“Клиникалық биохимия” пәнінен дәрістер

№1 дәріс
Тақырыбы: “Кіріспе. Клиникалық биохимия пәні”
№2 дәріс
Тақырыбы: “Клиникалық витаминология және ферментология (энзимология)”
№3 дәріс
Тақырыбы: “Клиникалық эндокринология”
№4 дәріс
Тақырыбы: “Көмірсулар алмасуының бұзылуы”
№5 дәріс
Тақырыбы: “Белоктар (нәруыздар) алмасуының бұзылуы”
№7 дәріс
Тақырыбы: “Липидтер алмасуының бұзылуы”
№8 дәріс
Тақырыбы: “Кетонды денелер”
№9 дәріс
Тақырыбы: «Иммунноглобулиндер, иммуногенез және иммундық жүйенің бұзылуы»
№10 дәріс
Тақырыбы: “Су және минералды заттар алмасуының бұзылуы”
Клиникалық биохимия биохимияның қолданбалы саласы. Биохимия — тірі организмдердің химиялық құрамын, ондағы биохимиялық қосылыстардың синтезделіну жолдарын, заңдылықтары мен қасиеттерін, молекулалық құрамын, клеткалардың биологиялық, биохимиялық және физиологиялық қызметтерін зерттейтін ғылым.
Клиникалық биохимия жануарлар организмінің патологиялық немесе ауру жағдайындағы өзгерістерін, осы өзгерістерді анықтайтын әдістерді зерттейді.
Клиникалық биохимия пәнінің негізін салушы ғалымдар
Қазіргі кезде Биохимия саласындағы жүйелі зерттеулермен Ұлттық академиялық аграрлық зерттеу орталығының институттары, медициналық, ауыл шаруашылығы оқу орындары айналысады. Витаминдер Биохимиясы, бұғақ ауруы мен қан ұю әсерінен туатын биохимиялық өзгерістер зерттелді (Б.И. Ильин-Какуев). Гистохимия мәселелері, миоглобин, гемоглобин ақуыздары, тотығу-тотықсыздану процестеріне қатысатын ферменттер биохимиясы (З. Қайыпова, А. Өтешев, т.б.), зерттелді. Микроорганизмдер мен вирустар Биохимиясы дамытылды (Х. Жұматов, Е. Исаева). Гипоксия (оттегі жетіспеуі) кезінде адамға қажетті ақуыз, май, көмірсулар, витамин мөлшерлері анықталды (А. Алдашев). Қой организміндегі биохимиялық өзгерістер, төл организміндегі зат алмасу процесі зерттелді (Ө.Ташмұхаметов, Ә. Сәрсенов, Е. Ертаев, Б. Қарабалин), малда сүт шығару механизмі ашылды (Қ. Тәшенов). Сиыр мен бие сүтіндегі ақуыздар, липидтер зерттеліп, осының нәтижесінде төлдің тіршілікке бейімділігін арттыру шаралары белгіленді (З. Сейітов, Ж. Жұмашев). Аусыл, сарып, эхинококкоз, ценуроз патогенезіне биохимиялық тұрғыдан сипаттама берілді (В.М. Красов, Т. Омаров, т.б.). Эукариоттық клеткаларда кездесетін клеткалық бөлшектердің жаңа класы — ақпараттық рибонуклеин қышқылы (аРНҚ) ашылды (М. Айтхожин).
Клиникалық биохимияның міндеттері:
 Әртүрлі жануарлардың паталогиялық жағдайдағы организмнің биохимиялық көрсеткіштерін зерттеу;
 Биохимиялық зерттеудің дәстүрлі және перспективті (жаңа) әдістерін меңгеру;
 Биохимиялық зерттеулердің нәтижелеріне клиникалық түсініктер беру;
 Зертханалық саралауларды (талдауларды) есепке ала отырып, емдеу-профилактика-лық шараларды әзірлеу.
Клиникалық биохимияның зерттеу объектілері
Клиникалық биохимияның объектісі – зерттеуге алынған жануардан алынған түрлі биологиялық материалдар, сонымен қатар биологиялық зерттеулерге әртүрлі мүшелер мен ұлпалар алынады.
Тәжірбиелік клиникалық биохимия

Әмбебеап Арнаулы Дәстүрлі емес
Тәжірбиелік клиникалық биохимия саласы бойынша жануарлардан алынған биоматериалдар әмбебеп (қан, зәр, нәжіс, лимфа) және арнаулы (организмнен бөлінетін сұйықтар, қарын және асқазаннан алынған үлгілер, қақырық) бөленеді, ал қазіргі кезде медицинада дәстүрлі емес биоматериалдарға (шаш, түкірік, тырнақ ж/е т.б.) көп көңіл бөлінеді.
Биоматериалдарды алу мен сақтаудың кейбір ережелері
        
        “Клиникалық биохимия” пәні№1 дәрісТақырыбы: “Кіріспе. Клиникалық биохимия пәні”Дәрістің мақсаты:Клиникалық биохимияның қысқша даму тарихы және оның зерттеу объектісі менәдістері туралы жалпы түсінік ... ...  ...  ҚАН,  ЗӘР,  ...  ЦИТРАТЫ,  ОКСАЛАТТАР,  ТРИЛОН  Б,ГЕПАРИН,    ТОЛУОЛ,    ТИМОЛ,    ...    ...     ... ... ... ӘДІСТЕР.Дәрістің жоспары:1. Кіріспе. Клиникалық биохимия пәні.2. Клиникалық биохимияның зерттеу ... ... ... қолданылатын әдістер.Кіріспе. Клиникалық биохимия пәніКлиникалық биохимия биохимияның қолданбалы саласы. Биохимия — тіріорганизмдердің химиялық құрамын, ондағы ... ... ... заңдылықтары мен қасиеттерін, молекулалық құрамын,клеткалардың биологиялық, биохимиялық және ... ... ... ... ... ... патологиялық немесе ауружағдайындағы өзгерістерін, осы өзгерістерді анықтайтын ... ... ... ... ... ... ...  кезде  Биохимия  саласындағы   жүйелі   зерттеулермен   Ұлттықакадемиялық аграрлық зерттеу  ...  ...  ...  ... оқу ... айналысады. Витаминдер Биохимиясы, бұғақ ауруы  менқан  ұю  әсерінен  туатын  ...  ...  ...  (Б.И.  ... ... ...  миоглобин,  гемоглобин  ақуыздары,  ... ... ... ... ... (З.  ...  ...  т.б.),  зерттелді.   Микроорганизмдер   мен   вирустар   Биохимиясыдамытылды (Х. ...  Е.  ...  ...  ...  жетіспеуі)  кезіндеадамға қажетті ақуыз, май,  көмірсулар,  витамин  мөлшерлері  анықталды  (А.Алдашев). Қой организміндегі ... ... төл ...  ...  процесі  зерттелді  (Ө.Ташмұхаметов,  Ә.  Сәрсенов,  Е.  Ертаев,  ... ... сүт ... ... ... (Қ.  Тәшенов).  Сиыр  мен  биесүтіндегі  ...   ...   ...   осының   нәтижесінде   төлдіңтіршілікке  бейімділігін  арттыру  шаралары  ...  (З.   ...   ...  ...  сарып,  эхинококкоз,  ценуроз  ...   ... ... ...  (В.М.  Красов,  Т.  Омаров,  т.б.).  ...  ...  ...  бөлшектердің  жаңа  класы  —  ақпараттықрибонуклеин қышқылы (аРНҚ) ашылды (М. ... ... ... ... ... ... жағдайдағы организмнің биохимиялықкөрсеткіштерін зерттеу;← Биохимиялық зерттеудің дәстүрлі және ... ... ... ... ... ... ... түсініктер беру;← Зертханалық саралауларды (талдауларды) есепке ала отырып, емдеу-профилактика-лық шараларды әзірлеу.Клиникалық биохимияның зерттеу объектілеріКлиникалық биохимияның объектісі – зерттеуге ... ...  ...  ...  ...  сонымен  қатар  биологиялық   ... ... мен ... алынады.Тәжірбиелік клиникалық биохимияӘмбебеап                      ...                          ...  ...  ...  ...   ...   ...   алынғанбиоматериалдар әмбебеп (қан, зәр, нәжіс, лимфа)  және  арнаулы  (организмненбөлінетін  сұйықтар,  қарын  және  ...  ...   ...   ... ал ... ... медицинада дәстүрлі емес  биоматериалдарға  (шаш,түкірік, тырнақ ж/е т.б.) көп көңіл бөлінеді.Биоматериалдарды алу мен сақтаудың ... ... ... ... ... ала ... жиналуы және қайта зерттеужүргізу үшін биоматериалдар бір уақытта алынуы керек (мысалы, ... қан ... ... қалыпты жағдайдағы мөлшері 2,2 -3,2 ммолъ/л болса, азықтандырғаннан кейін 1-2 ... соң ... 2-4 есе ... ал көмірсулы азық шектен тыс берілсе глюкозазәрмен де бөлінеді);← Биоматериалдарды алу ... ... ... түрде ауыртпайжәне тез жүргізілуі керек;← Биоматериалдар емдеу шаралары ... ... ... ... ... ... жедел түрде таза және жабық ыдыстарға құйылуыкерек (мысалы, билирубин, витамин В2 және т.б. ... ... ... өткізбейтін құтыларға алынуы керек)Биологиялық процестер (үдерістер) үздіксіз  және  in  vitro  ... ... ... ... ... ... (бұл  ... қолданылмайды және биоматериалдар төмен температурада  сақталукерек).Қанды зерттеуге дайындауКлиникалық биохимияның негізгі және жиі биохимиялық зерттеуге  алынатынзерттеу объектісі – қан және оны ... ... 5-6  ...  ...  ... қан ... керек.Жиі қолданылатын антикоагулянттар:o қымыздық қышқылының тұздары (калий немесе натрий оксалаттары, 10 ... 10-20 мг ... 0,15мл  10% ... натрий цитраты (лимонқышқылды натрий, 10 мл қанға 16  мг немесе 3,2%ерітіндісінің 1:19 қатынаста);o трилон Б ... ... ... ... ... 10 мл ... мг ... 0,1-0,2 мл  10% ерітіндісі, пробиркаға 3-4 тамшы);o гепарин (10 мл қанға 50 ЕД ерітіндісі 50 ЕД на 10 мл ... ... ... зәр ... ... ... зәр ... жолымен;← катетер көмегімен (катетеризация);← ұсақ малды арнаулы ... салу ... ... жаңадан алынған зәрмен немесе 2 сағаттан кем емес ... ... ал ... ... ... зәр ... ыдыста тоңазытқышта (36сағаттан кем емес) немесе төмендегідей қосылыстармен консервіленеді:← толуол – 100 мл ... 2 мл;← ... – 100 мл ... 1-2 кристалы;← хлороформ немесе формалин – 100 мл зәрге 1-2 тамшы;← бор ... – 120 мл ... 0,3 ... ... ... ... болмайды.Клиникалық биохимияда қолданылатын сандық сараптау (анализ) әдістеріЗерттеуге алынған биоматераилдардың биохимиялық сараптау жасауда ... ... және олар ... ... ... химиялық реакциялардың әсерінен жүйедегі физикалықшамалардың (түс, электрөткізгіштік, т.б.) өзгеруіне негізделген.Иммунохимиялық әдістер антиген мен антидененің бір-біріне әсеріненегізделген.Негізгі зерттеу әдістері:1. ... ... ... ... ... затты тұрақты салмаққадейін кептіріп, аналитикалық таразыда өлшеуге негізделген.2. ... ... - ... ... ... ... ... өлшеуге негізделген.3. Электрокөлем (электроаналитиалық) әдістер ерітінділердің электро-химиялық қасиеттеріне ... ... ... ... - ... ... және ... поляриметрия болып жіктеледі. Олар зерттелетін заттан өткенжарықтың қасиеттерінің өзгеруіне негізделген.Бақылау сұрақтары:1. Клиникалық биохимия нені зерттейді?2. Клиникалық биохимия пәнінің негізін салуға ... ... үлес ... ... ... міндеттері қандай?4. Биоматериалдарды алу мен сақтаудың кейбір ережелері қандай?5. Қан мен ... ... ... ... Клиникалық биохимияда қандай сандық сараптау (анализ) әдістеріқолданылады?Әдебиеттер:1. Сеитов З.С. ... ... ... ... 2001.2. ... В.Н. Биохимия витаминов. Избранные труды. М.: Наука, 1982, 272-302.3. Шилов П.И., ... П.Н. ... ... ... Л., ... ... “Клиникалық витаминология және ферментология (энзимология)”Дәрістің мақсаты:Клиникалық  витаминология   мен   ...   ...   ... атап ... ... ауыл  ...  ...  организміндегібарлық аурулар витаминдердің жетіспеушілігі мен ферменттердің  құрылымындағыжәне ... ... ... ретінде қарастыру.Негізі терминдер:ВИТАМИНДЕР, МАЙДА ЕРИТІН ВИТАМИНДЕР, РЕТИНОЛ,  ...  ... ... ... ... ...  ЛИНОЛ,ЛИНОЛЕН ЖӘНЕ АРАХИДОН  ҚЫШҚЫЛДАРЫ  (ПОЛИҚАНЫҚПАҒАН  ...  ... ...  КСЕРОФТАЛЬМИЯ,  РОДОПСИН,  РЕТИНАЛЬ,  РАХИТ,ОСТЕОМАЛЯЦИЯ,  ...   ...   ...   ...   ТРОМБИН,ЭССЕНЦИАЛ  ҚЫШҚЫЛДАР.  КЛИНИКАЛЫҚ  ФЕРМЕНТОЛОГИЯ  (ЭНЗИМОЛОГИЯ),   ЭНЗИМДЕР,КЛЕТКА   ФЕРМЕТТЕРІ,   ...    ЖӘНЕ    ...    ... ... ... ... және ... (энзимология) жөнінде жалпытүсінік.2. Мал организмінде майда витаминдердің авитаминозының ... ... ... ... ... ... ... Ферментопатологияның (энзимопатия) жіктелуі.6. Витаминдер мен ферменттердің биологиялық маңызы.Витамин – тіршілік аминіВитаминдердің негізгі белгілері (≈ 13 витаминдер ... ... ... өте аз мөлшерде кездеседі (микрокомпоненттер);← Организмде мүлдем синтезделмейді (түзілмейді) немесе аз ... ... ... ... ... қызмет атқармайды;← Қуат көзі болып табылмайды;← Өте аз мөлшерде биологиялық қызмет атқарады және зат ... әсер ... ... ... ... ... ... затта осы витаминнің келтірілген белгілерінің 1-інен (кейбір жағдайда2-інен) басқасы кездессе, онда ол - витаминтәрізді заттар.Клиникалық витаминология жөнінде жалпы ... – өте жас ... ... ... ... ... деп ...  табиғаты  әр  түрлі  органикалық  заттарды  айтады.Витамин латынша vіtа –  ...  ...  vitamin  –  ...  амині  дегенмағынаны білдіреді.Клиникалық витаминология – азық-түлік және жем-шөп  ...  ... ... ...  ...  организмдегі  зат  алмасу  процесініңбұзылуын  (авитаминоз,  гиповитаминоз)  зерттейтін  клиникалық   ... ... ...  ...  ...  ...  немесемүлде болмауынан туындайтын аурулардың табиғатын: эндогенді  және  экзогендідеп жіктейді.Витаминдер:➢ тағамдық заттармен ... ... зат ...  ...  ... әсерін тигізеді;➢ организмнің қорғаныштық қабілетін арттырады;➢ жоғары дәрежелі өсімдіктер мен ...  ...  өсуі  ... үшін ...  белоктардың,  майлардың,  көмірсулардың  және  минералдық   тұздардыңалмасуын жылдамдатады және реттейді.Витаминдерді 4 топқа бөледі:1) ... ... ... ... ... ... витаминдер қатары;3) ароматикалық витаминдер қатары;4) Гетероциклды витаминдер қатары.Гиповитаминоз (авитаминоз) өте жиі кездеседі. Гиповитаминоздың  ... ... ... ...  ...  жеткіліксіз  біртекті  немесе  бір  азықпен  (тағаммен)қоректену, тұрмыс жағдайының төмен болуы;2) Азықтың (тағамның) өңдеу ...  ...  ұзақ  ...  ... ... ... рет ... витаминдерді жояды;3) Темекі шегу, этанолды (арақ) ішу (алкоголизм)4) Биологиялық факторлар:сәбилік ... ... ... ... ... ... ... (эндогенді):5) организмнің патологиялық жағдайы:а) асқазан-ішек жолдарында сіңірілуі;б) ішек инфекциясы:қалыпты  жағдайдағы  ішек  микрофлорасының  қызметіне  әсер  ете  ...  ... ... ... ... ... қызметінің бұзылуы:- провитаминдердің витаминдерге айналуын- әртүрлі биосинтезге витаминдердің қатысуын- бауырда витаминдердің жиналуын тежейді.6) Өте көп мөлшерде дәрі-дәрмек қабылдау – ...  ...  ... қалыпты жағдайдағы ішек микрофлорасының қызметін бұзады.А витамині авитаминозының клиникалық белгілері– көздің тор қабығының  зақымдануы  ...  ...  ... ... ... зақымдануы (тері мен мұрын,  жұтқыншақ  пен  көмей,бронхылар мен ... ас ...  және  ...  бөлу  ...  жүйке  жүйесіоргандарының  кілегей қабаты қабыршақтанып,  тері  ...  ...  ... ...... ...  ...  микробтар  ауа  арқылы  кіріп,қабынады,  организмнің  инфекцияға  төзімділігі  әлсіреп,   ... ... ... ... ... ... мен ... кілегей  қабығы  қатайып,  ұрықтанғансоң ... ... ... ... ... ... ... шығуы тоқталып,іш тастауы мүмкін немесе төлі кішкентай болады өлі туады;– жүні ... және ... түсе  ...  ...  ...  жұқарып,жұмсарып, қабынып, жарылады;– Еркек малдың жыныс бездері өзгеріп, сперматогенез немесе  ұрықтың  пайдаболуы бұзылады.А витаминінің жануарлар организміне ... ...  ...  ...  1кг ... 6 мкг (1 ... = 10-6 г).Д ... авитаминозының клиникалық белгілері– Рахит /грекше Rhachis – арқа қыры, омыртқа  бағанасы/  -  ...  ... ...  ...  мен  фосфор  алмасуының  өзгеруінен  болады.Кальций мен ... ... өсіп  келе  ...  ...  ... олардың әктенуі бұзылады.– Остеомаляция /грекше ostean – сүйек, malakia – жұмсару/ сүйек  жұмсаруы,басқаша – ... ... ... ...  ostean  –  ...  poros  –  ...  тесік/  сүйекқалыптасқан кезде сіңу  процесінің  түзілу  процесінен  анағұрлым  басымболуына  ...  ...  ...  ...  ...  ...  тепе-теңдік   жойылып,   сүйектің   табиғи   ...   ... ... өзгерістер туады.–  D-авитаминоз  кезінде  малдың   өнімі   бірден   ...   ... ... ... ... D ... ... тірідей массасының  әр  100кг мөлшеріне 25 мкгЕ ... ... ... белгілері–  Токоферолдың  ұзақ  уақыт  жетіспеуі  аталық   ...   енін   ... ... ... Е ... ... құстар мен сүтқоректілердің  бұлшық  еттері  менжүйке  ткандерінде,   қан   ...   ...   ...   болады.Зақымданған қозылар мен  бұзаулар  аяғының,  ...  және  ...  ... ... ... ... Бұл ...  ақбұлшықет  ауруы  дейді.Селен микроэлементі жетіспегенде де осындай  ...  қой  мен  ... ... ... ауру  қояндарда,  тышқандарда,  иттердежәне теңіз шошқаларында да кездеседі.Е витаминінің ... ... ... ...  100  кг  тірі  ... мг, бұқа үшін – 44-176 мг, ... берілетін 1 кг азыққа 40 мгК витамині авитаминозының клиникалық белгілері– К  витамині  жетіспегенде  қан  ...  ...  ...  оныңішіндегі қан  айналаға  шапшып  ...  сол  ...  ...  ...  ... ... ... жағдайда ұюына қажет. Ол осы  құбылысқа  керектіпротромбин  мен  тромботропиннің  бауырда  түзілуіне   әсер   ...   ... ... ... ұюы баяулайды.– К витамині жетіспегенде организмдегі  фосфорлану процестері тежеледі.– АТФ – ... ...  ...  ...  зат.  ...  К  ... ...  еттердің  қызметі  нашарлап,  көптеген  ферменттердіңактивтігі төмендейді.К витаминінің берілетін тәуліктік мөлшері: шошқаға берілетін 1 кг ... 60-65 ... ... ... ... жалпы түсінікКлиникалық  энзимология  ферменттердің  катализдеу  әрекетінің   ... мен ... ... ... және  ...  ...  зерттейдіжәне клиникалық биохимияның маңызды бөлімі.Ферменттердің  тазартылуы  мен  бөлінуі  проблема-ларын   ...   ... ... ... ... ...  ... мен белсенділігінің арттырылуын  зерттеумен,  олардың  кофакторларын,сондай-ақ энзимдердің биосинтез процесін, олардың  биологиясын,  ... оның ... ... мен  энзимотерапиясын  зерттеуменайналысады.Ферменттер белсенділігінің бұзылуыОрганизмде  тіршілік  процестерінің  бірқалыпты  жүрісі  ферменттер  ... ... ...  ...  болмасын  жайсыз  өзгеріс  әртүрлі патологияға, дертті  өзгеріске  әкеліп  соғады.  ...  ... ... (мысалы, қан плазмасындағы) белгілі бір  ферменттіңактивтілігін анықтау арқылы әр ... ... және ...  болып  жатқанөзгеріс  жөнінде  тұжырым  ...  ...  ...  ...   ...  зерттеулер  адамның  және   жануарлардың   ауруы   жағдайын,   оныңдиагностикасын бақылау үшін ... ... ... ... тән  ...  ... ... 3 түрі бар:1. қан құрамында болатын ферменттердің  белсенділігінің  (активтілігінің)жоғарылауы;2. қан құрамында болатын ферменттердің  белсенділігінің  (активтілігінің)төмендеуі;3. қалыпты ...  қан  ...  ...  ...  ... ... клетка ішінде басым түрде  орналасқан,  митохондрия  -  клетканыңпішіні эллипске ұқсас органелласы  және  ...  ...  ... ... ... және тотыға фосфорлану сияқты тіршілік үшін аса  маңыздыпроцестер іске асады. Клеткалардың ... және  ...  ...  ... ... ... процестер нәтижесінде пайда болады. Тотығу  энергиясыАТФ молекуласына жиналады. Сондықтан физиологиялық  тұрғыдан  митохондрияларбиохимиялық «машина» немесе  «қуат  ...  ...  деп  ...  ...     ...     ...     алу     тізбегі     ферменттерінің:пируватдегидрогеназалық   кешен,   ...   ...    ...   ...   ...   аспартат-аминотрансфераза (ACT),  аланинамино-трансфераза  (АЛТ)  және  т.б.  синтезіжүзеге асырылады.Аминотрансферазалар ACT және АЛТАминотрансферазалар ...  амин  ...  ...  ...  ...  ...  және  олар  баур  мен  жүрекбұлшықеттерінде ... ... ... ...  ... (ACT), аланинамино-трансфераза (АЛТ) жатады.Аминотрансферазалар ACT және АЛТАминотрансферазалар   (трансаминазалар)   ...   ...    ...    (АЛТ)    ...    ...  жеке  ...  және  паталогиялық  үдеріс  жайында  тұжырымжасауға болмайды, сондықтан оларды кешенді түрде  зерттеп,  қорытынды  ...   ...   ...   ...   ...    ...    ...  үй  жануарлары  үшін  қалыпты  мөлшері:   иттерде   1,0-1,5;мысықтарды 1,3-1,7; ... 0,9-1,4 ... ACT және АЛТ ... ғылыми жұмыс нәтижелері)Кесте 2. Әртүрлі физиологиялық топтардағы де ... ... ...       ... ...     |Үлгінің саны  |де Ритиса коэффициенті         ||1       |Қой                      |10            ...                     ||2       ... ...              |10            ...                     ||3       ... қойлар             |10            ...                      ... ... ... ─ CH2OH + НАД+                              CH3 ─ CHO    +   НАД – H  ...                                ... ...      Тотықсызданған НАДАлкогольдегидрогеназа ферменті  көп  ...  ...  ...  ал  сауадамда   қан   сарысуында   бұл   ...    ...    Қан    ... ... ... ... ...  клеткаларының  жәнебауыр қызметінің бұзылуына әкеліп соқтырады және мөлшерінің кенеттен көбеюіжіті гепатитте  (острых ... ... ... ... ─ CH(OH) ─ CОOH + НАД+                           CH3 ─ CO ─  CОOH     +НАД – H  +  H+Сүт                           ... ...       Тотықсызданған НАДЛактатдегидрогеназа ферменті  жылтыр,  қаңқа  және  жүрек  бұлшықеттерінде,клетканың ... ... ...  ...  қатерлі  ісік  ұлпаларындакездеседі.Миокард  инфаркті,  ...  ...  ...  гепатит),   жіті   панкреатит,пернициозды анемия, қатерлі ісік аруларында лактатдегидрогеназа ферментініңбелсенділігінің айтарлықтай өзгеруі байқалады.Ферментопатологияның (энзимопатия) жіктелуіЭнзимопатиялар:1.  Туа  ...  ......   ...   ... ... ...  олардың  патогенезі  қандайда  бір  ... ... ... ... құрылымында  ақау  болуы  салдарынантуындайды.2.  Жүре  бара  пайда  болған  (немесе  ...   ...   ... ... рет қайталанған аурулар салдарынан болады.Энзимопатиялардың толық жіктелуін А. Покровский (1966) келтірген:1. Тұқым қуалайтын ... Улы ... ... ... Нейро-гуморальдық реттеудің бұзылуына байланысты болатын энзимопатиялар;5. Ферментативті процестердің клеткаішілік реттілігінің бұзылуынан  болатынэнзимопатиялар.ЭнзимодиагностикаКлиникалық энзимологияның ... ... - ... ол қан ... ... асқазан сөліндегі және т.с.с. биологиялық  сұйықтықтардаферменттер-дің  өзінің  ...  ...  ...  және  сандық   жағынананықталу барысында, нормадағы не нормадағы емес химиялық ... ашу  ...  ...  ...  үшін  ...  реагенттер  ретінде  ферменттердіпайдалану барысында дамиды. Сонымен қатар  кейбір  мүшелер  мен  ұлпалардыңорганикалық және ...  ...  ...  үшін  жоғарысезімталдығымен, әрі өзіндік ерекшелігімен  жекелеген  ферменттік  тестілерқолданылады.Ферменттер ... ... орай ... ... материалда:қанның сарысуында, зәрде, терде,  түкірікте,  ...  ...  ... көз жасы ... ... 12 елі  ...  ...  спермада,әйелдің  жыныс   мүшесінен   бөлінетіндерге,   ұлпалар   мен   ... ... ... ... ... бірі - энзимотерапия.Клиникада асқазан-ішек ауруларына  пепсин,  трипсин,  химотрипсин  жәнеолардың  қоспалары  (абомин,  ...  ...  ...  ...  гиалуронидаза,  коллагеназалар  және  эластазалардан  басқа,  жекенемесе протеиназалармен  қоспасы  ...  ...  ...  ... жоюға, өкпе туберкулезін емдеуге пайдаланылады. Энзимдер  соныменкатар  жүрек-қан  тамырлары   ...   ...   және   ...   ...  ...  ...   ...   антигенді   касиеттері   мензақымдалған   мүшелер   мен   ...   ...   ...   ферменттікпрепараттарды   пайдалану   мүмкіндігін    ...    ...    ... иммобилизациялау әдістерін жасау аталған  қиындыктарды  жоюғажол ашып берді.Бақылау сұрақтары:1. Клиникалық ферментология (энзимология) нені зерттейді?2.  ...  ...  не?  ...  ...  ...  және  ... ... клетка ферменттерін білесіз?4. Энзимопатияның түрлері.5. Энзимопатияның шешімі неде?6. Қандай энзимодиагностика әдістерін және энзимотерапияларды білесіз?Тапсырма:1. “Витаминдердің авитаминозының  белгілері”  ...  ...  ... ... ... “Клиникалық эндокринология”Дәрістің мақсаты:Клиникалық  эндокринология  негізгі  проблемаларын  атап   көрсете   отырып,клиникалық   ...   ...   ...    барлық    ауруларгормондардың   құрылымындағы   және   қызметіндегі   ...    ... ... ЭНДОКРИНОЛОГИЯ), ГОРМОНДАР, ЭНДОКРИНДІК ЖҮЙЕ,  ГИПОФИЗ,  ҚАЛҚАНШАБЕЗІ, ҰЙҚЫ БЕЗІНІҢ  АРАЛЫҚ  ...  ...  ҮСТІ  ...  ...  ... ...  БЕЗІ,  ТҮЙІН  ТӘРІЗДЕС  БЕЗ  (ЭПИФИЗ),  АЙЫРША  БЕЗІ  (ТИМУС),ЭКЗОФТАЛЬМ, ЭНДОФТАЛЬМ, ГИПОТИРЕОЗ, ГИПЕРТИРЕОЗ, ЭНДОКРИНОПАТИЯ.Дәрістің ... Ішкі ... ... ... ... эндокринология жөнінде жалпы түсінік.3. Ішкі секреция бездері белсенділігінің бұзылуы.4. Гормондар бөлетін бездердің ағзаға әсері.5. Ішкі секреция бездерінің қызметінің бұзылуы ... ... және ... зерттеу әдістері.Ішкі секреция бездері, қызметі.Эндокриндік жүйеге (грекше endon – ішкі және crino – ... ... ... ... ... ... отыратын ішкі секреция бездері жатады.  Олбездерге: гипофиз, қалқанша безі, ұйқы безінің аралық аппараты, бүйрек  ... ... ...  ...  ...  ...  ...  тәріздес  без  (эпифиз),айырша безі (тимус)  ...  ...  ...  ...  ...  жүйесіментығыз  байланысты:  аралық  ми  ...  ...  ...  шығарғангормондары ми астындағы бездің  (гипофиз)  алдыңғы  ...  ...  ...  не  ...  ал  бұл  ...  ...  әсер  ...  тропты  гормондар  бөледі.  Ішкі  секреция  ... ... тыс  ...  ...  ...  гормондары  ми  астындағыбездің және барлық ми бөлігінің гормондарының бөлінуін азайтады.Клиникалық эндокринология жөнінде жалпы түсінік.Клиникалық  эндокринология   ...   зат   ...   ...  ...  ...  және   молекулалық   құрылымын   зерттейдіклиникалық ... ... ... және гормондардың биосинтез  процесін,олардың биологиясын,  практикалық  қолданылуын,  негізгі  тексеру  (зерттеу)әдістерін зерттеумен айналысады.Ішкі ... ... ... бұзылуы.Ішкі  секреция  бездері  қызметінде  екі  түрлі  ауытқу  байқалады   ... — без ...  ...  ...  ...  без  гормонды  көпбөледі; 2) гипофункция  —  без  ...  ...  ...  ...  безгормонды   аз,   жеткіліксіз   ...   ...   ...   үшін   ... да, ... да ... олар ... аурулар тудырады.Бездер бөлетін гормондардың ағзаға әсері.Тироксин: Қалқанша безі негізінен зат алмасу қарқындылығын ...  без  ...  ...  ...  ...  ішкі   ...  ...  ең  ірісі.  Қалқанша  без  ...  ...  ... ... ... оның  ...  шамамен  30-60  г,  пішіні  ... ... ... ... екі бөліктен тұрады. Қалқанша  бездеіші  шырышты  ...  толы  ...  бар.  ...  ...  ...  ... ал оның ... йод болады. 50 жастан әрі қарай калқанша  ... мен ... ... Жаңа ... ... ... ...  салмағы1-2 г.Қызметі:1) тироксин гормоны барлық зат алмасуға (нәруыз бен май) қатысады;2) ағзаның өсуі мен ... әсер ... ... ... мен ... ... ... арттырады.  Қалқанша  бездіңқызметі  бұзылғанда  пайда  болатын  ауытқулар.  Қалқанша  безден  ... ... адам ... ... «myxa» - ... және  ...  ... ауруына шалдығады.Аурудың белгілері:1) ағзада зат алмасу 30-40%-ға ... ... ... ... ... ... астына су жиналады, тері құрғап, дене ісінеді;3) дене температурасы төмендейді;4) ... ... ... ... бәсеңдеп, ойлау қабілеті нашарлайды; шашы түсіп, сирейді.Ауруды ... ...  ...  ...  ...  ... ... болуына байланысты. Адам  йодты,  йодты  калий,  йодты  натрийтүрінде ... ... Адам  ...  30-50  мг  йод  ...  ... 15 мг ... ... кездеседі.Жас балаларда қалқанша бездің гормоны жетіспесе, бойы  әспей,  жыныстықжетілуі тоқталады. Ми  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... ауруды кретинизм (фр.  «сrtinismе»  -  ...  ...  ... ... ... ... безден гормон көп бөлінсе, денеде зат алмасу  күшейеді;  жүрексоғуы жиілейді; қан қысымы көтеріліп, жүйке жүйесінің қозуы артады;  ...  ...  ...  ...  ...  арықтайды.  Тез  ашуланады   жәнетерлегіш  болады.  Көздері  бадырайьш,  ...  ...  ...  ... ауруды бадырақ көз немесе  базедов  ауруы  дейді.  Бұл  ауруды  немісдөрігері К. А. Базедов ... ...  ...  ...  жазу  үшін  ... кішкене бөлігін  кесіп  алып  ...  Жеке  ...  жою  ... сәулесімен де емдейді. Тироксин —  гормонның  түзілуі  мен  ... ... ... бөлшетін гормондар реттейді.Паратгормон: Қалканшамаңы безі кальций және фосфор алмасуын реттейді;Инсулин Ұйкыбездің ... ...  ...  ет  және  ...  ...  пайдалануын  арттырады,  қанның  құрамындағы   ...   ... ... ... ... глюкозаның алмасуына әсер етеді;Инсулин гормонының физиологиялық маңызы:1. Бауырдың гликоген түзу  ...  ...  ...  ... ... ... инсулинді «сараң сарбаз» деп атайды.2. Жасушалардың қантты пайдалануына әсер етеді.3. Көмірсулардың майға айналуына әсер етеді.4. Гликонеогенезді, яғни май мен ...  ...  ...  ... ... диабетпен ауырған  адамның  бұзылған  зат  алмасуын  жөнгекелтіреді. Бірақ тамақтың құрамына,  қасиетіне,  ...  ...  ... ауру оны ... ... ...  ...  Инсулинді  тек  қана  теріастына жібереді, себебі оның негізі  белок  болғандықтан,  ішкенде  ... оны ... ... бауырдағы гликогеннің канда глюкозаға айналуына әсер етеді;Адреналин: Бүйрек үсті бездің сұр заты симпатикалық жүйкелердің  әсерінарттырады, бауыр мен бұлшық еттердегі ... ... әсер ... ... ... ... (соматропты гормон):  гипофиздің  алдыңғы  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  көмірсудың  және  майдыңалмасуына әсер етеді;Тиреотропты гормон: қалқанша бездің өсуіне және  тироксиннің  түзілуінеәсер ... ... ... ... үсті  ...  ...  ... гормондардың түзілуіне әсер етеді;Окцитоцин: гипоталамус (гипофиздің артқы бөлігі) жатыр бұлшық еттерініңжиырылуына және сүттің бөлінуіне әсер етеді;Вазопрессин: бірыңғай салалы ... ... ... ... ... бөлінуін азайтады;Тестостерон  (андрогендер):  аталық  бездер  аталық  ...  ... және ... әсер етеді;Эстрадиол (экстрогендер); аналық бездер аналық жыныс белгілердің дамуынәрі  сақталуын  қамтамасыз  етеді,  алмасудың  ...  ...  ... Осы ... ағза кызметінің әрі рефлекстік, әрі  гуморальдық  реттелуіжүзеге асады.Ішкі секреция бездерінің қызметінің бұзылуы салдары.Эндокриндік  жүйе  ...   ...  үш  ...  жолдармен   дамуыықтимал:1. Орталық жүйке жүйесінің қызметінің ... ... ... орналасқан дерт-терден;3. Гормондардың белсенділігінің безден тыс бұзылуынан.Орталық жүйке жүйесінің қызметінің бұзылуынан:Орталық жүйке жүйесі эндокриндік бездердің қызметтеріне  реттеуші  ... ... ... ... ... ж.  б.  стрестік  жағдайларкездерінде  орталық  жүйке   жүйесі   құрылымдарынан   гипоталамусқа   ... ... ... ... ... ...  зақымданулардыңәсерлерінен тиреотоксикоз (Базед  ауруы)  немесе  қантты  ...  ... ... ықтимал. Бұндай эндокриндік жүйенің  бұзылыстарын  психогендікэндокринопатиялар деп атайды.Эндокриндік бездерді реттеудегі гипоталамустың маңызы өте ерекше.  Оныңшеткі эндокриндік ... ...  ...  ...  ...  болуымүмкін.  Оларға  инфекция,  қабыну,  қан   ...   ...   ... ... ж. б. ... ... ... дерттерден:Шеткі эндокриндік бездерде көптеген дерттік өзгерістер байқалуы мүмкін.Сол себептен бұл бездерде гормон өндірілуі, оның қанға  шығарылуы  ...  ...  ...   ...   ...   және   ... ... қан тамырларымен  ағзаның  дұрыс  қанмен  ...  қан  ...  ...  өспе  ...   без   тіндерініңаутоиммундық   бүліністерінен,   туа   пайда   болған   ...    ... ... ... ... ...  қызметіәлсіретеді, т.с.с. жағдайлардан пайда болады.Гормондардың белсенділігінің безден тыс бұзылуынан:Организмде иммундық жауап қайтару ерекшеліктері  әртүрлі  болатындықтанаутоантиденелер бір ғана ... ... ...  ...  ...  бір  эндокриндік  бездің  қызметі  бұзылып  қоймай,  ...  ...   ...   ...   Мәселен,   бүйрек    үсті    ... ... ... ... ж. б. ... пайда болған  иммундық  жүйенің  ерекшеліктері  әртүрлі  ... ... ... ... ... ...  кейбірвирустардың (гепатит, паротит, қызамық ж.  б.)  әсерлерінен  дамуы  ықтимал.Стрестік жағдайлардың әсерлеріне жауап  ретінде  ...  ...  ... арттырады. Қанда гормондардың  деңгейі  көтерілуіне  ...  ... ... ... санын  азайтуымен  жауап  қайтарады.  Жасушалардыңқабықтарында   май    ...    ...    ...    ...  ...  өзгерістер  пайда   болуы   ықтимал.   Осыданрецепторлар  бөтен  зат  ...  ...  ...   ...   ... ... және ... зерттеу әдістері.1. Лабораториялық зерттеуБиохимиялық   әдіс.   Гликемия    деңгейі    аш    ...    ... және ... әдістер) қалыпты жағдайда  3,3  –  5,5ммоль/л (60- ... ал ...... ...  3,8  –  6,6  ...... болса,  қантты  диабет  ауруын  күмәнданбай  –  ақ  ... Қант ...  8,88  ...  ...  –  ден  ...  ...  –глюкозурия  пайда  болады.  Сирек  ...  ...   ... оны ... ... өткізу  шегінің  төмендеуімен  түсіндіреді  жәнекерісінше,  гломерулосклерозбен  асқынған  ...  ...  ...   ... ... тұсында зәрде қант анықталмайды немесе  ол  өте  ... ...   ...   анықтау   үшін,   ...   ...   ... Науқас 75г. мөлшердегі глюкозаны қабылдайды. Гликемия  мөлшерінүш рет ... ... ...  ...  ...  ...  соң  ... 2 сағаттан кейін. Сау адамдардың қанындағы қант мөлшері 2 ...  ... ... келеді. Егер ГТС диабеттік сипат алса, онда 1 сағаттан  соңгипергликемия дамып,  2  сағаттан  соң  сол  ...  ...  не  ... ... ... ... ... болып қала береді.  Ал  диабет  ауруыбелгілері болмаса, ... ... 2 ... соң бастапқы қалпына келеді.Кетоацидоз жағдайын анықтау үшін, қанда немесе  зәрде  кетон  ... Егер ...  ...  ...  ...  ...  ...  гиперкетонемия  және  гиперкетонурия  байқалады.   Көмірсуларжеткіліксіз  енгізілсе,  майлардың  әдеттегі  қалпы  ...  ...   ... Сау адам ... 20 –  50  мг.  кетон  денелерін  шығарады.  Соңғыжылдары экспресс тест әдістері  ...  ...  ...  ... арқылы гликемия деңгейін (декстранол, декстростикс),  глюкозурияны(глюкотест, лобстикс т.б.), гиперкетонурияны (кетостикс) анықтайды.Гликолизданған гемоглобин. Белоктар, оның ... ...  ...  ерітіндінің  ішінде  ұзақ   ...   ...   ...   нәтижесіндеглюкозаның қалдықтарын өзіне қосып алады. Неғұрлым глюкоза ертіндісі  ... және ... ... ...  ...  ...  көп  ... Гликолизденген гемоглобин (Gly-Hb) молекуласының  өмір  сүрууақыты аралығындағы глюкоза шоғырының  ...  ...  ...  ...  (Gly-Hb)  ол  ...  ...  4,6%  ...  ал   диабетпенауыратын адамдарда бұл көрсеткіш 2 – 3 есе жоғарылайды.2. Радиоиммундық зерттеуҚанның құрамындағы гормондарды ... әр ... ... бар. Олардыңішінде радиоиммундық зерттеу әдістері  соңғы  жылдары  кеңінен  қолданылуда.Зерттейтін затымызға (антиген) алдын ала антиденелер дайындалады.  ... – 125 ... йод – 131 мен ...  ...  ...  Осы  қосындығанауқастың  қанының  сарысуын  қосамыз,  ол  таңбаланған  антигеннің   ...  ...  ...  ...  ...  ...   көп   ... антиген-антидене кешендерін бөлектеп алып,  оның  радиоактивтілігінөлшейді. Ол неғұрлым аз болса, антиген  соғұрлым  көп  ...  Бұл  ...  ...  ...  кортикостероидтардың  мөлшерін  өте  дәланықтаймыз.3. Рентгенологиялық ...  ...  ...  ...  ...  ...  түрік   ерінпішінінің өзгеруін (гипофиз өспелері), бастың, ... ...  ...    түтікті    сүйектер    мен     омыртқаның     ...  ......   ...   ...   Компьютерліктомограмма мен ЯМР  томография  гипофизбен  бүйрек  үсті  безінің  ... ... ... ... ...  үсті  ...  пневмоперитонеумжасау арқылы зерттейді (оксигеносупрарентгенография).4. Ультрадыбыстық зерттеуАдам  ...  ...  ...   ...   оңай   ... зерттеу әдісі кеңінен қолданылады. Әсіресе  қалқанша  безініңтүйінді  түрі  мен  қуысты  үдерістерін  анықтауды,  ...  үсті   ... ... ... ...  ...  отырып,  қалақаншабезінің биопсиясы өткізіледі, алынған материал  кейін  гистологиялық  жолмензерттеледі.5. Радиоизотоптық зерттеуІшкі  секреция  ...  ...  ...   ...   кеңіненқолданылады. Мысалы, қалқанша безінің ауруларын анықтау  үшін,  радиоактивтійод-131 немесе пертехнитат (технеций-99 бен ... ...  ... ... ... ... ... гамма сәулелерін  жазады,  осылайшасканерлеу арқылы бездің мөлшерін,  пішінін,  зақымдану  ошақтарын,  не  оныңбіркелкілігін анықтайды.    ... ...  ...  үсті  ... қолданылады.Бақылау сұрақтары:1. Клиникалық эндокринология нені зерттейді?2. Гормондар дегеніміз не? Гормондар қалай ... ... зоб ... ... қандай гормонның гипофункиясы салдаыныантуындайды?4. Қант диабеті ауруы қайнда гормонның гипофункиясы салдаыныан туындайды?5. Қандай энзимодиагностика ... және ... ... ... Е.Ф., ... А.Е. ... ... Медицина, 1970.2. Зильва Дж.В., Лауден Дж.А. Клиническая химия в диагностике и лечении.М., 1988.3. Сеитов З.С. ... ... ... университеті», 2001.4. Өтешов А.Б., Мақашев Ж.Қ., Өтешова Ж.А. Химия және зат алмасудыңпатохимиясы. Алматы: «Қазақ университеті», 2006.5. Тапбергенов С.О. ... ... / - ... : ... 2009. - 608 б.6. Тапбергенов, С.О., Тапбергенов Т.С. Медицинская и клиническая биохимия ... 2004. - 428 ... ... ... ... жазу ... сабаққа).№4 дәрісТақырыбы: “Көмірсулар алмасуының бұзылуы”Дәрістің мақсаты:Көмірсулар алмасуында ауытқушылық тудыратын заттарды және  оның  салдарыныантуындайтын аурулардың басты себептері атап көрсете  ...  ...  ...   ...   және   ...   ...   ферменттерқызметіндегі ауытқушылық салдарынан болатынын түсіндіру.Негізі терминдер:ГАЛАКТОЗЕМИЯ      (GALACTOSMIA),      ...       ...     ...     ...     ...   ...   ...   ЛАКТОЗУРИЯ,    МУКОПОЛИСАХАРИДОЗ,ГЛИКОГЕНОЗ.Дәрістің жоспары:1. Көмірсулардың ағзадағы биологиялық қызметі және алмасуының жалпысызбанұсқасы.2. Ағзадағы көмірсулар ... ... ... алмасуының бұзылуы:1. Моносахаридтер алмасуының бұзылуы.2. Олигосахаридтер алмасуының бұзылуы.3. Полисахаридтер алмасуының бұзылуы.4.   Көмірсулар   ...    ...    ...    клиникалық-диагностикалық мәні.Жануарлар ағзасында көмірсулар маңызды биологиялық қызметтер атқарады:- Энергетикалық - барлық тірі ... ... ... беретін зат жәнежануарлар клеткасы мен ми үшін қуат көзі (глюкоза, фруктоза және т.б.);- Пластикалық –  ...  ...  ...  мен  ...  ... ... мембранасы  құрамына  кіреді,  тірек-қимыл  аппаратыныңқұрамына кіреді;-  Қорғаныс  –  ...  ...  мен  ...  ...   сұйықтарқұрамында  бола  отырып,  улы  заттардың   ағзадан   шығарылуына   ... ... ... ... Қор  ......  заттар  есебінде  бауырда  гликоген  ... ұзақ ... ... глюкозаға дейін ыдырайды;- Рецепторлық (арнайы) - адам қанының қандай топқа жататынын  анықтаудағыжәне клеткаларды ажыратып білудегі клетка ...  ...  ...  азық  пен  ...   ...   крахмал,   клетчатка,сахароза,  лактоза  түрінде,  ал  ...  ...  ...  және   ... түрінде кездеседі.Көмірсулар алмасуының реттелуіАғзадағы көмірсулар (глюкозаның) алмасуының реттелуі 3 ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.1. Жүйкелік деңгейде глюкоза  мөлшері  ...  ...  ... ... ... ... ... ұшыраған ұлпалар менмүшелердегі торшалар хеморецепторларынан жүйкелік импульс  гипоталамустаорналасқан ... ... ... рефлекторлы  қозуына  әкеледі.Қозу ОЖЖ-нің жүйкелік тарамдарымен симпатикалық жүйке жүйесіне  ...  ...   ...   ...   ...   гликогендіглюкозаға дейін ыдыратады. Қандағы глюкозаның мөлшері  қалыпты  ... ... ... ... ыдырауы төмендейді.2. Гормональды деңгейде глюкоза мөлшері жоғарлаған жағдайда  парасимпатика-лық  жүйке  ...  ...  ...  ...  олар   ұйқы   ... бөлінуіне әкеледі. Бөлінген инсулин ұлпалар арқылы глюкозаныңқорытып,   оның   деңгейін   төмендетеді.   Ұйқы   ...    ...   ...   гормон   –   глюкагон   глюкоза    ...  ...  үсті  ...  ...  ...   гормондары   –гликокортикоидтар (кортизол,  кортизон,  ...  ... ...  қандағы  глюкоза  мөлшерін  жоғарылатады.  Бүйрек  үстібезінің  ми  ...  (сұр  ...   ...... ... ... әсерімен  бауырдағы  гликогенді  ыдыратуарқылы қандағы глюкоза мөлшерін жоғарылатады.  Глюкагоннан  айырмашылығыбауырдағы   ...   ғана   ...   ...   ...   ...   ...  активтейді.  Гипофиздің  алдыңғы  бөлігінің  гормоны   –кортикотропин (адренокортикотропты  гормон,  ...  ... ... етіп, глюконеогенезді активтейді  де  қандағы  глюкозамөлшерін жоғарылатады.3. Ұлпалық деңгейде ... ... ... ... бауыр мен  бүйрекқызтеті қатысады. Гликоген ыдыраған кездегі глюкоза  негізгі  қуат  көзіретінде алдымен миға, жүйкелік торшаларға және  т.б.  ...  ...  ...  қаныққан  кезде  тағаммен  түскен  глюкоза  бауырғажинақталып гликоген синтездейдіүКөмірсулар алмасуының бұзылуыКөмірсулардың  сіңірілуінің  бұзылуы  –  ...   және   ... ... ... бар ұйқы безінен бөлінетін сөлдің  түзілуініңнемесе бөлінуінің  ...  ...  ...  Бұл  ...  ұйқы  ... ...  (панкреатитте)  және  сөл  бөлетін  өзекшелердіңбітелуінен  (тас   ...   ...   ...   ...   ...  ...  көп  жағдайда  малдардың   жаңа   ...   ...  ...  мен  ...  ......   ... ыдырауынан немесе түзілуінің бұзылуынан болады. Гликогеннің  жоғарыдеңгейде  ыдырауы  (гликогенолиз):  ...  етке  ...   ...   салмақтүскеде,  ұзақ  уақыт  ашыққанда  және  стресс  ...  ...   ... ... бүйрек үсті безінің ми затының (сұр денесінің)  және  гипофизгормондарының  гиперфункциясында  жүреді.  Ал  ...  ...   ... ... гипо- және  авитаминоз  жағдайында,  сонымен  қатар  қантдиабеті, тиреотоксикоз, т.б. жүредіМоносахаридтер алмасуының ...  ...  ...  ...  ...  ...   көмірсуларалмасуында  аномалия  тудыратындары  көп  ...  Бұл  ...  ... ... ... катализдейтін ферменттердің түрін  өзгертуіболып табылады. Бұл  орайда  организмдегі  қандайда  бір  ферменттің  немесефермент ...  ...  ...  ...  не  организмге  улы  әсерететін аномальды құрылыммен қант жиналады, не қалыпты  тіршілік  үшін  ... ... ... ... ... (Galactosmia) тұқым қуалайтын аурулардың  ең  ауыр  түрінежатады,  бұл  ...  ...  ...  әкеп  ...  Галактоземияныңбелгілері  бүйрек  пен   бауырдың   зақымдануы   ...   май   ... ... ерте  жастан  катаракта  және  ақыл-есінің  кемістігі(1908 жылы А.Reuss ... ауру ... ...  рет  ...  ...  болатын).Ауруға  тән  сипат  мынадай:  гипогликемия,галактозурия  мен  ...  ... ... ... Осы ...  екі  ...  ... ең алдымен уридилтрансферазаның және галактокиназа.Даун ауруы (хромосом ауруы) – олигофрения  ...  ...  ... ... ... ... ... жиілігі  500-800-ге  1-денкеледі. Науқастардың қан сарысуында IgG құрамының артуы және  IgM  ...  ...  ...  ...  онша  ...  соқпайды,  оны   әдеттеперзентханада  жүргізеді.  Аурудың  клиникасы  былайша  ... ... ... (көздің ішкі бұрыштарының тері қыртысы),  бет  әлпетіжалпақ, қолының буындары әдеттен тыс майысқан,дене бітімі  ...  және  ... ... ... Негізгі  биохимиялық  ақау-организмде  неврологиялықауытқушылық, ақыл-есінің кем болуы және иммундық жүйедегі ақаулар.Фруктоза (фруктоземия) алмасуынының бұзылуы.А) Тұқым ... ... ... ауру ... ... жиі ... (таралуы 1:20.000) және бауырмен   бүйректің   қатты   зақымдануымен   сипатталады.   Аурудың   ...   ...   ...   ...   және   жасанды    ...  ...  ...  ол  ...   және   ...  тәтті  шай  қабылдауды  бастағанда-ақ  пайда   болады.Бұл   ... тану ... ... ... ... ... фруктозурия.Бұл алмасу ауруы (таралуы 1:130.000) зарарсыз өтуімен  және  ... ... ...  Бұл  ауыру  кезінде  фруктоземия  менфруктозурия байқалады. Эссенциалды фруктозурия кезінде  фосфофруктокиназаныңсинтезі  бұзылғанын  ...  ...  өзі  ...  айналуына   кедергікелтіреді. Зертханалық көрсеткіштерде байқалатындар:  гипогликемия,  лактат-ацидоз, ацетонурия мен ...  ...  жоқ  ...  ...  ... ... зертханалық диагностикасы үшін  резорцинді  Селивановбайқауы қолданылады.Олигосахаридтер ... ... ... ... ... байланысты болатын тумысынан тұқымқуалайтын аурулар балалардың салмағын азайтады, іш өтуі байқалады және өлім-жітімге  жиі  ...  ...  ...  ...  болатынжақпауы    ферменттердің    шырышты    ...     ...     ... ... ... ... жұқа ішектің клеткаларындағы бүртікті астарындалокализацияланады және дисахаридтердің моносахаридке  бөлшектену  процесініңсоңғы  сатысына  қатысады,  бұл  ...  ...  ...   қажет   болады.Дисахаридазалар былайша бөлінеді:А)  α−d-глюкозидазалар:  изомальтаза  ...  ... ... мальтаза-мальтозаны;Б)  β−d-глюкозидалар:  лактаза  бүртікті   ...   ... мен ... ... ... Сахарозаның жақпауы.Сахарозаның тұз қышқылымен асқазан  сөлін  және  жұқа  ішектің  ...  ...   ...   ...   ... ақау ... ...  сахараза  болмаған  жағдайда  ас  сахарозасыыдырамаған  күйі  ...  ...  ...   ...   ...   ... ... немесе  экзогенді  сахарозурия  деп  алататын  түрі  өршитүседі.2. Лактоза алмасуының бұзылуы.А) лактозаның жақпауы.Ішектің  шырышты  ...  ...  ... жағына байланысты болса,лактозаның жақпауы тұқым  қуалаушылықтантуындайды. Бірақтар  ішек  ...  ...  ...  ...  ... ...  жақпауынан  лактазаның  белсенділігін  төмендеуімен  қатаржүреді.Сондықтан  мұндай  ...  ...   ...   сүт   қантысіңіспейді,мұның өзі  метеоризмнің  ушығуына,салмақты  жоғалтып,өлімге  әкепсоқтырады. Емдеудің жолы ... алып ... ... ... Лактозурия лактазаның салыстырмалы  түрде  жетіспеушілігімен  немесебелсенділігінің   төмендеуімен,    сондай-ақ    ...    ...    ... ... бүлінуінен  және  оның  қабырғалары  өтімділігініңкүшеюімен  сипатталады.Гидролизденбеген  лактоза  ішек  ...   ... ...  ...  ...  ...  түгел  шығады.Бұл  орайдабүйрек каналдарының токсикалық  бүлінуі  аминоацидурия  мен   ... әкеп ... ... бұзылуы.Мукополисахаридоздар (МПЗ) – бұл біріктіргіш тканьнің  тұқым  қуалайтынауруы,ол сульфаттанған ...  ...  ...  ...  жиналып,  артығы  зәрмен  бірге   ...   ...   ...  жетіспеуі  немесе  толық  болмауы   салдарынан   қышқыл   ГАГметаболизмінің  бұзылуы  ...  ...   ...   ... ... жекелеген органдар мен жүйелерде (бауыр,  көкбауыр,  ОНЖжәне т.б.) жиналуына әкеп соқтырады.Гликогеноздар  –  бұл  бауырда,  ...  және  ...  ...  ... көкбауырда, өкпеде және басқа органдарда гликогеннің  аномальдыжиналуын білдіретін тумысынан тұқым ...  ...  ...  ...  ... ... ... немесе гликогеноздар деп  аталады.  Гликогеноздаркөмірсулы   алмасудағы   бұзушылықпен   ...    ...    ... көп қорының болуына қарамастан  гипогликемия  байқалады.  Бұлшықеттің ... ... ... ...  ...  ...  мен  ...  ауыртүрде зақымдануы бұл аурудың белгілері болып табылады.Сонғы жылдары гликогеноздардың араласып келетін түрі болатын  жағдайларзерттелді, оған гликогеннің  ...  ...  бір  ғана  ...  ... екі немесе  бірнеше  ферменттердің  ...  тән,  ...  Г-  ... ... ...  бауыр   фосфорилазасын  жәнебұлшық ...  ... ... ... ... сұрақтары:1. Көмірсулар алмасуының бұзылуынан қандай аурулар туындайды?2. Көмірсулар ... ... ... ...  Қант  диабеті  ауруының  қандай  белсенді   заттың   ... ... ... ... ... ... ... Шамрай Е.Ф., Пащенко А.Е. Клиническая химия М.: ... 1970.2. ... ... ... Дж.А. ... ... в ... и лечении.М., 1988.3. Сеитов З.С. Биохимия. Алматы: «Қазақ университеті», 2001.4. Өтешов А.Б., Мақашев Ж.Қ., Өтешова Ж.А. ... және зат ... ... ... ... ... ... бұзылу себептері” тақырыбына эссе жазу  (тәжірбиеліксабаққа).№5 дәрісТақырыбы: “Белоктар (нәруыздар) алмасуының бұзылуы”Дәрістің мақсаты:Белоктар  алмасуында  ...  ...  ...  ...  ... атап көрсете отырып,  аурудың  амин  қышқылдарының  құрылымындағыжәне белоктар алмасуын  катализдейтін  ферменттер  ...  ... ... ... терминдер:БЕЛОКТАР,  α-АМИН   ҚЫШҚЫЛДАРЫ,   ҚАН   ...   ...   ...     ...      ...      ... ... жоспары:1. Белок (нәруыз) метаболизмінің негізгі қағидалары.2. Белоктардың организмде атқаратын қызметі.3. Белок алмасуын сипаттаушы биохимиялық көрсеткіштер4. Белок алмасуының ... ... Қан ... ... Қан ... ... ... бұзылуы.Белок (нәруыз) метаболизмінің негізгі қағидалары– Сан жағынан клетка макромолекулаларынан  1  орында:  таза  ... ... ... 45-50% ...  ...  ...  зат  алмасу  қарқынды  жүрсе,  соғұрлым  белокмөлшері көп болады;– Денедегі жалпы белок ... 63%  ...  ...  (қаңқа,қаңқа бұлшық еттері, тері), ал вицеральды бөлімінде - 37% болады.Белок ... – өсу мен  ...  үшін  ...  ...  ...  көзі  ...  ...  рационның  құрылымдық   компоненті(бөлігі). Сан ... ... ... 1 ...  және  оның  ...  25%,  ...  ...  45-50%  құрайды.  Денедегі  жалпы   белокмөлшерінің 63% соматикалық бөлімінде (қаңқа, қаңқа бұлшық ... ...  ... ... - 37% ... организмде атқаратын қызметіБелоктар организмдегі атқаратын маңызыды қызметтеріне қарай жіктейді:•  Құрылымдық  –  ...  ...  ...  пен   байланыстырғышұлпалардың құрамын қалыптастырады (коллаген, эластин, ... ...... ... ... (ферменттер);•  Жиырылғыштық  –  бұлшық  ет  жұмысын,  клетканың  бөлінуі   ... және ...  ...  ...  ...  ... ... Реттегіштік  -  белок  пен  нуклеин  қышқылдары  биосинтезін  реттейді(гормондар-инсулин, ... ... ...  - ...  ...  және  ...  ...  береді,хемотаксисті тежейді;• Транспорттық - оттекті, иондарды, және т.б. ...  ... ...  ...  -  ...  ...  негізі,  қанның  ұюын  жәнеорганизмді микробтардан қорғайды ... ... ... Белоктар – тамақтанудың  қажетті  факторы.  Организмнің  өз  белогы  –тағамдық ... ... ...  сүт,   ...  және  қан  ... – бөгде  антигенді  ақпаратты  тасымалдаушылар  және  олар  асқорыту жолдарында (асқазан-ішек жолдарында) ... ...  ... көмегімен амин  қышқылдарына  дейін  ...  ...  ... ... ... гормондар мен т.б. реттегіш молекулалар синтезіне;• қан ... ... ...  ...  ...  ...  арқылы  алмастырылатын  амин   қышқылдарысинтезіне;• өзгеде зат алмасуға және қуат көзіне жұмсалады.Жануарлардағы белок алмасуын ... ... ... ... - ... ...  ...  негізгі  көрсеткіш.  Олтәуліктік азықпен түсетін азот пен сол ... ... зәр мен ...  ...  (мочевина,  несеп  қышқылы,  амин  қышқылдары,  креатинин,  аммонийтұздары) ... ... ... ... ... сау малда азоттық  баланснөлге тең (айырымы нөлге жақын).Оң  азоттық  ...  –  амин  ...  ...  мен   ...   аминденуреакциялары арқылы организмде ұсталуы немесе белок синтезіне  жұмсалуы.  Бұлорганизмнің қалыпты жағдайымен (өсу, ... ...  ...  регенерация,лактация, жүктілік)  қатар,  организмнің  патологиялық  жағдайында:  қатерліісіктің өсуінде, самототропиннің гиперсекрециясында байқалады.Теріс азоттық баланс – ... ... ... ...  ...   амин  ...  қарқынды  дезаминденуін  көрсетеді   (ашығу,белокты-энергетикалық   жетіспеушілік,    инсулинтәуелді    қант    ... ... ... ... ауытқулары- организмге белок түсуінің жеткілікзіздігінен (белокты азықпен шектен тысберу немесе белоктың жеткілікзіздігі);- белоктың сапалық құрамының бұзылуы (алмастырылмайтын амин  қышқылдарыныңболмауы);-   ...   ...   ...   сіңірілуінің   бұзылу    (белоктыңжеткілікзіздігіне және ішектегі  белоктың  ыдырау  ...  ...  ...  ...  тасымалдануының  бұзылуы  (асқазан-ішекжолдары ауруларынан белок сіңірілуінің бұзылуы);-  аминқышқылдарының  аралық  алмасуының  ...  ...   ...   ...  ...  ...   ...   қайта   аминдену,декарбоксилдену сияқты аралық ... ... қан ...  белок  мөлшерінің  бұзылуы  (плазма  белогын  синтездеумүшелерінің аурулары);белок ... ... ... ... (мочевина циклінің  бұзылуында,бауыр мен бүйрек ауруларында).Белок   алмасуының   ...   ...   ...    ...    ...  ...  жолдарында  белок  ыдырауының   бұзылуы,аминқышқылдарының  мембраналық  тасымалдануының   ...   ... ... қан ...  ...  ...  бұзылуы,  белоккатаболизмінің бұзылуы.|               |            ... ... ... (()                    ... түрі ... ...                                                   ||               |г/л         |                                                   ||               |            ...  ...                          ||               |            |             ...      ...       ...      ... ірі    |72-86       |38-50        |12-20       |10-16       |25-35       ...           |            |             |            |            |            ||Қой            |65-75       |40-50        |13-20       |7-2         |20-35       ...          |70-80       |35-45        |14-18       |20-26       |18-24       ...          |70-85       |35-45        |14-20       |16-20       |17-25       ||Ит             |60-75       |45-57        |10-16       |20-35       |10-14       ...          |43-60       |31-35        |17-19       |11-13       |30-35       |Қан ... ... ... 7%-н әртүрлі белоктар құрайды және ол динамикалық тепе-теңдіктегі жүйе, сондықтан оның протеинограммасы әртүрлі ұллпалардың  (тұтасорганизмнің) күйін айқын ... ... ... ... тәрізді.Қан плазмасындағы немесе  сарысуындағы  белоктардың  сандық  мөлшерініңжоғарылауы гиперпротеинемия, ал ......  деп  ... және гипопротеинемия абсолютті және салыстырмалы деп жіктеледі.ГИПЕРПРОТЕИНЕМИЯ – қан плазмасында  белоктың  ...  ...  ... ... ... – қан ... белоктың жалпы  мөлшерінің  төмендеуісалдарынан туындайтын жағдай.ПАРАПРОТЕИНЕМИЯ – (para  - ауытқу, сәйкессіздік, protein - белок, haima- қан, грек.) - Қан ... ... ... ... ...  ... салдарынан туындайтын жағдай.Амин қышқылдары метаболизмінің  ауытқу түрлері:1.  Шығу  ...  ...  ......   ...    лейциноз,    гомоцистинурия,    т.б.;    ...    ...   қант   ...   гипокортицизмде,   соматотроптыгормонның жетіспеушілігінде2. Амин  қышқылдары  метаболизмі  реакцияларының  ...  ...      ...      ...      ... сұрақтары:1. Белок алмасуы бұзылғанда қандай аурулар туындайды?2. Белок алмасуы бұзылуының себептері қандай?3. Подагра ауруының себебі неде?Әдебиеттер:1. ... Е.Ф., ... А.Е. ... ... М.: ... 1970.2. ... Дж.В., Лауден Дж.А. Клиническая химия в  диагностике  и  ... 1988.3. ... З.С. ... ... ... ... 2001.4. Өтешов А.Б.,  Мақашев  Ж.Қ.,  Өтешова  Ж.А.  Химия  және  зат  ... ... ... ... ... (нәруыздар)  алмасуының  бұзылу  себептері”  тақырыбына  глоссарийжазу (тәжірбиелік сабаққа).№6 дәрісТақырыбы: “Азот алмасуының соңғы өнімдері және оның ... ...  ...  физиологиялық  және  биохимиялық  маңызын  және  ...  ...  ...  ...  ...  атап   ...   ... басты себептері алмасуын  катализдейтін  ферменттер  қызметіндегіауытқушылық салдарынан болатынын түсіндіру.Негізі терминдер:БЕЛОКТАР, α-АМИН ... ҚАН ... ... ... ...  ЗӘРҚЫШҚЫЛЫ, КРЕАТИНИН, ИНДИКАН, АЗОТ ОКСИДІ (NO), АМИНОАЦИДОПАТИЯ,   ПОДАГРА.Дәрістің жоспары:1. ... ... ... ... ... ... ... өнімдері.3. Азотты қосылыстардың биологиялық маңызы.Азоттың биохимиялық маңызыАзоттың  организмдегі  маңызды  қызметі  –  ...  ...  ... әртүрлі белоктарды құрылымын  береді  және  сонымен  қатар  көптегенбиологиялық активті (белсенді) ... ...  ...  ... азот  белок  молекуласын  түзетін  амин  қышқылдарының  және  ... ... ... ... ... дене салмағының 3%-ын құрайды.Азот тіршілікте маңызды  қызмет  атқаратын  түрлі  ...  ... ... ... ...  ...  амин  тобы  (-NH2)күйінде де кездеседі.Қандағы қалдық азоттың  (20-30  мг%):  50%-ы  ...  25%-ы  ... ......  азотты  қосылыстардың  (резидуальды  азот)үлесіне тиеді.Гиперазотемия – қандағы қалдық азоттың көбеюі. Оның себептері:1.  Бауыр  ...  ...  ......   бауырдажеткіліксіз түрде  түзілуі,  бұл  жағдайда  резидуальды  азот  мөлшерікөбейеді.2. Бүйрек ... ... ...... бөлу  қызметініңбұзылуы салдарынан, бұл жағдайда қалдық азоттың ... ... азот ... ... жағдайлары:1. Жіті жіне созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі;2. Созылмалы пиелонефрит;3. Несеп (зәр) жолдарының обтурациясы;4. Созылмалы ... ... ... Ауыр ... ... инфекциялы аурулар;7. Күйген, сусыздану жағдайындағы бүйрек қызметінің бұзылыстары және т.б.Қалдық азот мөлшерінің азаю жағдайлары:1.  Ауыр  ...   ...   ...   ...   ...   ...   ... бауыр комасы; фосформен, мышьякпен улану;2. Жүктілік;3. Вегетарианды ... ... ...              ... мг%                                         ||                          ... ...         ... жеткіліксіздігінде ||Қалдық азот               |20-40                     |400-500                   ||Зәр ...               |2-4                       |10-20                     ...                  |20-30                     |500-700                   ...                 |0,6-2,0                   |30-40                     ||Мал ...      ... емес азот ... мг%                            ||                 ... азот  ...        ...      |Зәр ...  ||Ірі қара         ...    |3,5-4,5         ...       |0,0-2,0      ||Қой              ...    ...        |0,6-1,4        |0,1-1,9      ...            ...    |10,0-40,0       |0,9-2,0        |0,4-1,1      ...            ...    ...       ...      |0,1-4,7      |Азотты қосылыстардың алмасуының ақырғы өнімдеріАзотты қосылыстардың (белок,  амин  ...  және  ...  да  ... алмасуының ақырғы өнімі – аммиак (NH3).NH3 –  өте  улы  ...  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  шығады.  Зәрде  негізінен  ...   ... ... физиологиялық әсері бойынша өкпе мен жүйке  жүйесіндеісік туғызатын ... және ...  ...  ...  ...  қатарынажатады.  Аммиак  буы  тыныс  жолдары  мен  көздің  ...   ...   ... ... ... көп мөлшерде жылу  сіңіргендіктен,  мұндайжағдайда теріні әртүрлі деңгейдегі үсік шалуы мүмкін.Аммиак – улы ... оның қан ...  ...  ...  ... және ОНЖ клеткаларындағы  АТФ  мөлшерін  азайтады.  рН=7,4  қандағыаммиак   ...   NH4+   ионы    ...    ...    NH4+    иондарыныңконцентрациясының  ...  ...  ...  басқа  иондардың  тасымалдануынтежейді және рН ... ... бұл  ...  ...  ...  қарай  ауытқиды,  ал  бұл  ауытқу   Кребс   айналымыныңтежелуіне және ОНЖ  тежеуші  ...  -   ...  ...  ... ... (I) (N2O) және (IV) (NО2,  N2O4)  ...  –  улы  қосылыстарқатарына жатады. Азоттың (I) (N2O) оксидінің ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   медицинада   онынаркозға  қолданады.  Азоттың  (IV)  (NО2,  N2O4)   ...   –   өте   ...  ...  ...  ...  NО2–де  жанады,  ол   тынысжолдарын тітіркендіреді және өкпені ісіндіреді, тыныс алуды ... ... ... және ... ... қалпынакелтіруге,  сонымен  қатар  белок  катаболизмін  және   ...   ... ... ... ... арқылы аммиактың  шығарылуынтездетуге (леспенефрил, фларонин, ортосифон) бағытталады.Бақылау сұрақтары:1. ... ... ... %-ы ... келеді?2. Гиперазотемия қандай ауру?3. Подагра ауруының себебі неде?Әдебиеттер:1. Шамрай Е.Ф., Пащенко А.Е. ... ... М.: ... 1970.2. ... ... ... Дж.А. Клиническая химия  в  диагностике  и  лечении.М., 1988.3. Сеитов З.С. Биохимия. Алматы: «Қазақ ... 2001.4. ... А.Б.,  ...  Ж.Қ.,  Өтешова  Ж.А.  Химия  және  зат  ... ... ... ... ... ... тақырыбына кроссворд дайындау (тәжірбиелік сабаққа).№7 дәрісТақырыбы: “Липидтер алмасуының бұзылуы”Дәрістің мақсаты:Липидтер  алмасуында   ауытқушылық   тудыратын   ...   және   ... ...  ...  ...  ...  атап  көрсете  отырып,барлық  аурулар  липидтердің  ...  және   ...   ... ... ... салдарынан болатынын түсіндіру.Негізі терминдер:ЛИПИДТЕР, ТРИАЦИЛГЛИЦЕРОЛДАР, МАЙ ҚЫШҚЫЛДАРЫ,  ХОЛЕСТЕРОЛ,  ЭССЕНЦИАЛДЫҚЫШҚЫЛДАР,   ЛИПАЗА,   КОЛИПАЗА,    ...    ...    ... ... ... ... ерекшеліктері мен биологиялық маңызы.Липидтер алмасуының клиникалық биохимиясы.Липидтер алмасуының бұзылуын клинико-биохимиялық балау (диагностикалау).Организмдегі липидтер алмасуының ерекшеліктері мен биологиялық маңызы.Липидтер  ......  ...  ...  ... ... әрекетіне қажет  маңызды  табиғи  қосылыстар.  Олар  ... суда ... ... ... ... (хлороформ,  эфир,  ыстықэтанол, күкіртті көміртегінде) ериді.  Липидтер  белоктармен,  көмірсуларменқосылып  ...  ...  ...  ...  әр  ...  биомолекулалардықұрап, мал, адам және өсімдіктердің барлық  ...  ...  ... ... биологиялық қызмет атқарады:1) липидтер энергия қорының (депосының) негізгі түрі және тірі организмүшін көміртегі атомдарының көзі (үшацилглицеролдар, бос май ...  ...  ...  құрылымдық  және  рецепторлық  бөлігі  (босхолестерол, фосфолипидтер);липидтер басқа да биологиялық  тұрғыдан  маңызды  ...  ... заты бола ... ... май ...  ...  атқарады,  организмдерді  ыстық-суықтан,   электр   ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... липидтерде көптеген витаминдер ериді, олардың құрамында  алмастыруғакелмейтін май қышқылдары бар, ... ... ... ...  ... ... алмасуының ерекшеліктері:энтероциттердегі липидтер ресинтезінің болуы;бауырда және ішекте (аз мөлшерде болса да) ... ... ... ... ... организмде тасымалдануы;көп мөлшерде қорға жиналуы.Липидтер алмасуының клиникалық биохимиясы.Липидтер алмасуының бұзылуы мына жағдайларда байқалады:1. ... ... ... ұйқы ... ... және ... – бұл ... организмде липидтер жетіспеуі байқалады,липидтер алмасуындағы энегетикалық және құрылымдық қызметтерітежеледі, қордағы май азаяды;2. ... ...... және ... май көп ... ... ... бұзылуында (дисбаланс):- көмірсуларды тұтынуда шектеу – энерготапшылықты өтеу үшін майқышқылдары ыдырайды, нәтижесінде кетоқышқылдар көбейеді;- көмірсулардың көп ... ... ... ... көп ... ... ... липидтердің аралық алмасуының бұзылуында – липипротеиндер мен өтқышқылдарының синтезінің бұзылуы бауыр ауруларында байқалады.Липидтер алмасуының бұзылуыЛипидтер  дегеніміз  –  ...  ...  ...  ... бірақ полярсыз еріткіштерде еритін және клеткалардың  құрылымдықнегізі болатын табиғи заттар тобы.Липидоздар  (Lipidosis)  -  ...  ...   ...  ...  ...  ...   ...   липидоздардың   себебі   көп   жағдайдаметаболизмге қатысатын қандайда бір ферменттің генетикалық ақауынан болады.Липидоздарға липидтік және ... ...  ...  ...    лизосомальды    ...    ...    ...  ...  ...  ...  жатады.   Майлар   біртіндепзақымдалған органдарға  жиналып  және  оны  ...  ...  ... ... қызметі• Клетка мембранасының құрылымдық компоненті;• Липопротеиндердің (транспорттық) құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... мембранасының құрылымдық компоненті;• Жүйке клеткалары мембраналарының оқшаулаушы компоненті;• Клеткалардың рецепторлық аппараты;• Клетканың энергетикалық материалы.Сфинголипидоз – сфинголипидтер катаболизмін ... ... ... ... ... ... ... Ауру қызметібұзылатын мүшелерде сфинголипидтердің жинақталуымен байқалады.Сфинголипидоздар лизосомды ауруларға жатады.Липидтер алмасуының ... ... ... ... ... ... ... (диагностикалау)липидтер алмасуындағы тасымалданатын метаболиттердің мөлшерін анықтауданқұралады.Липемия – қан плазмасындағы жалпы ... ... ... ... ...... (бейтарапмайлар), фосфолипидтер, бос немесе эфирленген холестерол, гликолипидтер,бос май ... ... ... ... ... ... күйінде,ал бос күйіндегі май қышқылдары плазма альбуминдерімен ... ...   ......   ...    ... ... көбеюі, бұл жағдай  азықтанғаннан  1-4  сағаткейін де, ал алиментарлы ... ауру ...  аш  ...  ... ... ... –  бауыр  циррозы,  жіті  гепатитпен  ауырғанмалда тұрақты байқалатын жағдай.Гиполипемия – өте ... ... және ...  ...  ... ... ...  циклопентанпергидрофенантренсақинасы бар екіншілік біратомды циклді (сақиналы) ... ... ...  және  бұл  ...  мал   ...   ...   ұлпалар   менсұйықтықтарда  ...  ...  (көп  ...  ...   ... эфирлері күйінде кездеседі.Гиперхолестеролемия – қанда холестерин  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...   мен   ...   қызметінің   бұзылуында(гломерулонефритте,  созылмалы  ...  ...  ұйқы   ...  ...  мен  ...   В   ...   авитаминозында   болады.Сиырлардың  қанындағы  холестерин  мөлшерінің   көбеюі   ...   ... 3 ... байқалады.Гипохолистеролемия  –  қанда  холестерин  мөлшерінің  азаюы  және  ... ... мен ... ... ...  ...  бұзылғанда,  жүрек-қантамырлары жүйесінің ауруларында, гипертиреозда және жіті  ...  ... ...  мен  ...  алу  мүшелерінің  саркоидозында,  бронхитте,анемияда,  жіті   гепатите   және   бауырдың   ...   ...   ... ... ... байқалады.Бақылау сұрақтары:1. Липидтер алмасуының бұзылуынан қандай аурулар туындайды?2. ... ... ... ... ... Липидоздардың қандай түрлерін білесіз?4. Холестерол алмасуының бұзылуынан қандай аурулар туындайды?5. Атеросклероз ауруының себебі неде?Әдебиеттер:1. Шамрай Е.Ф., Пащенко А.Е. ... ... М.: ... 1970.2. ... Дж.В., Лауден Дж.А. Клиническая химия в диагностике и лечении.М., 1988.3. Сеитов З.С. Биохимия. Алматы: «Қазақ университеті», 2001.4. ... А.Б., ... Ж.Қ., ... Ж.А. ... және зат ... ... «Қазақ университеті», 2006.Тапсырма:“Липидтер алмасуының бұзылу себептері” тақырыбына эссе жазу (тәжірбиеліксабаққа).№8 дәрісТақырыбы: “Кетонды денелер”Дәрістің мақсаты:Липидтер алмасуында (май ... ... ... ... кетонемияның басты себептерін атап көрсете  отырып,  ...  ...   ...   және   ...   катализдейтін   ферменттерқызметіндегі ауытқушылық салдарынан болатынын түсіндіру.Негізі ... МАЙ  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ҚЫШҚЫЛЫ,  АЦЕТОСІРКЕ  ҚЫШҚЫЛЫ,  АЦЕТОН,  ҚЫМЫЗДЫҚСІРКЕҚЫШҚЫЛЫ, АЦЕТИЛ КОФЕРМЕНТ А, КЕТОГЕНЕЗ.Дәрістің жоспары:1. Кетонурия.2. Кетонды денелердің ... ... ... ... метаболизмі.4. Кетонды денелердің биологиялық маңызы.5. Кетонды денелерді лабораториялық диагностикалау.Кетонурия - зәрмен бірге айтарлықтай мөлшерде ацетон, ацетосіркеқышқылы және ... ... ... Қант диабеті кезіндетәулікте 50 г мөлшеріне дейін ацетон бөлінеді, ал ... ... ... 50 г, тіпті одан да көп мөлшерде бөлінеді.Адам ағзасында кетонды денелер көп жағдайда ақуыз (белок), май ... ... ... ... ... ... денелердіңкөбеюі кезінде ұлпалардағы кетогенездің және кетонемияның артуын байқауғаболады.Кетонды денелер дегеніміз бауырда ацетил-КоА-тен түзілетін зат алмасуөнімдері, ... ... ... ... ... ... ... [H3C—CO—CH2—COOH]• бета-гидроксимай қышқылы (β-гидроксибутират) [H3C—CHOH—CH2—COOHКетонды денелер май қышқылдарының β-тотығуының аралық өнімі деп айтылыпкелген тұжырым жоққа шығарылды, өйткені:біріншіден,   май   ...   ...   ...   ...   ...   ...    мәселен    β-оксибутирил-КоА    немесеацетоацетил-КоА;екіншіден,  ...  май   ...   ...   ...   ...  ...  ...   ал   қанда   табылған   β-оксибутират D-конфигурациялы.Қан плазмасында ацетонның концентрациясы өте  ...  ...  адам  ... ... ... ... ... қан  плазмасындакетонды денелердің қалыпты мөлшері 1-2  мг%  (ацетон  бойынша).  Егер  оныңмөлшері 10-15 мг%  асып ...  олар  ...  ...  және  ...  ... ... ... түзілу себептері:Кетонды денелердің мөлшері зәрде  көбеюінің  салдары  көп  және  көбеюіағзаның қалыпты ... ...  ...  Мына  ...  ...  ... мөлшері артады:• ұзақ уақыт ашығу;• ағзаның тоңуы;• физикалық шаршау;• жүктілік;• тамақтануда өте көп мөлшерде ақуыз (белок) ... ... қан ... ... ...  ...  ...  (ацетон,  ацетосірке  қышқылы   және   β-гидроксимай қышқылы) ... ... ... ...  ... ... болып табылады.Гиперкетонемияя көп жағдайларда асыл тұқымды  сиырларда  ... ... ... шөп және  ...  ...  ...  ... дұрыс дайындалмаған сенаж  немесе  силоспен  азықтандыру  салдарынанболады.Кетонды  денелердің  қанда  көбеюі   аммиак   ...   ... ... ас  ...  ...  ...  ...  атониясы),іріңді эндометритте және т.б. қабынуларда байқалады.Кетонды денелердің метаболизміКетонды денелер ... ... ... ... ... екі молекуласынан ацетоацетил-КоА  түзіледіжәне реакцияны ацетоацетил-КоА-тиолаза ферменті каталздейді:Ac-КоА + Ac-КоА → H3C-CO-CH2-CO-S-КоАкейін  ...   ...   ... тағы бір молекуласын қосып алады:H3C-CO-CH2-CO-S-КоА + Ac-КоА → HOOC-CH2-COH(CH3)-CH2-CO-S-КоАТүзілген   β-гидрокси-β-метилглутарил-КоА   гидрокси-метилглутарил-КоА-лиаза ферментінің ... ... ... және ... ...... + Ac-КоААцетосірке    қышқылы     НАД-тәуелді     ... ... ... ... ... ... + NADH → ... қышқылы метаболизм барысында СО2 газын бөле  ацетонға  дейінтотығады:H3C-CO-CH2-COOH → CO2 + H3C-CO-CH3Кетонды денелердің биологиялық маңызыСоңғы он жылдықта кетонды  ...  ...  ...  ... ... маңызы туралы кейбір деректер  айтылуда,  ...  ... ... кетонды денелер энергия көзі болып табылады.Ұлпаларда β-оксимай қышқылы ацетосірке қышқылына  дейін  тотығады,  бұлпроцесс екі ферменттік жолмен ... ... жолы - ... ... АТФ пен ... ... және  ... ферментімен активтеніп, Ацетоацетил-КоА айналады:Ацил-КоА-синтетаза← екінші жолы - сукцинил-КоА-дан Ацетоацетил-КоА-ға ауысуы:Осы   реакциялардың   нәтижесінде   түзілген   ...    ...  ...  ...  ацетил-КоА  екі  молекуласын   түзеді,түзілген ацетил-КоА кейін ... ... ... CO2 және H2O тотығады.H3C—CO—CH2—CO—S-КоА + HS-КоА → H3C—CO—S-КоА + H3C—CO—S-КоААцетоацетил-КоААцетил-КоА  Кетонды денелердің зәрдегі мөлшерін анықтауда Ланге,  Легаль,  ... ... ... ... ... ... ... қандай ауру?2. Кетонурия себептері қандай?3. Кетонды денелер қалай түзіледі?4. Атеросклероз ауруының себебі неде?Әдебиеттер:1. Шамрай Е.Ф., ... А.Е. ... ... М.: ... 1970.2. ... ... Лауден Дж.А. Клиническая химия в диагностике илечении. М., 1988.3. ... З.С. ... ... ... ... 2001.4. ... А.Б., Мақашев Ж.Қ., Өтешова Ж.А. Химия және зат алмасудыңпатохимиясы. Алматы: ... ... ... ... ... ... жазу ... сабаққа).№9 дәрісТақырыбы: «Иммунноглобулиндер, иммуногенез және иммундық жүйенің бұзылуы»Дәрістің мақсаты:Иммуноглобулиндердің организмдегі  физиологиялық  және  биохимиялық  ... ... ... ... бере ... ... жүйедегі  ауытқушылықсалдарын түсіндіру.Негізі терминдер:БЕЛОКТАР,    α-АМИН    ...    ...    G1    ЖӘНЕ    ... А, D, М ЖӘНЕ Е ... жоспары:1. Иммуноглобулиндерге жалпы сипаттама.2. Иммуноглобулиндердің негізгі класстары.3. Иммуноглобулиндердің қызметі  және биологиялық маңызы.Иммуноглобулиндер ... Ig) - ... ... қызметін атқаратын  қанплазмасының және кейбір биологиялық сұйықтықтардың белогы. Олар  антиденелердеп аталады, латын әріптерімен ... G, A, M, D және ... -  ...  ...  гликопротеиндер,  құрамында   2-12%көмірсулар  болады,құрылымдары  ұқсас  келеді.иммуноглобулиндердің   негізгіқұрылымдық ...  IgG ,  ... ...  ... ...... құрамында ең көп мөлшерде   кездеседі.   IgG   сүтпен  уыздың  негізгі  иммуноглобулиндер  ...  ...  ... ... ... ...  жалғыз иммуноглобулин.IgGIgG1            IgG2Ig G ... төрт ... ... ... екі ... тізбектен,екі ауыр тізбектен;М иммуноглобулин. Ig М өзі түзілетін  В  ...  ...  ... В ... ...  бір  ...  синтездейді.  IgM  мультиваленттіантигенге үлкен әсер етеді.А    иммуноглобулин.    IgA    ...    ...    ...    ... сілекейде,көз жасында,асқазан  сөлінде  кездеседі,біраққанда аз мөлшерде болады.  IgA - ның бір ерекшелігі  -  гидролизденбейді.IgA - ның  ...  ... ... ...  –SH  тобыбар. Сол арқылы  мономерлер  бір  бірімен  жалғасып,  димерлер,тримерлер,тетрамерлер құрайды.D иммуноглобулин. Бұл ... аз ... ... ... ... IgE   ...  молекулалары  антигенге  рецепторбола алады, соның ... жуан ... және ... ... ... Омыртқалыларды жұқпалы аурулардан сақтау;• Вирустарды және бактериялық токсиндерді зиянсыздардыру;• Комплеметті және басқа клеткаларды ... ...  ...  ... және ... ... дайындау.Бақылау сұрақтары:1. Иммуноглобулиндер қандай қызмет атқарады?2. Иммуноглобулиндердің қандай класстары бар?3. Иммунитет дегеніміз не?Әдебиеттер:1. Шамрай Е.Ф., Пащенко А.Е. Клиническая химия М.: ... 1970.2. ... ... ... Дж.А. ... ... в диагностике и  лечении.М., 1988.3. Сеитов З.С. Биохимия. Алматы: «Қазақ университеті», 2001.4. Өтешов А.Б., Мақашев Ж.Қ., ... Ж.А. ... және зат ... ... «Қазақ университеті», 2006.№10 дәрісТақырыбы: “Су және минералды ... ... ... мақсаты:Су  мен  минералды  заттардың  организмдегі  биохимиялық  маңызын  жәнеалмасуының ... ...  ...  атап  ...  отырып,  аурулардыңалмасуын  катализдейтін  ферменттер  қызметіндегі   ауытқушылық   ... ... ...     ЭКСИКОЗ,      ГИПЕРГИДРАТАЦИЯ,      ...      ...      ...      ... ... ... ... Судың қасиеттері мен биологиялық қызметі.2. Судың алмасуының бұзылуы және оның себептері.3. Минералдық заттардың биологиялық негізгі ... ... ... ... ... және оның ... қасиеттері мен биологиялық қызметіОрганизм үшін судың маңызы өте үлкен. Ол көптеген органикалық жәнебейорганикалық заттарды, ... ... ... тасымалдануын, алмасуынқамтамасыз етеді; организмнің ішкі ортасын бірімен-бірін және сыртқыортамен байланыстырады. Ересек адам денесінің 60%-ы, жаңа туған балаорганизмінің 80%-ы судан ... ... 70%-ға ... ... ішінде, 30%-ыоның сыртында орналасқан. Тәулігіне организмге түсетін судың мөлшерімен,одан ... ... ... қатаң тепе-теңдік болады. Осы тепе-теңдіктәулігіне 2,5 л.|Организмге түсетін су                   ... ... су              ... -1,2 л                      ... – 1,4 л                       ... – 1,0 л                        ... және өкпе ... -1,0 л            ... су – 0,3 л                    ... ... – 0,1 л                  ... – 2,5 л                         ... – 2,5 л                         ... ... ... электролиттердің алмасуымен тығыз  байланысты.Судың  алмасуы  айналымдағы  қанның   көлемімен   және   осмостық   ... ... ... қан ... ... ірі ...  ... қуыстарындағы  көлемдік  рецепторларды  (волюморецепторлар)  қоздырып,альдостеронның түзілуін көбейтеді. Альдостерон бүйрек түтікшелерінде  натрийиондарының  кері  ...  ...  ...  ...  ...   осмостыққысымын көтеріп, гипоталамустың  осмостық  рецепторларын  ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  Осыныңнәтижесінде бүйрек несепті қоюландырады. Вазопрессиннің екінші  қасиеті  қантамырларын   жиыру,   ...   ет   ...    ...    ...  бұл  екі  ...  де  қансыраудан  сақтандыруға   бағытталғанорганизмнің  маңызды  ...  ...  ...  нәтижесінде  бүйрекөзекшелерінде судың кері  қанға  сіңірілуі  болады  да,  айналымдағы  қанныңкөлемін  ...  Қан  ...  ...  нәтижесінде   қан   қысымыкөтеріледі.Су алмасуының ... және оның ... мен ... ... ... бұзылыстары екіге бөлінеді:1. организмнің сусыздануы (гипогидратация), оның ауыр түрі — эксикоз;2. организмнің сулануы (гипергидратация). Олар өз алдына изосмостық,гипосмостық және ... ... ... ... қасиеттері мен биологиялық қызметіОрганизмде  минералды  заттар  ерітілген  жағдайда  электролит   ... ... ... ... Қаңқа және тістердің  минералды  затқұрамына кальций,  магний,  ...  ...  және  ...  ...  ...  ...  айналған  тіндер  тіректік   қызмет   атқаруымен   ... ... ... қоры ... ... ... алмасуының бұзылуыГипернатриемия —  қандағы  натрий  мөлшерінің  145  ммоль/л-ден  жоғарыболуы. Ол ... ... ... ... ... 10—12  г),  мысалы,тағаммен,  сілтілі  минералды  су   ...   ас   ...   ... ... ... ... кездеседі.Гипонатриемия — қандағы натрий мөлшерінің 135 ммоль/л-нен төмен  болуы.Ол нағыз немесе алғашқы және салыстырмалы немесе кейінгі  ...  екі  ... ... ... 1)  тағаммен  натрий  хлориді  аз  ...  ...  ...  ...  ...  кездеседі;  2)   натрийді   көпжоғалтқанда, мысалы, несеп, тер немесе ішек сөлі арқылы; 3) ...  ... ... ауруы) бұл кезде нефрон өзекшелерінде  натрийдың  қайтасіңірілуі  азаяды;  4)   сульфаниламидтер   және   ...   ...   ...  ...  ...  ұзақ  ...   бойы   ... — қандағы калий мөлшерінің 3,8 ммоль/л-ден төмен ... алол ... ...  ...  кезінде  байқалады.  Гипокалиемия  мынадайжағдайларда  пайда  болуы  ...  1)  ...  ...  бірге  жеткіліксізтүскенде; 2) несеппен оны көп мөлшерде жоғалтқанда.Гиперкалиемия деп  ...  ...  ...  5,4  ...  ...  ...  оның  ...  төмендегідей  болуы  мүмкін:  а)  ... ... ... калий  бромиді,  калий  хлориді,  калий  иодиді  жәнебасқадай ... ... ...  артық  түскенде;  ә)  оның  бүйрекарқылы  ...  ...  б)  ...  ...   ...   ... күйік,  көлемді  гемолиз),  калийдің  жасуша  ішінен  қанға  өтуіұлғайғанда; в) көп ...  ...  қан  ...  г)  ...  ... ... ... кезінде; г)  инсулиннің  жеткіліксіздігі  ...  үсті  безі  ...  ...  ...  ...  д)   ... деп  кальцийдің  қандағы  мөлшері  2  ммоль/л-ден  төменболуын ... Ол ... ... ... қалқанша серік бездерінің гипофункциясы кезінде;ә) кальцитониннің секрециясы күшейгенде;б) аш ішек ... ... ... ... ... Д ... кезінде.Гиперкальциемия  —   кальцийдың   қандағы   ...   2,5   ... Ол ... ... ... болуы мүмкін:а) қалқанша серік бездерінің гиперфункциясына;ә) кальцитониннің гипосекрециясына;б)  организмде  Д  витаминінің  ...  ...   Оның   ...   ... ... әсер егеді, яғни сүйек тінінен кальцийді қанға  шығарадыжәне ішекте кальцийдің сіңірілуін күшейтеді.Бақылау сұрақтары:1. Гипо- және гиперкальцемия қандай ... ... және ... ... ... Гипо- және гиперкалиемия қандай аурулар?Тапсырма:“Маңызды макро-  және  микроэементтер”  тақырыбына  кроссворд  дайындау(тәжірбиелік сабаққа).-----------------------Организмнің қажеттілігіне қарай белоктың ... мен ...  ... ... көп ... ... ... белоктың аминқышқылдық құрамының бұзылуыОрганизмге белоктың қажетті мөлшерде түспеуі (тағаммен)Негізгі  ауытқушылықтар:*азоттық теріс баланс*Организмнің өсуі мен жетілуінің тежелуі* Ұлпа ... ... Дене ... төмендеуі* Белокты қорыту мен тамаққа тәбеттің төмендеуі* Азоттық оң баланс* ... ... Ішек ...   ... белокты азыққа (тамаққа) тәбеттің төмендеуі* Квашиоркор (теңгерілмеген алиментарлы белок жеткіліксіздігі)* Алиментарлы дистрофия (теңгерілген алиментарлы белок жеткіліксіздігі))Липидтер алмасуының патологиясыЖүре ... ... ... ... ... ... ... алмасуының бұзылуыСфинголипидоздарТас жиналуыАтеросклерозСеміздікБауырды май басуH3C—CO—CH2—COOH + АТФ + HS-КоАH3C—CO—CH2—CO—S-КоА + АМФ + ФФнАцетоацетил-КоАHOOC—CH2—CH2—CO—S-КоА + H3C—CO—CH2—COOHСукцинил-КоААцетосірке қышқылыHOOC—CH2—CH2—COOH + H3C—CO—CH2—CO—S-КоАСукцинатАцетоацетил-КоАСУ МЕН МИНЕРАЛДЫ ЗАТТАР ... ... - ... ... ... және осмостық қысымныңдеңгейімен реттелінедіВалюморецепторлар –ірі артериялар мен жүрек ... ... ... ... ... ... көбейтеді  
        
      

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Информатикада Adobe Photoshop программалық оқыту құралын үйрету технологиясы66 бет
Электрондық оқу-әдістемелік кешендері53 бет
Интерактивтік әдістерді қолданып оқыту41 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
Html тілінде математикалық логика пәнінен электрондық оқулық құру40 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь