктейді.  Себебі  ...  ...  ...  ...  ... ... ... мақсатын анықтау  мемлекет  тағдырыүшін маңызды шара  болып  табылады.  Бұл  секілді  стратегиялық  ...  ... біз енді ғана мән ... жатқанда, әлемнің көптеген өркениетті  елдеріқытайтануды ертеден қолға алғандары белгіліҚорытындылап айтқанда, Қазақстанда қытайтану ғылымы қалыптасу  ... даму ... ... Кезекте аталмыш салаға мемлекеттік  деңгейде  көңілбөлініп,  қолдау  көрсетілсе  деген  ...  бар.  ...   ...   ... ... жақтары  өте  көп.  Біріншіден,  қытай  елі  ... ... ... бірі. Қытай -  көне  мәдени  ...  ... ... ... баласының пайдалануына үлес  қосуымен  ерекшеленеді.Сондай-ақ қытайдың бес мың жылдық жазба жәдігерлері -  адамзат  өркениетініңкөзі   деп   ...   ...   ...   ...   ...   мәдениетіне,этнографиясына және өзге де жақтарына ғылыми зерттеу жүргізу үшін  қытайтануғылымының жетістіктеріне сүйенеміз. Екіншіден, Қытай елі  –  ...  ... ... ... ... Сол аумалы-төкпелі заманда  ата-бабаларымыздыңтарихы, рухани құндылықтары жоғалып кетті. Бүгінде сол ...  ...  ... ...  ...  ...  үшін  ...  қазбалар  мен  көршіелдердің жазбаларына  сүйенуге  мәжбүрміз.  Осыған  байланысты  көне,  ... ... ... сақталған. Бес  мың  жылдық  тарихы  бар  елдеқұжаттарды сақтау тәртібі керемет  жолға  ...  ...  ...  ғұн  ...  ...  ...  құжаттар  жұртқа  белгілі   болғанмен,кейбірін қайтадан ... ... ... ... тікелей қатысты  құжаттарғакелсек, олар XVІІІ ғасырдың ...  ...  ...  ...  ...  ... жоңғар-қалмақтарды жою  мақсатында  қазақ  ...  ...  ...  соң  ...  ...  ...  қытайлар  қазақ   даласынаелшілер жіберген. Осы кезден бастап Төле би, Абылай хан,  Әбілпейіз  сұлтан,Болат  хан,  Әділ  ...  ...  ...  және  басқалары  Шин  патшасыныңбилеушілеріне, патшаларына ресми хаттар жазған.  Әртүрлі  мазмұнда  ...  ...  саны  ...  ...  ...  ...  анықталып  отыр.  Бұлхатнамалар қазақ елінің мемлекеттік тарихы  үшін  аса  ...  ...  ...  Ендігі  бір  пара  құжаттарда  қазақ-қытай  сауда  қарым-қатынастары  ...  ...   хан,   ...   ...   сынды   қазақкөсемдерінің осы екі жақты сауданы жүзеге асыруда ...  ...  ... ... Шин ...  сауда-саттықта  ұстанған  баға  саясаты  ... ... ... ... жазылып  қалдырылған.  Соныменқатар қазақ-қырғыз, қазақ-қоқан, қазақ-ойрат,  қазақ-орыс  қарым-қатынастарытуралы да аса ... ... ... ... ...  ...  ...  мұрағаттақазақ-мәнжүр дипломатиялық байланыстары туралы құжаттар, қазақ халқының  жансаны ... да ... ... ...  ...  Мұның  бәрі  екіжақтыбайланыстың жандануының нәтижесі болатынды. Алайда  сол  мұрағаттардың  ... деп айту ... ... Себебі ол жазбалардың өзіне де  кезіндегі  ... мен ... ... ...  қарап  жазған.  Демек  солардыңарасынан өзімізге қажетті  деректерді  алу  үшін  ...  ...  ...  ...  ҚХР  бүгінде  ғылым-техникасы,  мәдениеті,  экономикасы,қорғаныс істері т.б. ...  ...  ...  ...  ...  бірі.Қытай елінің тәжірибесіне әлемнің көптеген мемлекеттері қызығушылық  танытыпотыр. Қазақстан ... жас  ...  бұл  ...  алар  ...  ... көп. ... ... елі – әлемдік қауымдастықта өз орны  бар,Азия құрлығындағы  алып  держава.  Қазақстан  мен  ...  1700  ... ... ғана ... жатыр. Қытаймен байланысты,  АҚШ-тан бастап  Ресей,Жапония,  Германия,  Англия,  ...  ...  ...  ...   ... деп  түсінеді.  Ал  АҚШ  Гуманитарлық  Ғылым  Академиясының  бұрынғыпрезиденті, тарихшы-ғалым Г.Р. Бойд: «Қытайтану бүгінгі  ...  тап  ... ең ... ... және ... ... ...  бұл  мәселе  күнөткен сайын күрделене түспек» - ... Ал ... ірі ...  ... ... ...  ...  екі  ел  арасындағы  достық-көршілік  ... ... ... оны одан ... ... үшін  ...  ... ерекше.Әлемдегі елдердің Қытаймен қарым-қатынастың өзіндік сыры, талабы  бірдейемес, әрі бұл мәселе уақыт өткен сайын күрделене түсуде.  Ал  ...  ... бұл ... ... ... ... Атап айтсақ,  мыңдаған  шақырымдарғасозылып  жатқан  ортақ  ...  ...  пен  ...   ...   шекарасынаайналдыру; Қазақстан мен түркі дүниесі арасындағы  ...  және  ...  ...  ...  орта  ...  ...   ұстанып   отырғансаясаты; Қытайдың мұсылман әлеміне ұстап отырған  позициясы;  ... ... және оған  ...  ...  ...  ...  ...  диаспорасының  тағдыры;  Қытайдың  ішкі  діни   жәнеұлтаралық мәселелері т.б. – да толып  жатқан  ірі  ...  ...  ... сараптама қажет. Қытай ұлтшылдары  тынбай  көтеріп  жүрген  жер  ... ... ... ... ... ... ...  алу  қаупі;Қытайдың  мұсылман  әлемімен  және  түріктектес   ...   ... өмір ...  отырған  ұйғыр  диаспорасының  ШҰАР-ды  азат  еткісікелуі; Қазақстанға этникалық ... ... ...  ...  ... ... батыс қытай арқылы Тынық мұхит аймағына шығару мәселесі; ШЫҰ-дағы Қазақстан мүдделерінің жүзеге асуы т.б. күнделікті туындап ...  ...  ...  мен  ...  ...  ...  отыруға  міндеттіміз.Осындай ел болашағы мен мемлекет тағдырына әсер ететін  мәселені  шешуде  еңбасты сүйенеріміз – ... ...  ...  ...  ...  Яғни  біз  ... – Қытай  елімен  арада  болатын  барлық  мәселеде,  қарым-қатынастаөзіміздің және қытай елінің мақсат-мүдделерін ескереміз.  Олай  ...  ... ... ... менталитетін, саясаты мен  дипломатиясын  білмей  екіел арасындағы мәселелерді дұрыс шеше алмаймыз. Бізге қытайды тану қажет,  ... ... ...  пайдалана  отырып  қазақстандық  қытайтану  ғылымындамыту керекпіз.Қазақстан  тарихында  жүргізілетін  зерттеу  жұмыстарының  ...  ... ...  ...  ...  ...  аса  ...  Соныменқатар талаптарды қатаңдатуды бірінші орында тарих факультетінде оқып  жатқанстуденттерге қоюдан бастау ... ... ... ... ...  жұмыстарыоның білім алып жатқан жоғарғы оқу орнынан басталған  дұрыс.  Ал  осы  біліммагистрлік,  докторлық  ...  ...  ...  ...   ... күні, Қазақстан тарихын зерттейтін  тарихшылар  үшін  жоғары  білімінемесе ғылыми дәрежесі бар ... ... ... ... болып отыр.Қытайтану ғылымының пайда болуы, дамуы, таралуы тың тақырыптардың  бірі,сондықтан синологияның Қазақстандағы алатын орнын  ...  ...  ...  ...  ...  басты  мәселелердің   қатарында.   ...   ... ... ... ... ... ...  Сондықтан  да,осы тақырып  төңірегінде  зерттеу  жұмыстарын  жүргізу  дұрыс  ойластырылғаншара. Өткеннен сабақ алып, ... ... осы ...  ...  ... ... ... қытайтанушылардың өмірі  мен  қызметіне  тоқталып  кетпеумүмкін емес.Тақырып аясында еліміздің қытайтану ... туын  ...  ...  ... ... мен қызметі  жүйелі  түрде  баяндалды.  Қазіргі  таңдақытайтану ғылымының тарихнамалық тұрғыда зерттеу жұмыстары жоқ.  Біздің  ...  ...  ...  ...  де  осы.   ...   таңда   еліміздеқытайтанудың туын берік ұстап,  өзге  де  ...  ... ... ... ... баршылық.Ғылыми зерттеудің негізгі нәтижелері:Ғылыми: Аталмыш тақырыптың мақсатын іске асыру тұрғысынан  ...  ...  ...   ...   ...   ...   бірқорытындыларға келу,  қытайтану  саласындағы   әлі  күнге  ...  ... ... ... бір ... іске ... болып  табылады.Тәжірибелік: Зерттеу жұмысын болашақта диссератциялық жұмысқа ... ... ... ...   ...  жаңа  заман  кезеңінеенгізу, кейін оқулықтарға енгізіп, ... ... ... ... ... тізімі1 Скачков П.Е. Очерки истории  русского  китаеведения.  –  М.:  ... ... ... ... 1977. – 487 с.2 ... отечественного востоковедения до  середины  XIX  ...... ... ... ... ... 1990. – 435 с.3 ... В.Н. Советские историки о проблемах Китая.  –  М.:  «Наука».Главная редакция восточной литературы, 1970. – 406 с.4 ... ... ... ... ... ...  ... М.: «Изд. вост. лист.». Вып 1, 1963. – 240 с.5 ... Н.Я. ... ... о ... обитавших в Средней  Азий  вдревние времена: научное издание. – Алматы: «Жалын басппасы». Т.1.  –  1999.– 351 с.6 ... А.А. ... и ... в ... // ...  –  2002-№3-С.157-160.7  Игумнова  Н.Д.  ...  ......   ...   ...   ... ... – 2003.-№3.- С.22-25.8  Шутова  Е.И.  Проблема  частей  речи  в   ...   //   ... – 2003. - ... ... ... ...  Китая;  китаеведение  Англии.  –  М.;Наука, 1977.-189 с.10 Конрад Н.И. Избранные труды: синология. – М.: ... 1977. – 620 с.11 ... ... ... ... конгресса востоковедов: Москва,9-16 авг. 1960 г. - М: ... ...  ...  Т.5.:  Заседания  секций  XVI-XX.-1963.-632 с.12 Борисов О. Из историй советско-китайских ... в  50-х  ...  ... в КНРО Мао ...  –  2-е  изд.  ...  Междунар.  отношения,1982.-152 с.13 Китай: традиции и современность: ред. Делюсин Л.П.-М.: Наука,  1976.-335 с.14 Алексеев И.А. Амерканские ... об ...  и  ...  ... и ... - М.: ... 1989.-302 с.15 Современный Китай в зарубежных исследованиях:  основные  тенденций  вкитаеведений капиталистических ... /  ред.  ...  Л.С.  –  М.:  ... с.16 ... Н.  Проблемы  исследования  китайской  литературы:  научноеиздание. – М.: ... лит., 1974. – 462 с.17 ... и ... ... сб. ст. к ... со дня ... ... Алексеева. – М.: Наука, 1972. – 360 с.18 Мясников В.С. Слово о Бичурине // Вестник МГУ: Сер.13, Востооведение.– 2003.-№1.-С.60-67.19 Бичурин Н.Я. ... Азия и ... ... ... изд. – ... 2002. – 352 с.20 ... Я. ... тегі туралы // Алаш – 2011. - №3. -29-37 б.21 Советская историческая энциклопедия: Словари. Справочники  /Гл.  ... ... – Т.12.: ...... –  М.:  ...  ... – 976 с.22 Мәсімханұлы Д. Қазақстандағы қытайтану ғылымы:  бүгіні  мен  болашағы//ҚазҰУ хабаршысы. Шығыстану сер. – 2007. – №2. – Б. ... ... Д. ...  ғылымы-  күрделіліктің  күретамыры  //Қазақәдебиеті. – 2004. – 30 ... (№30). – Б. 4-5.24 ... ... ... ... деректемелері. I том: Саяхатнамалар ментарихи–географиялық еңбектерден таңдамалылар. – Алматы: Дайк-Пресс, 2005.  –396 б.25  ...  Г.Қ.,  ...   Н.А.   ...   мұра»   бағдарламасыбасылымдарының   ұлттық   тәрбиені   ...   ... // ... ... ... ... – 2010. – ... Сұлтанов Қ.С. «Мәдени мұра» бағдарламасы  ұлттық  рух  ...  ... ... – 2007. – №2.27 ... Ш. ... жинағы: көп томдық. – Алматы: Толағай групп.,2010. Т.1. – 375 б.28  ...  и  ...  ...  ...   ...   ... чтения» // ред. М.Ж. Жолдасбеков. – Астана: Изд-во Евраз.  нац.ун-та, 2003-Т.1. – 264 с.29 Ирмуханов Б.Б.  Этническая  ...  ...  ...  очерк.  –Алматы: «Өлке», 1998. – 145 с.30 Сұлтанов Қ. Қазынадан қазылса інжу-маржан // Егемен Қазақстан. 2007.-13 ... (№ ... ... ... Таңдамалы. 2-бас. – Алматы: Жазушы, 1985. 560 б.  
        
      

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ШЫҰ халықаралық және өңірлік қауіпсіздігін сақтау саласындағы қызметі31 бет
Қазақстанның ең ежелгі қаласы4 бет
Жан, тән және мән туралы психологиялық түсінік10 бет
Қытай тілі жөнінде38 бет
Антоним, омоним, синоним сөздердің қолданысы. Антоним сөздердің қолданыс ерекшелігі98 бет
Ақтөбе облысының бидай өнімділігінің құрылуының агрометеорологиялық және синоптикалық жағдайы22 бет
Жұмекен Нәжімединов шығармаларындағы қосарланған синонимдер7 бет
Синоним қатары25 бет
Синонимдік қатарлардың жасалуы және когнитивтік мәні (зат есімдердің негізінде)155 бет
Сөздің анықтамасы. Сөз мағынасының өзгеру себептері. Көп мағыналылық. Омонимдер. Синонимдер. Антонимдер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь