Қала және ауыл тұрғындарын ауыз сумен қамтамасыз ету


I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
1)Қазақстандағы ауыз су мәселесі
2) Қазақстан аудандарындағы ауыз су мәселелері
3) Ауыз су мәселелерін шешу жолдары
III.Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Таза және қауіпсіз ауыз суға деген мүмкіншілік адамның негізгі сұраныстарының бірі. Есептеулер бойынша дамушы елдерде шамамен 1 млрд. адам ауыз суға толық жете алмай отыр. Жалпы адамзаттың 20% таза ауыз суға тапшы болып отыр. Су жетіспей отырған елдерге Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Азия мемлекеттері жатады. Су мен су ресурстарының жетіспеуі көптеген Оңтүстік Африка елдерінің дамуында да тежеуші факторлардың бірі болып тұр. Өте үлкен мөлшерде суды Европа елдері қолдануда.
Адамның денсаулығы судың тазалығы мен оның санитарлық жағдайларды жақсартудағы ролімен тікелей байланысты. Адамның санасының өсуінің нәтижесінде судың жетіспеуі су дағдарысына алып келуде.
Қазіргі уақытта шамамен 2 млрд. адам канализациясы бар жағдайға қол жеткізе алмай отыр, 5 млн. адам, оның ішінде 2-3 млн. балалар, жыл сайын таза судың жетіспеуіне байланысты әр түрлі аурулардан өлуде.
Қаладағы су құбырларынан басқа сулар табиғи ресурстарға жатады және қоғамдық меншікке қарайды. Су ресурстарын қолдану, оны ары қарай дамыту мен оны қолдануға бақылау жасау тек ұлттық мүдде тұрғысынан ғана емес, халықаралық бірлестік дамытуды талап етеді.
Жер бетіндегі таза судың қоры жеткілікті көрінгенмен, әлемнің көп аймақтарындағы халық өте аз мөлшерде ғана таза суды қолданып отыр. Әлемдегі барлық өзендердің суларының жылдық көлемі шамамен 42600 км3, ал бұл 1995 жылғы есептеулер бойынша адам басына шаққанда 7600м3 келеді. Бірақ та адам санының өсуіне байланысты бұл шама жыл сайын өзгеруде. Мысалы, 1970 жылы бұл шама 12900 болса, 2005 жылы ол 5200м3-ге дейін төмендеуі мүмкін.
Бүгінде сапалы ауыз су мәселесі әлемдік күрделі проблемалардың біріне айналып отыр. БҰҰ Бас ассам¬блеясының өткен жылғы мәліметтері бойынша, қазір дүние жүзінде 889 миллион адам ауыз судан тапшылық көріп отыр. Ал 2,6 миллиард адам су жетіспеушілігіне байланысты зардап шегіп антисанитарлық жағдайда өмір кешуде. Планетамызда барған сайын сапалы тұщы су қоры азайып келеді. Ұлан-ғайыр Еуразия кеңістігінде кеңінен көсіліп жатқан қазақ жері де сапалы су көздеріне зәру. Бүгінде Қа¬зақстан ТМД мемлекеттерінің ішіндегі су қоры үлесі жағынан соңғы орынды иеленеді.
Солай бола тұрса да, тәуелсіздік алған кезеңнен бері елімізде тұрғын-дарды сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында кешенді шаралар жү¬зеге асырылып, шынайы халықтық мақ¬¬саттар қолға алынуда. Өткен жы¬лы республикамызда елді мекендерді са¬па¬лы ауыз сумен қамтамасыз ету мақ¬сатындағы 2002-2010 жыл¬дарға ар¬нал¬ған салалық «Ауыз су» бағ¬дар¬ламасы іс жүзіне асырылды. Елді мекендерді сапалы ауыз сумен қамта¬ма¬сыз ету бойынша 8 жыл бойы жүр¬гі¬зіл¬ген бұл кешенді шаралардың нә¬ти¬жесінде бірқатар жұмыстар атқа¬рыл¬ды. 2002-2010 жылдарға арналған «Ауыз су» бағдарламасы аясында қар¬жы¬лан¬дыру-дың барлық көздері бо¬йын¬ша 195 миллиард теңге қаржы игерілді.
1. Баешов А., Дәрібаев Ж.Е., Шакиров Б.С. «Экология негіздері» Түркістан 2000ж
2. Мамбетқазиева, Сыбанбеков «Табиғатты қорғау» Алматы 1990 ж.
3. Жатқанбаев Ж. «Экология негіздері» Алматы 2003ж
4. Ү.И. Кенесариев, Н.Ж. Жақашов «Экология және халық денсаулығы» Алматы 2003ж.
5. Провадкин, «Экология» К.Лосев, Москва – 1998г
1. Сағымбаев Ғ.Қ Экология негіздері.. Алматы, 1995ж.
2. Алимбаев ҚР заңдары., 1996ж.
3. Карежов Р.С., Бекишев К.Б.Экологический менеджмент. Алматы, 1996ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қала және ауыл тұрғындарын ауыз сумен қамтамасыз ету

ЖОСПАР:

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
1)Қазақстандағы ауыз су мәселесі
2) Қазақстан аудандарындағы ауыз су мәселелері
3) Ауыз су мәселелерін шешу жолдары
III.Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер

Кіріспе

Таза және қауіпсіз ауыз суға деген мүмкіншілік адамның негізгі сұраныстарының бірі. Есептеулер бойынша дамушы елдерде шамамен 1 млрд. адам ауыз суға толық жете алмай отыр. Жалпы адамзаттың 20% таза ауыз суға тапшы болып отыр. Су жетіспей отырған елдерге Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Азия мемлекеттері жатады. Су мен су ресурстарының жетіспеуі көптеген Оңтүстік Африка елдерінің дамуында да тежеуші факторлардың бірі болып тұр. Өте үлкен мөлшерде суды Европа елдері қолдануда.
Адамның денсаулығы судың тазалығы мен оның санитарлық жағдайларды жақсартудағы ролімен тікелей байланысты. Адамның санасының өсуінің нәтижесінде судың жетіспеуі су дағдарысына алып келуде.
Қазіргі уақытта шамамен 2 млрд. адам канализациясы бар жағдайға қол жеткізе алмай отыр, 5 млн. адам, оның ішінде 2-3 млн. балалар, жыл сайын таза судың жетіспеуіне байланысты әр түрлі аурулардан өлуде.
Қаладағы су құбырларынан басқа сулар табиғи ресурстарға жатады және қоғамдық меншікке қарайды. Су ресурстарын қолдану, оны ары қарай дамыту мен оны қолдануға бақылау жасау тек ұлттық мүдде тұрғысынан ғана емес, халықаралық бірлестік дамытуды талап етеді.
Жер бетіндегі таза судың қоры жеткілікті көрінгенмен, әлемнің көп аймақтарындағы халық өте аз мөлшерде ғана таза суды қолданып отыр. Әлемдегі барлық өзендердің суларының жылдық көлемі шамамен 42600 км3, ал бұл 1995 жылғы есептеулер бойынша адам басына шаққанда 7600м3 келеді. Бірақ та адам санының өсуіне байланысты бұл шама жыл сайын өзгеруде. Мысалы, 1970 жылы бұл шама 12900 болса, 2005 жылы ол 5200м3-ге дейін төмендеуі мүмкін.
Бүгінде сапалы ауыз су мәселесі әлемдік күрделі проблемалардың біріне айналып отыр. БҰҰ Бас ассам - блеясының өткен жылғы мәліметтері бойынша, қазір дүние жүзінде 889 миллион адам ауыз судан тапшылық көріп отыр. Ал 2,6 миллиард адам су жетіспеушілігіне байланысты зардап шегіп антисанитарлық жағдайда өмір кешуде. Планетамызда барған сайын сапалы тұщы су қоры азайып келеді. Ұлан-ғайыр Еуразия кеңістігінде кеңінен көсіліп жатқан қазақ жері де сапалы су көздеріне зәру. Бүгінде Қа - зақстан ТМД мемлекеттерінің ішіндегі су қоры үлесі жағынан соңғы орынды иеленеді.
Солай бола тұрса да, тәуелсіздік алған кезеңнен бері елімізде тұрғын - дарды сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мақсатында кешенді шаралар жү - зеге асырылып, шынайы халықтық мақ - - саттар қолға алынуда. Өткен жы - лы республикамызда елді мекендерді са - па - лы ауыз сумен қамтамасыз ету мақ - сатындағы 2002-2010 жыл - дарға ар - нал - ған салалық Ауыз су бағ - дар - ламасы іс жүзіне асырылды. Елді мекендерді сапалы ауыз сумен қамта - ма - сыз ету бойынша 8 жыл бойы жүр - гі - зіл - ген бұл кешенді шаралардың нә - ти - жесінде бірқатар жұмыстар атқа - рыл - ды. 2002-2010 жылдарға арналған Ауыз су бағдарламасы аясында қар - жы - лан - дыру - дың барлық көздері бо - йын - ша 195 миллиард теңге қаржы игерілді.
Бұл қаржыға еліміздің өңірлерін - де 13 288 шақырым су құбырлары және ауыз сумен жабдықтау жүйелері салынды, қайта құрылды және күр - делі жөндеуден өткізілді. Респуб - лика өңірлеріндегі 3449 ауылдық елді ме - кендердің, оның ішінде, 32 шағын қа - ла - ның сумен қам - тамасыз ету жағ - дайы жақсартылды. Бұл елді мекендерде 5 миллион адам, оның ішінде, 3,5 миллион ауыл тұрғын - дары сапалы суға қол жет - - кізді. Осы жылдар ішінде бұл салаға 48,5 миллион АҚШ доллары және 5,1 миллион еуро мөл - шеріндегі несиелер мен гранттар тартылды. Жалпы алғанда еліміздің елді мекендерінде қауіп - сіз су жүйелерінің ауқым - ды кешені қалыптасты. Микробиологиялық көр - сет - кіштер бойынша ги - гие - налық нормаларға сәй - кес келмейтін су құбыр - ларымен таратылатын су көлемінің мөлшері 2002 жылғы 3,2 пайыздан 2008 жылы 1,7 пайызға дейін, ал санитарлық-химиялық көрсеткіштер бойынша 2002 жылғы 7,2 пайыздан 2008 жылы 1,8 пайызға дейін төмен - деді. Осы мерзім ішінде жұмыс істемей қалған су тарату жүйелері 299-дан 209-ға дейін қысқарды.

Негізгі бөлім. Қазақстандағы ауыз су мәселесі
Соңғы жылдары ауыз суды тасып ішетін ауыл-село тұрғын - дары - ның саны да айтарлықтай азайтылды. Атап айтқанда, 2002 жылы елімізде 445,2 мың адам ауыз суды тасымалдап пайдаланатын болса, 2010 жылғы 1 қаңтарда олардың саны 82,9 мың адам - ға дейін азайды.
Дегенмен, елімізде сумен қамтама - сыз ету жүйелерін жақсартуды қажет ететін елді мекендер әлі де аз емес. Осыған бай - ланысты республика тұр - ғын - дарын сапалы ауыз сумен қамтама - сыз ету мәселесін түбегейлі шешу мақ - сатында 2011-2020 жылдарға арналған жаңа бағдарлама қа - был - данды. Биылғы жылғы Болашақтың іргесін бірге қа - лай - мыз атты Жолдауда 2020 жылға қарай сумен қамтамасыз етудің орта - лық желісіне қолжетімділік қалаларда 100 пайызды құрауы тиіс. Ал ауылды жерлерде екі есе артып, 80 па - йызға дейін жетуі қажет деп атап көр - се - тілген. Осы - ған байланысты 2011-2020 жыл - - дарға арналған бағдарламаны іс жүзі - не асыру мақсатында жаңа шешімдер мен тың тетіктерді пайдалану көзделініп отыр.
Атап айтқанда, елді мекендерді са - па - лы сумен жабдықтау үшін су шаруа - шылықтары саласына жеке меншік ин - вес - торларды тарту көзделуде. Ол үшін біріншіден, кейбір сумен жабдық - тау нысан - дары заңдық негізде жеке меншік субъек - тілер иелігіне берілмек. Екіншіден, жергілікті әкімдіктер инвести - ция - лық тартым - ды - лығы бар су канал - дары - ның жұмысы үшін орта мерзімді (1 жыл - дан 5 жылға дейін), ұзақ мерзімді (5 жылдан артық) уа - қытқа арналған тарифтер белгілейді. Үшін - шіден, су пай - даланушылар 100 па - йыз көлемінде жеке есептегіш құралдар - мен қамтама - сыз етіледі. Су шаруашы - лы - ғы сала - сына жеке меншік инвесторларды тарту ауыз суды тиімсіз пайдалануға тос - қауыл қоя - ды, өнімділігі төмен су шы - ғынын тө - мен - детеді, негізгі қорларды жаңғырту - ды қамтамасыз етіп, су пайдалануда есептегіш құралдарды орнату кө - лемін ұлғайтады деп күтілуде.
Аталмыш бағдарлама аясында жер - ас - ты суларының әлеуетін барынша кеңінен пайдалану шаралары қарасты - рылған. Бұл ретте елді мекендерге жа - қын жерлерден шығатын жерасты су - ларына басымдық беріледі. Бағдар - лама шеңберінде тұрғын - дар - ды сапалы ауыз сумен қамтамасыз етуде жерасты сулары шешуші рөл атқарады. Өйткені, бұл су көздері әрі таза, әрі ластанудан барынша қорғалған. Сондықтан жер - асты суларын анықтауда геологиялық зерттеу жұмыстарын жүр - гізу үшін 2018 жылға дейін жыл сайын 6,2 млрд. теңге қаржы бө - лі - нетін болады. Бүгінгі күнге дейін жерасты су қоры анық - талмаған 3206 селолық елді мекендер ма - ңа - йынан жер ас - ты су қорын іздеу үшін жы - лы - на 400 село - лық елді мекен - нің жанынан геоло - гиялық зерт - теу жұмыс - тары жүр - гізі - ле - тін болады. Бұл елді мекендерді жерасты сулары - мен қамтамасыз ету шаралары 2018 жылы толық аяқ - талу - ға тиіс. Сонымен бірге 63 қала - ның сумен жабдықтау жүйесін жақ - сарту мақ - сатында 194 жер - асты су көздеріне толық зерттеу жұмыстары жүргізі - летін болады.
Бағдарлама бойынша жаңа сумен жаб - дықтау нысанда - рын салу алдағы уа - қытта жүйелі негізде қатаң есеппен жүргізіледі. Сумен жаб - дықтау нысан - дарын салу жыл сайын Үкімет бекітетін Бірыңғай ны - сан - дар кестесі бойын - ша жүзеге асырылады. Нысандар құры - лы - сын салу кезінде ба - сымдық берілетін жағдайлар ескеріледі. Сонымен бірге жыл сайын ба - сымдық берілген сумен жабдықтау нысан - дары - ның құрылысына республи - ка - лық және жергілікті бюджеттерден бө - - - - - лі - нетін қар - жы қатаң есеп - ке алы - нып отырады. Жобалау-зерт - теу жұмыс - та - ры да ат - қару - шы органдар тара - пы - нан қатаң ба - қы - лауда болады.
Бүгінгі таңда қалалар - дағы су тарату желілерінің 60 пайызы - ның тозығы жеткен. Бағ - дарлама шеңберін - де ауыз су сапасын жақ - сарту үшін тозығы жеткен осы су тарату желілерін жаңарту мәселесі бірінші кезекке қойылып отыр. Республика тұрғындарын өске - лең та - лап - - тарға сай сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету мақ - сатында 2011-2020 жыл - дар - ға арналған бұл салалық бағ - дарламада бел - гіленген ша - - - ралар то - лық іс жүзіне асы - рылған кезде рес - пуб - ли - ка - мыздың өңірлеріндегі қа - ла және ауыл тұрғындарын сапалы ауыз сумен қам - та - масыз ету мәселесі түбе - гей - лі шешім табатын болады.
Жыл сайын әр түрлі өнімдермен ластанған және арнайы тазартусыз пайдалануға келмейтін су объектілерінің саны көбейіп келеді. Су қоймаларының ластануы су экожүйесінің құлдырауына әкеліп, табиғи судың сапасын қалпына келтіретін гидробионтардың тіршілік жағдайын қиындатады. Көп жағдайларда табиғи су объектілерінен алынған судың тек бір бөлігі ғана қайтадан су экожүйесіне қайтып оралады, ал көп бөлігі далаға кетеді және буланып ұшып кетеді. Таза суды өте көп қолданушылар мен ластаушылар қатарына ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік өндіріс орындары жатады.
БҰҰ деректері бойынша елдің суға деген сұранысы су қорының 40%-тін құрайтын болса, ол жағдайда бұл елде су мәселесі пайда болады. Бұл жағдайда су мәселесі осы елдің экономикалық дамуын тежеуші факторлардың біріне айналады. Соңғы уақытта таза ауыз суды жер асты су көздерінен алып пайдалану өсіп барады. Бұл адамзаттың өмірге өте қажетті ресурстарының азаюына әкелуде. Жыл сайын планетамыздың жер асты су қоймалары 160 млрд. м[3] таза судан айрылуда. Судың мұндай үлкен көлемі оның айналымы кезінде орнына қайтып келмейді.
Таза суға деген жетіспеушілік пен оның ұқыпты түрде қолдану мәселелері бұрыннан бері адамзатты ойландыруда, себебі бұл факторлар сол елдің тұрақты түрде дамуында, халқының денсаулығында және тұрмыстық жағдайының деңгейінде, өнеркәсіп пен тамақ өндіруде маңызды роль атқарады. Болашақта бұл жағдай қиындай түсуі мүмкін. XXI ғасырдың ортасына қарай Жердің негізгі стратегиялық ресурсы мұнай емес, таза су болуы ғажап емес.

2. Қазақстан аудандарындағы ауыз су мәселелері

Деректер бойынша 2005 ж. әлемнің 50 шақты елінде тұратын 3 млрд. халық ауыз су тапшылығына тап болады. Бұл жағдай суға байланысты экологиялық және қоғамдық шиеленістерді қиындатады. Қазірдің өзінде Африка мен Таяу Шығыс елдеріндегі ауыз судың жетіспеушілігі кедейлік пен артта қалғандықты, саяси тұрақсыздықты әкеліп отыр. Судың жетіспеушілігі этникалық және мемлекетаралық қақтығыстардың себебі болып отыр. Египет, Судан мен Эфиопия елдері Ніл өзенінің суына таласуда. 1998 ж. жаз айларында жарты миллионға жуық палестиндерге Иордан өзенінің батыс жағалауынан су алуға кедергі жасалды, бұл Израиль мемлекетіне деген қатты наразылықты тудырды. Индия мен Бангладеш төменгі жақтарында кейде кеуіп қалатын Ганг өзенінің ағымына байланысты араздасуда. Алдағы уақытта Ресей мен Қазақстан Қытай мемлекетінің су саясатының әсерін сезінуі мүмкін. 1999 жылдан бастап Қытайда Ертіс өзенінің жоғарғы ағынын басқа жаққа бұру басталды. Қазірдің өзінде бұл өзеннің ластануы күшейіп, өзендегі су көлемі азайып келеді.
Қазіргі кезде халықтың өсуіне байланысты және оның ірі қалаларына шоғырлануы, сондай-ақ өндіріс орындарының сонда жинақталуынан суға деген сұраныс күрт өсіп кетті және өндірістік ағынды сулардың көлемі де көбейді. Көптеген өндіріс мекемелері осы ағынды суларды су құбырларымен өзендерге жіберіп, оларды ластайды. Осының салдарынан өзендер мен көлдердің тым ластанып кеткендігі соншалық оларды ішу және жұмыстық қажетке пайдалану былай тұрсын, өндіріс мақсаты үшін де пайдалану қиынға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мұнай өндіруші кәіпорындарды сумен қамтамасыз ету
Қала мен ауыл-село социологиясы
Тілдік санадағы ауыл/қала ұғымдары
Экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
Жүктің сақтығын қамтамасыз ету
Энергиямен қамтамасыз ету және автоматтандыру
Оңтүстік Қазақстан облысының тұрғындарын ауыл шаруашылық тауарларымен қамтамассыз ету жолдарын жоғарлату (дамыту)
Судың сапасы және оны жақсарту, жергілікті жердегі ағымды сумен қамтамасыз ету және оны пайдалану
Электр қауіпсіздігін қамтамасыз ету
Оңтүстік Қазақстан облысындағы аудан орталығын ауыз сумен жабдықтау жобасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь