Геохимиялық ортаның өсімдіктің өсуі мен химиялық құрамына әсері

Өсімдіктің химиялық құрамына әсер етуші факторлар. Химиялық қосылыстардың өсімдіктің химиялық құрамына әсері. Барьерлі және барьерсіз организмдер. Дефицитті және шектен тыс элементтер. Өсімдіктің физиологиялық және морфологиялық түрлері. Химиялық элементтердің өсімдік бойымен таралуы. Өсімдіктердің химиялық құрамы мен олардың түрлерге бөлінуі. Биогеохимиялық провинциялар. Эндемияның басталуындағы химиялық элементтердің рөлі.

Өсімдіктің химиялық құрамына әсер етуші факторлар
А.И. Перельман тірі организмдегі химиялық элементтердің орта бағамын есептеп, сол тірі ағзадағы химиялық құрамы литосфераға қарағанда атмосфера мен гидросферамен корреляцияға жақсы түсетінін байқаған. Осылайша, тірі ағзадағы орта бағаммен есептелген химиялық элементтер оның геохимиялық ортасына бағынышты емес екендігі дәлелденген. Дегенмен, белгілі бір тірі организмнің химиялық құрамы басқа тірі ағзаның орташа көрсеткіштегі химиялық құрамынан өзгерек. Бұл кемістіктер келесі факторлармен өршиді: геохимиялық ортаның ерекшелігіне байланысты, химиялық элементтерді қорыту ерекшеліктері мен тірі организмнің биологиялық ерекшелігіне байланысты (табл-10).
10-шы таблица Минералды азықтағы негізгі элементтердің көрінісі және олардың өсімдіктермен сіңірілуі, құрамына кіруі, және таралуы (Finck, 1969; Лархер 1978).
        
        Геохимиялық ортаның өсімдіктің өсуі мен химиялық құрамына әсеріӨсімдіктің химиялық құрамына әсер етуші факторлар. Химиялық ... ... ... ... әсері. Барьерлі және барьерсіз организмдер. Дефицитті және шектен тыс элементтер. Өсімдіктің ... және ... ... ... ... өсімдік бойымен таралуы. Өсімдіктердің химиялық құрамы мен олардың түрлерге бөлінуі. Биогеохимиялық провинциялар. Эндемияның басталуындағы химиялық элементтердің рөлі.Өсімдіктің химиялық құрамына әсер ... ... ... тірі ... ... ... орта бағамын есептеп, сол тірі ағзадағы химиялық құрамы литосфераға ... ... мен ... ... ... ... ... Осылайша, тірі ағзадағы орта бағаммен есептелген химиялық элементтер оның геохимиялық ортасына бағынышты емес екендігі дәлелденген. Дегенмен, белгілі бір тірі ... ... ... басқа тірі ағзаның орташа көрсеткіштегі химиялық құрамынан ... Бұл ... ... факторлармен өршиді: геохимиялық ортаның ерекшелігіне байланысты, химиялық элементтерді қорыту ерекшеліктері мен тірі ... ... ... ... ... таблица Минералды азықтағы негізгі элементтердің көрінісі және олардың өсімдіктермен сіңірілуі, құрамына кіруі, және таралуы (Finck, 1969; ... ... және ... ... ортаның ерекшеліктері  -  салыстырмалы түрде уақыт пен кеңістіктегі факторында өзгермелі болып ... Бұл ... ... артық болуы не жетіспеушілігі өсімдіктердің дұрыс дамуына жағдай жасалады. А.Л. Ковалевский ... ... ... мен ... ... ... арқылы білдіруге болады деп тапты (сурет-7). Онда химиялық элементтер 3 диапазонға бөлінеді: I  -  аз құрылымды, II  -  орта ... III - көп ... ... ... ... ... құрамы мен аз құрылымды өсімдіктер арасындағы тәуелділікті көрсетіп, өсімдік өзіне қажеттілерді осы элементтен сіңіреді.Сурет-7. ... мен ... ... ... ... ... тәуелділік ( А.Л. Ковалевский бойынша, 1969)Топырақтағы элементтер санының азаюы олардың өсімдіктер құрамында да азаюына алып келеді. Өсімдіктер ... мен ... ... құрамы геохимиялық ортаға (лимиттеуші фактор) тәуелді. Үшінші диапазонда өсімдіктердің химиялық құрамы түрлердің биологиялық ерекшеліктері мен элементтердің физиологиялық ... ... ... жағдайда  геохимиялық орта лимиттеуші фактор болып табылмайды. Сондықтан да өсімдіктерде элементтер ... ... ... ... ... да элементтердің болуы жоғары рөл атқарады. А. Л. Ковалевский ... ... ...  ... сіңіруіне қарай барьерлі және барьерсіз деп бөлді. Барьерсіз өсімдіктердегі күлдегі металдардың құрамы олардың топырақтағы құрамына пропорционалды түрде ... Ал ... ... ... ... болады.Шекті концентрациядан асатын болса, өсімдіктер элементтерді сіңіруін тоқтатады. Барьерлі өсімдіктердің түрлерін төменгі, орташа және де ... ... деп ... ... ... ... тыс физиологиялық және морфологиялық өзгерістер байқалады (табл-11).Таблица 11 ... ... ... ... ... элементтердің шекті концентрациясы (Chaman, 1968, цит. по А.М. ... ... ... ... бір ... саны бар ғана ... бола алады. Сонымен өсімдіктердің бір түрі химиялық элементтерді жоғары ... ... ... түрі аз ... ал үшіншілері тіпті оларды жинамайды. Химиялық элементтерді ... бір ... ... ... ... А. Д. Айвазян түрлердің биогеохимиялық белсенділігі деп атауды ұсынды. А. П. Виноградов бойынша, организм элементінің құрамы өзінің шығу тегі ... ... ... және ... ... химиялық элементтерді сіңіруі тек қана биологиялық ерекшеліктері мен ... ... ғана ... сонымен қатар сіңірілетін химиялық элементтердің қасиеттеріне де байланысты. Топырақ ... ... ... мен ... элементтердің концентрациясы сол элементтердің валенттіліктеріне, атомдық массалары мен ... ... ... ... тәуелді болады. Бұл көрсеткіштер неғұрлым аз болған сайын, соғұрлым элементтердің ерігіштіктері де жоғары болады. Атомдық ... мен ... ... аз, валенттіліктері бірдей элементтер жақсы ериді. Өсімдікке қажетті химиялық элементтердің (бір немесе ... ... өте көп ... аз ... ... жиі кездесетін жағдай болып табылады. Өсімдіктердің дұрыс дамуына қажетті мөлшерден аз химиялық элементтерді ... ... деп ... ... ... ... ... көбінесе О, N, Р, К, F, В, I, С және басқа да ... ... ... ... мөлшердегі элементтер өсімдік дамуын бәсеңдетіп және олардың өнімділігін төмендете де алады. Тірі заттардың өнімділігін ұлғайтатын ... ... ... деп ... ... Cl, S, Na, Си, Ni, Fe, F, Al және т.б. ... ... Кейбір элементтер бір жағдайларда тапшы болып, екінші жағдайда артық элементтердің қатарында да болуы мүмкін.Өсімдіктердің физиологиялық және ... ... ... ... әсер ... ... биологиялық қасиеттері, ұзақ эволюциялық процесс кезінде әзірленген олардың бейімделу реакциясын көрсетеді. Осы өсімдіктер даму ... олар ... және ... ... процесінде өзгереді. Түрлі химиялық элементтер биохимялық  үрдістерде  әртүрлі  рөлдерді атқарады. Ал нақты химиялық элементтің әсері , ... ... ... да ... ... , сондай-ақ кеңістіктегі және уақыттағы қарқынды геохимиялық қоршаған ... ... ... ... ... осы ... бейімделуге мәжбүр  болады немесе тіршілігін тоқтатады. Химиялық элементтері өте жоғары ... ... ... ... ғана топыраққа бейімделген. Осы жағдайларда өсімдіктер шектеулі мөлшерде артық элементтерді сіңіреді немесе тұндыру ... ... ... ... ... ... ауыр ... төзімді түрлері бар (токсикофиттер, П. Дювиньо). Эволюциялық даму жолында ... ... ... ... организмдер жаңа формалар түзеді. Оларды физиологиялық формалар деп атайды. Өсімдіктердің физиологиялық формаларының ішіндегі ерекше топты ... ... ... ... ... тар ... ... тек сол қсімдіктерге ғана тән тұрақты морфологиялық белгілермен сипатталады. Эндемик өсімдіктер физиологиялық формалары мен морфологиялық ... ... даму ... жаңа ... ... ... өзгеру әртүрлі болады. Гүлдердің полиморфизміне молибден, никель, сынап, мырыш, мыс, йод, марганец әсер етеді, ал қорғасын, мырыш, немесе молибден жапырақ ... ... мен ... ... ... ... химялық элементтердің таралуыӨсімдіктердің мүшелері химиялық элементтерді бірдей қабылдамайды (сабақтары, тамырлары, жапырақтары, сүйектері және т.б.). Ол химиялық элементтердің әртүрлі физиологиялық ... ... ... (Mg, Mn, С, О, Н, Fe, Си - фотосинтезге қатысады; С, О, Н, N, Mn, Си, Zn  -  ... ... және ... ... ... түзуіне ; Fe, Mn, Mo, Си, Zn  -  биохимиялық әртүрлі реакциялардың катализаторлары және т.б.). Д.А. ... ... ... ... элементтерді бірдей қабылдамайтындығына байланысты оларды 2 топқа бөлуді ұсынды: базипетальды және акропетальды. Базипетальды таралу элементтердің жапырақтарда, ... мен ... аз ... сипатталады. Акропетальды болса химиялық элементтердің тамырларда біршама көптігімен және сабақтарында одан аздығымен, жапырақтарында өте ... ... ... элементтердің өсімдіктер бойымен әртүрлі жылдамдықпен қозғалуы да рөл атқарады. Органикалық формаға ауысқан элементтер  сілтілік иондар сияқты ... N, Р, S), ... ... Ауыр ... мен ... жер ... иондары ауыр қозғалады, әсіресе, кальций. Сондықтан да кальций өсімдік жапырақтарында жиналады (ксилемді жолмен). Жылдар өткен сайын жапырақтарда Са, S және ... аз ... Fe, Mn, В ... ... ... Ал ... ... (N, Р және К) көбінесе жас жапырақтарда кездеседі. Сондықтан Са/К қатынасы жапырақтарда жыл бойына Са пайдасына ... ... ... ортадағы тапшы және артық элементтер өсімдіктердің, жануарлардың, адамдардың түрлі ... ... алып ... Ал ондай ауруларды А. П. Виноградов биогеохимиялық эндемия, ал ... ... ... ... ... деп ... Биогеохимиялық эндемия көбінесе микроэлементтердің тапшы немесе артық болуынан пайда болады. Топырақтарда, суларда және өсімдіктерде  10"3- ...  ... ... ... деп ... Олар ... аниондар, металдар және бейметалдар. Кейде оларға ауыр металдар жатады. ... ... ... асатын элементтерді ауыр металдар деп атайды. Оларды кейде улы элементтер деп есептейді. Мұндай ой XX ... ... ...  Көп мөлшерде пайдаланылған микроэлементтер шындығында өте улы болып табылады. ... үшін ... мыс, ... ... никель, молибден және ауыр металдар аздаған мөлшерде өте қажетті. Биосфераның біркелкі еместігі ауыр металдармен көрсетіледі. В.В. Ковальскийдің ... ... ... ... үшін организм реакциясын бақылауға болатын Жердің көптеген аймағын, материктерді қарастыру қажет. Табиғаттағы ауыр металдар диапазоны өте жоғары (табл-12).Әртүрлі ортада элементтердің ... ... ... ... ... ... В. В. Ковальский бойынша, топырақта мыс 34- 68 рет, мырыш - 25 - 170 рет, кобальт -  2000 рет, ... -  20 рет, ... - 200 рет, ... -  5 рет ... Топырақта мыстың орташа көлемі 2,5х103% тең, оның деңгейі әр түрлі топырақта 1500 рет ... ... егер сіз ... да ... болсаңыз,  техногендік ластану бірнеше мың есеге өседі. Топырақтарда мырыш 1000 есе әр ... ... ...  ... беті суы ... болуымен  3000 рет ерекшеленсе, мыс 40 рет, стронций - 100 рет, мырыш - 220 рет ... Бұл ... ... ... ... ... байланысты емес, кейбір өңірлерге ғана қатысты болып табылады. Мұнда техногендік ластанған топырақтың химиялық құрамы есепке алынбаған. Орталық Азиядағы ... ... ... ... айларында никель 60 рет, титан 400 рет, мырыш 100 рет, қалайы 200 рет ... ... ... В. ... бұл мысалдарды  геохимиялық біркелкі еместігін сипаттайды деп есептеді. Тірі организмдер қоршаған ортадан ерігіш байланыстарды түзе отырып, барлық ... ... ...  ... ... организмдік, тіндердің, ұлпалық және молекулалық деңгейде химиялық ... ... ... ... биосфераны биологиялық және геохимиялық аудандастыру  қажеттілігі туындайды. В. В. Ковальский биосферлік таксондарды  келесідей бөлуді ... ... ... ... ... ... ... провинция.Бірінші реттік таксондар  -  биосфера аймақтары, олар батареяларды ... ... ... ... ортаның химиялық құрамы немесе оның топырақ дәрежесіндегі белгілерін және климаттық аймақтарын өзгеруіне басым реакция ерекшеліктерін ескереді. Екінші реттік таксондар - ... ... ... ... табылады. Бұл, шын мәнінде, географиялық үздіксіздік сипатталады да, биогеохимиялық ішіне аймақтардың бөлімшесі болып табылады, бірақ олар сондай-ақ әр ... ... ... ... ... - биогеохимиялық провинция белгілі бір бөлігі биогеохимиялық қосалқы аймақтарда сипатталады да, биохимиялық және ағзаның кейде морфологикалық сипаттамасы ... ... 1938 жылы  ...  ... ... деген ғалым енгізді.Биогеохимиялық провинциялар - топырақ, су және басқа да ортада химиялық элементтердің құрамымен ерекшеленетін жер ... ... ... ... осы ... ... ... оптимумнан жоғары немесе төмен болуы мүмкін.В.В. Ковальский территориялардың бөліну принциптерін ғана емес, сонымен қатар әртүрлі дәрежедегі биосфера ұйымдарының ... ... зона мен КСРО ... картасын  жасады. Онда, ол топырақтың биогеохимиялық қасиеттері туындаған адамдар мен ... ... ... ... ... су ... ... 8 см. Flyleaf туралы). Ол ірі биогеохимиялық зоналарды екіге бөлуді ұсынды:Аймақтық провинциялар - жалпы аймақтық сипаттамалары бар, ... ... ... және ... ... ... ...  емес провинциялар - оларға аймағының жалпы сипаттамалары сәйкес келмейтін, кен ... және ... ... ... ... ... аномалиялы белгілер жатады.Жалпы, қорыта келе, біз мынадай ережелердi тұжырымдасақ болады:*    Элювиалды процесінің ... ... ... ... ... ... байланысты жеке элементтерінің төмендетілген мазмұнмен биогеохимиялық провинциялар.*    ... ... ... кен ... жері қалыптасқан элементтерінің жоғары мазмұнмен биогеохимиялық провинциялар . Жоғары ... ірі ... ... ... мен қалаларының ластаушы әсер салдарынан болуы мүмкін.Эндемияның ... ... ... ... ... ... табиғатта белгілі бір элементтердің артық болғанынан немесе жетіспегендіктерінен пайда болады. Кей жағдайларда элементтің тікелей әсерінен пайда болады, бірақ көбінесе эндемия ... ... ... ... ... коэффициенттің бұзылуымен байланысты болады. Қазіргі таңда бір-бірімен жақсы ісер ететін келесі элементтер зерттелінген: I- Co-Ми- Мп; Си-Мо-Pb; Ni-Си; ... 60 х i0~4% ... көп ... ... тірі ... улы ... ... кейбір мәдениеттер бұл элементтің осындай көп мөлшерін талап етеді. Осылайша шәй мыстың 15 мг/кг таза күйін жинай ... Ал мыс ... (6 - 15 х 10"4%) ... ... құбылысы бұзылып, олар ауруға ұшырайды: жапырақтары оралып, ... ... ... өсуі ... хлороз басталса, ал дақылдарда құлақтары жетілмейді (колос), жеміс ағаштарының жапырақтары сарғаяды. Ал ... ... ... ... жүйесінің аурулары пайда болады. Бірақ мыстың көп мөлшерінде анемия байқалып, гемолитикалық сары ауру ... ... ... ... Ал ... ... ... Мыс иондары организмде артық мөлшерде болғанда белоктардың, әсіресе ферменттердің SH  -  ... ... ... ... ... ... бұзады. Мыс тұздары митохондрия мембраналарының өткізгіштігін арттырады, эритроциттерді бұзады; нерв жүйесінің, бауыр мен бүйректің қызметін ... ... мен ... ... ... зақымдандырады, гастрит пен асқазан жарасын тудырады. Тұщы суға қарағанда ащы суда ... улы ... ... ... себебі ащы суда мыс иондарының бір бөлігі карбонаттарға айналып, тұнбаға түседі. ... мыс ... ... ... ... ... ... ауадағы азоттың топыраққа өтуін тоқтатып, ауыл шаруашылығы өнімдерінің шығымдылығын азайтады. Мыстың ... ... ... болатын құрттардың өлуі оның структурасын жоғалтады, су өткізгіштігін нашарлатады. Мырыш. Көп мөлшерде (>7 х 103%)  өсімдіктер үшін улы болады, ... ... ... ... Ал ... жетіспеушілігі (3 х 103%) көп өсімдіктердің өсуін тежейді ... ... ... ... ... жапырақтарының түсуі, жапырақтарының майда болып өсуіне әкеледі. Цитрусты ағаштардың ... ... ... ... ...  -  ... ...  -  ұсақ жапырақтылық пен жапырақтарының оралуы. Шошқалар паракератоз ауруғына ұшырайды. Мырыш маңызды элемент. Оның адам организміндегі мөлшері  -  10-3 %. Ол ... және ... ... құрамына кіреді, көптеген реакциялардың катализаторы болып табылады, соның арасында организмде қажетті қышқылдық деңгей ұсталынып тұрады. Мырыш инсулиннің құрамына кіреді, бұл  -  ... ... ... реттеп отыратын ұйқы безінің гормоны. Омыртқалы жануарлар қанында көмірқышқыл газын тасымалдауға, ... ... ... ... гидролизіне қатысады, өсімдіктердің өсуіне әсерін тигізеді. Мырыштың негізгі көзі  -  бидай жармасы. Организмде мырыш ... ... тері ... ... ... ... Көп ... марганец жетіспегенде (  
        
      

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізінің экологиясы4 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Антропогендік ландшафттардың дамуының алғышарттары55 бет
Биогеохимияның негізгі концепциялары27 бет
Биогеоценотикалық зерттеу арқылы эндемиялық ауруларды анықтау4 бет
Биогеоценотикалық зерттеу арқылы эндемиялық ауруларды анықтау туралы ақпарат7 бет
XVIII ғасырдың басындағы қазақ жерінің Ресей империясының құрамына қосылуының алғышарты7 бет
«Бек-сервис» ЖШС жылжымалы құрамына ТҚК мен жөндеу жұмыстарын ұйымдастыру және басқару37 бет
«Қоршаған ортаның сапасы — қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінін сипаттамасы»6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь