Жер қабыршағының химиялық құрамы биосфераның факторы сияқты

1. Химиялық элементтердiң жер қабыршағындағы салыстырмалы мөлшері
2. Жер қабыршағындағы химиялық элементтердiң табылудың формалары
3. Жер қабыршағындағы химиялық элементтердi үлестiрiлудiң ерекшелiктерi
Жер химиясы. Жер ядросы мен оның қабықтарының химиялық құрамы туралы ортақ пікір әзірше жоқ. Соңғы деректер бойынша, Жерде 285 химиялық элемент пен олардың изотоптары бар көрінеді. Академик А.Е. Ферсман Жердің химиялық компоненттері туралы қазіргі білім деңгейін былай сипаттаған:
• жақсы белгілісі 1,1%;
• жартылай белгілісі - 3,6%,
• әлі белгісізі - 95,3%.
Алғашқы цифрлар (1,1% пен 3,6%) жер қыртысының жоғарғы горизонттарына қатысты . Олардың химиялық құрамын 16 км тереңдікке дейінгі деңгейде зерттеумен америкалық геохимик Кларк Франк Уиглсуорт (1847-1931 жж.) 40 жыл бойы айналысып, оның нәтижесін алғаш рет 1889 ж. жарыққа шығарған. Оның құрметіне А.Е.Ферсман 1923 ж. жер қыртысындағы химиялық элементтердің орташа мөлшерін кларк деп атауды ұсынған. Элементтер кларкі жер қыртысы көлемінде есептеп шығарылып, салмақтық немесе көлемдік процентпен өрнектеледі.
Норвегия геохимигі В.М.Гольдшмидт 1922 ж. сейсмикалық деректерді ескере отырып, Жердің ішкі шекаралары оның затының химиялық құрамы өзгерістерімен байланысты деп пайымдаған. Бұл өзгерістер планета балқыған күйде болған кездің өзінде оның гравитациялық қабаттарға бөлінуі нәтижесінде орын алған.
Басқа көзқарасты 1939 ж. профессор В.Н.Лодочников айтқан. Ол Жер қойнауындағы материяның физикалық қасиеттерінің өзгеруі оның химиялық құрамының өзгерісімен емес, атомдардың сыртқы электрондық қабықтарының біршама қирауымен байланысты деп пайымдаған. Осыдан бірнеше жыл өткен соң В.Х.Рамсейдің есептеулері келтірілген бірқатар еңбегі жарық көреді. Бұл еңбектерде Жер қойнауындағы өте үлкен қысымның ықпалынан атомдардың бірқатар электрондарының жоғалуы, осылайша планетаның төменгі горизонттарын құрайтын силикат материал тығыздығы күрт артқан айрықша"металданған" күйде болуы мүмкін екендігі көрсетілген.

2. Жер қабыршағындағы химиялық элементтердiң табылудың формалары
Соңғы кезде техниканың дамуына байланысты жер қыртысының терең белдемдері мен жоғарғы мантияда болатын жоғары қысымға, температураға сәйкес келетін жағдайларда табиғи және синтетикалық заттарға эксперимент жасауға мүмкіндік туды. Осы жағдай, сондай-ақ жоғарғы мантия таужыныстары ксенолиттерінің табылуы біздің қыртыс астындағы мантияның құрамы мен құрылысы туралы білімімізді толықтыра түсті. Ксенолиттердің, метеориттердің және Айдан әкелінген үлгілердің құрамы мен қасиеттерін, сондай-ақ Жердің ішкі құрылысы туралы сейсмологиялық деректерді ескере отырып, Жердің жалпы
1. Скурихин И.М., Шатерников В.А. Как правильно питаться. —М.: 1986.
2. Тагидиси Д.Г., Алиев С.Д. Микроэлементы и здоровье. Х 1979.
3. Джустин Гласе. Жить. 180.1990.
4. Искусственная пища: за и против. Х 1998.
5. Кавецкий Р.Е., Чебатарев Д.Ф. Здоровье, труд, отдых. -Киев.: Наука, 1996.
6. Маршелл Э. Биофизическая химия. —М: Мир, 1981.
7. Хьюз М. Неорганическая химия биологических процессов. — М: Мир, 1983.
8. Сеитов З. С. Биохимия. — Алматы, 2000.
        
        Жер қабыршағының химиялық құрамы биосфераның факторы сияқты * Химиялық элементтердiң жер қабыршағындағы салыстырмалы мөлшері* Жер қабыршағындағы химиялық ... ... ...  * Жер ... ... элементтердi үлестiрiлудiң ерекшелiктерi1. Химиялық элементтердiң жер қабыршағындағы салыстырмалы мөлшеріЖер химиясы. Жер ядросы мен оның қабықтарының химиялық құрамы ... ... ... ... жоқ. ... деректер бойынша, Жерде 285 химиялық элемент пен олардың изотоптары бар көрінеді. Академик А.Е. Ферсман Жердің химиялық компоненттері ... ... ... ... былай сипаттаған:* жақсы белгілісі 1,1%;* жартылай белгілісі - 3,6%,* әлі ... - ... ... (1,1% пен 3,6%) жер ... жоғарғы горизонттарына қатысты . Олардың химиялық құрамын 16 км тереңдікке дейінгі деңгейде зерттеумен америкалық геохимик Кларк Франк Уиглсуорт (1847-1931 жж.) 40 жыл бойы ... оның ... ... рет 1889 ж. ... ... Оның ... ... 1923 ж. жер қыртысындағы химиялық элементтердің орташа мөлшерін кларк деп ... ... ... ... жер ... ... есептеп шығарылып, салмақтық немесе көлемдік процентпен өрнектеледі.Норвегия геохимигі В.М.Гольдшмидт 1922 ж. сейсмикалық деректерді ескере отырып, Жердің ішкі шекаралары оның ... ... ... ... ... деп ... Бұл өзгерістер планета балқыған күйде болған кездің өзінде оның гравитациялық қабаттарға бөлінуі нәтижесінде орын алған.Басқа көзқарасты 1939 ж. профессор В.Н.Лодочников ... Ол Жер ... ... ... ... ... оның химиялық құрамының өзгерісімен емес, атомдардың сыртқы электрондық қабықтарының біршама қирауымен ... деп ... ... ... жыл ... соң ... ... келтірілген бірқатар еңбегі жарық көреді. Бұл еңбектерде Жер қойнауындағы өте үлкен ... ... ... ... ... ... ... планетаның төменгі горизонттарын құрайтын силикат материал тығыздығы күрт артқан айрықша"металданған" күйде болуы мүмкін екендігі көрсетілген.2. Жер қабыршағындағы химиялық элементтердiң табылудың ...  ... ... ... ... ... жер ... терең белдемдері мен жоғарғы мантияда болатын жоғары қысымға, температураға сәйкес ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік туды. Осы жағдай, сондай-ақ жоғарғы мантия таужыныстары ксенолиттерінің ... ... ... ... ... құрамы мен құрылысы туралы білімімізді толықтыра түсті. Ксенолиттердің, метеориттердің және Айдан әкелінген үлгілердің құрамы мен қасиеттерін, сондай-ақ ... ішкі ... ... ... ... ... отырып, Жердің жалпы химиялық құрамының моделі есептеп шығарылған.Жердің жалпы құрамын оның ... ...  --  жер ... ... ... ... оның ядросының әсер етуінен ауыр металдардың - темір мен никельдің үлесі күрт ... ... олар ... 35-40%, ал жер ... ... ... ... келтірілген элементтер негізінен химиялық қосылыстар түрінде таралған, олар сомтума күйде сирек кездеседі.Жер ядросы қазіргі түсініктер бойынша сидеролиттің (темір-тас метеорит) құрамына ... яғни ... ... ... ... ... ... арқылы сығу эксперименттері көрсеткендей, сыртқы ядро (Е белдемі) сұйық күйде болады, оның құрамына ... мен ... ... ... оксидтері кіреді, ал темір-никель қорытпасы 84-92% мөлшерінен аспайды.4980-5120 км тереңдіктер аралығындағы өтпелі қабаттың (Ғ ... ... ... ... - ... FeS ... ол сидеролиттерге тән қосылыс.Субъядро (G белдемі) туралы деректер өте аз. Жанама мәліметтер бойынша ол темір-никель корытпасынан тұратын қатты күйде ... ... ... ... мен массасы бойынша ең үлкен геосфера және құрамы өте күрделі, ол туралы геосфералардың жаралуы туралы қазіргі түсініктер ... ... ... ... Осы ... ... ... Жердің бастапқы заты оның қойнауы қатты кызған ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезеңінде бастапқы заттанауыр металдар - темір мен никель балқып шығып төменге батып, Жердің қазіргі ядросын ... ... ауыр ... ... ... ... ... зат - пиролит қазіргі мантияны құраған.Мантия затының дифференциациялану процесі қазір де жалғасуда. ... ... ... мен оның ... ... қабатын да қамтитыны байқалады. Төменгі қабатта балқудың (магманың) жекелеген ошақтарының ... ... ... ең ... ... (тоғысты) жерсілкінулер байланысты болуы мүмкін.Жер қыртысы қазіргі түсініктер бойынша заттың дифференциациялану нәтижесі болып табылады. Ол қыртыс горизонттарына тән термодинамикалық жағдайларда ... ... ... ... Бұл ... қосылыстар минералдар деп аталып, олар өз кезегінде таужыныстар құрамына кіреді.Жердің ішкі қойнауқаттары мен сыртқы қабықтарының химиялық құрамы туралы салыстырмалы ... ... ... ... 3. Жер қабыршағындағы химиялық элементтердi үлестiрiлудiң ерекшелiктерiЖердегі хим. ... 4 ... ... ... ... жақындар (Fe, Nі, Co, т.б.)], көбінесе, орталық ядрода ... ... ... жақындар (Cu, Zn, Sb, т.б.)] оксидті және сульфидті қабатта кездеседі;* Литофильдер [тас құраушылар (Sі, Mg, Ca, Ba, т.б.)]  --  ... ... ... [ауа ... (Не, Ar, Ne, т.б.)] ауа ... ... қабатында элементтер газ немесе жеке элемент түрінде кездеседі. Атомның газ түрінде болуы оның кеңістікте еркін таралуын ... су мен тас ... ... ... ... ... ... процестер, көбінесе, тропосфера қабатында өтеді. Су қабатында элементтер ерітінді түрінде, ал Жер қыртысында  --  ... ... ... ... бу ... ... Геохимия, физика, геология, минерология ғылымдарының әдістеріне сүйенеді. Геохимияның магмалық жыныстар геохимиясы (петрохимия), гидротермальдік процестер геохимиясы, изотоптар ... ... ... ... геохимиясы, гидрохимия, гидрогеохимиясы, сондай-ақ, метаморфтық процестер геохимиясы, мұхит геохимиясы, мұнай геохимиясы, кен байлықтарын іздеудің геохимиясы ... ... ... ... ... ... геохимиялық зерттеулер Қазақстанның көптеген кендерінің түзілу заңдылықтарын ашуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... кентастағы қоспа элементтердің таралу ерекшеліктерін және қандай ... ... ... ... дамыды. Қорғасын-мырыш кендеріндегі талийдің, индийдің,фтордың, т.б. серіктес элементтердің Геохимиясы жөніндегі алғашқы зерттеулер Қазақстанның кен байлықтарын жете білудегі жаңа ... ... ... Сирек және шашыранды элементтерді зерттеу нәтижесінде көптеген кендердің кешенді екендігі ... ... ... ... байланысты шашыраудың бастапқы ореолдары бойынша іздеудің геохим. тәсілдері кеңінен дамыды. Түсті металдардың көптеген кендеріндегі бастапқы геохим. ореолдардың ... ... ... № 5-6. Тірі зат* Тірі ... ... ... ... элементтердiң биологиялық айналымы	* Ағзалардағы химиялық элементтердiң концентрацисының табиғи вариациялары 1. Тірі ... ... ... және ұсақ ... ... йод ... құрамы ұқсас. Тірі ағзалар жасушаларының құрамына өлі табиғатта кездесетін 70-ке жуық химиялық элементтер кіреді. Бұл тірі және өлі ... ... ... дәлелдейді. Жасушалардағы элементтер мөлшерінің қатынасы әр түрлі, сондықтан элементтерді бірнеше ... ... ... ... көміртегі, сутегі және азоттан біріші топ түзіледі. Кейде оларды органогендер деп атайды. Олардың жасушалардағы массасы шамамен 98% және барлық ағза ... ... ... топ ... - ... және фосфор биологиялық полимерлер - нәруыз және ... ... ... ... ... Осы ... ... калий, кальций, магний, темір жәнехлор да кіреді. Бұл элементтер жасушада маңызды қызмет атқарады. Мәселен, ... ... және хлор ... ... ... ... жүйке серпіндерінің (импульс) өтуін қамтамасыз етеді, сондай-ақ әр түрлі заттардың жасуша жарғақшалары арқылы етуіне себепші болады. Кальций жануарлар мен адам ... ... ... ... ... ... ... Темір эритроциттер гемоглобинінің құрамына еніп, өкпеден ағзаның әрбір жасушасына оттегін тасымалдайды. Темір ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіп, эритроциттер құрамына енеді. Магний болса, ол да ... ... ... ... ... кіреді. Ол фотосинтезді қамтамасыз етіп, жасыл өсімдіктердің хлорофилл молекуласының орталық атомыболып ... ... ... ... ... құрамына кіреді.Көптеген макроэлементтпер әдетте жасушаларда иондар (оң зарядталған катиондар ... ... ... ... түрінде болады. Адам ағзасындағы калий, натрий, кальций және магний иондары концентрациясының қатысы жүрек әрекетінің ырғағына, бүйректің су бөліп шығару жылдамдығына, ... ... ... ... ... ... мен өсуіне ыкпал етеді.Қалған элементтердің барлығы: мыс, мырыш, фтор, никель, селен, молибден, ... т. б. ... ... ... Олардың жасушадағы мөлшері ете мардымсыз (0,02%), сондықтан ... ... ... ... аз ... олар ... ... қызмет атқарады. Йод - қалканша без гормоны тироксиннің негізгі құрамдас ... ... ... ... ... құрамына енеді. Кобальт - В12) витамині молекуласындағы орталық атом. Бром жүйке жасушаларының қызмет атқаруы үшін қажет. Мыс кейбір ферменттер мен ... ... ... ... енеді, сондай-ақ шаянтектестердің және ұлулардың тынысалу пигменттерінде болады. Фтор тіс ... және т. б. ... ... ... микроэлементтердің тапшылығы немесе молшылығынан ағзалардың физиологиялық қызметі өзгереді (ауру, көндігу немесе өлу). Мысалы, кобальттың топырақта ... ... ... жөне ... мал ... ... ... мен мүйізді ірі мал қаназдың ауруына ұшырайды.2. МикроэлементтерМикроэлементтер  -  топырақта, тау ... ... ... табиғи және минералды суларда, организмдерде (аз мөлшерде 0,01  -  0,1% не одан төмен) кездесетін химиялық элементтер. Микроэлементтерге Al, Fe, Cu, Mn, Zn, Mo, Co, І, т.б. ... Олар ... ... ... ... тыныс алу пигменттерінің құрамына кіреді. Академик В.Вернадский Микроэлементтердің биосферадағы таралуының бірнеше заңдылықтары бар екенін зерттеді. 30-дан астам Микроэлементтер адам, жануар және ... ... өте ... ... ... не кем болуы организмдегі зат алмасу процесін бұзады. ... ... өте аз ... (103-105 ... ... Оларға темір, мыс, кобальт, марганец, мырыш, йод, бром, ... ... ... ... ... ... ... радиоактивті элементтер) денеде нышаны ғана болады (106 пайыз және одан да аз).Микроэлементтер организмнің өсіп даму процесін реттеуде, оның түрлі ... ... ... ... рөл ... Дегенмен, әр микроэлемент белгілі бір қызмет атқарады.Темір  --  гемоглобиннің, миоглобиннің, тотығу-тотықсыздандыру ферменттері  --  пероксидаза, каталаза мен ... ... ... ... ... ... құрамы на енеді. Денеде темір бауырда, көк бауырда, ішектің кілегейлі қабығында ферритин (темірдің гидрат ... мен ... ... түрінде кездеседі. Организмде темір гемосидерин (темірлі пигмент, гемоглобиннің ыдырау өнімі) түрінде де ... ... бір ... ... белоктарымен сидерофилин атты қосылыс түзеді. Осы қосылыс түрінде темір организмде тасымалданады. Организмде ... ... ... түзілуі бұзылып, қан азаяды (анемия).Мыс  --  гемокупреин түрінде эритроциттер құрамында болады. Ол кейбір ... ... ... ене оты-рып, ұлпалық тыныс процестеріңде маңызды рөл атқарады. Мыс қан түзу процесін жақсартады, меланин пигментін түзу үшін ... Ол ... ... ... ... ... алдыңғы бөлігінің гормондары мен А, В, С, Е, РР ... ... ... ... ... ...  --  В12 ... құрама бөлігі болғандықтан қан түзу процесінде маңызды қызмет атқарады. Ол организмдегі ферменттік процестерге, зат алмасу қарқынына, өсу, даму ... ... әсер ... ... ас ... ағзаларының, нерв жүйесінің, ішкі секреция бездерінің, сүйек кемітінің қызметін жақсартады. Орга-низмде ұйқы ... ... бұл шық ... ...  --  дененің барлық мүшелері мен ұлпа ларының құрамында кездеседі, бірақ сүйекте, бауырда, бүйректе, ұйқы безінде, гипо-физде көбірек жинақталады. Ол ... ... ... құрамы на енеді, кейбір тотығу-тотықсыздандыру ферменттерінің белсеңділігін арпырады, белоктың, көмірсулардың, маидың алмасуын жандандырады. Марганец ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді.Мырыш  --  барлық ұлпа ларда кездеседі, карбоанщдраза ферментінің, инсулин гормонының құрамына енеді, мырыш тұздары ... ұйқы безі және ... ... ... белсенділігін арттырып, белоктар мен көмірсулар алмасуын жандандырады.Йод  --  қалқанша безі гормойдарының құрамы на енеді, зат алмасу процесін ... өсу ... ...  --  ... гормондарының құрамы нда кездеседі, үлкен ми жарты шарлары жасушаларындағы қозу және ... ... ... ...  --  ... пен тіс ... құрамы на енеді. Ол көптеген ферменттердің әрекетін әлсіретіп, зат алмасу процесін ... қан ... ... мен ... ара ... әсер ... сүйектің қатаюын шапшандатады. Фтор жетіспесе тіс кіреукесі бұзылады .Никель  --  кейбір ферменттердің белсенділігін күшейтіп, ашу процесін жандандырады, ... оның ... ... ... болса, онданикель көздің қасаң қабағына жинақталып, организм көру қабілетінен айырылады.Организмде кейбір элементтердің нышаны ғана болады, сондық-тан олардың биологиялық мәні әлі ... ... Бұл ... (мышьяк, радий, торий, уран және оның ыдырау өнімдері) зат ... ... ... болатыны байқалған.3. Химиялық элементтердiң биологиялық айналымы	Күкірт айналымы. Бұл.цикл ... ... және ... ... ... ... қоры - топырақта және тұнбаларда. Салыстырмалы түрде ауадағы күкірттің мөлшері көп ... ... ... ... ... ... тотығу процесі, яғни, сульфидтің (немесе күкіртті сутектің) сульфатқа және анаэробты тотықсыздану процесі, керісінше сульфаттың сульфидке дейін өзгеруі жатады. Бұл реакциялар ... ... ... ... өтеді. Тотығу-тотықсыздану процестерінің арқасында топырақтың аэробты аймағындағы күкірт пен сульфат ... ... және ... ... тереңінде және тұнбаларында (анаэробты аймақ) орналасқан темір ... ... ... ... ... тұнбалар микробтардың қатысуымен тотықсызданғанда бөлінген күкіртті сутек су бетіне қарай жылжиды. Судағы сульфид оттегі атомдарымен реакцияға түсіп ... ... ... ... ... ... ең ... қосылыс болып саналады. Күкірттің амин қышқылдарының құрамына кіретіні белгілі. Күкірт айналымы антропогендік әсерге тәуелді. ... ... ... ... белгілі бір мөлшерде күкірт болады. Олар жану процесіне ұшырағанда диоксид түрінде бөлінеді. Күкірттің бұл түрі азот ... ... тірі ... ... ... ... күкірт диоксидін өсімдіктердің жер үстіндегі (жапырақ, сабақтағы) ассимиляциялык, аппараттары жақсы сіңіреді. Бұл жағдай фотосинтез процесін тежеп, өсімдіктер некроз ... ... да, ... ... ... ... ... диоксиді атмосферадағы су буымен реакцияға түсіп қышқыл түзеді.Оттегі айналымы - фотосинтез процесінен басталады. Оның биологиялық айналымы 250 т/жыл, ал биосферадағы оның ... ... - 1014 т. ... жер ... ең көп таралған элемент: оның атмосферадағы (салмақтық %) мөлшері - 23,1% (288 ... ... - 47,2%; ... - 86,9%. ... бос ... ... ... 4,5 мг/л, осы оттегіні су организмдері өздерінің тіршілігіне жұмсайды. Ауадағы оттегінің мөлшері ұзақ уақыттар бойы биологиялық ... ... ... ... келе ... Осы ... ауытқыса, биосфераның жағдайына зор әсерін тигізер еді: мөлшері төмендесе - мұхиттардағы жануарлар әлемі азайып, ал ... ... - ... ... ... ... ... дейін өсіп кетуі мүмкін. Бұл жағдайлардың жер бетіндегі жануарлар мен адамдарға қолайсыз әсері бар. Мысалы, ... мен ... биік ... ... ... ... көп мөлшерде пайдаланатын белдемдер мен жасанды құрылғыларда оттегінің ... ... ... Оттегі айналымы мен озонның түзілуі де тығыз байланысты. Себебі озонның ыдырауы экзотермиялық реакцияға жатады. Орта есеппен озонның атмосферадағы ... ... ... ... ... ең ... көп мөлшері 20-25 км биіктікте орналасқан. Озон барлық тірі организмдерге әсер ететін қысқа толқынды күннің ультракүлгін ... ... ... ... қалады, былайша айтқанда, атмосфераның қорғаныш қабаты.Тірі организмдердің көптеген молекулалық құрылымдары осы ультракүлгін ... ... ... ... ... озон ... бұзылуы (озон  пайда болуы) жердегі тіршілік иелеріне әсер етіп, қоршаған ортада елеулі ... ... ... Бүкіл Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымынъщ (БДҰ) мәліметтері бойынша озон қабатының 1%-ға кемуі адамдарда қатерлі ісік ... ... ... ... ісік ... көз ... және т.б.) себешпі болады. Оттегі айналымының, озон қабатының бұзылу процесі антропогендік ... ... атап ... ... ... аэрозольдар, азот тотықтарының көп бөлінуінен болады.Фосфор айналымы. Фосфор нуклеин қышқылдарының, ... ... ... ... ... (АДФ, АТФ), сүйек ұлпасының, дентиннің (тістің негізгі бөлігін құрайтын сүйек ұлпасының бір түрі) құрамына ... ... ... ... - ... фосфорды органикалық түрден бейорганикалық түрге тотықтырмай көшіретіндігінде. Фосфордың айналымын тұйықталған деп ... ... ... ... ... ... мұхит шөгінділерінде қалып отырады. Фосфордың айналымы құрылықта да мұхитта да жүреді. ... мен ... - ... ... бар тау ... ... ... және химиялық үгілу нәтижесінде тау жыныстары бұзылады. Бұзылған өнімдер су, жел, мұз ... ары ... ... ... арқылы Әлемдік мұхитқа келіп түседі. Бұл жерде фосфор ... ... ... ... ... бойынша фосфор теңіз жануарларының организміне түседі. Ары қарай теңіз құстары, жануарлары ... ... ... ... фосфор қосылыстары құрылыққа шығады. Фосфор улы элемент болмаса да, ... ... ... ... жоғары болғандықтан, өсімдіктердің өсуі мен дамуы, әсіресе вегетация басталған кезеңде баяу болатыны байқалады. Себебі фосфордың мөлшері топырақта көп ... ... ... ... ... күшейіп, өсімдіктердің коректенуі бұзылады, сонымен қатар экологиялық ... ... ауыр ... және басқада улы заттарды көбірек сіңіруге мүмкіндігі жоғарылайды.Көміртегі айналымы - көмірсулардың, майлардың, белоктардың, нуклеин қышқылдарының (ДНҚ, РНҚ) және ... ... ... ... ... ...  ... көміртегі - биологиялық айналымның негізгі қатысушысы.Осы кезеңде биосферадағы көміртегінің жалпы массасы шамамен 4000 Гт, оның 1000 Гт биомасса үлесіне жатады. 90-100 Гт ... ... ... алу және ... ... ... де ... отырады. Сонымен, көміртегімен есептегенде биосфера массасының жаңару мерзімі 10 жылды құрайды.Көмір қышқыл газының Жер биосферасындағы ... екі ... ... ... ... ... өсімдіктер көмір қышқыл газын сіңіріп, өсімдіктер массасын құрайды, ары қарай бұл масса көмір, ... ... ... тау жыныстары түрінде литосфераға ауысады.2) Әлемдік мүхитта еріп, көмір қышқыл газы тірі организмдер немесе химиялық реакциялар көмегімен ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда көміртегі фотосинтез өнімдерімен салыстырғанда 4 есе көп жиналады.Көміртегі айналымы жасыл ... мен ... ... ... ... ... көмір қышқыл газын сіңіруден басталады. Өсімдіктер сіңірген ... ... ... ... көмір қышқыл газын бөледі. Тіршілігін жойған өсімдіктер мен жануарлар ең соңында топырақта ... ... ... Осы ыдырау процестерінің нәтижесінде ұлпалар құрамындағы қосылыстар көміртегі диоксидіне дейін тотығып, атмосфераға қайтьш оралып отырады.Азот ... ... ... 78%-ын азот құрайды. Бірақ азот химиялық жағынан белсенділігі төмен элемент. Азот барлық белоктардың құрамына кіреді. Сонымен қатар биогенді элементтердің ... ... ... әрекетіне ең қажетті элемент болып саналады. Атмосферадағы бос молекулалық түрдегі азоттың ең аз ... ғана ... ... ... Табиғатта байланысқан азот түрінің бос молекулалық азотқа ... ... - ... ... түрін құратын азот атомдары арасындағы химиялық байланыс энергиясы жоғары болғандықтан, азоттың басқа элементтермен - оттегімен немесе сутегімен (азотфиксация) ... ... көп ... ... ... етеді. Өнеркәсіпте азотты алуға катализаторлармен қатар 500°С шамасындағы температура мен 300 атм. ... ... азот ... ... ... және ... ... (теңіз экожүйесінде) бірнеше топтары жүргізеді. Бұршақ тұқымдас өсімдіктердегі түйнек ... ... ... процесі оттегінің артық мөлшерінен арнайы өсімдік гемоглобинімен қорғалған күрделі ферментті жүйенің көмегімен жүреді. Биологиялық азот сіңіру процесінің тікелей ... ... ... амин тобы ... ... ... ... қосылады. Бірақ негізгі ролді топырақ пен су бактерияларының үш тобы: азоттандырушылар, нитрат түзушілер және азотсыздандырушы бактериялар ... 4. ... ... элементтердiң концентрацисының табиғи вариациялары Элементтердің ағза мен қоршаған ортада әркелкі таралуы олардың сіңірілуіне, табиғи қосылыстардың судағы ... ... ... ... жылына 6 млн.т. тұздар шайылып, жер бетіне  таралып отырады. Бұл көрсеткіш жылдар  өткен ...  12 ... ... артатындығы жайлы ғылыми болжамдар бар.Кремнийдің, алюминийдің табиғи қосылыстары суда ерімейді, сондықтан олар тірі ағзаларға сіңірілмейді. Тірі ... ... ... ...  ... ...  --  ... көміртек, сутек, оттек, азот, күкірт, фосфор (көміртек негізгі органоген). Оттек пен ... ... ...  ... ... және ... қасиеттерін реттеуші ретінде қарастыруға болады. Қалған үш органоген  -  азот, фосфор, күкірт ферменттердің белсенді ортасын түзушілер.Элементтерді тірі ағзалардағы ... ... ... үш ... ... ... ... сутек, көміртек, азот, фосфор, күкірт, кальциий, магний, натрий және хлор);  ағзадағы мөлшері 10%  --  дан жоғары ... ... (йод, мыс, ... фтор, бром, стронций, барий, кобальт) ағзадағы мөлшері 10%-15%.3. Ультрамикроэлементтер  --  ... ... ... ... ... және т.б. Олардың ағзадағы мөлшері 15%  --  дан ... ... ... мен ... ... мен өмір ... үшін  ... элементтер биогенді элементтер болып табылады.Тіршілік үшін маңыздылығына қарай химиялық ... үш ... ... ... элементтер. Олар адам ағзасында үнемі болады және ферменттер, гормондар, дәрумендер құрамына кіреді : H, O, Ca, N, K, P, Na, S, Mg, Cl, C, I, Mn, Cu, Co, Fe, Zn, Mo, V. ... ... ... ... өмір сүруін бұзады.2.Қосымша элементтер. Бұл элементтер жануар мен адам ағзасында болады: Ga, Sb, Sr, Br, F, B, Be, Li, Si, Sn, Cs, Al, Ba, Cl, As, Rb, Pb, Ra, Bi, Cd, Cr, Ni, Ti, Ag, Th, Hg, V, Se. ... ... ... осы уақытқа дейін толық  зерттелмеген.3.Өте аз элементтер. Адам және жануар ағзаларынан табылған, мөлшері және ... ... ... ... ... элементтерді әр түрлі концентрлейді, яғни микро-және макроэлементтер мүшелер мен ұлпаларда әркелкі ... ... ... ... сүйек және бұлшық ет ұлпаларында жиналады. Бұл ұлпалар көптеген микроэлементтердің негізгі қоры. Элементтер кейбір мүшелерге тән болып табылады және онда ... ... ... Мысалы, мырыш  -  қарын асты безінде, йод  -  қалқанша безінде, фтор  -  тіс ... ... ... ванадий  -  шашта, кадмий, сынап, молибден  -  бүйректе , қалайы  -  ішек ... ...  -  қуық ... ... ... барий  -  көздің пигментті қабатында, бром, марганец, хром  -  гипофизде және тағы ... ... ... байланысқан және бос ионды  түрінде де кездеседі. Кремний, алюминий, мыс және титан бас миы ұлпаларында нәруыздармен комплекс ... ал ... ион ... кездеседі. Сутек және оттек  -  макроэлементтері су ... ... ... ал, ... адам ағзасының шамамен 65%-ы су болып келеді. Су-маңызды еріткіш және ол адамның мүшелерінде, ұлпаларында және биологиялық сұйықтықтарда әркелкі ... ... ... ... қан ... лимфаның 99,5%  --  дан 90%  --  ға дейінгі аралығын құрайды. ... су ... ... ... ... ... және ... тарапынан қорғау іс-шараларын жүргізудің тіршілік үшін маңызы бар деуге болады.Макроэлементтер  -  көміртек, сутек, оттек, ... ... ...  -  ... ... ... және ... басқа да биологиялық   белсенді қосылыстарының құрамына кіреді. Нәруыздардың құрамында көміртек 51  --  55%, оттек 22  --  24%, азот 15  --  20%, ... 6,5  --  7%, ... 0,3  -  2,5%, ... шамамен 0,5%. Көміртек, сутек және оттек көмірсулардың және ... ... ал, ... фосфолипидтердің құрамында фосфатты топтар түрінде болады. Көп мөлшерде липидтер бас миында, бауырда, сүтте, және қан ... ... ... ... ... негізгі мөлшері - 600 г. Ол адам ағзасындағы барлық фосфордың 85%  --  ын құрайды. Фосфор тістің қатты ... ... ал ...  ... ... фтор ... ... түрінде, фторапатиттер құрамында кездесетіндігі белгілі. Кальций де негізінен сүйек және тіс ... ... ... және хлор жасуша аралық, ал калий және магний жасуша ішіндегі ... ... ... және ... ...  түрінде сүйек және тіс ұлпаларында болады. Магний фосфат түрінде тістің қатты ұлпаларында болады.Тірі ағзаға қажетті тіршілік ... деп ... ... ... ...  бойынша шамамен салмағы 70 кг адам ағзасында тіршілік металдарының мөлшері төмендегідей болады : кальций  -  1700 г, ...  -  250г, ...  -  250 г, ...  -  42 г, ...  -  5 г, ...  -  3 г, мыс  -  0,2 г, ... молибден, кобальт  -  барлығы шамамен 0,1 г. Ересек адамның денесінде 3 ... ...  ... тұздар бар, бұл мөлшердің 5/6 бөлігі сүйек ұлпаларына тиесілі. Кейбір макроэлементтер (магний, кальций) және көптеген микроэлементтер  ... ...  -  ... ... нуклеин қышқылдарымен, гормондармен, дәрумендермен және тағы басқалармен ... ... ... ... ...  ионы ... ... ретінде- гемоглобин, кобальт-В 12 дәруменінің, магний- хлорофилл құрамына кіреді. Сонымен қатар, ағзада биологиялық маңызы жоғары  басқа да  ... ...  ... ... ... ... мөлшерінің өзгеруіне әр түрлі аурулар әсер етеді. Мысалы, рахитпен ауырғанда фосфорлы  -  кальцийлі алмасу бұзылады да ... ... ... ... ... ауырғанда электролитті алмасудың бұзылуының әсерінен ағзадағы кальцийдің, натрийдің, хлордың мөлшері азаяды да ... мен ... ...           ... ... және ... ... ... ... ...  Химиялық элементтердің адам ағзасындағы биологиялық орны әр түрлі ... ...           ...  --  ... құрылысын, осмос қысымының тұрақтылығын, иондық және қышқыл -  негіздік құрамын реттеушілер. ... қан ... ...  -  ... тамырлар мен ұлпалардың өткізгіштігіне белсенді әсер етушілер. Макро  -  және микроэлемент-тер  -  кальций, фосфор, ... йод, ... және ... ... және тіс ... ... қамтамасыз етушілер. Микроэлементер ферменттер, гормондар, дәрумендер, биологиялық белсенді заттар құрамына комплекс түзушілер немесе активаторлар түрінде  ... де зат ... ... ... ... алу, улы заттарды залалсыздандыру үрдістеріне қатысады. Кейбір элементтердің мөлшері адам ағзасында жасы ұлғайған сайын өзгеріп отырады. ... ... ... және ... ... ... қартайғанда жоғарылайды. Жас ұлғайған сайын кейбір мырыш, ванадий және хром сияқты  микроэлементтердің мөлшерлері кемиді. Әр түрлі микроэлементтердің жетіспеушілігіне ... ... ... ... аурулар белгілі. Фтордың жетіспеушілігінен тіс жегісі, йодтың ... зоб, ... ... ...  подагра пайда болады. Адам ағзасын-дағы биогенді элементтер концентрациясы өмір сүрудің тепе-теңдігін сақтайды   (химиялық гомеостаз). Бұл ... ... ... ... ... ... ... бұзылады және әр түрлі аурулар туады.Микроэлементтердің адам ағзасындағы мөлшері және қатынасы жайындағы мәліметтерді сот  -  ... ... ... ... ... Мысалы, этил спиртінің қатынасында алкогольді улану жағдайында бауырда кальцийдің мөлшері көбейіп, натрий мен калий азаяды. Тағам құрамында темір, мыс, ... йод, ... ... ... және т.б. ... ... адам ... үлкен зардап келуі мүмкін. Сонымен қатар, ағзаға биогенді элементтердің тек қана жетіспеушілігі емес, артық мөлшері де зиян, өйткені бұл кезде ... ... ... ... ... ... артық мөлшерде болса, плазмада мыстың мөлшері көбейеді, ал, бүйректе азаяды. Тағам құрамында молибденнің мөлшері көбейсе, ... ... ... ... ... мырыш көбейсе темірі бар фермент-тердің белсенділігі төмендейді. Сондықтан да тіршілікте маңызды болып саналатын минералды ... ... сәл ғана ... ... аз ... өзі де улы ... ... деуге негіз бар.Пайдаланылған әдебиеттер:1. Скурихин И.М., Шатерников В.А. Как правильно ...  -- М.: 1986.2. ... Д.Г., ... С.Д. ... и ... Х 1979.3. ... Гласе. Жить. 180.1990.4. Искусственная пища: за и против. Х 1998.5. ... Р.Е., ... Д.Ф. ... труд, отдых. -Киев.: Наука, 1996.6. Маршелл Э. Биофизическая химия.  -- М: Мир, 1981.7. Хьюз М. Неорганическая химия биологических процессов.  --  М: Мир, 1983.8. ... З. С. ...  --  ... 2000.  
        
      

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бір клеткалылар патшалық тармағы4 бет
Жер кадастры81 бет
Жер салығы – тұрақты не уақытша пайдалануға берілген жер телімі6 бет
Менеджер болуы керек..4 бет
Қазақстан Республикасындағы жер кадастрын нормативті - құқықтық реттеу10 бет
VP-Expert эксперттік жүйенің жазбасы туралы4 бет
Еліміздегі жоғарғы әскери оқу орындарындағы қазақ бөлімінде оқитын болашақ офицер мамандардың кәсіби маңызды сапалық қасиеттерін эксперименттік тұрғыдан зерттеу60 бет
Ж.Б. Сэйдің экономикалық көзқарасы8 бет
Мұнайгаз өндіретін комплексті дамыту30 бет
Отбасы және мектептің жағдайсыз отбасылармен бірлескен жұмысын ұйымдастыру30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь