Қ.р-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қ.Р.ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары.
2. ЖОО .ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі.
3. Қоғам мен табиғат жайлы оның бір . біріне арақатынасы

ІІІ. Қорытынды
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Елбасының қолдауымен 1999 жылы біздің республикада
«экологиялық білім бағдарламасы», «экологиялық білім тұжырымдамасы», т.б. құжаттар қабылданған. Мектептер үшін экологиялық білім беру бағдарламасы, оқулықтар мен оқу құралдары жарық көрді. Мұның бәрі Қазақстанда 2030 бағдарламасын іске асыру бағытында орындалып жатқан игі істеп болса керек. 2003 жылы Н.Назарбаев «Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздік тұжырымдасына» (№1241 Жарлығымен) қол қойды. Бұл Қазақстанда қалыптасып отырған экологиялық ақуалды жақсартудың шараларын белгілеген аса маңызды қажет.Республикамыздың көптеген жоғары оқу орындарында экологиялық факульттер ашылып, мамандар дайындала бастады. Республикамызда алғашқы эколог-педагогтарды дайындау Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті қабырғасында жүргізілді. Экология факульттері ашылып, мамандар дайындалу үстінде.
Кейінгі кезде, экология мамандарын дайындау үшін Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінін «табиғатты қорғау және ландшафтар экологиясы» лабороториясы негізінде эксперимент есебінде 1994 жылдан бастап, бірақ мектептер экологиялық білім мен тәрбие беруді жүзеге асырып, оқу кестесіне кіргізе бастады.
Қазақстанда 1987 жылдан бастап көпшілікке үздіксіз экологиялық білім берудің тұжырымдамалары мен бағдармаларының алғашқы жобалары ұсынылған. Соның негізінде көптеген оқу орындары экологиялық факультеттер ашылып, мамандар дайындала бастады. Көптеген көрнекті ғалым педагогтар өздерінің ғылыми зерттеу жұмыстарын экологиялық білім берудің ғылыми-зерттеу теориялық негіздеріне, экологияны оқыту процестерін жетілдіруге жэне оқушылар мен студенттерге экологиялық білім беру жолдарын жақсартуға бағыттады. Жасалған тәжірибелік жұмыс негізінде ғылым тұжырымдамалар беріліп, диссертациялар қорғалды.
Жыл сайын кіші Ғылым академиясы мен Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университінің экология ғылыми-методологиялық орталығы біріге отырып, Қазақстанның барлық аймақтарынан келген мектеп оқушыларының экологиялық мәселелер жайында жасаған ғылыми зерттеу жобалары мен шығармаларын, экологиялық көрмелерін сараптап Қазақстанның қазіргі уақыт талабына сай болашақ эколог мамандарын дайындауда үлесін қосуда.
1. Асқарова Ұ. Б. Экология және қоршаған ортаны қорғау, Атматы – 2004
2. Бейсенова Ә. Экология – ел тағдыры//Егемен қазақстан, 2005, 13 шілде
3. Жорабекова А.С. Экологиялық тәрбие-туған өлкені сүюге баулу// Білім-2002.-№3-165 б
4. Ю. К. Бабанский, М М Поталиник. Педагогиқалық процесті оптималдандыру: сұрақтар мен жауаптар.Киев, Радянская школа, 1984 286б
5. Сарманов К, Перкас Н.К. Экологиялық білім беру бағдарламасы // Қазақстан мектебі-1993-№8-170б
6. Есенәлина Н. Экологиялық мәдениетті қалыптастырудың философиялық негіздері // Қазақстан мектебі. - 2001. - N6. - С. 23-25 бет.
        
        Жоспар:І. КіріспеІІ. Негізгі бөлім1. Қ.Р-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы ... ... ... ЖОО -ның ... ... және тәрбие берудегі рөлі.3. Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасыІІІ. ҚорытындыІV. Пайдаланылған ... ... ... және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру ... ... ... ... -ның ... ... және ... берудегі рөлі.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресізЕлбасының ... 1999 жылы ... ...  , т.б. ... ... ... үшін ... білім беру бағдарламасы, оқулықтар мен оқу құралдары жарық көрді. Мұның бәрі ... 2030 ... іске ... ... ... ... игі ... болса керек. 2003 жылы Н.Назарбаев  (№1241 Жарлығымен) қол қойды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... белгілеген аса маңызды қажет.Республикамыздың көптеген жоғары оқу орындарында экологиялық ... ... ... ... ... Республикамызда алғашқы эколог-педагогтарды дайындау Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті қабырғасында жүргізілді. Экология ... ... ... ... ... кезде, экология мамандарын дайындау үшін Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінін  лабороториясы негізінде ... ... 1994 ... ... бірақ мектептер экологиялық білім мен тәрбие беруді жүзеге асырып, оқу кестесіне кіргізе бастады.Қазақстанда 1987 жылдан бастап ... ... ... ... берудің тұжырымдамалары мен бағдармаларының алғашқы жобалары ұсынылған. Соның негізінде көптеген оқу орындары экологиялық факультеттер ашылып, мамандар дайындала бастады. ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарын экологиялық білім берудің ғылыми-зерттеу теориялық негіздеріне, экологияны оқыту процестерін жетілдіруге жэне оқушылар мен студенттерге экологиялық білім беру ... ... ... ... тәжірибелік жұмыс негізінде ғылым тұжырымдамалар беріліп, диссертациялар қорғалды.Жыл сайын кіші Ғылым академиясы мен Абай ... ... ... ... университінің экология ғылыми-методологиялық орталығы біріге отырып, Қазақстанның барлық аймақтарынан келген мектеп оқушыларының экологиялық мәселелер жайында ... ... ... ... мен ... ... ... сараптап Қазақстанның қазіргі уақыт талабына сай болашақ эколог мамандарын дайындауда ... ... ... ... халыққа экологиялық білім мен тәрбие беру мәселесін мемлекттік деңгейге көтерудің қажеттігі туындап отыр. ... ... беру ...  -  ... ... қоғамның, табиғаттың және қоршаған ортаның үйлесімділігін және ... ... ... ... ... түсіндіру. Оның ішінде, қоршаған орта мен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану арқылы табиғатты аялай білетін, оны бүлінуден қорғайтын, экологиялық ... мен ... ... ... ... мол жас ... ... маңызы зор. Экологиялық дағдарыстың ұлғаюын мейлінше тежеу, табиғат пен қоршаған ортаны қорғаудың жолдарын ұғындыру жалпы халықтың ... ... ашу, ... ... ... беру ... ғана іске асады.Экологиялық білім мен тәрбие беру негізінде жеке адам мен ... ... ... оң көзқарасын, экологиялық мәдениетін қалыптастыра аламыз. Сол арқылы еліміз халық шаруашылығының әлеуметтік және экономикалық мәселелерін шешуге көмектесеміз. Экологиялық және ... ... ... ... және ... ... ... табиғи ресурстарды тиімді пайдалануда жауапкершілікті күшейту, қоршаған ортаның табиғаты мен адам денсаулығының үйлестілігін арттыру, ... ... ... беруді ұйымдастыруды тездету, елдегі экологиялық жағдайлар жайлы ... ... ... ... ету, тағы басқалар осы саладағы негізгі міндеттер қатарына жатады.Экологиялық білім берудің қазіргі заманғы ғылыми негіздері, оны ... ... ... мен бағдарламалары БҰҰ мен ЮНЕСКО мәжілістерінде (1968) қаралған. Одан соң ол Стокгольм (1970), Тбилиси (1972) қалаларында ... ... ... ... ... Ал Рио-де-Жанейрода (1992) өткен дүниежүзілік конференция экологиялық білім беру мәселелерін қайта қарап, ондағы негізгі бағыттарды айқындап берді. Ол ... ... ... сақтау үшін экологиялық ағарту жұмыстарының тұтас жүйесін құру, экологиялық білім беруді тұрақты жүзеге ... және ... ... ... үгіт-насихатты күшейту. Экологиялық білім берудің нормалық-реттеуші құжаттары Қоршаған ортаны қорғау туралы Заңда (1997), Қазақстан Республикасының экологиялық қауіпсіздігін сақтау ... (1997), ... ... ... ... мен тәрбие берудің ұлттық стратегиясында (1998), Экологиялық білім бағдарламасында (1999) қарастырылған.         ... жоқ, ірі ... ... ... сараптау мен мониторингтік бақылау жұмыстары да өз деңгейінде жүргізілмейді. Сондықтан да жергілікті жерлерде болып жатқан экологиялық апаттар, ауа, су мен ... ... тыс ... ... толастаудың орнына көбейе түсуде.Жоғарыда аталған Қазақстанның экологиялық ... ... ... беру сапасын түбегейлі өзгертудің қажеттігін аңғартады. Ол елбасының  жүзеге асыру үшін үздіксіз экологиялық ... ... ... ... ... қазіргі өркендеген ғылыми-техникалық дамуды экологиялық тұрғыдан қайта қарауды ... ... Ол үшін ... ... ... болу ... Экологияны пән ретінде мектептерге енгізу бүгінгі күннің талабы.Барлық облыста дерлік қоршаған ортаны қорғауға және экологиялық білім жетілдіруге қажы ысырапсыз ... ... ... бөлінген қаржылар қайда кетті? Табиғатты көркейтуге нендей үлес қосты ... ... ... ... ... ... туралы әр кезде әр түрлі ұсыныстар болып жатады. Науқанға айналған көгаландыру жұмысы жүйелі түрде жүрмейді. ... елді ... ... ... ... өз ... ғылыми тұжырымдамасы болу қажет. Ірі өнеркәсіпті қалаларда, көбірек игерілген егістік аймақтарда, бау-бақшаларда сол ... ... ... ... ... жеткіліктігін, түсетін өнімнің сапасын анықтау экологиялық тұрғыда негізделуге тиіс. Қаланың микроклиматының өзгеріп, ... ... ... ... ... ... лебінің енуі молайды. Автокөліктердің көбеуі, улы газдардың таралауы қаланың ауасын ластаумен бірге, халықтың денсаулығына ... зиян ... ... жасырын емес.Мұндай көріністер Қазақстанның барлық қалаларын, елді ... ауыл ... ... ... ... жылдар бойы Үкімет тарапынан бақылаусыз қалғаны шындық. Өтпелі экономиканың дағдарыс кезінде оңтүстіктің өңірлердің ірі қалалары мен елді мекендерінде орын ... өсіп ... ... кесу орын ... Бұл ... көп ... әлі де бар. Соның орны бүгін немен толады? Осыларды айта келіп, мен ендігі жерде еліміздің экологиялық ... ... үшін ... ... жүзеге асыру керек деп білемін.Елді мекендерді көгаландыру ... ... ... елді мекендердің көгаландыру аймағының экологиялық кртасын жасау, көгаландыру аймағының ... ... ... алдын-ала анықтау; елді мекен, қала іші-сыртындағы кішігірім орман-тоғайды қалпына келтіруді жоспарлау және оның мерзімін белгілеу, ірі қала елді ... ... ... ... ... және жергілікті жердің табиғи-тарихи ерекшіліктерін есеру, елді мекендерді ...  ... ... ... ... ... Туризм индустриясын дамытуда экологиялық соқпақ басты міндет атқаратыны ... ...          ... ... ... ... білім мен тәрбие беруге, оны көпшілік арасында насихаттауға бағытталған, әрі экологиялық ақпаратқа толы, ұйымдасқан және ... ... ... демалыс орын.Экологиялық соқпақта оқу экологиялық білім мен тәрбие беру процесін үйрету ғана емес, жасөспірімдердің еркін түрде ақпаратты қабылдау, табиғи ортада ... ... ... ... ... ... соқпағында экологиялық білім беру және тәрбие беру мәселелері шешілуімен қатар, олардың дұрыс ұйымдастырылуы табиғатты қорғау шараларына ... ... ... ... - ... үшін күн ... ... өзекті мәселе. Соңғы 10 жыл ішінде еліміздің орман қоры 10% - ға кеміді. ... ... ... ... ... т.б табиғи жайылымдар қоры экологиялық апатты жағдайда тұр. Алтай ормандары 13 % - ға, ал Алатаудың алма бақтары 24 % - ға ... Ал ... ... жайы ... ... яғни 26,6 млн. га ... ұшыраған. Бұл шөлге айналу процесінің жылдам жүріп жатқанын көрсетеді. Сол сияқты су балансының бұзылуы мен өзендердің ластауынан Сырдария, Іле ... өте ... ... ... Арал ... ... аймаққа айналуда.Техногенді ластану өте қауіпті жағдайға жетті. Ол ... ... ... ... ... ... өсімдіктер мен фаунаны сиретіп барады. Қазірдің өзінде республиканың барлық жерінің 80% өсімдіктер мен жануарладың табиғи тіршілік ету ортасы ... ... ... ... мен тәрбие беру 1970 жылы БҰҰ деңгейінде ұйымдастырылған (ЮНЕСКО)  деп ... ... ... ... Онда ... рет ... деңгейде табиғат ресурстарын қорғау және оны тиімді пайдалану туралы бағдарлама жасалып, кең экологиялық сипатталған болатын.Экологиялық білім мен тәрбие ... ... - жеке ... ... ... ... ізгілік қатынастарды қалыптастыра отырып,  арасында толық үйлесімділік рухында тәрбиелеу. Экологиялық тәрбие беру өте ... ... ... табиғи ортаның өзі мен қоғам үшін мәңгі қажеттілігін сезіндіре отырып оқушының дүниеге ... ізгі ... ... - ... ... ... білім беру бағытында экология ғылымында жаңа ұғымдар мен ... ... ... ... , , , , т. б. ... ... мәнін әрбір оқушы білуі тиіс. Ұғымдарды түсіну оқушының табиғатқа деген көзқарасын қалыптастырып, экология ғылымын меңгеруге жол ... және ... ... ... ... қызығушылығын арттырады. Бұл мақсаттарды жүзеге асыруда әрбір сабақ кезінде және сабақтан тыс шараларда көрнекі құралдар, диафильмдер, кеппешөптер, коллекциялар, бақылаулар пайдаланған жөн. ... ... ... саз ... ... ... ... жұмыс, бақылау және қосымша материалдар қолдану оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттырады.Халқымыздың ... ... ... ... сезімі, аялы алақаны, көздің қарашығындай қорғай білуі аты аңызға айналған Асан қайғы, күй атасы Қорқыт бабаларымыздың өсиетке толы сөздерінде елеулі орын ... ... ... ... сөзі көп ... аңғартпай ма? Биология пәнінің әр сабағында табиғат қорғау, оны көздің қарашығындай сақтай білу, көгалдандыру жұмыстарына белсене ... ... ... - ... ... ... қажет. Сабақтың құрылымына қарай ақын - жазушылардың өлеңдерін, табиғат суреттерін, мақал - ... ... ... ... ... ... ... арттырады.Қазақта ,  деген даналық сөздері ұрпағына мирас етіп қалдырып, ... ... ... ... ... ... сақтай біл дегенді білдіріп тұр.1892 жылы Абай Құнанбаев  газетінде экологиялық мақала жариялаған. Онда ... ... ... ... ... пайдаланыла бастағанын, оның әсерінен сол жердің табиғаты тозып бара жатқаны айтылады. Бұл ... өзі - ақ ... ... бойында экологиялық сауаттылықтың ерте кезден - ақ болғанын ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің маңыздылығы IX-XV ғ.ғ Әл-Фараби, Ж.Баласағұн, Қожа Ахмет Яссауи, ... ...  тағы ... ...  ғұламаларының тіл, этика, психология, метафизика, тағы басқада ... ... ... ... ... Сонымен қатар халқымыздың ұлы ағартушы ғалымдары, ақын, жазушылары Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, Ш.Уәлиханов, М.Дулатов, Жұмабаев, ... ... ... де табиғатқа деген сүйіспеншілік көшпенді елдің өмірімен ұлттық әдет-ғұрыптарымен тығыз байланыстырылып ... ... ... сол салт-дәстүрден, ананың ақ сүтінен, әлдилеген, ұлылардың  ұлағатты сөздерінен бастау алады:Жас ұрпақта өмір тәжірибесі, мейірбандық, жауапкершілік, табандылық осы  ... ... ... ... ... шарт. Сондықтан да ата-бабаларымыз өз ұрпақтарына халқымыздың салт-дәстүрін, өмірге қажетті біліктер мен дағдыларын мұра етіп қалдырғанда, ... ... ... ... қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік сезімді тәрбиелеу  ... ... ... ... ... болу адамзаттың өз келешегіне, болашағына жанашырлық жасауы.  Халқымыздың табиғатқа деген сүйіспеншілігі және оның ... ... ... ... ... ұрпаққа үлгі-өнеге боларлық дана ұғымдар, мақал-мәтелдер, нақыл сөз, аңыз, әңгімелер арқылы жетіп отырған. Сондықтан әрбір ұстаз, әрбір ... ... ... ... ... педагогиканың асыл маржанына үнемі көңіл бөліп, оны тиімді пайдалана білуі тиіс.Бүгінгі жер тағдыры  -  ел ... ... ... кезде, табиғатта болып жатқан дағдарыстан туған зардаптар әбден асқынған уақытта, біз ... ... та, ... та ... ... туған жер топырағы туралы түсініктеріне, таным-талғамдарына ой жүгіртеріміз сөзсіз. ... ... ... ... , дегендей құрметтеп, қорғап, көздің қарашығындай сақтай білген, әсіресе, ,  сияқты ұлағатты сөздер немесе   -  ... ... ... ... ... аялау жайлы орны ерекше. Халық даналығы балабақшадан бастау алып, табиғат туралы өнегелі, ұлағатты аталы сөздер, жыр-аңыздар ... ... ойлы ... ... ... ... рухани мол мұраларын жастарға экологиялық тәрбие берумен экологиялық мәдениеттерін тәрбиелеуде тұғырлы негіз болады.Өткен ғасырдың жиырмасыншы  -  отызыншы ... ... ... ... ... ... жастардың бойына сіңіру жолдарын, онымен қарым-қатынас жасау қажеттілігін баса айтқан ... ... ...  бұл ... ерекше көңіл бөлді. Мысалы, Н.К.Крупская мектептерге оқу бағдарламаларын құрғанда жаратылыстану пәндерінің кейбір мазмұндары қоршаған табиғатты дұрыс ... ... ... ... жазу ... және ... ақыл-кеңес бергенде оқушылардың өмір  тәжірибелерін ескеруді талап еткен.Отызыншы жылдары биология, география ... оқу ... ... ... жайлы білімдерді кеңес мемлекетінің оқу жүйесіне енгізу тарихында, экологиялық білім мен ... беру ... ... ... ... ... ... бір қадам алға жылжуы деп есептейміз. Сол ... ... ... ... ... ... қорғауға тәрбиелеу идеяларын П.В.Островский, П.Ф.Каптерев, М.М.Рыбников,  т.б. өз еңбектерінде кеңінен өрбітті.Сонымен, ... өзі ... ... беру ...  ...  ... ... сабақтасып, алдымен білім берудің керектігін, содан кейін табиғат қорғау тәжірибелерін дамыту істерімен ұштастыруды талап ... 1950-60 ... ... ... білім беру табиғат қорғауға тәрбиелеу мәселесінің құрамында қарастырылады. Алпысыншы жылдардың соңында Кеңес мектептерінде жаңа бағдарламалар негізінде оқулықтар жазылып, ,  ... ... ... жаңа ... мен ... ... ... отырылған ұғымдар, түсініктер адам және қоғамның табиғатпен қарым-қатынастары жайлы беретін мағлұматтар байланыссыз, жүйесіз беріле бастады.Әрине, ондай экологиялық білімдер қазіргі өмір ... ... ... ... ... құрылмаған еді. Солай болса да, мектеп практикасында экологиялық тәрбиенің қажеттілігі жайлы ... ... ...  ... бойында табиғатқа сүйіспеншілік сезімін дамытуды ешнәрсеге айырбастуға болмайтынын ... ... деп ...   -  деп ...  тұрғыдан анықтама берген.Жоғарыда айтылып кеткен ұлы ағартушылар мен педагог-ғалымдардың табиғатты қорғау, оған деген жанашырлық сипаттағы ... ... ... ... ... ... бүгінгі күннің өзекті мәселесіне айналмаған болатын. Сонда да болса олар, ... ... ... ... ... ... ... барысында ішкі жан сұлулығын дамыту, ізгілікті ұлтжандылық ниеттерін қалыптастыру мақсат міндеттерін көкейтесті мәселе ретінде қоя білді.Табиғат қорғау және оның ... ... ... көп ... ... саяси, әлеуметтік-экономикалық, медициналық және т.б.). солардың ішіндегі ең маңыздысы- педагогикалық аспекті. Алғаш рет ... ... ... ... ... проблема деп көрсеткен профессор В.Н.Скалон   -  деген болатын. Сол сияқты , -  деген еді. Ғалымның бұл ойы ... ... ... ... ... ... Е.С.Салестинаның, И.Т.Суравегинаның еңбектерінде тереңінен жалғасын табады. XX ғасырдың 70 жылдардың басы студенттерге экологиялық білім берудің жаңа әдістерін ұйымдастырудың кезеңі ... Осы ... ... Е.С.Салестинаның көрсетуі бойынша: мұғалімдерді даярлаудағы экологиялық білім беру жүйесі көп жылдар бойы ... ... алып ... ... ... ... арнайы курстарда, арнайы семинарларда, факультативтерде оқу процесінде беріледі.Тек, 1970 жылы бұрын кеңес одағының жоғарғы оқу орындарында биология-химия және жаратылыстану-география факульттерінде  ... ... ... ... ... қорғауға даярлау туралы Еуропаның табиғат қорғау ағарту саласының жұмысшылар конференциясы мынандай қоырындыға келді: , олар:1)        ... ... ... ... ... ... түсініктері және мұғалімдерге әлеумет және оның адам ... ... ... ... ... түрде беруді енгізу.2)        ... ... ... ... ... жауапкершілік сезімін қалыптастырудың дағдыларын игеруі.3)        Қоршаған ортаны сақтау мұғалімдерді даярлаудың ... ... ... табылады және ЖОО алынған білім одан әрі профессоналдық іс-әрекеттерінде жалғасын ...        ... ... ... ... ... қолдана және бағалай білуі болып табылады.Студенттерге экологиялық және табиғат қорғау туралы білім берудің ең келісімді жолдары Я.И.Рабаевтің ... ... Ол ... мұғалімдерді табиғат қорғауға даярлаудың маңызды компоненттерін төмендегідей анықтайды: а) студенттердің қоғамдық ... ... ... б) ... ... оқу ... ... қорғаудың ғылыми негіздері мен практикалық дағдыларын меңгеру; в) студенттерді табиғат қорғауға даярлауда оқытылатын арнайы курстардың тереңдетілуі, жүйелілігі және интеграциялау; г) ... ... ... ... ... д) ... қорғау саласындағы зерттеу жұмыстары және табиғат қорғау туралы білім.Табиғат - адам тәрбиешісі. Оның құрамдас бөлігі болып ... ... мен ... ... биік ... мен ... өзендер, кең дала барлығы да адам баласына ой салып, денесіне қуат, ... күш, ... ... ... Адам да, ... да - ... төл ... жалғасы. Тіпті, адам ауасыз, сусыз өмір сүре алмайды ... ... сол ауа мен ... өзі жан - ... ... ... ... еткен ғажайып сыйы.Басқаша айтқанда, табиғат барлық уақытта да адамзаттың өмір ... ... ... ... көзі ... және ... болып қала бермек.               Табиғат пен қоғам ... ... - ... терең әрі нақты түсіну үшін географиялық орта деп аталатын түсінік қалыптасады.Адамзаттың қоршаған ортаға тәуелділігі сол табиғаттың, ен ... ... көзі және өмір сүру ... ... Ғұлама ойшыл Әбу Насыр әл - Фараби айтқандай Адам мен табиғаттың, табиғат пен қоғамның арасындағы қарым - ... өмір ... аса ... алғы шарт және ... орта ... ... , деген екен оқу тәрбие мәселесіне көңіл бөлген жазушы, философ, психолог  -  ғалым Жүсіпбек Аймауытов. Табиғат мейірімі, ... ... адам ... ... ... ар ... сақтауға бейімдеп отырады. Табиғат пен адам арасындағы қарым-қатынас адамдардың ... ... ... ... ... ... адамдар  табиғаттың дайын  ғана пайдаланды, яғни жеуге жарамды өсімдіктерді жинады, аң және ... ... ... ... ... ... ... табиғатқа айтарлықтай  нұқсан келтірген жоқ. Біртіндеп неғұрлым жетілдірілген еңбек құралдарын пайдалану нәтижесінде адам табиғи ортаға белсендірек ... ете ... ... ... ... ... егілді, қуаңшылық аудандарда суландыру жүйесі тартылды. Кеме ... ... болу үшін өзен ... ... және ... ... барысында табиғатты қорғау, қалпына келтіру және табиғат байлығын мүмкіндігінше сақтау кезек күттірмейтін мәселе болып отыр.Табиғат пен қоғамның арасындағы ...  -  ... мән  -  ... ... ... ... өзін ... табиғи ортамен қалай байланыс жасайды, олардың бұл ортадағы орны қандай, қоғамның өмір сүруінің және ... ... ... қайсы деген сияқты сұрақтардың философиялық ой  -  толғамдар жүйесінде ерекше дүниетанымдық маңызы бар. ... ... ұзақ ... ... ... ... ... қоғамның пайда болуы  -  материя қозғалысының жоғары, әлеуметтік түріне көшуі деген сөз.Бұл жерде мынандай бір заңды сұрақ тууы ... ... оның ... адам ғана ... ... да ... етеді. Ендеше, бұл ретте адам әрекетінің сапалық өзгешелігі неде? Біріншіден, жануарлар да ықпал ... бұл ... адам ... ... ... түрде өзгертеді, оны өоғам игілігіне қызмет істеуге бағындырады. Екіншіден, жануарлар табиғатпен қарым  -  қатынас барысында өздерінің дене мүшелерін, яғни ... ... ... т.б. ... Ал адам ... ... қолданады. Ең бастысы  -  ол оны өзі ... ... ... ... таза ... ... туындайды, хайуандық сипат алады, ал адам еңбегі әуел бастан  -  ақ қоғамдық, ұжымдық сипатқа ие, мақсатқа сай ... ... ақыл  -  есі, ой  -  ... өзін өзге ... ... ... алатын, өзінің ішкі дүниесін танып білуге қабілетті, қоғамнан, ұжымнан жарық өмір сүре ... ... ... ... ... ... ұрпақтан қалған мәдени мұраға ие болып, оларды жетілдіріп отыратын қасиеттек адамға ғана тән. Башқаша айтқанда, табиғат ... ... да ... өмір ... ... ... қайнар көзі болған және солай болып қала бермек.Табиғат пен ... ... ...  -  ... ... әрі ... түсіну үшін географиялық орта деп аталатын түсінік қолданылады. Бұл ұғымды XIX ғасырдың ортасында француз географы әрі социологы, Париж Каммунасына қатысушы ... ... ... ... одан әрі бұл ұғым Г. В. ... ... ... ғылыми әдебиеттен орын тепті.Географиялық орта өндіріс арқылы халықтардың тарихи дамуының қарқынына әсер етеді. Қолайлы географиялық ортада өндірістің ... ... ... ... да, қолайсыз ортада даму процесі көптеген қиыншылдықтар арқылы өтеді.Алайда географиялық орта өндірістің, жалпы шаруалықтың ... ... ... ... ғана дайындайды, ал ол мүмкіндіктерді пайдалану қоғамның өзіне байланысты, оның ... ... ...  -  жабдықтарының деңгейіне тәуелді.Бұл айтылғандардың туындайтын тағы бір маңызды мәселе  -  географиялық отраны ұқыпты да ... сай ... ... ... ... рөл атқарады. Мысалы, антагонистік қайшылығы бар таптық қоғамда географиялық ортаның байлығы қалай болса ... ... ... ... ... Табиғат қорғау ғаламдық мәселеге айналған соңғы кезде ғана   
        
      

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
1. қ.р. және тағам өнімдерінің ғылыми мекемелері 2. тағам өнімдерін модельдеудің математикалық әдістерін қолдану5 бет
Болатты тік резервуарларды дәнекерлеу жұмыстары4 бет
Мұсылман әлемінің философиясы7 бет
Халықаралық қатынастарды сараптаудың теориялық негіздері4 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь