Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм

Ғылым мәдениеттің құрамдас бөлігі болып табылады, яғни өркениетті дамытудың әр түрлі тарихи процестері кезінде мәдениеттің басым идеялары қоғамдық сананың әр түрлі нысандарымен анықталды, антикалық кезеңде, өркениетті процестің негізінде миф болды, ал орта ғасырда – дін, Қайта өрлеу және Ағарту дәуірінде – философия болды.
Ғылым Жаңа уақыт дәуірінде өркениеттің әлеуметтік мәдени процестерінің дамуын анықтайтын фактор ретінде біртіндеп қалыптасады. Ғылымның өзі, оны үлкен шамада нысандарының ерекшелігінде іске асыру адамның, қоғамның және табиғат ортасының өзара қатынасының өзгешілігін анықтайды.
Еуропалық мәдениетте антикалық кезеңнен бастап білімді игілік ретінде қарастыратын түсінік қалыптасты, яғни ғылым өзіндік құны феномен ретінде баяндалады. Бұл тарихи даму динамикасында «сциентизмге» (science - ғылым) – яғни әлеуметтік мәдени процесте ғылым және ғылыми танымның ролін абсолюттендіретін дүниетанымға әкелді, бәрінен бұрын, ғылым мәдениетті дамыту үшін үлгі ретінде берілді.
Сциентизм француздық Ағарту дәуірінде діни сананың баламалы басым идеялары ретінде белсенді түрде пайда бола бастады. Алайда ол әдістемелік негіздеуді XIX ғ. ортасына қарай эмпирикалық (жаратылыс-ғылыми) білімдердің негізінде әлемнің объективті картинасын беруге ұмтылатын позитивизм шеңберінде алады. Сциентизм – марксизмнің де маңызды элементі.
Сциентизмнің қазіргі замандағы нысандары ҒТР дәуірінің жетістіктері болған кез XX ғ. үшін тән: ғылыми-техникалық және әлеуметтік прогрестің динамизмін қамтамасыз ететін позитивті құбылыстар ретінде басымырақ қарас-тырылды. Сол контекстің өзінде автоматтандыру, ғарыштандыру, химиялан-дыру ҒТР негізгі бағыттары баяндалды. Сциентизм шеңберінде адам мен қор-шаған орта арасындағы өзара қатынастарының жүйесінде пайда болған проб-лемалардың көпшілігі ғылыми-техникалық әдістер мен технологиялар көме-гімен шешілуі мүмкін деген түсінік басымдылықты құрайды. Сциентизм техно-кратизммен басқарудың ғылыми әдістері негізінде әлеуметтің әлеуметтік-экономикалық қарама-қайшылығын шешуге деген оның ұмтылысында қатар сап түзейді.
1. Б.К.Джегутанов, В.И.Стрельченко, В.В.Балахонский, Г.Н.Хон. История и философия науки: Учебное пособие для аспирантов.-СПб.:Питер, 2006.-368с.
2. Тұрғынбаев Ә.Х. Қазіргі жаратылыстану концепциялары. Оқу құралы. –Алматы: Білім, 2003.- 188б.
3. Никифоров А.Л. Философия науки: история и методология. М., 2001.
4. Философия и методология науки. Под ред. В.И.Купцова. М., 1996
5. Лешкевич Т.Г. Философия науки: традиции и новации. М., Приор, 2001.
6. Черникова И.В Философия и история науки. Томск, 2001.
        
        Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизмҒылым мәдениеттің  құрамдас бөлігі болып табылады, яғни ... ... әр ... ... ... ... мәдениеттің  басым идеялары қоғамдық сананың  әр түрлі нысандарымен ... ...  ... ... ... ... миф болды, ал орта ғасырда  -  дін, Қайта өрлеу және Ағарту дәуірінде  -  ... ... Жаңа ...  дәуірінде өркениеттің әлеуметтік мәдени процестерінің дамуын анықтайтын фактор ретінде біртіндеп қалыптасады. Ғылымның өзі, оны үлкен ...  ... ... іске ... ... ... және табиғат ортасының өзара қатынасының өзгешілігін анықтайды.Еуропалық мәдениетте антикалық кезеңнен ... ...  ... ... қарастыратын түсінік  қалыптасты, яғни ғылым  өзіндік құны феномен ретінде баяндалады. Бұл тарихи даму динамикасында  (science - ...  -  яғни ... ... ... ... және ... танымның ролін абсолюттендіретін дүниетанымға әкелді, бәрінен бұрын, ғылым мәдениетті дамыту үшін үлгі ретінде берілді.Сциентизм француздық Ағарту дәуірінде діни сананың ... ... ... ... ... ... ... бола бастады.  Алайда ол әдістемелік негіздеуді XIX ғ. ортасына қарай эмпирикалық (жаратылыс-ғылыми) білімдердің ... ... ... ... беруге ұмтылатын позитивизм шеңберінде алады. Сциентизм  -  марксизмнің де маңызды элементі.Сциентизмнің  қазіргі замандағы нысандары  ҒТР ... ... ... кез XX ғ. үшін тән: ... және әлеуметтік прогрестің динамизмін қамтамасыз ететін позитивті құбылыстар ретінде басымырақ қарас-тырылды. Сол контекстің өзінде автоматтандыру, ғарыштандыру, химиялан-дыру ҒТР ... ... ... ... шеңберінде адам мен қор-шаған орта арасындағы өзара қатынастарының жүйесінде пайда болған проб-лемалардың көпшілігі ғылыми-техникалық әдістер мен технологиялар көме-гімен ... ... ... ... ... құрайды. Сциентизм техно-кратизммен басқарудың ғылыми әдістері негізінде әлеуметтің әлеуметтік-экономикалық қарама-қайшылығын шешуге деген оның ұмтылысында қатар сап ... ... ... XXғ. ... жартысында постин-дустриализм теориясы түрінде дамыды, оған сәйкес дәстүрлі индустриялық қоғам ... ... ... ... және ... ... ... бағдарлары және қалыптасқан  бағыттарды түзеу процесінде ішкі ... ... ... "Постиндустриялық қоғамның" қазіргі замандағы динамизмі шамалы ғалымдардың сциентизм ... ... ... ...  Сциентизм баламасы "антисциентизм" дүниетанымы болады, оның шеңберінде ғылымды дамытудың келеңсіз жақтары мен зардаптарына назар ... Егер оның ... ... ... ... ... ... ал  антисциентизм анық пайда болмаса, онда антисциентизм ... ... ... ... ... ... маңызды орынға ие болады.Сциентизм және антисциентизм өзара қатынастарының тарихи динамика-сын қайта ... ақын ... (б.э. ... VII ғ.) ... ... ... "темір ғасырға" алға жылжыту кезеңдері туралы ойлай отырып, адамдарға "темір ... ... ... де және ... да ... де, ... де ... болмайтынын байқады.Француз философы Ж.-Ж.Руссо екі мыңжылдықтан кейін  Дижонск акаде-миясының "Ғылым мен өнердің қайта өрлеуі өнегелерді ... ... етті ме?" ... ... ... бере ... ... "санасыз сәбидің" қолын-дағы "қауіпті қарумен" салыстырған. Неміс мәдениеттанушысы И. ... бұл ... ... рет ... ... өзара әсері туралы сұраққа біржақты жауап беру қиын, бұл "адамдар өнер ... және ... ... ... ... ... ... болады.Антисциентизм - XX ғ. батыс еуропалық мәдениетінің құрамдас бөлігі, соның шеңберінде дамудың дағдарысты үрдістері анық ... Ірі ... О. ... ... ... ... А. ... "мәдениеттің құлдырауын" байқады, Э. Гуссерль "еуропа ғылымдарының дағдарысы"  және т.б. анықтады.Ғылыми жаратылыстану  ... ... және ... ... адамға "планетарлық масштабтағы" (В.И. Вернадский)  күш болып қалыптасуға мүмкіндік берді және бұл күшті олар байқағандай, үнемі  "ақылды" ...  ... ...  В.И. ...  бұл болжамы, өкінішке қарай, жапон  қалаларының ядролық ... ... ... бұл ... атом бомбасын жасаушы-физиктерді адамзат, әлеумет және қоршаған орта алдындағы өзінің жауапкершілігін сезінуге әкелді, бұл жауапкершілік, әрине, ғылымды сынау ... ... ... ... ... ... ... XX ғ. екінші жартысында маңызы бойынша кез келген ғылымның іргелі заңдары және принциптерін іске асыру сол ... өзге ... және ...  адам үшін де, ол ... ... ... үшін де ... салдарларға айналуы немесе бұрмалануы мүмкін екені айқын болды.Егер бастапқыда антисциентизм физика дамуының келеңсіз зардаптарына ... онда ...  бұл ... биология және гендік инженерия, химияның биосфераға оның туындыларының кері әсер ...  ... ... ... ... тұлғасына айлалы іс-әрекеттер жасау үшін пайдалануы мүмкін, ал әлеуметтану - әлеуметтің жекелеген топтарының қоғамдық ... және ... әсер ету үшін ... мүмкін.XX ғ. жетекші философиялық мектепте антисциенистік үрдістерді атап ... ...  ... - ғылымның таралған  философиялық бағыттарының біреуінің  шеңберінде гуманизм позициясы  тұрғысынан ... ... ал ... ... қалыптасқан нысандары тұлға азғындауын анықтайтын себептерінің бірі ... ... ...  ... ...  -  ... ...  радикалды бағыттағы жүйеде батыстық типтегі өркениеттің сциенистік бағдарының келеңсіз зардаптары (адам, мәдениет және табиғат үшін) анықталады;- ...  ...  -  ... бағыт тұрғысынан  католиктік философиялық ойлар танымның діни және ... ... ... бас ... ... ... ... заман ғылымының "гносеологиялық  монополизмге" қоятын шағымдарын сынға алады.-  ...  ...  -  ... ...  ... ... ... әлеуметтік-философиялық теориясының көзқарасы "адам - биосфера" жүйесінде дағдарыстың тез шиеленісуіне әкеледі, тек биосфералық тепе-теңдікті ғана емес, алайда адамды түр ретінде тірі ...  ... ... ... қауіп төндіреді.XX және XXI ғғ. шетелде дәстүрлі гамлеттік сұрақ мына түрде: ...  -  ... па әлде ... па? ... ... Оның дамуы  -  игілік немесе адамға, әлеуметке және биосфераға қауіп төндіреді   ме? Дауласқанда  -  ... ... ... ... ... Ғылым типінде қалыптасқан "дағдарыс" туралы осы тектес мәселелер куә болмайды ма?Ғылым тарихында ғылыми білімнің екі типін, ... ... ... және ... ... ... атап өту қабылданған. Бірінші жағдайда антикалық кезеңдегі оның аңдағыштығын, енжарлығын, бейілділігін, иррационалдылығымен ғылым түрінде; ал ...  -  ... ... оның ... ... ... ... ғылым болады. Оның осы сипаттамаларымен ғылыми  білімнің "дағдарысы", оның дамуының "тұйық" бағыты туралы ... ... ... ... ... ... қазіргі замандағы өркениетті дамытудың жоғары деңгейге сүйенген, сонымен ... оның ... ... ... сипаттамалары маңызды сынға ұшырайды. Көзқарас нүктесі негізделеді, соған сәйкес, мысалы, рационализм, батыс типтегі ғылымның анықтайтын сипаттамаларының бірі ретінде объективті ... ... ... түсінік - әлемнің барабар ғылыми бейнесін қалыптастыру үшін мүлде жеткіліксіз ... ... ... Бұл көзқарас шеңберінде иррационалдық сипаттағы пікір рационализмін "толықтыру" қажет.XX ғ. соңында ... ... ... "дағдарысы" болмайды, ал ғылымның дамуын анықтайтын дәстүрлі, теориялық, философиялық, әлеу-меттік мәдени алғышарттар парадигмасының ауысымы болады. Оның дамуын-дағы дағдарыстық ... жеңу ... ... ... ... ... ... болмаған ізгілендіру, аксиологияландыру, экологияландыру, сияқты жаңа үрдістер қатарын енгізу қажеттілігімен байланысты.Антисциентизмді позитивті  құраушылар, әрине, оның шеңберінде, ғылыми ... ... ...  ... және парадигма ауысымына  көңіл аударады. Бұл процестерді мағыналандыру ғылымды дамытудағы келеңсіз үрдістерді жеңу үшін ... ... және соны ... ете ... ... ... қалыптасқан ғылыми парадигмаға сындарлы ілгерілеушілікке апарады. Бірақ, сциентизм де өз позициясынан берілмейді. Сциентистер мысалы, мына позицияда болады - шынында, ... және ... ... ... ... ... адам үшін де ...  және биосфера үшін де нақты келеңсіз ... ... және ... ... дәстүрлі дамыту маңызды  әлеу-меттік-экологиялық зардаптармен байланысты  -  бұл табиғат ортасының ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Антисциентистер жиі жүгінетін, социумның техникалық дамуының ... ... ал ...  -  ... - биосфера" қатынасындағы үйлесімділікті және рационализация қажеттілігін ескеретін, бағытқа барынша белсенді қайта бағыттау.70-80-ші жылдарда ҒТР шеңберінде биосфералық шиеленісті жеңуге ... - ... ... атты оның ... ... ... ҒТР шетелде 80-90-жылдары әлеуметтің өндірістік-шаруашылықты және әлеуметтік мәдени қызметінде микроэлектрониканы кең масштабта енгізуге сүйенген, "компьютерлік революция" түрінде іске асырылады. ... алу, ... ... және оны ... ... ... ... Компьютерлік революция әлеуметтің ғылыми-технологиялық негізін қайта түрлендіре ... ... ... және ... ... принципті түрде әсерін тигізеді, бұл ретте экологиялық революция және компьютерлік революция өзара байланыста және өзара тәуекелділікте болады. Экологиялық революция өркениетті ... ... ... ... ... ... береді, ал компьютерлік революция "адам - қоғам - ... ... ... және  ... үшін ... ... және техника-технологиялық жағдайларды жасайды."Компьютерлік революция"  жағдайында әлеуметтің материалдық-ресурс-тық қызметінің барлық үлкен ... ... ... ... ... бір ... технологиялық дамудың қазіргі замандағы нысан-дары оның пайда болуының барлық нысандары бойынша ... ... ... қамтамасыз етеді. Ал басқа жағынан алғанда, әлеуметтің материал-дық қызметінің биосфераға әсер етуін азайту үшін алғышарт жасалады, адам және оның ... ету ... ... ... ... үшін жағдай жасайды.XX ғ. соңында ғылыми жаратылыстану (техникалық) және гуманитарлық білімдер, табиғат, техника мен адам ... ... ... ... ... деген үрдіс пайда болады. Ғылымды "ізгілендіру" дәрежесі артады, яғни шындықтың әлеуметтік ... ... оның ... ... күшейеді. Сонымен бірге, адам және қоғам туралы ... ... ... ... мен тұжырымдамалар, түсініктер енуіне сүйенген мәдениеттің "сциентификациялау"  процесі де күшейеді.Әлемнің қазіргі замандағы  ... ... ... ... сүйене отырып, барлық үлкен шамада жүйелі-интеграциялық сипатта болады. Оның шеңберінде жаратылыстану ғылымдары саласынан негізгі ... және ... ... білімдер саласына "аудару" үшін алғышарттар жасалады. Ғылыми жаратылыстану және әлеуметтік мәдени процестер  оларды өзгеру динамикасында қарастырылады, қазіргі замандағы ғылыми ... ... ... ... тұтас бейнесін қалыптастырудың алғышарттары және жағдайлары туралы сөз болуда.  Сциентизм және антисциентизм  динамикасы ... ...  ... жеңе білу ... бірі болып табылады. Ғылым "дағдарысы" немесе парадигма ауысымы шетелде XX және XXI ғғ. табиғи және әлеуметтік мәдени ... ... ... ... ... ... оны ... бағдарлауға ынталандырады.Сциентистік және антисциентистік түсініктердің өзара байланысы және өзара тәуелділігі шындықта ғылым мәртебесінің пайда болуы нысандарымен байланысты. Егер ғылымның дамуына ... ... ... байла-нысты болса, онда әсіресе XX ғ. біртіндеп ғылыми жаңалықтарды іске асыру-дың нысандары, әдістерін және ... ... ... ... ... анық пайда бола бастайды. Бұл үрдістердің өсуі антисциентизм шеңберінде көрінеді және ... ... ... ... дамытудың тарихи жағынан қалыптасқан нысандарын (ғылым этикасы және т.б.) түзетуге мүмкіндік береді.Сциентистік ғылым философиясының нұсқауы  -  20 ғ. ... ... ... ... анықтайды; ғылым мен метафизиканың демаркациясын өткізу; сапалы тұрғыдан əр-түрлі теориялық құрылыстарды ортақ эмпириялық негізге ... ... ... ... оған сай емес ... мен ... ... /К. Хюбнер, Т. Роззак, П. Фейерабенд аттарымен тығыз байланысты/; олардың пікірінше ғылыми жəне ғылыми емес ... тең, ... ... ... ... керек, жаттық ойлау мен догматиканың мəліметі.Пайдаланылған әдебиеттер:1. Б.К.Джегутанов, В.И.Стрельченко, В.В.Балахонский, Г.Н.Хон. История и ... ... ... ... для ... ... 2. ... Ә.Х. Қазіргі жаратылыстану концепциялары. Оқу құралы.  - ... ... 2003.- 188б.3. ... А.Л. Философия науки: история и методология. М., 2001.4. Философия и методология науки. Под ред. ... М., 19965. ... Т.Г. ... науки: традиции и новации. М., Приор, 2001.6. ...  И.В ... и ... ... Томск, 2001.  
        
      

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Детерминизм, индотерминизм, сциентизм, антисциентизм, синергетика, синкретизм терминдерінің анықтамалары13 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Алаш партиясы және Алашорда автономиясы18 бет
Бүгінгі терминологияның даму сипаты5 бет
Жарнаманың пайда болуы4 бет
Заңды тұлға жайлы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь