Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм


Ғылым мәдениеттің құрамдас бөлігі болып табылады, яғни өркениетті дамытудың әр түрлі тарихи процестері кезінде мәдениеттің басым идеялары қоғамдық сананың әр түрлі нысандарымен анықталды, антикалық кезеңде, өркениетті процестің негізінде миф болды, ал орта ғасырда – дін, Қайта өрлеу және Ағарту дәуірінде – философия болды.
Ғылым Жаңа уақыт дәуірінде өркениеттің әлеуметтік мәдени процестерінің дамуын анықтайтын фактор ретінде біртіндеп қалыптасады. Ғылымның өзі, оны үлкен шамада нысандарының ерекшелігінде іске асыру адамның, қоғамның және табиғат ортасының өзара қатынасының өзгешілігін анықтайды.
Еуропалық мәдениетте антикалық кезеңнен бастап білімді игілік ретінде қарастыратын түсінік қалыптасты, яғни ғылым өзіндік құны феномен ретінде баяндалады. Бұл тарихи даму динамикасында «сциентизмге» (science - ғылым) – яғни әлеуметтік мәдени процесте ғылым және ғылыми танымның ролін абсолюттендіретін дүниетанымға әкелді, бәрінен бұрын, ғылым мәдениетті дамыту үшін үлгі ретінде берілді.
Сциентизм француздық Ағарту дәуірінде діни сананың баламалы басым идеялары ретінде белсенді түрде пайда бола бастады. Алайда ол әдістемелік негіздеуді XIX ғ. ортасына қарай эмпирикалық (жаратылыс-ғылыми) білімдердің негізінде әлемнің объективті картинасын беруге ұмтылатын позитивизм шеңберінде алады. Сциентизм – марксизмнің де маңызды элементі.
Сциентизмнің қазіргі замандағы нысандары ҒТР дәуірінің жетістіктері болған кез XX ғ. үшін тән: ғылыми-техникалық және әлеуметтік прогрестің динамизмін қамтамасыз ететін позитивті құбылыстар ретінде басымырақ қарас-тырылды. Сол контекстің өзінде автоматтандыру, ғарыштандыру, химиялан-дыру ҒТР негізгі бағыттары баяндалды. Сциентизм шеңберінде адам мен қор-шаған орта арасындағы өзара қатынастарының жүйесінде пайда болған проб-лемалардың көпшілігі ғылыми-техникалық әдістер мен технологиялар көме-гімен шешілуі мүмкін деген түсінік басымдылықты құрайды. Сциентизм техно-кратизммен басқарудың ғылыми әдістері негізінде әлеуметтің әлеуметтік-экономикалық қарама-қайшылығын шешуге деген оның ұмтылысында қатар сап түзейді.
1. Б.К.Джегутанов, В.И.Стрельченко, В.В.Балахонский, Г.Н.Хон. История и философия науки: Учебное пособие для аспирантов.-СПб.:Питер, 2006.-368с.
2. Тұрғынбаев Ә.Х. Қазіргі жаратылыстану концепциялары. Оқу құралы. –Алматы: Білім, 2003.- 188б.
3. Никифоров А.Л. Философия науки: история и методология. М., 2001.
4. Философия и методология науки. Под ред. В.И.Купцова. М., 1996
5. Лешкевич Т.Г. Философия науки: традиции и новации. М., Приор, 2001.
6. Черникова И.В Философия и история науки. Томск, 2001.

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм
Ғылым мәдениеттің құрамдас бөлігі болып табылады, яғни өркениетті дамытудың әр түрлі тарихи процестері кезінде мәдениеттің басым идеялары қоғамдық сананың әр түрлі нысандарымен анықталды, антикалық кезеңде, өркениетті процестің негізінде миф болды, ал орта ғасырда - дін, Қайта өрлеу және Ағарту дәуірінде - философия болды.
Ғылым Жаңа уақыт дәуірінде өркениеттің әлеуметтік мәдени процестерінің дамуын анықтайтын фактор ретінде біртіндеп қалыптасады. Ғылымның өзі, оны үлкен шамада нысандарының ерекшелігінде іске асыру адамның, қоғамның және табиғат ортасының өзара қатынасының өзгешілігін анықтайды.
Еуропалық мәдениетте антикалық кезеңнен бастап білімді игілік ретінде қарастыратын түсінік қалыптасты, яғни ғылым өзіндік құны феномен ретінде баяндалады. Бұл тарихи даму динамикасында сциентизмге (science - ғылым) - яғни әлеуметтік мәдени процесте ғылым және ғылыми танымның ролін абсолюттендіретін дүниетанымға әкелді, бәрінен бұрын, ғылым мәдениетті дамыту үшін үлгі ретінде берілді.
Сциентизм француздық Ағарту дәуірінде діни сананың баламалы басым идеялары ретінде белсенді түрде пайда бола бастады. Алайда ол әдістемелік негіздеуді XIX ғ. ортасына қарай эмпирикалық (жаратылыс-ғылыми) білімдердің негізінде әлемнің объективті картинасын беруге ұмтылатын позитивизм шеңберінде алады. Сциентизм - марксизмнің де маңызды элементі.
Сциентизмнің қазіргі замандағы нысандары ҒТР дәуірінің жетістіктері болған кез XX ғ. үшін тән: ғылыми-техникалық және әлеуметтік прогрестің динамизмін қамтамасыз ететін позитивті құбылыстар ретінде басымырақ қарас-тырылды. Сол контекстің өзінде автоматтандыру, ғарыштандыру, химиялан-дыру ҒТР негізгі бағыттары баяндалды. Сциентизм шеңберінде адам мен қор-шаған орта арасындағы өзара қатынастарының жүйесінде пайда болған проб-лемалардың көпшілігі ғылыми-техникалық әдістер мен технологиялар көме-гімен шешілуі мүмкін деген түсінік басымдылықты құрайды. Сциентизм техно-кратизммен басқарудың ғылыми әдістері негізінде әлеуметтің әлеуметтік-экономикалық қарама-қайшылығын шешуге деген оның ұмтылысында қатар сап түзейді.
Сциентизм, сондай-ақ технократизм XXғ. екінші жартысында постин-дустриализм теориясы түрінде дамыды, оған сәйкес дәстүрлі индустриялық қоғам экологиялық революция, ақпараттық революция және басқалары сияқты дамудың бағдарлары және қалыптасқан бағыттарды түзеу процесінде ішкі жанжалдарды жеңуге болады. "Постиндустриялық қоғамның" қазіргі замандағы динамизмі шамалы ғалымдардың сциентизм идеологиясының тиімділігін санайтынын растайды.
Сциентизм баламасы "антисциентизм" дүниетанымы болады, оның шеңберінде ғылымды дамытудың келеңсіз жақтары мен зардаптарына назар аударылды. Егер оның белсенді динамикасының бастапқы кезеңдерінде сциен-тизм болса, ал антисциентизм анық пайда болмаса, онда антисциентизм қоғам-да ғылым мәртебесін талдауда біртіндеп барынша маңызды орынға ие болады.
Сциентизм және антисциентизм өзара қатынастарының тарихи динамика-сын қайта талдайық.
Антикалық ақын Гесиод (б.э. дейінгі VII ғ.) адамзаттың "алтын ғасырынан" "темір ғасырға" алға жылжыту кезеңдері туралы ойлай отырып, адамдарға "темір ғасыры" жағдайында "еңбектен де және қайғыдан да түнде де, күндізде де үзіліс" болмайтынын байқады.
Француз философы Ж.-Ж.Руссо екі мыңжылдықтан кейін Дижонск акаде-миясының "Ғылым мен өнердің қайта өрлеуі өнегелерді тазартуға ықпал етті ме?" деген сұрағына жауап бере отырып, ғылымды "санасыз сәбидің" қолын-дағы "қауіпті қарумен" салыстырған. Неміс мәдениеттанушысы И. Гердер бұл көзқарасты бірнеше рет түзетті: ғылымның өзара әсері туралы сұраққа біржақты жауап беру қиын, бұл "адамдар өнер табыстарымен және тауып алғандарымен қалай пайдаланады" дегенмен байланысты болады.
Антисциентизм - XX ғ. батыс еуропалық мәдениетінің құрамдас бөлігі, соның шеңберінде дамудың дағдарысты үрдістері анық көрінді. Ірі ойшылдар О. Шпенглердің "Еуропаның құлдырауын" болжады, А. Швейцердің "мәдениеттің құлдырауын" байқады, Э. Гуссерль "еуропа ғылымдарының дағдарысы" және т.б. анықтады.
Ғылыми жаратылыстану танымның деңгейі және қызметінің масштабы адамға "планетарлық масштабтағы" (В.И. Вернадский) күш болып қалыптасуға мүмкіндік берді және бұл күшті олар байқағандай, үнемі "ақылды" түрде пайдаланған емес.
В.И. Вернадскийдің бұл болжамы, өкінішке қарай, жапон қалаларының ядролық жарылыстарынан кейін расталды, бұл трагедия атом бомбасын жасаушы-физиктерді адамзат, әлеумет және қоршаған орта алдындағы өзінің жауапкершілігін сезінуге әкелді, бұл жауапкершілік, әрине, ғылымды сынау Чернобыльдегі апаттан кейін маңызды өсті.
Бәрінен бұрын, XX ғ. екінші жартысында маңызы бойынша кез келген ғылымның іргелі заңдары және принциптерін іске асыру сол немесе өзге шамада және дәрежеде адам үшін де, ол тіршілік ететін ортасы үшін де жағымсыз салдарларға айналуы немесе бұрмалануы мүмкін екені айқын болды.
Егер бастапқыда антисциентизм физика дамуының келеңсіз зардаптарына негізделсе, онда кейінірек бұл контексте биология және гендік инженерия, химияның биосфераға оның туындыларының кері әсер етудің тәжірибесі пайдаланды. Психология адамның тұлғасына айлалы іс-әрекеттер жасау үшін пайдалануы мүмкін, ал әлеуметтану - әлеуметтің жекелеген топтарының қоғамдық санысына және тәртібіне әсер ету үшін пайдалануы мүмкін.
XX ғ. жетекші философиялық мектепте антисциенистік үрдістерді атап көрсетеді:
- экзистенциализмнің антисциентизмі - ғылымның таралған философиялық бағыттарының біреуінің шеңберінде гуманизм позициясы тұрғысынан сынға ұшырайды, ал ғылыми-техникалық дамудың қалыптасқан нысандары тұлға азғындауын анықтайтын себептерінің бірі ретінде қарастырады;
- Франкфурттық мектеп антисциентизмі - маңызды солшыл радикалды бағыттағы жүйеде батыстық типтегі өркениеттің сциенистік бағдарының келеңсіз зардаптары (адам, мәдениет және табиғат үшін) анықталады;
- неотомизм антисциентизмі - беделді бағыт тұрғысынан католиктік философиялық ойлар танымның діни және ғылыми деңгей антогонизмінен бас тартады, сонымен бірге қазіргі заман ғылымының "гносеологиялық монополизмге" қоятын шағымдарын сынға алады.
- экологизм антисциентизмі - ғылымды дамытудағы дәстүрлі бағдарлау-дың таралған әлеуметтік-философиялық теориясының көзқарасы "адам - биосфера" жүйесінде дағдарыстың тез шиеленісуіне әкеледі, тек биосфералық тепе-теңдікті ғана емес, алайда адамды түр ретінде тірі қалдыру сақтауға нақты түрде қауіп төндіреді.
XX және XXI ғғ. шетелде дәстүрлі гамлеттік сұрақ мына түрде: ғылым - жақсылық па әлде жамандық па? дегенге қалыптасады. Оның дамуы - игілік немесе адамға, әлеуметке және биосфераға қауіп төндіреді ме? Дауласқанда - сциентистер немесе антисциентистердің қайсысы дұрыс? Ғылым типінде қалыптасқан "дағдарыс" туралы осы тектес мәселелер куә болмайды ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Детерминизм, индотерминизм, сциентизм, антисциентизм, синергетика, синкретизм терминдерінің анықтамалары
Ғылым және дін туралы ұғым
Денсаулық туралы ғылым
Дұрыс тамақтану туралы ғылым
Салауаттану-денсаулық туралы ғылым
Валеология – денсаулық туралы ғылым
Педагогика - тәрбие туралы ғылым
Цитология – клетка туралы ғылым
Валеология денсаулық туралы ғылым
Метрология- өлшем туралы ғылым
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь