Оқу – тәрбие үрдісінде бала мінезін тәрбиелеу

Қазақстан Республикасының жаңа экономикалық қатынастарға енуі, адам факторына ерекше мән беру, қоғам өмірінің барлық жақтарын өмір талабына сәйкес жаңарту, ұрпақ тәрбиесіне байланысты мәселелерге жаңаша көзқарастарды қажет етеді.
Қазақстан Республикасы азаматтарының жаңа әлеуметтік – экономикалық мінез – құлқын қалыптастыру тұжырымдамасында (1995), Қазақстан Республикасының жастарға кешенді тәрбие беру бағдарламасы (2000), «Білім беру» заңында (1999), Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында (2003) оқушылардың адамзат жасаған құндылықтарды шығармашылық білім, білік дағдылармен игере білетін, өмірге бейім бәсекелестікке бара алатын тұлғаның тәрбиесі туралы мәселелерге назар аударылды.
Елбасы Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан – 2030» Қазақстан халқына жолдауында болашақ қоғам мүшелері – жастардың қандай болатынын айта келіп, «Біздің балаларымыз білімі жоғары жұмысшылар мен фермерлер, инженерлер, банкирлер және өнер қайраткерлері, магазиндердің иелері, биржа делдалдары және спортшылар болады. Олар мұнай, газ бен электр қуатын, тамақ өнімдерін өндіретін, әрі олармен әлемдік экономиканы қамтамасыз ететін болады» - дей отырып, қазақ баласының адам бойындағы асыл қасиеттерін, оның қоғамның белсенді мүшесі етіп дайындауға, білім мен тәрбие беру ісін өте маңызды бағдарлардың бірі ретінде қарады, оған баса назар аударды.
Қазақстан Республикасының «Білім беру» заңында Өзіне тән жан – жақты дамыған, бәсекелестікке бейімі бар, нарықтық қатынасқа бағдарланған, Отан алдында өзінің жауапкершілігін сезіне білетін, өзінің жеке басының жетістігін бағалайтын, өзін - өзі жетілдіруге даяр тұратын тұлғаны қалыптастыру мақсаты белгіленген. Сондықтан қай халықтың болсын тіршілік – тынысы, шаруашылық кәсібі отбасылық, қоғамдық, ұлттық тәрбие – дәстүрімен тығыз байланыста туып, өсіп - өркендеп, шынайы адамгершілік қасиеттерге, жақсы мінез – құлыққа ұрпағын баулып тәрбиелеуді мақсат еткен. Мектептердегі оқу – тәрбие жұмысының тиімділігін арттыруда әр тұлғада өзінше көрініс табатын, әр тұлғада түрліше болатын бала мінезінің қоршаған орта мен тәрбиесінде орын алатындығын өмірлік тәжірибе дәлелдеп отыр.Жақсы мінезді тұлға тәрбиелеу, оны қарым – қатынас құрудың маңызды шарты ретінде заман талабына сәйкес жүргізу, оқушылардың әлеуметтік тәжірибесін жетілдіру қазіргі кезеңнің көкейтесті мәселелерінің бірі.
Бірде – бір адамзат қоғамы өзінен бұрынғы аға буынның ақыл – ойын, тәрбиелік тәжірибесін пайдаланбай өмір сүрген емес. Халық ауыз әдебиеті ұлттық психологияның айнасы қазақтың өткендегі құлқы, мінезі, заманындағы күйініш, сүйініші осы әдебиетті қарап отырсақ анық сезіледі. Қазақ елі тәуелсіздік алғаннан бері сондай тарихи тұлғалардың, ғұлама ойшылдардың, ақын – жазушылардың, педагогтардың әл – Фараби, Абай, Шәкәрім, А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Х.Досмұхамедов, Ыбырай Алтынсарин тәлім – тәрбиелік мұраларымен, ой – пікірлерімен тоғысуда. Абай қара сөздерінде адам мінезі өмір сүре келе қалыптасатындығы, бала мінезін қалыптастыруда ата – ананың, құрдастары мен достарының үлгі - өнегелерінің маңызы зор екендігі көрініс тапты.Бүгінгі күні ата – баба тарихынан бізге жеткен тәлім – тәрбиелігі мол мұраларды болашақ ұрпақты тәрбиелеуде пайдалану мүмкіндігі туып отыр. Осыған байланысты, өсіп келе жатқан бала бойында мінездің көріністерін, жағымды қасиеттерін тәрбиемен ұштастырып, бала мінезін дұрыс жолға салып, өзіне - өзі сын көзбен қарап, мінездегі кемшіліктерін сезініп дұрыс жолға салу өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Сондықтан бала мінезін тәрбиелеудің сан қырлы жолдарын қарастыра отырып тақырыпты «Оқу – тәрбие үрдісінде бала мінезін тәрбиелеу» деп таңдауыма негіз болды.
1. Атемова Қ.Т. Оқушыларда гумандық қасиеттерді қалыптастырудағы отбасының рөлі. - Алматы: Ғылым, 2002 – 118 б.
2. Албытова Н. Тәрбиедегі қоғамдық ортаның орны. /Бастауыш мектеп, 2006, №5, 26 б./
3. Ахметов Ш. Қазақ халқының бала тәрбиелеу дәстүрі. /Бастауыш мектеп, 2004, №7/
4. Әлімбаев М. Халық – ғажап тәлімгері - Алматы: Қазақстан , 1994
5. Әбеуова И., Әбдірахманова Д. Мінез-құлқында қиындық бар оқушыларды анықтау жолдары - Алматы, 2003
6. Бержанов Қ; Мусин С Педагогика тарихы. Алматы, мектеп, 1984, 255 б.
7. Бегелиев Т. Жасөспірімдердің оқу – тәрбиесіне байланысты кейбір проблемалар, оны шешудің жолдары. ТарМИ хабаршысы, 2005, №1
8. Габдуллина А. Ұлттық тәрбиеге ұмтылыс. /Бастауыш мектеп, 1992, №2/
9. Жарықбаев Б.Қ., Қалиев С.К. Қазақ тәлім-тәрбиесі - Алматы.
10. Исмакова З. Болашақ ұстазды қазақ салт-дәстүрлерін тәрбиелік-ілеуметтік оқу-тәрбие процесінде пайдалануға даярлау. Этнопсихология және этнопедагогика. – Алматы, 2003.
11. Каплиева А.К. Мектеп оқушыларына рухани – ізгілік тәрбие беру. - Ақтөбе,2000
12. Қаңтарбаев С.Е. Бастауыш сынып оқушыларының оқу әрекетін қалыптастыру: теория және әдістемесі. - Алматы,1997.
13. Қожахметова С. Педагогика мәселелері. - Алматы, Қазақ мектеп баспасы, 1940.
14. Қоңырбаева С. Отбасы: бала мен ата – ана. Алматы, 2006, 176-182 б.
15. Қоянбаев Ж. Семья және балалар мен жеткіншектер тәрбиесі. - Алматы: Рауан, 1990
16. Құнантаева К.Қ. Оқушылардың оқудан тыс бірлестіктері. - Алматы, Мектеп, 1970, 56 бет
17. Лишин О.В. Педагогическая психология воспитания - М.: ИКЦ Академкнига, 2003 – 332 с.
18. Люблинская А.А. Мұғалімге бастауыш мектеп оқушысының психологиясы жөнінде. Алматы, 1981
19. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030»
20. Педагогикалық ізденіс – Алматы, 1990
21. Сайлауова Н.С. Ел боламын десең – бесігіңді түзе. /Бастауыш мектеп, 2007, №2, 44б/
22. Семья тәрбиесі – ата-аналарға арналған сөздік, Алматы, 1970, 224-226; 244 б.
23. Табылдиев Ә. Ұлттық тәрбие – ұлағатты іс. /Бастауыш мектеп, 1994, №1-12 бет/
        
        Атырау облыстық Білім беру басқармасыҚ.Дүтбаева атындағы Атырау гуманитарлық колледжі«Мектеп» бөліміБекітемінДиректордың оқу ісіжөніндегі орынбасары______________Ботағариева Г.Ж.«__» ______  2013 жыл02-13Курстық жұмысТақырыбы:                        «Оқу – ... ... бала ... : Жолдахметов Жанболат  4/9/ инб тобы студентіЖетекшісі: Асқарова Армангүл Қаленқызы-педагогика, психология пәні оқытушысыБасталуы: қазан  2012 ... ... 2013 ... 5 жыл 524 ... ... Республикасының жаңа экономикалық қатынастарға  енуі,  адамфакторына ерекше мән ... ... ...   ...  ...  өмір  ...   ...   ұрпақ   тәрбиесіне   байланысты    ...    ... ... ... ... ... жаңа әлеуметтік  –  экономикалықмінез   –   құлқын   қалыптастыру   ...    (1995),    ... ... ... тәрбие  беру  бағдарламасы  (2000),  «Білімберу» заңында (1999), Қазақстан Республикасының  2015  ...  ...  ...  ...   ...   (2003)   ...   ...   жасағанқұндылықтарды шығармашылық білім, білік дағдылармен  игере  ...  ... ... бара алатын тұлғаның тәрбиесі туралы мәселелерге  назараударылды.Елбасы ... ... – 2030» ... ...  ... ... мүшелері – жастардың  қандай  болатынын  айта  келіп,  «Біздіңбалаларымыз білімі жоғары жұмысшылар мен  ...  ...  ...  өнер  қайраткерлері,  магазиндердің  иелері,  биржа  делдалдары   жәнеспортшылар болады. Олар  ...  газ  бен  ...  ...  тамақ  өнімдерінөндіретін, әрі олармен әлемдік экономиканы қамтамасыз ететін болады»  -  ... ... ...  адам  ...  асыл  қасиеттерін,  оның  қоғамныңбелсенді мүшесі етіп дайындауға, білім мен  ...  беру  ісін  өте  ... бірі ... ... оған баса ... ... Республикасының «Білім беру» заңында  Өзіне  тән  жан  –  жақтыдамыған, бәсекелестікке бейімі бар, нарықтық  ...  ...  ...  ...  ...  сезіне  білетін,   өзінің   жеке   басыныңжетістігін  ...  өзін  -  өзі  ...  даяр   ...   ... ... ... Сондықтан қай халықтың болсын  тіршілік  –тынысы, шаруашылық кәсібі отбасылық, қоғамдық, ұлттық  тәрбие  –  дәстүріментығыз байланыста ... өсіп -  ...  ...  ...  қасиеттерге,жақсы   мінез  –  құлыққа   ұрпағын   баулып   ...   ...   ...    оқу – ... жұмысының  тиімділігін  арттыруда  әр  тұлғадаөзінше көрініс табатын, әр ... ... ... бала  ...  ... мен тәрбиесінде орын алатындығын өмірлік тәжірибе  дәлелдеп  отыр.Жақсымінезді тұлға тәрбиелеу, оны ...... ... ...  ...  ретіндезаман талабына сәйкес жүргізу, оқушылардың әлеуметтік тәжірибесін  жетілдіруқазіргі кезеңнің көкейтесті мәселелерінің бірі.Бірде – бір ... ...  ...  ...  аға  ...  ақыл  –  ... ... пайдаланбай өмір  сүрген  емес.  Халық  ауыз  әдебиетіұлттық психологияның айнасы қазақтың өткендегі  ...  ...  ... ... осы ...  ...  ...  анық  сезіледі.  Қазақ  елітәуелсіздік алғаннан бері сондай  тарихи  ...  ...  ......  ...    әл   –   ...   Абай,   Шәкәрім,А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев, Х.Досмұхамедов, Ыбырай  Алтынсарин          ... ... ... ой – ... ...  Абай  қара  ... ... өмір сүре келе  қалыптасатындығы,  бала  мінезін  қалыптастырудаата – ананың, құрдастары мен  достарының  үлгі  -  ...  ...  ... ... ... күні ата – баба ... ... жеткен  тәлім– тәрбиелігі мол мұраларды болашақ ... ... ...  ... ...  ...  байланысты,  өсіп  келе  жатқан  бала  бойында  мінездіңкөріністерін, жағымды ... ... ... бала  ...  ... ... өзіне - өзі сын көзбен қарап, мінездегі  ...  ... ... салу ... ... бірі  ...  саналады.  Сондықтан  баламінезін тәрбиелеудің сан қырлы жолдарын қарастыра отырып  тақырыпты  «Оқу  –тәрбие үрдісінде бала ... ... деп ... негіз болды.Зерттеу нысаныБастауыш сыныптағы оқу – тәрбие процесі.Зерттеудің  мақсатыОқу  –  тәрбие  үрдісінде  бала  мінезін  ...  ...  ...  ...  тұрғыдан  негіздеу  арқылы,  оқушыларды  дұрыс   мінезді   болуғадаярлау.Зерттеудің міндеті- Жеке тұлғаны ...  ...  ...  ...  ...  ... ... тәрбиелеу мен оқытуда өзін - өзі тәрбиелеудің ықпалын күшейту.- Тәрбиесі «қиын» балалардың мінезін зерттей  отырып,  мінез  ...  ...  ...  ...  ...  –  құлқын  тәрбиелеуге  ... ... ... ... үлгілері, мінезді анықтау тестілерінжасау.Зерттеу пәні:Оқу – тәрбие үрдісінде бала ... ... ... ... және іс – тәжірибелер жүргізу үшін Атырау  қаласындағы  жалпы  ... №6 орта ... ... ... ... алынды.Зерттеудің болжамыЕгер бала мінез – құлқын тәрбиелеу белгілі бір жүйе  бойынша  ... бұл  ...  ...  ...  ......  пайдалы  әдет  –дағдылардың  тәжірибесін  ...  ...  ...  ... етеді.Зерттеудің  практикалық мәні- Сауалнама жүргізу арқылы әр баланың мінез – ... ...  ... Әр ... ... ... ...  жазуына  қарап  мінезіне  жол  ашуғаболады.- Тәрбиелік шаралар ...  бала  ...  ...  ...  ...  ... құрылымы:Диплом  жұмысы  кіріспеден,  екі  ...  ...   ... және ... тұрады.Кіріспе бөлімде  зерттеу  жұмысының  көкейтестілігі,  мақсаты,  объектісі,пәні, болжамы, міндеттері айқындалып, зерттеу  жұмысынң  практикалық  ...  ...  бет  ...  ...   ...   ...   атты   ...   тарауда   проблеманың   психология,   педагогикасаласындағы зерттелу деңгейі қарастырылды, оқушылардың тұлғалық  қасиеттерінқалыптастырудағы  ...  ...  ...   ...   ...  сипатталды.  Қазақтың  мінез  бітістері  мен  кейбір  ерекшеліктеріқарастырылды.«Бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлық мәдениетін тәрбиелеу» ... ... ... ... ... үлгісі, онда  жүргізілетінжұмыс мазмұны мен  іске  асыратын  ...  ...  ...  ... баяндалды.Қорытынды  бөлімде  жалпы  тұжырымдар   жасалды,   ...   ... ... ... қасиеттер қалыптастырып  дамытуға  байланыстықорытынды жасалып, ғылыми-әдістемелік ұсыныстар берілді.Мінез – ... ... бет ... ... ... ... Республикасының егемендік алған  алғашқы  жылдарынан  бастапбілім беру ісіне баса мән  берілуде.  Білім  беру  ...  ...  ... жан-жақты жетілдіруге,  олардың  танымдық  әрекетін  дамытуға,  ой-санасын қалыптастыруға ерекше назар аударылуда. ...  ...  ... қабылданды:Президентіміз  Н.Ә.Назарбаев  «Қазақстан  -  2030»  Қазақстан   халқынаЖолдауында болашақ қоғам мүшелері – жастардың ... ...  айта  ... ... ...  ...  ...  мен  фермерлер,  инженерлер,банкирлер және өнер қайраткерлері, магазиндердің  иелері,  биржа  делдалдарыжәне ... ... Олар ... газ бен ... қуатын,  тамақ  өнімдерінөндіретін, әрі олармен әлемдік  экономиканы  ...  ...  ... ... адам бойындағы асыл қасиеттердің  көзін  ашып,оны ... ... ... етіп ... ... мен тәрбие және  дамытуменқатар жүргізілгенде ғана өз дәрежесінде жүзеге асады.Осыған  ...  ...  ...  ...  ...  мен   ... ... жетілдіруді нақтылай түсу қажеттілігі туындайды.Қоғамның  дамуы,  ғылым  мен  ...  ...  ...  мәдениетініңөркендеуі білім  саласына  өзгеріс  ендірмей  қоймайды.  «Әрбір  мемлекеттіңинтеллектуалдық,  экономикалық,  парасаттылық  және  ...   ...   ... ... және оның ... даму ...  ...  екендігі   орта   білімнің   мемлекеттік   ...   ... ... әр ... ... тән  ...  ...  -  әлеуметтік  жәнеидеологиялық  ерекшеліктері  ...  ...   оның   ...   де   ... ... ... Бұл ...  жіті  аңғарған  қазақ  халқы«Тауына қарай аңы, ... ... ... деп ...  ...  ... жасаған.Қай   халықтың   болсын   тіршілік-тынысымен,   шаруашылық   кәсібімен,отбасының, қоғамдық, ұлттық тәрбие дәстүрімен ... ...  ...  ...  ...  ...  ...   мінез-құлыққа   ұрпағынбаулып тәрбиелеуді мақсат еткен.Бірде-бір  адамзат  ...  ...  ...  аға   ...   ақыл-ойын,тәрбиелік тәжірибесін пайдаланбай өмір сүрген емес.Халел  Досмұхамедұлы  халық  ауыз  әдебиетінің  ұлттық  ... ... ... аударады: «Осы әдебиетті тексеріп  отырсақ  қазақтыңөткендегі құлқы, мінезі, ... ... ...  арасындағы  болғантүрлі әлеумет  қимылдары  анық  сезіледі...  Бұрынғы  ...  ... ... ... ... ... түрі орасан адырайып тұр...».Ғұлама ғалымның психологиялық тұрғыдан ерекше назар аудартар ендігі біртүйіні  –  ...  ...  ...  ...  ...  әсіресе,ондағы әлеуметтік тәрбиенің ықпалы жайлы мәселе. «Ұлт мемлекетін жасап,  депжазды ол, - қазақ арасынан әлеуметшілікті туғызамыз  ...  ...  ... ... тура ... жасау  үшін  елдің  бұрынғы,  ...  ... ...  ...  ...  ...  ұлт  ...  ұлтмемлекеті  болуға  мүмкін  емес.  Қазақ  әлеуметшілігінің   ...   ... ...  қалпынан  анық  көріп,  кемісін  болжай  ...... ... Оңды ... құру  үшін  ...  ... , бұрынғы болған әлеумет қимылдарын тану керек ».  Бұл  түйіндерденоның ұлт (этнос) психологиясының қызықты, іргелі мәселелеріне  ...  ...  ...  ...  ...  пікірлерін  ұлттық   психологияныңіргетасы мәселелері ретінде қарау – қазіргі ғалымдардың қарызы мен ... ... ... жеке ... ... ... ... терең. «Адамның табиғаттағы бар мінезі, - деп ол,  -  ойын-сауық  қылып,қызықтап кетуі. Ойнамайтын адам жоқ. Күлмеген адам – адам ... ... ... бағыт-бағдар мен түрлі ағымдағы мектептердетарих сахнасына келіп, сан алуан мәселелерін әрқилы  көзқарастар  ...  ...  ...  ...  ...   негізін   қалағанқұрылым  ...  ...  ......  бұл   ...   ... ... тұрғыдан іздестіруді мақсат  етті),  Вюрцбург  мектебі(Батыс  Еуропа  мен   АҚШ-та   кеңінен   ...   ...   ... ... ... талдады. Көрнекті  өкілдері:  К.Марбе,  И.Орт,А.Майер, Г.Уотт, А.Мессер, Н.Ах, К.Бюлер,  О.Зельц).  Бұл  ...  ... ...  ...  функционализм  ағымы.   Негізігі   ...  ...  ...  ...  ...   адамныңмінез-құлқын зерттеу. Бұл ағымның көрнекті өкілінің бірі  ...  ... ... – XX ғасырдағы психология ғылымын  сипаттайтын  американдықбағыт. Ол ... ... жеке ... да, ... ...  ... деп  санамайды.  Бихевиоризмнің  іргесін  қалаушы  Эдвар  Торндайк(1874-1949).Гештальт-психология – Германиядағы психологиялық мектеп.  Оның  ... Макс ...  ...  ...  немісше  –  тұрпат,  түр,форма,  құрылым.  Бұл  мектептің  мақсаты  –  жеке  ...  ... ... ... ... Бұл  - ... ... З.Фрейд (1856-1939)  есімімен  аталатынбағыт. Зерттеу ілімі психоанализ деп аталады.Бұл ілім адам өмірінің көп жақтарын қарастырып,  бірсыпыра  ... ... ... психология  ғылымының  іргесін  қалауға  ... ...  ...  т.б.  ...  үлес  қосты.Психика дамуын әлеуметтік тарихи-мәдени теория тұрғысынан зерттеп,  көптегенеңбек   жазған   ...   ...   ...    психологиясыныңмәселелерін  зерттеген  С.Л.  Рубинштейн  (1887-1960),  А.Н.Леонтьев,   т.б.еңбектерін бұл ғылымның методологиясы мен ... жаңа  ...  ... ... ... даму ... экономика мен  идеологияның,мәдениеттің өрістеуіне сәйкес кеңестік дәуірде психологияның түрлі  салаларымен тармақтары дамып, жетіліп, жеке  –  жеке  ...  ...  ...  ... тәлім-тәрбие психологиясының  даму  қарқыны  мен  оның  ... әр ... және сан ... ... ... ...  жағынан  негізделген  және  практикадатексерілген ұсыныстар мен нұсқауларды ... ... ... әрі  ... ... әлі жоқ ... нұсқауларды зерттеп, талдап  бере  алады.Сөйтіп психологияны оқып-үйрене  ...  ...  ...  ... және  ...  шешу  өз-өзін  тану,  сынау,  тәрбиелеу  ...  ... ... ...  ...  сөздің  өзін  қарастырсақ  ол  гректің«псюхэ» жан – деген ... ... ... - ілім. Сонымен  психология  жантуралы ілім. Осы ... біз ... ... ...  ...  ... ... дамуы әртүрлі бағыт-бағдар  мен  ағымдағы  мектептер  ментарих сахнасына келіп, сан-алуан мәселелерін әрқилы  көзқарастар  ... ... де адам өзі өмір ... ... ... ...  яғни  іс-әрекетжасап,  өз  қажеттілігін  өтеп,  алдына  мүдде,  ...  ...  сол  ... ... ... Бұл ...  ...  дамуын  көрсететін  жағдай.Көксеген  мұратына  жету  үшін  білім,  ...  ...  ...  ... ... аңыз , ... атап айтылған.Адам мақсат-мұратсыз өмір сүре алмайды. Ол қашанда ... ... ... ... ...  пен  шығыстың  озық  ойшылдары  адамзат  тарихыныңбарлық кезеңінде проблемасын шешуге тырысты. Олардың ... ...  ... тәуелді етіп, сосын дәлелдеуге  тырысқандары  да,  бұған  келіспей,адам мұраты құдайдан да, идеа мен ... да ... ...  ...  ... ... құдайдың құдыреті мен тағдырға  ешқандай  қатысты  емес  деушілерадам ... ... ...  оның  ...  қандай  да  болсыназапқа, қиындыққа, өзгелікке,  төмендетушілікке  қарсы  тұратындығын  білгенеді.Қазақ ойшылдары (Асан қайғы, Бұқар  ...  Шал  ...  ...  жәнет.б.)   өздерінің   көзқарастарында   адам   ...   ...   ... ... ...  ...  береді.  Оның  ішінде  материалдықжәне рухани байлықта (Асан қайғы, Бұқар, Ақтанберді  және  т.б.),  ... ... ... еткен адамның  ақыл  парасаты  да  ерекшеорын алады (Шалкиіз, ... ... ... Ақан сері  және  т.б.).  ...  ...  ...  байлықты  игеру,  бағалай  білу,   сақтай   ... ... ... және т.б.) ...  адам  үшін  ...  ... ... жауапкершілік екені сөзсіз.  Мұны  келер  ұрпаққа  жеткізумңіндеті ... да кем ... және ... ғасырдағы қазақтардың қоғамдық мұраттарының ең басты өзгешілігі,өмір салтын тікелей байланысты және қазақтың кең  ...  ...  ... ... ... ...  туысқандық,  бауырластық,  қарым-қатынаспен  тығызбайланыста болудың арқасында қазақтар жүз ... ... бойы ...  халықтықбиік тұлғасын, кең байтақ шалқар даласын, ұлттық  асқақтығы  мен  ... ... ... ...  ...  құрылымы  мен  мазмұны  жағынанерекшелігі  ...  ...  ...  ...  ...  ...  сипаттан  болды.  Ал  XIX-XX  ...  ...   ...  ...  ...  ...  және  басқа   ойшылдардыңшығармашылығында – қоғамдық  мұраттардан  саяси,  экономикалық,  құқық  жәнебасқа құрылымдық ... ... ... адам  мен  ...  ...  еңбекпен,  біліммен,  ақыл-ой  санамен,принципшілдік және қарапайымдылықпен халықтың бірлігі  мен  ...  ... ... ... ... ... мен Шәкәрім адам проблемасын психологиялық тұрғыда зерттей  ...  ...  ...  ...   әлемдік   психологиямектебі деңгейінде деуге әбден болады. Абай адам  проблемасы,  оның  ... ... ... ...  ...  және  ...  ...  психологиясытарыхының Аристотель  сияқты  атасы.  Аристотельді  Әл-Фараби  ұстазы  десе,Абайды Шәкәрім, С.Торайғыров т.б. қазақ перзенттерінің ұлы ... деп  ... ... ... ...  екінші  бір  алып  данышпанның  жәрдемімен  қалыптасады.Декарт философиясы ... ...  ...  ...  жоқ,  бірақ  олсоның өмірге келуіне ықпал етті, - деп данышпан ... ...  ... да ...  ойларының,  дүниетанымның  қалыптасуында  дәстүрлік  ... ... ... ... ...  ғана  тани  алады.  ЕндешеАбайды туғызған халық та данышпан халық, ал  Абайды  танып,  әлемге  ... ... та ... ... XX ...  20-шы  жылдарынан  «социалистік»  өмір  салтықоғамдық ... ... ... ... ... ...  М.Жұмабаев,М.Шоқаев, Х.Досмұхамедов, С.Сейфуллин, Б.Майлин, І.Жансүгіров,  С.Торайғыровжәне  басқаларының  осы  кезеңдегі   әлеуметтік-саяси,   экономикалық   ...  ...  ...  ...  ...  қарастырсақ,ортақтықпен бірге айырмашылықты да табуға болады.XX ғасырдың 40-80  жылдары  –  қазақ  қоғамы  мұраттарының  ... пен ... ... уақыты. Қазақтың психологтары  –  ата-бабамызадам проблемасын, оның қызметінің мәнін, мүддесі мен  ...  ...  ...  ...  ...  және  ...  қарастырады.   Олар   ...  мен   ...   ...   әр   ...   ...   нақтықызметтерімен,   білім   дәрежелерімен,   адамгершілік   пен    ... жету ... ... ... ...  ...  біздіңтөл мәдениетіміздің, психологиямыздың тарихи тамыры тереңде жатыр.Абай психологиядан арнайы  еңбек  жазбаса  да  оның  ...  ...  ...  осы  ...  сан  ...  ...   байланысты   көңілаударарлық түрлі ой-пікірлерді табу қиын емес.Ойшыл-ақын    ...    ...    ...    мен     ...  ...  даму  ...  тәрбие   мен   білімніңатқаратын ... бала  ...  мен  ...  ...    ...    ...    жеке     ...     және     жасынабайланыстыерекшеліктері,пед.әдеп,үлгі-өнеге,өзін-өзі тәрбиелеу  жайлы,оқудынпсихолошиялық  негіздері,ұлттық  мінез-құлық  ...   ...   ... ... адамның психологиялық өмірінің белгілі  бір  қырынатабиғи-ғылыми  тұрғыда  толық  ...  бере   ...   ...   ... ауқымы мен тереңдігі оның әлем  психологтарының  еңбектеріментаныс болғандығын айқын дәлелдейді.Оның көзқарасы Аристотель,Әл-Фараби  жәнеК.Д.Ушинскийдің ... ...  ...  ...  ... материалистік түсініктері  жүйелі  емес,аллаға  сену  мен  жанныңмәнгілігі  туралы  ұғымдармен  ...  ...   өлер   ... ... ... ...  ...  адамныңденесі ғана өледі,ал жаны ешқашанда өлмейді деп тұжырымдайды:Ақыл мен ... ... ... ... тағдыр жоқ әуел бастан,«Менікі»өлсе өлсін,оған бекі.Абайдын өлмектің жаны кәсіби әрекет негізінде қалыптасқан,сөз  өнері  ... ... ... ... отырған деген ұғымын:«Өлді деуге сыя ма,ойлаңдаршы,Өлмей тұрған артына сөз қалдырған?»жолдарымен  ...  ...  ...  ...  шындығын  мойындайотырып, ақыл мен сананың еңбек барысында қалыптасатындығы туралы«Ақыл,ғылым-бұлар-кәсіби»дейді.Абай  түсінігінде  адам  өзін  ...   ...   ...  ...  ...  ...   ...   санада   қорытып:«көзбененкөріп,құлақпен  естіп,қолмен  ұстап,тілмен   татып,мұрынмен   иіскеп,тыстағыдүниеден хабар ... деп ... ... ... ... тану үшін ... қажет  қасиеттердіатай  келіп:«алдымен-не   көрдің,есіттің,әрнешік   білдің,соны   тездікпененұғып...» алу; екінші-«бір ... ... ... ... ...  ... ... ұқсаған ба? Яки бір  ғана  жерден  ұқсағандығыбар  ма?  ...  сол  іске  бір  ...  жері  бар   ...   ...    ...     ...     ... көрсетеді. Абай сезім мүшелерінің  шындықты  танудағықызметін  дұрыс   түсіндіреді.   ...   ...   ... бірқалыпта тұрмайды.  Әрбір  мақлұққа  құдай  тағала  бірқалыптатұрмақты  ...  ...  ...  қана  ...  да  ...  ... ерекше көніл аударады. Абай  адам  мен  жан-жануардың  мінез-құлқындағы   айырмашылықтарды:«Тегінде   адам    ...    адам    ... ... ... ... ... ...  еңбасты  артықшылығы  оның   қоғам   пайдасы,үшін   ...   ...   ...  өгіз   ...   ...   жасап;неше   түрлі   сайманжасап,сыпайылық шеберліктің ... ... ...  ...  ... ... да жоқ,күлкі де жоқ,Тулап,қайнап бір жүрек қылады ... күні жоқ ... сол ... жөнін білмек...»-деп,Абай  адамның  ішкі  жан  ...  ...  және  ...   секілдіқуаттарын біртұтас етіп алады.«Он жетінші сөзінде» (қайрат,  ақыл,  жүректің  сөз  ...  ... ... ...  ғана  күш  ...  адамның  үш  түрлі  жанқұбылысын әдеби-публицист,тұрғыда көрсетпек болады.  Ойшыл-ақын  негізгі  үшбастау - ... ... және ... ... ... ... мінезінің  қарама-қайшылықтарын  дұрыс  түсіндіреді.   Осы   сұхбаттың   ...   ...   ...   ...    ...    ...    кішіпейілділік,қайрымдылық, елгезектік, қатыгездік, реніш,) шығарып, адам мінезі өмір  сүрекеле қалыптасады, өзін қоршаған жағдайларға байланысты ... ...  ... ... ... ... тұжырым  жасайды.  Адам  мінезінің  түрлікөріністерін ... ... ... ...  ...  жақсыжәне    жаман    деп    жіктейді.Әдептілікті,    ...    ...   ...    ...    ...    ...    ... қулықты, жауыздықты  т.б.жаман  мінез  деп  бөліпкөрсетеді. Ойшыл - ақын бала ... ... ... ...  де  көңілбөлді. Жетінші сөзінде: «Жас бала  да  анадан  туғанда  екі  ...  ... ... ...  ...  деп  тұрады...  Біреуі  білсем  екендемелік... ... ... ... ... ... ...  ...  үйренсм  екен»деген қорытындыға келеді.  Абай  бала  психологиясының  басты  ерекшелігі  -білуге ... деп ... Өсе, ер жете  ...  тәрбие  құралдары  балажанына жақсы ұрықтарын  егіп,  игі  сезімдерге,  адамгершілікке  тәрбиелеугеболады. Бала ... ... ...  ...  ...  достарының  үлгі  -өнегелері  мен  тәрбиесінің  маңызы  зор  деп   ... ...  ...  мінез  деген  сауыты  ...  ... ...  ...  ...  ... келген қызыққа шайқалып қала  берсең,мінездің  беріктігі  бұзылады»,-депескертеді. Абай әсіресе  адамның  танымдық  қызметін  ...  ...   ...   ...    ...    білім-ғылымға    ...    ... ...  ғана  ...  қол  ...  ... Абайдың түсінігінде құмарлық ғылым  жолында  табысқа  жеткізетін  еңкүшті  сезім:«...білім-ғылымның  өзіне  ғана  ...  ...  бір  ... өзін ... ... және әр ... білген уақытта  көңілдебір  рахат  хұзур  ...  ...  ...  да  ...  ...   ...   арттыра   түсерісөзсіз.Ақын сондай-ақ,біржолата құмарлық билеген  адам  тап  сол  ...  ... аса ... екенін аңғармай,тек жеке басын күйттеп кетуі де  мүмкіндеп ескертеді.Егер құмарлық ақыл  таразысын  ...  ...  ...  ...   ...   ...    ...    теріс    ...    ... ... өзіне бір дерт болады екен,әр түрлі  құмар  ... ... ... ... ...  ...  ... болады екен»,-деп  суреттейді.Абайдың  ойынша,құмарлық  жаңадан  білімалуға көмектессе ғана адамның ... ... ... ... ... алады.«Адамға үш алуан адамнан мінез жұғады»...Абай тағылымының бірі: «Адамға үш ...  ...  ...  жұғады:  ата-анадан, ұстаздан,  құрбыларынан,  ...  ...  ...  ...  көрсе,содан көп жұғады».  Сөз жоқ, баланың алдында өзімізді  дұрыс  ұстап,  ... киім ... сөз ... бен  ой,  тіл  ...  ... ... ... өсе келе отбасынан ұзап, үлкен өмірге қанат  қағады.  Бүл  ... ... ......  Ата-ананың  бақылауынан  бойы  таса  болғансоң,  өздерін  еркін  сезініп,  ...  ...  ...   ... мен ... бой ... сондықтан да Абай  ата-анадан  кейін  бала  ...  ...  ...  ...  ...  ...   баланың   бар   қылығымұғалімнің көз алдында өтеді.  Мұғалім  ата-анамен  ...  ...  ... Әр ... ... ...  ...  тәртіп  бұзған  оқушының  ата-анасымен жүздесіп, пікір алысып, тәрбие жұмысын жүргізуі тиіс.Абайдың ... ...  ...  ...  аударатын  және  бірмәселе – ... ... өзі ...  көрген  адамын  жаксы-жақсы  мінездерініңтез даритындығында жақсысынан жаманы тезірек дариды. Сондықтан,  ата  –  ... ... ... ... ... кіммен достасып,  шүйіркелесіп  жүргеніненазар аударуы қажет. Сонда ғана  біз ...  ......  ...  ... ... Абай сөзінің шынайынан сезініп, өзін  күйікке  қалдырмайтын  ұлмен қыз ... ... ... өмір сүру ... ... ...  кісі  ...  қандайкедергіні болса да жеңіп,  көздеген  мақсатына  жете  алады,  осы  жолда  өзеңбегін, тұрмысын ...  етіп  ...  ...  ...  ... жеке өзі үшін ғана ... қоғам үшін де қажет, Ұжымдық  өмір  менондағы тіршілік, әсіресе қызметтегі әр ... ... күйі ...  ... ... ... ... Кейде мінезі ауыр адам  бүкіл  өндірісұжымына ... ... ... болады. Осындай адамның   әлегінен  ұжымдатартыс кикілжіңдер туады, өсек өріс алады, бұл басқалардың  ...  ... ... әсер ... ... ... отбасында кездеседі.  Ал  ақкөңіл,жайдарлы адам жұртпен  сыпайы,  ...  ...  ...  кісіменоңай  шүйіркелеседі,  үйде  де  ...  де  ...    ...   ... ... мен демалысына қолайлы жағдай туғызады.Қазақтың  ұлттық  мінез  ...  ...  ...  ... әлде де ... зерттеліп, шешімін таппай келе  жатқан   мәселе.  Осыжәйтті жақсы аңғарған Н.Назарбаев былай дейді:  «Менің  ...  ... ... психологиялық әлемі әлі жете  зерттелмей,  зерделенбейжатқан тылсым дүние.»Ғасырлар бойы көшіп  ...  ...  ...  өз  өмірсүрген  ортаның  әлеуметтік-  экономикалық   ...   ...   ... табиғатына орайлас жас буынға тәлім –тәрбие берудің айрықша талап-тілектерін  дүниеге  әкелді.  Мәселен,  ...  жас  ...  ...  ...  ...  ...  қырлы  ,  бір  ...   ... ... сөздермен  қисындасады.  Осынау  аталы  сөздің  мән  –мағынасымыналар  еді:  ...  мал  ...  жете   ...   ... төзе ...  намысын  қорғау,жаудан  беті  қайтпау,  ата  тегінжадында  ... ,сөз ... ... пен ...  ,ат  құлағындаойнау, ата салтын бұзбау ( жасы  ...  ...  ...  ... көрші хақын жемеу т.б.) .Көшпелі  өмір тіршілігі  қара  күшке  мығым,  қиыншылыққатөзімді, ...  ...  ...  тез  икемделгіш  болумен  бірге,жан-жүйесі жағынан да жан-жақты жетілген, кемел  ...  ...  ... ... де бала ес ... ... із  кесіп,  жол  қарап,  ...  ... ... көзі ... ... сақ, ... шалатын болды.  Аң  аулап,мал бағып, күнделікті күйбең тіршілікпен жүрсе де жас өскін  ...  ... ... әншінің әні мен әуенін қалт жібермей  тыңдап,  ел  ...  ...  ...  пен  ...  ...  мен  ...  жадындасақтап, халық  даналығын  өзіне  рухани  азық  етіп  ...  ...  ... ... ... қазақтар үшін аң –құс аулау, мал күзету,  жау  түсіру-тұрмыстың ... ... ... ... ... әрі ... әрі  ... шаңырақ иесі  болып саналды. Осы айтқанымыздың дәлелі  болып   табылатынкейінен мақал болып кеткен «Өнерді үйрен де ... ... ... өнер  ...  ...  қолы  ...  «Жауда  жүрсе   ат   ойнатқан   батырым,үйдежүрсе,құрт қайнатқан батырым» сияқты бес ...  ...  ...  ... ... ... ...  жетті.  Көшпелі  қауым  бірін  бірі  жақсыбілді, әр адамның қадір –қасиеті, оның ...  ...  ...  ...  орнына  қарай   белгіленіп   отырды.   Мұндай   ...  ...  ...  ...  өскен  бала  жете  келе  ортақмүдделілікті, көзқарас сәйкестілігін, кісілік белгісін түсініп, жеке  бастыңөзіне бұра ... ... ...  ...  тұрғыдан  «бірауызды»болып қауымдасқан жандар үнемі  өздерінің    ...  ...  ...  ... мен   дәстүрлерді  ұстанды.  Осыған  орай  ...  ...  ... бата ... ант ішіп ... ...  дау-дамайға  төрелік  айтусияқты этностық таптаурындар ( стереотип) кең өріс алды. Әрине,  осы  ... ... ... жеке ... әлеуметтік және биосфералық  факторларғаорайлас жеке-дара, жас, жыныс ерекшеліктерінің де болатындығы  еске  ... ... ... қыз ... ... ... қастерліп  әлпештеді.  Оныәдемілік пен әдептіліктің,сұлулық  пен  ...  ...  ...  мінезіжайсаң, әдепті жігітті  «қыз мінезді жігіт екен» дейтін болды.Қоғам өмірінде   қазіргі  кезде   ...  ...  ... ... өзгерістер халқымыздың баға  жетпес  рухани  байлықтары:тілі мен ділі, діні мен тарихы,  өнері  мен  ...  ...  ...  ...   мен   шаруашылығына    (    қолөнері,    ...  ...   ...  ...   ...   ұлттыңбүткіл болмыс –бітімін (  менталитетін)  жаңартып,жаңа  мазмұнмен  байытуда.Әрине,   елімізбен   жеріміздің   ...   ...    ... осы ... ғана тән ... ұлттық ерекшелік бар деп  айтуқиын.  Өйткені,  қазақ  этносның   ...   ...   ...   ... ... ғұрпы мен  салт –дәстүр, жөн-жосық,  жол-жоралғысында  кең–байтақ өлкемізді ...  бері  ...  етіп  келе  ...  ...  ... ... деп ... беріп жүр. Десе де,бәз  біреулер  айтыпжүргендей, біз жылқы мінезділіктен айырылған,  «қой  ...  ...  ... жаншылған халық емеспіз.Жеріміздің  ұланғайыр  кеңдігімен  ,   ...   ... ... ... бойы ...  ...  жомарттық  ,  адамғадеген  мейірімділік   пен   ...   ,   ...   ...   өзіндікерекшелігінен туындаған асқан қонақжайлылық  ,  жойқын  соғыс  пен  қуғын  ... ... ... ...  жинаған  рухани  мұраны  өсер  ұрпаққажеткізу  ниетін  ......   ...   мал   ...  ...  ...  ешуақытта  басқа  жұрттың  ...  ... ... ... өзі тиген дұшпанның қабырғасын қақсатқанкөзсіз батырлық, «мың өліп, мың ... ... ... ...  ...   қанағатшылық-біздің   ұлттық   мінезіміздің   жоталы   ... ... ... ... - деп ... Ж. ... пен  ... өзгеше мінездері»  деген  мақаласында,  -қазақ  елі  ...  ... биі ... намысқор, адамы  ірі,  бітімді,  қайратты,  ...  ... ... ... достасып, жауымен жауласуға табанды, қайғыра да,  қуанада білетін халық екен » ( Алаш ,1917, 30  ...   ...  ... ... ... ... қажет.Қазақ халқы сонау есте жоқ ескі  заманнан  өзінің  қадір–қасиеттерін  қызғыштан  ...  ...  ...  ...  ...   шаңжуытпай, өз ұрпағын ауыздандырып  келген  ел.  ...  да  ...  ... ... ... ... қастерлеп, мақтан  тұтып,  жас  өскіндеросы рухта тәрбиеленулері тиіс.1.1Тәрбиедегі мінез–құлықтың алатын орны мен маңызы.Адамның  ...  оны  ...  ...  ...  ...  ...  еңақырында, тіпті өзіне деген  қатынасы  билейді.  Бұл  қатынас  ...  ... ... ... сенімінен және  түрлі  пікірлерінен  көрінеді.Адам ... ... ... ... ... басынан кешіреді.Мінез негізінен бес жасқа  дейін  қалыптасады.  Одан  ...  ... ... ... қайта өзгеріп те отырады, бірақ оның негізі  өтеерте кезде ...  ...  бұл  ...  ...  Осы  ...  ...  сәйкес  мысал  келтіре  кетейік.  Мысалы:  ״Өте   ...   ... да ... қиын бала ... Ол ... ата-  ...  ...  асакөп, шектен тыс мәпелеуі болуы мүмкін. Әрине, баласын жек көретін  ана,  ... ... ...  шектен  тыс  кеткен  жағдайда  тізгінді  тартыпалғанда көнетін, түсінетін бала болса  ...  ал  ...  ...  ... өз ... ...  өсетін  бала  да  болады.Ондай  бала  ...  ... ... тастап кетеді.Сондай ситуацияда кейбір  бала  әскер  ...  ...  ...  ...  ...  тұщысын  біліп,  ата-  анақадірін ... ... ... ...  ...  ...  өз  ...  өзіесеп бере алатын азамат болып келеді.״Тірі заттарды өлі заттардан айыратын белгісі- қимылдауы. Қимылдар  нешеалуан, бір- бірінен өзгешеліктері ... ... ... негізгі  тұтынатын  ғылыми  әдісіміз-талдау болады. Жандықтардың қылығын талдау  дегеніміз-олардың  ...  ... яғни ... ...  ...  білу.Оның  үстінде  қылықдегеніміз  осы  қимылдардың   ...  ...   ол   ...   ... табу да, басқаша айтсақ, қимылдардың мінезін, сыртқа  шығу  ... ... ... ... ... зерттеудің маңызы өте  зор.Біз  өздігімізден  жеке  өмір  сүре  алмаймыз:   біздің   ...   ...  ...  ...  біз  дәл  өзіміздей   өзгелермен   ...  ...  ...  ...  мінез-  құлығын  жақсы  ... көп ... ... болар  едік.  Нендей  шарттар  себепті  адамдардыңқылығы ... ... ... ... ... әсер ету, ...  ...  дебізге оңайырақ болар еді. Баланың,  оқушының  ...  ...  ... өзгеретіндігін білу өте- мөте психологқа, тәрбиешіге керек.Әрине,  біздің  ...  ...  ...  ...  адамдардікі,ересек болғанда, есі дұрыс адамдардікі болуы  керек.  Есі  ...  ...  ...  қалған,  өзгермейтін  бірдеме  деп  ...   ...   ... ... жан. ... оның  ...  да  ...  Ақын  Абайатамыздың: мен ״егер закон  қуаты  қолымда  бар  кісі  ...  адам  ... ... деген кісінің тілін кесер едім״  деген  ұлағатты  сөзі  осыайтып  ...  ...  дәл  ...  ...  адамның   мінезі   құбылмалы,өзгермелі ... ... ... әрі  физикші  ғалымы  Ньютон   адамәрбір құбылыс уақыттың салдарынан өзгереді деп  ... Бұл ...  ... ... ... ... салдарынан адамның қылығы да  өзгереді.  Мұндайөзгерістер көп уақыт, ондаған жылдар өткенде  анық  байқалады.  Ересектердіңқылығы  ...  ...  ...  ...   оның   ересек   болған   күндегіпсихологиясын тексерумен қанағат етуге болмайды. Адамның  ...  біз  ... ... ... Оның ... бала ... қылығымен  жақсы  танысболуымыз  керек;  өйткені  ересек  адамдардың  ...  ...  бала  ... ... ... ... ...  түсінуге  пайдасыкөп.Заман озған сайын әлеумет те өзгеріп отырады: ендеше, оның қылығы  ... ... жеке  ...  ...  ...  өсіп  ...  ... керек.Адам кірпікті қаққан сайын лажсыздыққа бағынып тұрады. Адамның  қандаймінезді болуы өз еркінде  емес.  Алайда  ол  ...  ...  ...  ... Оның артық кемді құнарлы,  қызулы  қаны,  артық  я  кем  ... ... ... дем ... ...  түрлі  ауасы  осының  бәрі  оғанықпал етеді.Мінез - құлық ... ... ... жанында инабатты болу;- Қонақ күткенде, дастарханда отырғанда сыпайы ... ... бір ... ... ... беріп ешкімді мазаламай  ыңғайлы  жергеотыру;- Әлеуметтік жиындарда жағымсыз киім кимеу;- ... жылы ... ... ... сөз сөйлемеу;- Басқа біреу сөйлегенде сөзін бөлмеу;- Жолдастарының жанында кішіпейіл ... ... ... ... ... Екі кісі ... рұқсатсыз арасына кірмеу;- Жиындарда соңынан келгендерге орын ... ... ай! ... қалды қадірлі кез,Салмақты, салқын ойлы, сабырлы сөз.…Бір кезде ... жуас ... ... шал боп ... шадыр мінез.Көрмедім елден бөлек еркексініп,Мінезім мінез еді- көркем, сынық.…Жымиып ... ... ... ай жер ... ... ем ... ... жебір тауып.Сымдар да сан темірге айналады,Шыңдалса шым болаттай шамырқанып!Ауылыңнан алыстатып ақыл қонар,Зарлатып ... ... ... тап келсе де, запыран құсып.Қойшығұл кісің емес пақыр болар!Алдаспан, ... ... ақын ... бас имейді аты ұнаған.Шамалы шертіп қалсаң шам көңілдің.Шанағы шақ- шұңқ етіп шатынаған…Қазақтың мен де ... бір ... ... жел ... тұратын.…Сандалып, соғыскер боп шыға келем,Соққанда сойқандардың сұрапылы!Қойшығұл ЖылқышиевОсы ... ... ... ... ақын салмақты, сабырлы,  бір  кездеріқойдан жуас болғанын айта келіп, жасы ұлғайған сайын,  ״шатақшыл  шал  ... деп ... ... ... Ол туа біткен қасиет емес, бара- бара  пайдаболатын, іс- әрекет арқылы шыңдалады.Білім беру мен тәрбиелеуге бірдей көңіл бөлініп, сонша  күш  ... ... ... ... жете алмаймыз. Оның  сан  қыры  бар.  МәселегеЖан- жақты қарауымыз  керек.  Оған  ...  тегі  мен  ...  ... ...  ...  ...  денсаулығы  тағы  сол  сияқты  тікелейқатысты.Адам тануға адамның  іс-  әрекетінің  бәрі  қызмет  ...  ... ... ...  ...  ...  жазу  -  ... дейді. Адамның мінез- құлқын түсініп, түйсігін аңғара білуде оныңжазу сипаты да белгілі бір ... ие. ... ... ... ...  ... мінезді, ұстамды, иі жұмсақ, тәуекелшіл емес адамға тән. ... ... ... бұтақ тәріздендіріп бейнелеуі- батылдықты,  алмаржандай тізіліп түсуі- арманшылдықты, ірі жазу- ашық-  ...  ... ... қисайған  әріптер-  оның  иесінің  әр  нәрсенің  сырын  білугеқұштар, бойы сергек жан екендігін білдіреді. ... ақ:-  үш ... ... ...  ... ... ... әріптердің әлсіз бейнеленуі- мінездің жұмсақтығы;- өте тығыз жазу- күш- жігердің молдылығы;- жолдан төмен түскен жазу- сары ... ... ... жазу- ысырапшылдық;- жолдан жоғары қарай шығып кеткен жазу- энергия, өзіне деген сенім,оптимизм;- ұсақ ... ... түзу ... ... ... деуге болады.Егер, әріптер бір- біріне қосылмай, жеке-  жеке  жазылса,  онда  оның  ... ... ойлы ...  ...  торы  ...  ...  ептілік  пентұйықтықты, ал, сызық  пішіндес  жазу-  етінің  тірілігін  көрсетеді.,,Сеніңжазуың мынадай, ... ... ...  ...  деп  ...  айналдыру  балажүрегін  жаралайды.  Тіпті   сабақ   ...   ...   ...   көрсетуденбездіруіңіз мүмкін. Балаға  жазуды  түзеу  арқылы  мінез-  құлқында  түзеугеболады ... ... ... ... ... ниет алған  баланың  әуеліойы түзелуге тиіс. ...  ...  ...  ...  ...  ...  Баланыынталандыру мен жігерлендіру, мадақтау әдісі арқылы іске асырған жөн.Мінез бір адамның барлық ісін басқа  адамдардың  істерінен  ... Адам ... әр ... ол ойы  бір  дәрежеде  сезімдері  ... ... ... мейірімді  –  жауыз,  құлықты  –  ...  ... ... ... ... мінез  ақыл  мен  сезімге  байлаулы  нәрсеемес,  мінез  ...  ...  ...  ...  ...   қарап   былайбөлінеді: қайратты мінез және жұмсақ мінез. Егер бір адамның  ...  ... ... ісі ...  ...  бір  –  ...  бөлек  айырылмайтынболса, ондай адамның мінезі қайратты мінез, күшті мінез, ...  ...  ... Егер де ... ... іс, ... – бірі  ...  болса,  ауызайтқанды қол істей алмаса, ... ... ... ... ... ... ... жаратылысына байланысты  тума  немесе  сыртқы  себептерментұрмыс түрі, жаратылыс, жолдас, ... т.б. ...  жүре  ...  ... мінез көбінесе тұқым қуалайды.Темпераменттің төрт түрі бір – біріне қатыспай таза күйінде  ғана  ... ... ... ... бір –  бірімен  аралас  болады.  Мысалы,  бірадамда сангвиник темпераменті мен холерик темпераменті  ...  ...  ... ... ... мен  ...  темпераменті  аралас  болады.Темперамент  тұрмыстың,  тәрбиенің  әсерінен  өзгереді  және  темпераменттіңтүрлі  болуы  ...  ...  ...  ...  да  ...   ... жас шақта адам сангвиник болады, ерлікте  холерик  болады.  «Баладаберік, ... ... ... болу үшін мына екі  шарт  ...  ...  ... өз қолынан келетін іске толық  «ерік  беру».  Басқаның  күшіне,көмегіне сеніп ... өз ... ... іске ғана ...  ...  ... ... күштен асатын іске кірісіп, баланың тауы шағылмас үшін.2.  «Темір  тәртіп  немесе  ...  ...  ...  ұсақтықпенқажытпайтын  темір  тәртіпке  ...   оны   ...   ... Ал ... жіберу оны ерлікке, батырлыққа  үйретеді.  Баланы  тіптіеркіне жібермеу оны ... ... ...  ...  Ал  ...  ... ...  ләм  –  мим  демеу,  оның  бар  еркелігін  орындай  беру,  ... ... ... ... ... ... екі жақтың біреуіне аударып жібермей, баланы ортада ұстай  білу  үшінтәрбиеші мынаны орындауы керек:1. Балаға бір ... істе ... ......  ...  ...  дажарайды, былай да  жарайды  ...  ...  ...  көрсетпеуі  керек.Тәрбиешінің  табансыздығын  сезсе,  бала  оны  ...   ...   ... өзі істе тиянақты, табанды болуы  керек.  Бла  адам  айтаремес еліктемпаз ... ... ... ...  бала  оның  ... Тәрбиеші тиянақсыз болса, бала оның тиянақсыздығына еліктейді.2. Балаға бір нәрсені  істе  ...  де,  сол  ...  ...  ... балаға ұқтырып отыру  керек.Себебін  ұқса,  ...  соң  бала  ... ... іске  ...  теріс  істен  тиылатын  болады.  Ерінбей,жалықпай балаға әрбір істің себебін ұқтыра беру ... ... түс ... түрлі түстің бала мінезіне әсері қандай?Алғаш мектеп практикасына аяқ басып барған кезімде мен балалардыңкөңіл – күйіне, мінезіне ... ...  ...  Жалпы  адам  мінезі,  соныңішінде бала мінезі кең ауқымды тақырып болғандықтан,  мінездің  қалыптасуынаәсер ... ... бірі ... ... көбінесе бала мінезін зерттегенде  сан  ...  ...  бала  ... ... ... ... деп  көп  ...  одан  маңыздырақ,  күрделірекмәселелерге тоқталып, ал түрлі – түсті түстің мәнін ұғынып,  ...  ... бар ... мән де ... ... ... жүргізудегі мақсатым сан түрлі түстің  бала  өмірінде,мінезінде қандай маңызы бар екенін ұғыну. Өйткені,  сан  түрлі  ...  ......  ...  де  ...  ...  ...  талғамынтәрбиелеу арқылы баланың  мінез  –  құлқындағы  кемшілікті  ...  ...  жеке  ...  мен  ...  ...  ...  ... күңгірт, қара түстерден гөрі, ашық түстерді ұнатады. Мысалы,  сары,жасыл, ақ, көк, қызыл. Ал, сурет салу кезінде  кемпірқосақ,  күн,  үй,  ... ... тағы ... ... ... ... ... Бұл барлық түстің қосындысы. Сондықтан, ақ түс пәктіктің,  ... ... ... де бұл түс көп ... ...  ...  ... түстің бойында жарықтың жарқылы мен мұздың ызғары бар. Осындай –  ақ,  ақтүсті ... ... адам ... ... ... Сонымен қоса,  бұлтүс ешқашан кері кетпейді.Қара: Ақ  түске  қарсы  пікірлі  түс.Бұл  түс  ...  ...  ... Қара түсті  киім  киюге  құмар  адам  ...  ...  ... ... ... әрі аса ... жан ... Мұндай  адамдар,  армандағанмұратына қол жеткізу мүмкін емес деп есептейді.  ...  ...  қара  ... ... ... жұмбақ күйінде  қалуы  мүмкін.  Сондықтан,  қаратүсті киімді ашық түсті киімге жиі ауыстыру әдеті, ... ...  ... да ... ... ...  мен  ...  шығарар  алдында  көп  ойланатын  күдіктенгішадамдардың сүйікті түсі. Бұл ... өзі ... ... ...  ... ұнатады. Сұр түсті қызба мінезділер мен жеңілтек адамдар ұнатпайды.Қызыл: ... ... Бұл ... ...  ...  ...  және  ашушаңадамдар ұнатады. Ал, қызыл  түсті  ұрыс  –  керістен  қашық  ...  ... ... ... ... ... ... осы мінездес адамдар  қарым– қатынасқа тұрақты.Жасыл: Табиғаттың,  өмірдің  өз  түсі.  Бұл  ...  ...  ... ... қорқып, өзін танытудың жолын іздестіріп жүреді.  Ал,  жасылтүсті  ұнатпайтындар  тіршіліктің  тәлкегінен,  ...  ... бар ... ... ... ... зиялылықтың белгісі. Бұл  түсті  ұнататынадам көпшіл, қызыққұмар,  батыл.  Сонымен  бірге,  ...  тез  ... ... ... ... ... алатын жан. Ал,  ашуға  берілгендежүнжіп, тез босаңдық танытатын мінезді.Көгілдір:  Қиын  жағдайларға  тап  ...  ...  өз  ...  ... өктем адамдар ұнататын түс.Көк: Аспанның  түсі.  Бұл  түстің  тазалығын,  ...  ...  ... Көк түс ... және  уайымшыл  адамдарға  ұнайды.  Оларғасенімділік ... мен ... ... ... өте  ...  ...  ... жандар ғана бұл түсті  ұнатпайды.  Көк  ...  ...  ... ... ... көрінгенімен, ішкі сезімі жеңілтек келеді.Қылғылт: Бұл  түс  бар  тіршіліктің,  көктемнің  белгісі.  ...  ... ... сәл ... ... ... ... Бложамшыл  жандарбұл түстен жиіркенеді.Күлгін: Бұл түс адамның өте қызба екекндігінен,  рухани  ...  ... ...  ...  Күлгін  түс  музыкаға  бейімі  бар  ... жек ... ... бұл ... ...  берілген  болжам  адамның  ...   мен   жеке   ... ... ...  түстерге  берілген  болжамдарды  білмейді.Ал, сонда олар таңдаған түстер мінездерімен сәйкес келеді? Неге  олар  ... ... ... Түстердің бала өмірінде  қандай  маңызы  бар?  ... ... мені ... жауап табуға тырысып көрдім.Бала миы дүниеге келген күнінде аппақ қағаздай таза болады. Олар  өсіп  –жетіліп, білім алып дамыған ... ...  ...  ...  ... ... ... қиыншылықтарына да жолығады.  Бірақ  балалар  балалықшағында өмірді қызылды – жасылды қызық әлем деп қабылдайды.  ...  ... ашық ... ... ... ...  кейбір  мультсериалдардағы  ақтүс пен қара  түстің  жауласуын  ...  пен  ...  деп  ... ... ... да ... түс таңдау мүмкіндігі бар.Біз 2006 – жылдың ... ...  ...  практикаға  №19  Қ.Сәтбаеватындағы орта мектепке екі апта уақытқа бардық.  Практика  басталған  күнненбастап мен 3 «а» ... ... ......  ...  –  күй,  көк  –орташа көңіл – күй, ал жасыл - өте ... ...  ...  –  күй  ... ... ... ...  белгілерді  таратып  бердім.Олар сабақ басталғанға  дейін  осы  ...  ...  өз  ...  ... мені хабардар етіп отырды. Ал, мен үзіліс ... ...... ... ... келтіріп, көмектесуге тырыстым. Бірде,  Қуат  дегеноқушы қызыл, ал Әсел көк ... ... ... жеке ... - ... көп ... ...  сабақтарға  дайындалмай  келіп  едім.  Ендіқазір апай сабақ сұраса екілік алып қаламын ба деп ... ... ... - ... ... мен ... ... Анам бүгін ауруханадан  шығады»  депқуанышын жасырмады. Мен  Қуаттың  жағдайын  сынып  жетекшісіне  айтып  ... одан сол күні ... ... ... оқушыдан жасырын Қуаттың ата  –анасына  жағдайынан  хабардар  етті.  Міне,  ...   ...   ... жеке ... ... – ақ, олардың   көңіл – күйі жайлы  қызықтыәрі тез білуге болады.Түстерге  деген  ...  ...  ...  ...  ...  да   ...  ұнайтын  түстері  болады.  Бір  ғана   ...   ...   ... да бар. ... ... ...  ...  салғанда,  киім  кигенде,зат  таңдағанда   көбірек   қолданғандығынан   байқаймыз.   ...   ...  ...  кездестіріп  жүргеніміздей  түстерге  деген  талғам  жылмезгілдеріне байланысты да ... ... ... ... жазда  ақ  түстікиімдер  кисе,  ал  қыста  қара,  ...  ...  ...  ...  ...  ...  жеке  ...   байланысты.   Жаз   мезгілінде   күн   ыстықболғандықтан, ақ түсті киім күн ... ... ...  ата  –  ...  алып  берген  киімін  киіп,  заттарынпайдаланады. Олардың түстерге деген көзқарасының қандай екендігін білу  үшінмынадай  ...  ...  ...  ...  мен   ...   ... ... түсті жиі пайдаланасың немесе ұнатасың?2.Қайсысы ұнамайды?3.Неліктен ұнамайды?4.Киімдерді,  заттарды,  өзіңе  керек  нәрселерді  ...  ...  ... ... сурет салғанды ұнатасың?Жауаптары:Жазира:Гүлбақыт:1.сарықызыл, сұр2.қарақара3.жамандықтың нышаны                                  ... ... ... ...                                        ... ...                                       үй, ... ... ... ... ... әр баланың  өзіне ұнайтын  түстері  болады.  Сонымен  қатар,  солтүстер олардың мінезіндегі қасиеттермен, ерекшеліктермен сәйкес ...  ... ...  ...  ...  ...  ...  қалыптасып,  дүниетанымыартады. Көп жағдайда  балалар  өздеріне  керек  қажеттіліктерді  ...  ... ата – ... таңдап алып  береді.  Сондықтан,  олар  ата  –  анамныңтаңдауы менің де ... деп ...  Ал,  ата  –  ...  ...  ... олардың таңдауы балаларының таңдауынан  басқа  болады.  Мұндайжағдай кей кезде баланың ерте ... ...  ...  ...  ... ... ... күнде  болмағанмен  анда  –  санда  бала  ... ... жөн. ... бала ... ... түсі оның  ...  –күйіне,  ұйқысына  әсер  етеді.  ...  түс  ...  ...  ...  –  күйқалыптастырса, қызыл түс тез шаршатып, ұйқысын келтіреді.Сан түрлі ... бала ... ...  ...  ...  ...  ... қорытындыға келдім:1. Баланың түсті  таңдау  талғамын  ...  ...  ...... ... ... Сан ... түс жас ерекшелікпен сәйкес келеді.3. Түсті таңдауда балаға ерік беру.4. Түсті ... ата – ана ... ... ... ... М.Жұмабаевтың мына ойы  еріксіз  есімеоралды: ... ... ... екі жолы  бар:  бірі  –  ерік  ...... бағындыру. Еркіне  жіберу  батылдыққа  тәрбиелесе,дисциплина шыдамдылықты, төзімділікті, жауапкершілікті қалыптастырады. Бұлекеуі  бір  –  ...  асып  ...  ...  ...  ...  ...  балаболашағына,  мінезіне  шығар  талғамды,  көзқарасты  ...   ... ... – бір жол.Бастауыш сынып оқушыларының мінез – құлық мәдениетінтәрбиелеу.Қазақстан   ...   ...   ...   беру   ...   ... ... мен ... басты принциптері: оқыту  мен  тәрбиеніңбірлігі,  балалар  мен  жастарды   тәрбиелеудегі   ...   ...   ... ... ынтымағы; жас  ұрпақты  оқыту  мен  ...  ... ... ...  сипаты,  ғылымның,  техниканың,  мәдениеттің  еңжаңа  жетістіктері  негізінде  ұдайы  ...  ...   ... ... тәрбие жұмысының  нақты  мазмұны  мен  әдістемесі  осыпринциптердің негізінде жасалады.Балалар бастуыш  мектепте  ...  ......  ...  ...  аса  үлкен  көлемдегі  білімдерді  игеріп,  оларды   саналы   ... ... ... Әдептілік пен мінез –  құлықтың  нақты  ережелеріөте көп, оқушыларды олардың  бәрімен  таныстыру  өте  ...  ...  ... рет ... ... ... жиі ...  жатады.  Сондықтан  да,оқушыларға мінез –  құлық  ережелерін  үйретумен  бірге,  ереже  ...  ... ...  яғни  жаңа  ...  ...  ...  ...  мәлім  ережелернегізінде, әрекеттің дұрыс жолын таба білуге  баулу  керек.  Бұл  –  ... ...... ...  мектепте,  көшеде,  қоғамдық  ...  ... ......  ...  көп  ...  адамгершілік  нормаларымен  тығызбайланысты. Мәселен, сыпайылықтың, ілтипаттылықтың, әдептіліктің,  ... ... ... ...  ...  ...  ұжымдық,достық, жолдастық, өзінің мінез – құлқы  мен  қылықтары  үшін  жауапкершіліксияқты моралдық пинципі жатыр. Бала ... ... ...  ... ... ... ... екендігін түсініп, бағалай бастайды.  Әдетпен дағдының бірлігі тұрақты  мінез – ... ие  ...  жеке  ...  ... ...  көмектеседі.  Әрқашанда  сыпайы,  міндетті,  дәлболу  дегеніміз  –  сыпайылық,  ...  ...  ...  ...  деген  сөз.  Баланың  өз  мінез  –  құлқын  түсінуі   мұғалімніңбасшылығымен, ұжымның ... келе  ...  ...  ...  ... ... ... болады.Баланы тәрбиелеу,  оның  жеке  бастық  қасиетін  қалыптастыру  күнделіктіөмірде жүеге асырылады. Сондықтан, оқушының ... ... мен  ...  ... ... ... ... адамгершілік қатынасқа  құрылуы  өте  маңызды.Қиындықтары,  табыстары  мен  сәтсіздіктері  ...  ...  ...  ... алу, ... тану  процесінің  өзі  төменгі  сынып  оқушылары  ... ... ... ... ... ...  –  қатыныс  жасау,  жаңадостар табу, ұжымдық жұмыстар  мен  ...  ...  ...  еңбекке  жәнеқоғамдық пайдалы еңбекке араласу басқа  еш  нәрсемен  салыстыруға  келмейтінқуаныш сыйлайды.Бала мектепке түскеннен кейін ... ... мәні бар ...  ... рет ... ...  ...  ұжымдық  мүшесіне  айналады.  Мұндабаланың қоғамдық  белсенділігін,  дербестігін,  адамгершілігін  қалыптастырупоцесі жаңа ... ие ... ... ...  ...  ...  ... мектеп жасына дейінгі кезеңде пайда болған  мінез  –  құлық,  ересекадамдармен және құрбы – ... ......  ...  моральдықбілімі, қарым – қатынасы және сезімі бастауыш сыныптарда дамуға тиісті  жаңаформалардың негізі болып табылады.Оқушылардың  тәртібіне бірыңғай ... қою, ......  мәдениетінтәрбиелеу, жұмыстың басты  шарты  болып  табылады.  ...  бір  ... ... бұл  ұжым  бірыңғай  жұмыс  жоспарына,  бірыңғай  екпінге,балаға деген бірыңғай дәл талапқа  ие  ...  ...  ...  да  ... ... ... – құлық мәдениетін тәрбиелеу белгілі бір  жүйе  ...  ... ... ...  Бұл  ...  ...   ...  мінез  –  құлық,пайдалы   әдет   –   ...   ...   ...    ... ... ... етеді.Мінез  –  құлық  мәдениетін  тәрбиелеу  жөніндегі  жұмысты  белгілі  бірбағдарлама бойынша құру ... ......  ...  ...  тиімді  әдісі  -  әңгіме,өлең, мысал сияқты әдеби шығармаларды пайдалану.Мінез – құлық мәдениеті туралы арнаулы ... ... ... ...... мәдениеті бойынша сабақтардың үлгі тақырыптары.|Жұмыстың      |Оқу   |Сыныптар бойынша тақырыптар                         ...       ...                                                    ...     |ы     |                                                    ||              |      |1           |2             |3         |4            ... ...   |1     |Кір         |Әр ... ...    |Киімді       ||гигиенасы,    |      ...   ... бар      ...      ...      ||ұқыптылық     |      |достары     |              |          |             ||пен           |      |            |              |          |             ...   |      |            |              |          |             ... ...     ...     |Сен және ...     |Үлкендер-мен ||сөйлеу        |      ...      ...   ...       ...     |      |            |              |?         ...      ||Ыждаһатты-    |3     ... ... тұра   ...   ... ...          |      ... ...          |бірдей    |– құлық      ...   |      ...  ...    ... ...   ... мен      |      |ережелері   ...      ... ...      |      |            ...        ...    |             ...   |      |            ...     ... |             ...        |      |            |              |          |             ...     |      |            |              |          |             ...      |4     ...  ... тәртіп |Көше мен  |Достар мен   ||әңгімелер және|      |тәртіп      |              ...  ...   ...          |      |            |              ...      ||              |      |            |              |ғы ... |             ... ... саяхат» ойыны                                            ...... ... тәрбиелеу жолдарыҚоғамдық орындарда     Жеке бастық гигиена,  Сыпайлық пен ...  ...                      ...   ережелері    мәдениетініңережесітәртіп ережесіМінез – құлықмәдениетін ... ... ...  ... ...     ... пенережесі        ережелері                     ... ... ...... пен  ақыл  күші  ...  екеуі  біріккенде  –  бұларадамшылық қасиеттер болып ...  ...  ......  пен  ақыл  ... болып келсе, біз өз бойымыздан және  өз  әрекетімізден  абзалдық  пенжетілгендікті ... және осы ... ...  біз  игі,  ...  ... адам боламыз: біздің өмір бейнеміз қайырымды, ал мінез –  құлқымызмақтаулы болады»,- деп жазған әл – ...  ...  ...  ...   ...   бір   ...  ұяңдығы,  әдепсіздігі,  тынышсыздығы,   ...   ...  және  тағы  ...  да  ...  ...  ерекшеленеді,  мұғалімбұлармен күрес жүргізуі қажет. Бұл сапалардың көбісі әлі  ...  ... ... ... ... ... табылады, бұл  сапалар  келешектеолардың мінез – құлқына сіңісіп кетпеуі тиіс.Кейбір ... ... ...  ...  ...  ...  бір  нәрсені  өтеөсіріп, әдемілеп, мақтап сөйлейді.Мұның себебінің бірі – ойлап ... өзін ... ... ...  ... қиялы болып табылады. Бірте – бірте бұл қасиет ...  ...  ... ... ... ізін ... өзін кінәлі санамай, жалған  ұялушылықсезімімен ғана  біреуден  кешірім  ...  бас  ...  ...  ... бір ... танытып, жан түкпірінде өзін теріс деп есептесе  де,өз айтқанынан қайтпайды.Балалардың мінез –  ...  ...  ...  ...  ...... ерекшеліктерінің  бірі  –  еліктегіштік.  Егер  бала  жақсыөнеге көрсеткен адамдармен араласса, бұл ... ... ... мінез – құлқы, оның сырт бейнесі, басқа мұғалімдермен,  ата  ...  ...  ......   ...   ...   ... шешуші маңызға ие. Мұғалімнің мінез  –  құлқы  оқушы  ұқсауғатырысарлық  үлгі  болуға  ...  ...  ...  ...   көп   ... ұжым мен жанұяның үйлесімді жұмыс істеуіне байланысты.Мінез – ... ... ...  ата  –  ...  да  жеке  бастықүлгісінің маңызы зор. ... ... ... ... ... – қатынасын, сөйлеу мәнерін қадағалап жүреді. Егер ата – ...... ... ... ... бір ... ... олардың балалары  дажақсы тәрбиелі болып өседі. Семьяда сыйластық сақталмаса, үлкендербір – бірін сыйламаса, үйде тазалық  пен  тәртіп  ...  бала  ... ...... ...  мен  ...  ...  анағұрлым  қиынғатүседі.Балалардың  тәртіп  ережелерін  орындамаудың  үлкен  бір  ...  ...  ...  ...   ......   мәдениетін   тәрбиелейтінүлкендердің өз тәртібін қатал және міншілдікпен  ...  ...  ... ... Мектептегі мұғалімдер оқушыларға қойылатын талаптарға  біркелкіқарамайды. Сол  сияқты  жанұяда  да  ...  де  ...  ...  ...  ынтымақ  емес.   Мәселен,   талаптардың   ...   ... және ... әке  мен  ...  әже  мен  ...  ...  басқамүшелерінде әркелкі болып келеді. Сол себепті де  бала  міндетті  ережелердіорындай бермейді, үлкендердің әр түрлі талаптарына ыңғайлана ...  ... ... үйде ... ...  ...  немесе  бұған  керісінше  болуымүмкін.Егер ата – ана мен мектеп өзара тығыз байланыста болса, балалардыңмінез –  ...  ...  ...  қойып  отырса,  мінез  –  құлық  мәдениетінтәрбиелеу табысты ......  пен  ...  инициативалылық,  сыпайылық,  өзарсыншылдық, қайырымдылық пен ықыластылық сияқты жағымды  қасиеттермен  қатар,керісінше,  өтірікшілік   пен   арам   ...   ...   ...  ...  және   ...   ...   жағымсыз   қасиеттербілінеді. Сондай – ақ ... ... ... ...  оның  өз  ... ... қабілеттілігі мен мақсатқа жету жолындағы  кедергілерді  жеңебілу  сияқты  жағымсыз  қасиеттер  ...   ...   ...   мақсатқаталпынушылық,  батылдылық,  табандылық,  ерлік,  ...  өзін  ... ... ... ...  Жасық  мінезді  адамдарға  қыңырлық,жігерсіздік, сасқалақтық, қорқақтық  қасиеттер  тән.  «Керикта»  деген  грексөзінің ... ... ... ...  басу»  деген  ұғымдырды  білдіреді.Мінез өмірмен ... да, ... ...  Оның  ...  белгілерібаланың ең кішкене кезінде  көрінеді.  А.С.Макаренко  «мінез  негізінен  бесжасқа ... ... Одан ... ...  ...  ...  нықталады,қайта өзгеріп те отырады, бірақ оның негізі өте ерте кезде  ...  ... Бала  ...  ...  ...  қалыптасуына  қарай  адамның  болашақөмірі, адамдармен қарым –  қатынасы,  ...  мен  ...  ... ... ... мен ... ...  отырып,  ата  –  ана  екі  түрліжолмен жүреді. Екі жолмен өзара бір – ... ...  ...  ...  –бірі ажыраспайды.Бірінші жол – көзін жеткізу. Бала кішкентай ... да, оған не үшін  ... ... ...  ...  ...  балалар  бастаған  істіаяқтауға,  адам  төзімді   ...   ...   ...   ...   болыпқорқақтыққа берілмеуге тиіс екендігіне т.б. сендіріледі.  Бала  өскен  сайынтәжірибесі ... ...  ...  сөйтіп,  оған  бірте  –  ...  ... ...  ...  жол  –  ...  ...  машықтандыру,   әдет  –ғұрыпты төселдіру. Егер бала өз  ...  ...  ...  ...  ... пайдасы жөніндегі ең анық түсіндірудің өзін оңай ұмытып  қалады.Жақсы және жаман ... ... ... ... ең ... ...  ... бала шын жалдас болуға үйретілмесе, оңай ұмытылып кетеді.   Ата  –  анамен ...  ...  ...  жиі  ...  және  ...  бірақжаман  нәрсеге   икем   келетіні   жақсы   ...   ...   ... ... ... ...  ...  бірақ  осыны  істейді,  бұлайетуінің  себебі  оның  жауап  ...  ...  өз  ...   ...   ... Бала ... үй ... көмектесу  керек  екенін  түсінеді,бірақ лас ыдыстар мен өз заттарын шашып ... ... ... Бұл тағы  ... ...  ...  ...  жоқтығынан,  семьяда  сергек  жәнеқамқоршы болуға  әдеттенбегендігінен.  ...  ...  және  ... келеді, бірақ үнемі жаттығу  жасау,  спортпен  шұғылдану  дағдысыныңжоқтығынан оның құр арманы болып қалады. Мінезді ...  екі  жолы  ... ... және ... ... ... ... жас  ерекшелігіне  байланыстыолар әр  түрлі  алмасып  отырады.Бала  ...  ...  көз  ...  ... ... орын ... ол мазмұны жағынан жан – жақты болып,мінез – ... ... ... ата – ана ...  дұрыс  сенімінің  болуы  үшін  қамқорлық  жасама,жақсы емес. Егер олар баланың ...  ...  ...  жөнінде   қамқорлықжасамаса да жаман. Егер ата – ана мен ... ... ... меніс - әрекетінің арасына қайшылық жасаса өте жаман. Олар балаға  мейірімділікпен сыпайылық жөнінде әңгімелейді  де,  ...  ...  ол  ...  қиынжұмысына көмектесті немесе өз  білімін  көрсете  алмады  деп  кінәлайды.  Өзбалаларын жақсы ...... ... ... ата – ...  өздерінің  жекемінез – құлықтары жөнінде ...  тура  ...  және  оны  ...  түсуқажет. Мұнда, басқа да барлық жағдайлар бар ... жеке ... ...... ...  –  құлық  мәдениеті  бұл  баланың  айналасындағылармен  қарым   ... өз ... білу және ... ...  ...  Бұл  ... ... айтылып келеді. Жақсы мінез  –  құлықтарға  арналып  жазылғанкітаптарда тамақ үстінде өзін - өзі ... ...  ...  ...  үлкендерменқалай сөйлесу керектігі т.б. көрсетілген.17 – ғасырдағы орыс  ағартушысы  Епифаний  Славенецкий  сол  ...  ...... ... жинаған.  Онда  қарапайым  киінуге,  киімді  күтіп,ұқыпты киюге кеңес береді.Үлкендермен  ...  оған  ...  сый  ...  ...   ... «қабағыңды тыржитпа, жөтелме, басыңды  қасыма,  шайқама,  құлағыңдынемесе  мұрныңды  шұқыма,  барлық  денеңмен  ...  ...   ... жағымды, ақырын шығуы  тиіс».  Бірдеме  айтып  тұрғанда  ... ... ... ... Себепсіз күлме.Күлгенде «күлкіден құлауға немесе селкілдеуге» яки  ...  ... ... де ... күлу ... ... ... тым ерте,  сәби  кездерінен  дарыту  керек.Мәдени дағды өзінен - өзі келеді, қайсы  бір  жағдайларда  бала  өзін  ... ... ... ... – бірте түсінеді деген  қате  ...  ...  ... ... Бала ерте сәби ... – ақ өзінің құрбыларымен  жәнеүлкендермен  әр  ...  ......   ...   ...   кішкентайжолдастарымен бірге ойнағанда, ол жақсы  рольге,  тәуір  ойыншыққа  ұмтылғышкеледі.  Міне,  осы  ...   ...   ...   ...   ерекшеленіп,жолдасының тілегін  елемей,  өз  ...  ...  ...  даурығатын  жаманәдеттен  баланы  алдын  ала  сақтандырып  отыру  қажет.   Сыпайылық   ...  ...  ...  ...  ...   ... баланың дәл осы кезінен қалыптасады.Баланың  құрбыларын  сыйламаушылығы  оның  ......  ... ... ... ... ... Адамдарды жақсы көріп, сыйлап  тұруғабаланы ерте жас кезінен бастап баулу керек. Ер балалар  мен  қыз  ...... ... ... ... ... да маңызы  өте  зор.  Ер  балақыз балға ілтипатпен  қамқорлық  ...  ...  ...  ...  Олар  ... қиын ... қыз ... көмектесулеріне де болады. Содан  барыпер балалардың мінезі мәдениетті  болып  қалыптасады  -  әйелдерге  ... ... ... ...  ... пен ...  іс- әрекетінде ең алғашқы  рет  ...  ...  ...  ...  ... мен ... ... көңілшектікпен елжіреп  кетеді  де,  олардыүлкендердің әңгімелеріне араластырып, сөздерін  бөлуге,  бірінші  ...  ... ... ... ... ... ... жол береді.Ол үлкендерді сыйлауға дағдыланбағандықтан, кемпірлерді итеріп, ауыр  ... келе ... ... ... өте шығатын  болады.  Мінез  –  құлықмәдениетінде: сөздің, адамдармен қарым –  қатынаста  болудың,  ...  ... зор. ... ... ...  ...  ...  білңтіндей,  жақсы  дамуыкерек. Чехов өзінің бір кейіпкерінің аузына: «Адам ... ...  да:  ... ... де, жаны да, ойы да сұлу болу ... деген сөз салады.Балаға ашық түсті көзге түсетіннің бәрі  әдемі  көрінуі  ...  ... ... ... қарапайымдығы мен  бояуының  жақсы  үйлесуінде,ақыр аяайымдығы мен бояуының жақсы ... ақыр ...  ...  ... екенін ол түсінетін болсын.Қонаққа  немесе  театрға  барғандакиетін ... пен ... ... бала бақшасына немесе  мектепке  барғандакиетін көйлек өз алдына бір басқа.Мінез  –  құлық  мәдениетіне  сөз  ...  де  ...  ...  ... ғана ... ... сөйлегенінің де мәні зор.  Өте  қатты  сөйлеп,елдің  бәрін  өзіне  ...  ұят  ...  ...  жағдайда  қызу,  күштісезімталдықпен сөйлеу орынды болса, байыппен сөйлеген  дұрыс  ...  ... жөн. Егер жай бір ... тұрмайтын нәрсе  туралы  үлкен  шатақпенсөйлесе, мұндай жағдай айналасындағыларды таң ... ... ...... ... ...  тәрбиелеуге  болады?  Еңалдымен балаға «жақсы деген  немене,  жаман  ...  ...  соны  ... ... мен жаманға деген көзқарасын саналы қалыптастыру керек.  Барлықжағдайдағы  ...  ...   да   ...   ...   аяқ   басқан   сайынадамгершілікке үйретіп зеріктіру де, жаман қылықты  жаман  ...  ... ... күнә. Сонымен қатар,  бір  –  ақ  рет  ...  қою  ...  ...  дұрыс  мінез  –  құлыққа   баули   отырып,   ... ... ... ...  ата  –  ананың,  мұғалімнің  үлгі  -  ...  ...  ...  ... Бала  ... ...  ... мәселелері.Тәрбие кез - келген қоғамның  маңызды  функциясын  құрайды.  Дамығандемократиялық  қоғамда  ...  ...  ...  ...  ... ... сенімді, қоғамдық белсенді, болмысқа шығармашылықпен  қарайтынжаңа адамды жеке адам ... ... ... ... пен  ...  айналып,қарым – қатынас құрудың маңызды шарты болып табылады.Бұл міндетті шешу қазіргі психология – педагогикалық  білім  жүйесіндеталданған ғылыми ... іске ...  және  ...  ...  ... ... отыруды көздейді.Тәрбие  психологиясын  зерттеудегі  маңызды  мәселелердің  жеке   ... ...  ...  ...  ...  ... ... және  ерекшеліктерді  ашу  басты  орында  тұр.  Бұлмәселелер   даму   ...   ...   іс   -   ...    түбегейліпроблемаларын, оның санасы  мен  жеке  іс  –  ...  ...  ...  ...  моральдық  –  еріктік   өрісін,   адамгершілік   санасын,адамгершілік ...  ...  мен  ...  сенімдерін,  қылығын,адамгершілік негіздерін, адамгершілік сезімдерін,  басқа  адамдарға  қоғамғадеген қарым – қатынасын білдіретін мінез –  ...  ...  мен  ...   ...   механизмдерді    аша    отырып,    тәрбиепсихологиясы  даму  үстіндегі  жеке  ...  ...  ...  ...  шақтың  түрлі  кезеңдердегі   тәрбиелеу   процесін   ұйымдастырудыңпринциптертері, шарттары мен ... ... ... табады.Тәрбие психологиясы оқушылардың тәбие ықпалы жағдайындағы  психикалық  іс-  әрекеттері  заңдылықтарын   шәкірттердің   өзін   -   өзі   ... ... аша ...  осы  ...  жеке  адам  қасиетінқалыптастырудағы ықпалын зертейді.Әрбір  жас   кезеңдерінің   ...   ......   процесінұйымдастырудағы қажетті шарт. Алайда ескеру – тәрбие жұмысының  ...  ... ...  бір  ...  ...  ...  дамуының  межесінебағындыру деген сөз емес. Баланың жеке  басының  нақ  осы  ...  ...   ...   ...   ...   ...   соған   тиесілі   сапаларынқалыптастыруды  ...  ете  ...  ...   перспективаларын   ескерумаңызды. Нақ осы жағдайда жеке адамды жобалау процесі ұйымдастырылады,  мұнықұру, әлбетте, жеке адамның ...  ...  ...  сөзсізықпал жасайтын жеке адамның толып жатқан жеке – дара қажеттерін ескеруді  деталап етеді.Бала  дамуының  ...  ...  мен  ...  оның  жеке  ... ... ... ...  психологиялық  механизмдерін  ашыпберу мүмкін  емес.  Адамның  әлеуметтік  тіршілік  иесі  ...  ... ... адам ...  іске  ...  айқындаушы  шарты,  яғниадамның жеке адам ретіндегі даму шарты – адам  ...  көп  ...  іс  ... ... Іс - ... ...  күрделенуі  баланың  психикасыныңдамуын  айқындайды.  Сондықтан   тәрбие   міндеттерін   шешу   адам   іс   ... ... ... ...  ...  олардыңдинамикасына сүйенуге тиіс. Тәрбиелік ықпал жасау жүйесін құру кезінде  балаараласатын іс  -  ...  ...  ...  сипаты  мен  ерекшеліктерін,олардың маңызын,  көлемі  мен  ...  ...  ...  ...  ...  мен  талаптарына  сәйкес  келмейтін  ......   ...  жат  ...  ...  ...  қабылданған.  Ми  патологиясынабайланысты болатын балалардың аномал (кемісі) мінез – ...  ... жат ......  әлеуметтік  жағынан  негізделген,  жағымсызшағын ортаның теріс ... ... ... емес ... –  қатынастарменотбасы мен мектеп тәрбиесінің олқылықтарымен, қателіктерімен сабақтас.«Қиын» аталатын балалар – педагогикалық ... тыс ... ... ... термин қазіргі практикада жеке  басын  тәртіпке  салу  қажетбалалардың кең ортасын білдіреді.Бұған ересектердің ... ... ... ... ...  ерке,қыңыр балалар да жатады.  Мұндай  ...  іс  ...  ...  ... ... ... қоя және іс - ... ұжымдық формасына енгізе  отырып,балалардың қажеттілігі мен  ынтасына  назар  аудару  –  еркелік,  тілазарлықболдырмау мен оны ... ... ...  ...  бір  ...  ...   ... ерекшеленеді. Мұндай оқушыларға жеке жол табу қажет,  әсіресеалдымен олардың тәртіпсіздігін, түп тамырын анықтау  керек.  Бұл  балаларменжұмыс   ...   ...   ...   ...   ...   ...  олардың  адамгершілігін,  белгілі  дербестігін   құрметтеудікөздейді.Балалардың ерекше тобын мінез – құлқына ... ... ... мен  әдетіжоқ, жалқау балалар құрады. Тәрбиешілерге мұндай баланың  ...  күш  ...  ...  ...  және  ...  оның   ...   еңбекке   дегенқажетсінуін ояту, сан алуан іс - ... ... ... ... өте ... теріс қасиет – жалған айту  болып  ...  ...  ...  да  ... ... ... отырып, қиялдау (мектеп жасына  дейінгілерге  тән)мен ...  ...  ...  ...  ...  ...  айту  жаза  ...  да,  жағымсыз  қылықтарын  жасыруға  ұмтылудың  да,  өзін  ...  ...  ...  ...  ...  ...  да  мүмкін.Балалардың жолдастықты өзінше бір түсінуі, жолдасының теріс  қылығын  ... ... де ... айту  жиі  ...  ...  бала  ... себебін анықтау, екіншіден, өтіріктің  барлық  жағымсыз  көріністерін,оның қорқақтықпен, екі жүзділікпен өзара байланысын ...  ...  ... ... ... құрмет  және  талап  қоюшылық  жағдайын  туғызу  ... көп ... ... ... ... ... істеу:1. Балаға ілтипатпен, ізгі тілектестікпен қарау;2. Оның жағымды ... ... оның ... ... ... сену сияқты өте биязылық дара қатынас қажет.Тәртіп бұзушы ... ... ... ынта ... ... адамгершілік жағынан бұзылуға  әкеліп  соқтыратын  қақтығыстыситуацияның түп тамыры отбасы тәрбиесінің кемшіліктерінде жатыр.Отбасы  тәрбиесіндегі   ...   ...   ...   ... ... ... тек қана  ...  бір  ағымды  тудырады.  Өкінішкеорай мектепте ... ... ... ... ... және тағы  ... осы сияқты тыйым салу педагогикасына жүгінген  кезде  бұл  кемшіліктеркүшейе түседі. Қарадүрсін түсінілген ... ... ... де  ...  іс- ... жүргізу мүмкіндігінен айырады.Сыныпта белгілі  орын  ...  ...  ...  бұл  ...  ... ... ... беделдікке жүгінеді.  Мектептен  тыс  уақытта  өздерінеұқсас жеткіншектермен ... ... ... олар ...  «көше»  топтарындақабылданған  мінез  –  құлықтың  қоғамға  жат  формаларын  мектепке  әкелугетырысады.Мұндай ... ... ... өте ауыр  ...  да  ол  жас  ... ... және ... «беделдігімен» (әдетте қорқытуымен) ықпал  етіп,балаларды топқа біріктіретін «аула ...  ...  ...  ... ... ... жолдастықтан туатын қарым – қатынастан  қандай  да  бірқорғанышты сезеді. Мұның бәрі өзіндік санада, өзін  -  өзі  ...  ... ... ...  ......  ...  қабілеттерінің  аномалдыбағыттылығын тудырады.Мектеп  оқушысының  жеке  басының  қалыпты  адамгершілік  ... үшін ...  ...  ...  ...  алғашқы  кезеңініңбірі – тиісті жағдай және сөзсіз талаптылықты  сақтай  отырып,  ересектердіңойластырылған қатынасын құру ... ...  ...  берілген  көп  салалы  іс  -  әрекет  жүйе,  әсіресежеткіншектер әдісіне енудің  ...  ...  ...  ... ... ...... өзінше  құрылады,  тәрбиеге  «қарсылығы»да   байқалады.   Сондықтан   да,   ...   ...   ...    ... ... бөлу ... Мұның  өзі  тәрбие  жұмысы  тәсілдерінтиптерге ... де ... ... береді.Мысалы, мінез – құлық типіне, балалардың қоғамдық  ...  іс  -  ... ену ... ... ... жеке ... адамгершілік  өрісі  туралымәліметтердің бүкіл комплексін ескере отырып жүргізіледі.Бірінші топ: Бұл топтың  ...  ...  ...  ...  ... ... ұялу ... өте  нашар  дамыған.  Олар  арсыз,  дөрекі,төбелесқор  болып  келеді.  ...  ...  ......    жасалған    тәртіп    ...    жете    ...  ...  ...  ...   ...   ұмтылыс,керенаулық пен ашкөздік – бұл ... ... ... топ: Бұл ... өкілдері артықшылық жағдайға ұмтылып,  әлсіздерді,кішілерді қыспаққа алады. Олар тәртіпті оқтын – оқтын бұзып отырады.Үшінші топ: Бұл топтың балалары  ...  ...  ...  ...  ...  Алайда  балалардың  бойындағы  дұрыс  ... ...  ...  ...  ...  ...  деген  эгоистікұмтылыстар немесе тап болған жағдайға ... тұра ... ... ...  ... туғызып, моральға жат тәжірибенің жинақталуына алып келеді.Төртінші  топ:  ...  ...  ...   бар   ... ... өз  күштеріне  сенбеуімен,  жігерлі  жолдастарының  алдындажағынумен сипатталады.Бесінші топ: Бұған тәртіп бұзу ... ... ...  ...  оқушыларыкіреді. Олар жігерсіз әрі ықпалға берілгіш келеді.«Қиын» балаларды осылай  типке  бөлу  тәрбие  ықпалы  ...  ... ... ...  ...  ...  қиын  қақтығыс  жағдайында  тұрғанәрбір балаға жеке дара ...  ...  ...  ...  жол  ...  ... мектеп оқушыларын жан – жақты қоғамдық пайдалы іске  тарту  жұмысыныңжүйесі өте маңызды.  Бұл  қызметті  ...  ...  ... оны көп салалы ұжымның тарам –  тарам  жүйесі  іске  асырады.  ... ... ... ... жүйе  ...  әлеуметтік  жат  мінез  –құлықтарын бірте – бірте  ...  ...  ...  ...  тән  ...  ...  қана  ...  олардың  бойында  жеке  ...   ... ... ... қалыптастыру  қамтамасыз  етеді.  «Қиын»  балалардыңқоғамдық  пайдалы  іс  -  әрекетінің  жүйесін  ...   ...   ... ... мен тәсілдері «қалыпты» балалармен бірдей.Олар әдетте «қиын» балалар болып  ...  ...  ...  ... ... ... ... және  басқаларға  деген  өзінің  көмегіменкөзге көрінерлік жұмыстар атқаруы мүмкін.Өкінішке орай, бұл пайдалы  ...  ...  ...  тыс  ...  ...  оларды  жаман   қасиеттерімен   ...   ...   ... туралы айтылғанда бұған сенімсіздікпен қарайды.«Қиын» балалар өмірде ... ... Иә, ...  ...  мүмкін,  бірақоларда  дұрыс  түсінік  пайда   болуы   ...   ...   ...   жібергенқателіктерін жөндеп, өмірге жаңа көзқарас қалыптастыруы қажет.Бүгінгі таңда бастауыш ... ... ... - ... ...  қалыптасудың  қамтамасыз  ету,  оның  қабілеттерін  айқындау  жәнедамыту болып отыр.Өсіп дамып келе ... бала ... ... ... ... ...  Осыбір  көп сырлы  қасиеттердің  жағымды,  жағымсыз  жақтарымен  қатар  ... ... де бала  ... ... Бала ... ...  ...  инабаттылық,  сыйлаушылық,  шынайы  адалдық,  ...  ... ... ...  өмір  ...  ...  ...  ал  нашар  мінезкөріністеріне   тұрақсыздық,   өтірік   айтушылық,    өзімшілдік,беймазалық,ұшқалақтық ... ... ... Бала  ...  ...  салып  бақылағандабайқалатын қасиеттерге, өзіне-өзі сын көзбен қарап, мінездегі  кемшіліктердісезіну, әділетті- әділетсіздікті аңғаруы ойлаған мақсатын ... шығу  ... мен ...  жатады.  Егер  бала  мінезіндегі  көріністер  өміріменсабақтасып, тәрбиемен ұштасса, бала қайырымды, байсалды,  бір  ...  ... ... ... ер ... Ал бала ...  ...  мінез  қалыптасса,онда сылбырлық, жалқаулық, күйгеліктік, қорқақтық, мылжындық мінездер  пайдаболады. Бала өскен сайын көп ... ... ... ... .  Өз  ойын  ...  ...  пікірлесу  сияқты  мінез-құлық  қалыптасады  .Баланыңдамып, нақтылы келе жатқан ... ... ... сала ... ... зор ...  мінезін  тәрбиелеудің  сан  қырлы  жолдары  бар.   Психологиялық-педагогикалық  ...  ...  ...  ...  екі   арнадантұратынын көреміз. Біріншісі бала ... ...  ,  ......  әдет–ғұрыпқа дағдыландыру . Осы екі жолды қатар бір-бірінен ажыратпайбайланыстыра жүргізсе , бала мінезі саналылық жолға бағытталады .Оқушының  мінез-құлқының  ...   ...   үшін   ... ... ... ... ... үстінде және сабақтан тыс  уақытында  бақылау;2.Оның  қызметін  талдау  (әр   пән   ...   ...   ...  ... т.б ... оны не қызықтырады және жақсы көретін сабақтары жөніндеәңгімелесу ;4. Достары жөнінде әңгіме жүргізу ... ... ... , ... ... жүргізу.Қозғап  отырған  мәселеміз  оқушылардың  жеке   басының   қасиеттерінзерттеу ... ... ... ... ... Бала ... бір күн байқалмаған қасиет екінші  күні  байқалыпотырады. Сондықтан оқушыларға арналған  күнделік  жүргізу  керек.  Онда  ...  әр  бала  ...  ...  ...  ...  Ол   әрі   ...   ... жылы соңында  «Мен  қандай  оқушымын»  ...  ...  ... ... ... ...  күнделікпен  оқушыны  таныстырамыз.Әр  оқушының  ...  ...  ...  ...  ...  мынандай  жақсықасиеттер бар. Сол үшін сені жұрттың бәрі ұнатады,  сенің  бойында  мынандайжағымсыз қасиеттер бар деп, оның ... ... ... ... қажет .Әрбір оқушының жеке басын тәрбиелеудің стратегиясын білу  үшін   ... тек қана оның ... және  ...  жақтарын  біліп  қоймай,  соныменқатар оның оқитын, тұратын жерін және ... ... ... ...  ...  Ол  үшін   әр  ...  әдіс-тәсілдер  арқылы    ата-аналармен   тығызбайланыста болуы керек: әңгімелесу, ата-аналар жиналысы, анкеталық  ...  ...  ...  ...  білімдерінің  деңгейіментанысу.  Оқушының  әрі  қарай   жетілуінің  бағдарламасын  құрмастан  бұрын,мұғалім оған  әр ... әдіс ... ...  ...  бақылау  және  өзіндікталдау  жасауға  көмектеседі.  Бұл  мақсаттарда  мына  ...   ... ... «Сіз ... ...  ...  ба?»  ,  ...  пенқалай күресуге болады?», өнегелік тақырыптағы диспут,  ...  :  ... ,  «Мен  ...  »,  «Мені  түсіну  үшін  не   ...  ...  ... таны және ... ... ... ... қиындықтардың пайда  болу  себептерінанықтау барысында мынандай әдістерді  ...  ...  ...  ... ... әңгімелесу, А.И Липкинаның «Үш баға» әдісі.«Отбасы» суреті.Алдымен  балаларға:  «Балалар,  сендер  үйде  ...  ...   ... мүшелеріңді салыңдар» - деген  тапсырма  беріледі.  Суретті   талдаубарысында   ...   ...   ...  қалай   суреттегеніне  көңіл  бөлукерек, бұл суретте әрбір фигураның орналасқан орны ерекше  ...  ... ... ... Егер де, бала өзін  ...  ...  салса  бұлбаланың ата-анасының екеуіне де жақын болса- онда ол біреуіне  жақын  екенінкөрсетеді. Бала суретте өзін шетке ... ... онда  ол  ...  отбасындаерекше көңіл бөлінбегендігін  білдіреді.  Соған  ...  бала  ... ... мүмкін.«Адам суреті».Балалардың танымдық  қабілеттерін  анықтау  үшін  Ф.Гудинаф  ...  ...  ...  ...  сал»  тесті  пайдаланды.  Тест   ... ... ...  ...   ...  ...  орындауды  қажет  етпейді,сонымен қатар  бала  ...  ...  ...  қиындықтар  бар  екенінболжауға мүмкіндік береді.Мінез-құлқы қиын ...  жеке  ...  ...  ...  ... рол атқарады.  Осыған байланысты  біз  оқушылардың   өзіндік  бағалауықандай екенін ...  үшін  ...  «Үш  ...  әдісін   қолдандық.Әдісті жүргізу үшін оқушыларға «Жалқаулықпен қалай күресуге  болады?»  дегентақырыпта шығарма жазып келу тапсырылды. ...  ...  ...   алдындаоқушыларға:  «Сендердің  жұмыстарынды  үш  ...  ...  ...   ...  қойды  .Ал,  енді  сендер  өздеріне  ұнаған   бағаны   ... ... ... ... ... ... ... қандай оқушымын деп санайсың ? Орта, нашар ... ... Сені ... ... ...    ... ... ренжітеді?1. Сенің жазған жұмысың «3» бағаланды, ал, мұғалім саған «5» қойды. Сеноған қуанасың ба?Сонымен  ...  ...  ...  ...  деңгейде   екендігінанықтаймыз.Мінез-қүлқында қиындығы  бар  оқушыларды  ...  ...  не  ... ... мына ... ... көруге болады.(1-кесте).Қиындықтар түрлері|   |                       |                      |                        ||№  ...       ... ... ... құлқындағы        ||   ... ...  |                      ... ... ...   |                       |                      ...                ||   |                       |                      |                        ||1  ... өріс ...  |Е. Е. ...       ... әлеуметтік    ||   |әректетіне бой         |А. А. ...     ... ...   ||   ... ...  |В. В. ...       ... емес отбасы,     ||   |долы, ...       |                      ... жоқ ...     ||   ... ...    |                      |т.б.)                   ||   ... ...  |                      |                        ||   |т.б.                   |                      |                        ||   |                       |                      |                        ||2  ... өріс ...  |А. В. ...      |Жеке тұлғаның дамуында  ||   |қыңыр, сенімсіздік,    |Л. С. ...      ... бір ізді  ||   ... ...   |т.б.                  ... ...      ||   ... өзімшілдік, т.б.)|                      |                        ||   |                       |                      |                        ||3  ... ...      |Л. С. ...      ...           ||   |бұзылуы.               |Л. В. ...         ... ... ...   |Бала-дамуындағы өнімсіз|А. Н. Леонтьев,       ... ...      ||   ... ... ойлай |Л. А. Венгер          ... ... ||   ... т.б.           |                      ... ...       |Ежелден мәлім қағида – адам ... таза  ...  ...  ... ... ... алар орны ...  Отбасының  рухани  тірегіата-ана.  Өкінішке  орай  ...  ...  ...  тың  жаңалықтар  менбағдарламаларды  еркін  ...  ...  ...  ...  ... ... бар оқушылар кездеседі.Сабақ үстінде бала мінезін зерттеу.Енді ... ... ... ... ... ... 3 «а»  ... жатты. Сабақты Добыхова  Нұрзила  апай  өткізді.  Мен  сабаққа  ... осы ...  ...  Аралбаев  Мейрамбек  мінезін  сабақтың  ... ... ... ... өте ... ... ол ...  отырды.  Оныңшуы басқа оқушыларға көп әсерін тигізіп жатты. Ол оқушының мінезі өте  ауыр,сабақ ... ... ... еш ...  ...  тыңдаған  жоқ.  Өзі  сабақтасыныпқа кешігіп келді де, ... ... ... ...  ... ... алаңдап отырды. Мейрамбектің осындай мінезге тап  болуы,мысалы: адамға үш алуан адамнан мінез жұғады дегендей, ең ......  деп  ...  ...  оқушының  отбасылық  жағдайы  өте  ауыржағдайда: әкесі болса ауыр ... ... ... ал ... басқа  адамменотбасы құрған.  Мұнда  оқушыны  да  ...  ...  ...  ...  ...  бере  ...  бала  ...  тыңдамақ?   Енді  оны   мектептеншығармақ, сонда әрі қарай не болатыны белгісіз.Мінезді қалыптастыру ... ... ...  Сол  мектепке  дейінгікезеңнің  өзінде  мінездің  алғашқы  ...  ...  ...   Бірақмектепке дейінгі кезеңде немесе тіпті  кіші  мектеп  жасындағы  шәкірттердіңтолық ... ... ... сөз болуы мүмкін емес.Мектепке дейінгі баланың негізгі іс-әрекеті ойын болып табылады.  Ойыніс-әрекетінде, әсіресе, ... ... ... бұл  кезеңдегі  балалардыңмінезі қалыптаса бастайды, оның ішінде жолдастық және  ұжымдық,  табандылық,батылдық, ұстамдылық, белсенділік сияқты мінез ... ... орын ... ... ...  ...  жас  ...  сәйкес  өміргеқажетті қоғамдық пайдалы еңьектің  қарапайым  түрлерінің  мәні  орасан  ... ... ... емес қоғамдық пайдалы тапсырмаларды  орындай  отырып,олар  еңбекті  қастерлеп  және  сүйе   білуге   ...   ...   ... ... Еңбек үрдісінде бүлдіршіндер  жағымды  мінез-құлықнормаларын меңгереді.Отбасында  ата-аналардың  және   ...   ...   ... олардың жеке басының үлгісі  балалардың  бойында  жағымды  мінез-құлықты қалыптастырады. Үлкендермен қарым-қатынас үрдісінде балаларда ... нені ... ... нені  ...  ...  ...  түсінік  жинақталабастайды,   бұл   олардың   мінез-құлқын   анықтауға   ...   ... ... ... негіздерін қалайды.  Бала  өзінің  ... ... баға ... ... ... баруымен  оның  мінезін  қалыптастыруда  жаңа  ... Оқу ...  ...  жаңа  аттаған  шәкіртке  жаңа  талаптарқояды. Кіші мектеп  жасындағы  шәкірт  алғаш  рет  оның  ...  ...   ...   ...   мінез-құлықтарын    анықтайтын    қатаңережелермен  және  ...  ...   ...   Оқу   ...     ...     ...     ұйымшылдықты,     біржүйелілікті,еңбексүйгіштікті дамытады.Шәкірттердің  мінезін  қалыптастыруда  мектеп   ...   ...   ... ...  ...  жаңа  қарым-қатынаста  болады,  солсияқты  ...  де  ...  және  ...   ...   ... мінез-құлқын қалыптастыруда мектеп  жұмысының  жетістігіоқу-тәрбие жұмысын ... ... ...  мен  ...  ... байланысты. Мектеп пен  мұғалімнің  жұмысының  жалпы  стилінің  мәніерекше: мектеп пен мұғалімнің барлық жұмысындағы  белгілі  ...  ... ... шәкірттерге талап қою; шәкірттердің оқу жұмысы  мен  мінез-құлық ережелерін орындауын біржүйелі бақылау; мадақтау мен жазалауды  орындыпайдалану.Жеткіншектерге  ...  ...  ...   тез   ...   дамиды.Жеткіншек  белгілі   дәрежеде   ...   ...   ...   қарағандаүлкендердің өміріне  араласа  бастайды.  ...  ...  ...  ... шектен тыс бақылау азаяды.Қоғамдық жұмыс мінезді тәрбиедеуде  ешқандай  ...  ... ... ... Оқу ... ... ...  жұмыс  адамның  ерік-қайратына белгілі талаптар ... ... да  ...  ...  ... ... ... өзгерістерге ұшырайды.Жастық  кезінде  өнімді  еңбек  ерекше,  ол  осы   ...   ... ... ... ... ... Бұл  кезеңге  тән  ерекшелік  жекетұлғаның өзіндік  санасының  өсуі   өзін-өзі  тәрбиелеу  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үшін   жан-жақты   мүмкіншіліктерашылады.Көзқарасты, ... ... ... мінезді  тәрбиелеудіңнегізгі  шарты   болып   табылады.   ...   ...   ...   ... оның өмірлік мақсаттары, ұстанымдары туындайды.Мінезді  тәрбиелеуде  мұғалімнің,  тәрбиешінің  жеке  басы  ... ... зор. ... мүдделері  үшін  ең  керектісі  –  оқытушы.  Тамашажақсы педагогика құралдары да, ең жақсы үкімет ... да,  ...  ... ... ... бақылауы да оқытушвға тең  келе  алмайды»,  -деп жазды халқымыздың мақтанышы, тұңғыш педагогі Ы.Алтынсарин.Баланың  мінез-құлқына  ұстаздың  ...  ...   ...   ... қылығы жиі және ерекше  әсер  етеді.  Мұғалім  өз  жұмысына  қалайқарайды, қоғамдық  ...  ...  ...  орындайды,  өзін-өзі,  өзсезімдерін басқара біле ме, жұмысының стилі қандай – осының барлығы  баланыңмінезін тәрбиелеу үшін ... ... Егер  ...  ...  қарсы  күрестетабандылық білдірсе, егер ол өзінің міндеттемелерін тиянақты орындаса,  ондаосыны өз шәкірттерінен талап ету жеңіл болады.Мінезді ... ... ... ... сөзінің  мәнізор.Мінезді тәрбиелеуде әрбір шәкіртке дара әсер етудің қажеттігі  ... ...  дара  ...  ...  отырып,  біреуіне  қатты  айтуды,екіншісіне  жай  айтуды  қажет  етеді.  Керек  жерінде   ...   ... ... ... ... әсер ету ...  бойындағы  жағымды  қасиеттерге  арқа  сүйеудіқажет етеді, әрбір баланың  бойында  жағымды  қасиеттер  ...  ... ... ... ... ...  ... т.б. баланың бойындағы бар  құнды  қасиеттерді  жан-жақты  ... оның ... ... ынталандыра қолдай  отырып,  ұстаз  балалардыңбойындағы жағымсыз мінез бітістерін оңай жеңе ... ...  ...  ...  ынтасын  жақсы  білу  үшін,  оныңдамуына, адамгершілік  қасиеттерінің  қалыптасуына  не  нәрсе  ...  ... әке, ... ана ... ... «тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық  аздырарадам баласын», дейді халық даналығы. Сонда ата-ана баласының  тамағының  ... ...  ең  ...  оның  ...  ...  білудеекендігін  түсінулері  керек.  Мәселен,  баланың  іс-әрекетін  ұйымдастырудаұтымды күн ырғағын құра білу – алғы ... ...  ...  ...  шектелгеноқушы жинақылыққа, дәлдікке, мұқияттылыққа бейімделеді. Күн  ырғағын  сақтаунегізінде  мидың  жарты  шарының  қабында  ...  ...  ...  ... Сол себепті баланың сабаққа кешігуі мен сабаққа себепсіз  бармауыныңқаншалықты зияндылығын ата-ана сезінгені абзал. «Сіздің балаңыз  қалай  ... неге ... нені ...  нені  ...  ...  ең  ...  Сізосыны білуіңіз  керек.  Ол  кіммен  достасады,  кіммен  ойнайды,  не  ... ... ... ... керек. Осының бәрін Сіз әрқашан  өзбалаңыздың жастайынан ... ... ...  ...  ...  ... ... өзекті болып отырған мынадай мәселелер аса  назар  аударарлық:баланы теледидар хабарларын көруде шектеу салу, бос  ...  ...  ...  ...  араластыру.  Халық  тәрбиенің  кез   келген   бағытыныңеңбектен бастау алатындығын қашаннан да ескерткен.Бала  ...  ...  ...  ...  ...  ... балалар  тәрбиесі  жайлы  лекцияларында:  «Сіз  өз  балаңыздыңтәрбиесін бастамастан бұрын, өзіңіздің жеке  мінез-құлқыңызды  ... жеке ...  ...  ...  нәрсе...  Ата-аналардың  өздерінеталап қоюы, өзінің әрбір қадамын қадағалап отыруы  –  тәрбиенің  ең  ... ең ... ... - ... ... келе ... бала бойында алуан түрлі  қасиеттер  байқалады.Осы бір көп сырлы қасиеттердің жағымды, жағымсыз  жақтарымен  қатар  ... ... де ... ... ... ... ... бақылағанда байқалатын қасиеттерге:  өзіне-өзісын көзбен қарап, мінездегі кемшіліктерді сезіну,  әділетті,  әділетсіздіктіаңғаруы, ойлаған мақсатын орындап шығу үшін  ...  мен  ...  ... бала  ...  ...  көріністер  өмірмен  сабақтасып,  тәрбиеменұштасса, бала қайырымды, бір сөзді, батыл жүректі, табанды болып ер  жетеді.Бала  ...  ...  көп  ...  ...  ...  ...  Өз   ойын   ...  достасу,  пікірлесу  сияқты  мінез-құлық  қалыптасады.  Баланыңдамып, нықталып келе жатқан мінезін дұрыс жолға сала ... ... ...  ...  ...  ...  мәдени  тұрғыдан  кемелденуі,  жасұрпақты  өз  халқының  рухани  қазынасымен,  ...  ...  ...   тереңірек   таныстырып,   соның   негізінде   жеке   ...   оның   ...   ...   мүмкіндіктерін    дамытуғабайланысты  тәрбие  мен  білім  беру  де   ...   ...   ...  ...  ...  ...  ...  еліміздің  болашағы,  оныңматериалдық және рухани дамуы жас ұрпақтың білімі мен тәрбиесінің  ... ... да ... ... беру ... жаңарту  мен  жетілдірумәселесі ұстаздардың алдына зор міндеттер жүктеп отыр.Мектеп   оқушыларында   ...   ...   ...   ... түрлерін қалыптастыру  және  оның  ...  ...  ... ... ету ... Адам өмірінің талмас өзегі, таусылмайтын  өлеңііспетті – бауыр еті – баланың қамы қай кезде де әр ... ата  –  ... ... ... ... діңгегі,  болашақтан  көрсем  деп  үміт  ... ... ... әр ... ғана ... ... ... халықтың,  тұтасбір ұлттың бүгінін ертеңмен жалғайтын алтын көпір, асыл мұрат. Әр  отбасындадүниеге келген сәби, өсіп келе ... жас  буын  ...  да  ... ... ... ... ертеңгі арқасүйер азаматы, төл ұлтының  туын  көтерерперзенті. Адамзат қоғамы жаратылғаннан  бастап  бала  ...  ...  ... Сондықтан жас ұрпақтың дені сау болып өсіп,  уақытыеда  ...  ... ... ... араласып, туған Отанына қызмет етуіне дайынболу – бір ғана ата-ананың емес, қоғамның, оны басқаратын  ...  ... ...  ...  ...  даусыз.  Әсіресе  қазақ  халқы  жас  ...  ...   ісін   алға   ...   өміріміздің   өркені,   жалғасы,болашағымыздың  жасампаз  күші  екенін  ...  ...  ...  ... жауапкершілігі көп. Бұл оларды  киіндірумен,  қарнын  аш  етпеуменшектелмейтіні тағы белгілі. Данышпан Абай ...  үш  ...  ...  ... ... ...  екінші  ұстазынан,  үшінші  құрбысынан»  ,  -деген екен.Қай бала болса да құрбысы мен ...  гөрі  ...  ... ... ... ... ...  мен  ішкі  жан  дүниесібалаға көбірек ықпал ... ... ... тәрбиені үйрену,  дұрыс  жүру,ата-ананың үмітін ақтау – ұл мен қыздың борышы.Кейбір  ата  –  ана  ...  аса  ...  үлде  мен  ...  ... оның жеке ...  ...  нәрселердің  бәрін  өздері  қамтамасызетіп, жанын салып еңбектенуге араша түсіп, ыстықтың табын,  суықтың  ... ... ... ғана  ...  ...  ...  өзімшілдік,жауапсыздық,  бейімсіздік  сияқты  ...   ...   ...   ... баланың мінез-құлқы мен психологиясына  әсер  ...  оның  ... ... ... ... дөрекі болып өсуіне әсер  етеді.  Сондықтанбаланың болашақтағы дұрыс азамат болып тәрбиеленуіне балабақшадағы  тәрбиешімен  ...  ...  ...  орны   ...   ...   ... ... негізгі баспалдағы  балабақша мен отбасы  тәрбиесіекені бәрімізге мәлім. Әсіресе, ата-ананың аяулы алақаны, туған үйдің  ... ... өмір бойы ... ... ...  ...  ...  ата-ананың өзара сыйласымды қарым-қатынасы, өзін-өзі ұстауы, бос  уақытын  дұрыспайдалана білуі, жинақтылығы, талап-талғамы,  жауапкершілігі  бәрі  де  ... үлгі - ... осы  ...  ...  ...  ...  мынадай  тұжырымғакелдім. Қазақстан -  тәуелсіз  мемлекет.  Тәуелсіз  елді  әлемге  танытатын,дамыған ... ... ... тең  ...   күш  –  ...  және  білімдіұрпақ. Білімді  ұрпақ  егеменді  елдің  берік  тірегі.  Біз  білімді  ... ...  ...  ...  жан  ...  бай,  білімі  мен  біліктілігіжоғары, талап – ... ... ... өмір  салтын  дұрыс  қалыптастырғантұлғаны айтамыз.Түбегейлі өзгерістерге бет ... жаңа ...  тек  ...  ...  ...  ...  жеке  ...  бойында   адмгершілік,ізгілік, жақсы міне-құлық қасиеттері болуы тиіс. Ол үшін жас ұрпаққа  ... ... ... мәселелерін қатар қою қажет.Сонымен, қол  жеткен  ...  ...  ...  мен  ... ... ... мінез-құлқын жаттықтыру, дағдыландыру үшін ойын ұйымдастыру.2.Көркем шығарма үйірмелері арқылы  ...  ...  ...  ... немқұрайлы қарамауға үйрету.3.Баланың  мінездегі  кемшіліктерін  сезіне  білуге,  ойлаған  ... ... және ... бала ... ... ...  отыруға  оныталап қою арқылы шеше білуге баулу.4.Бала   ...   ...   ...   ...   әдеттердіболдырмаудың жолдарына үнемі педагогикалық ықпал жасау.Қорыта келгенде, бала мінезін ... ... ...  ...  басын,  талантын,  дене  және  ақыл-ой  қабілетін  дамыту,  ... ... ... түсіністікке,  достыққа  дайындау  маңызды.  Жасұрпақ  үшін  кеңес,  ...  ...  ...  ...   ...  Егер  бала  ...  жағымды  көрініс   өмірмен   сабақтасып,тәрбиемен ұштасса, бала қайырымды, бір ... ... ...  ...  болыпер жетеді. Бала өскен сайын көп көріп, естіп білуге ұмтылады. Өз ойын  айту,басқалармен достасу, пікірлесу сияқты ... ...  бала  ... ... түседі.Пайдаланылған әдебиеттер:1.  Атемова  Қ.Т.  Оқушыларда  гумандық   қасиеттерді   қалыптастырудағыотбасының ... - ... ... 2002 – 118 б.2. ... Н. ... ... ортаның орны. /Бастауыш мектеп, 2006,№5, 26 б./3. Ахметов Ш. Қазақ халқының бала тәрбиелеу дәстүрі.  /Бастауыш  мектеп,2004, №7/4. Әлімбаев М. ...... ... - ... Қазақстан , 19945. Әбеуова И., Әбдірахманова Д. Мінез-құлқында  қиындық  бар  ... ... - ... 20036. ... Қ; ... С  ... тарихы. Алматы, мектеп, 1984, 255 б.7. Бегелиев Т.  Жасөспірімдердің  оқу  –  тәрбиесіне  ...  ... оны ... ... ... ... 2005, №18. Габдуллина А. Ұлттық тәрбиеге ұмтылыс.  /Бастауыш мектеп, 1992, №2/9. Жарықбаев Б.Қ., Қалиев С.К. Қазақ тәлім-тәрбиесі - ...  ...  З.  ...  ...  ...  ...   ... оқу-тәрбие процесінде пайдалануға даярлау.  Этнопсихологияжәне этнопедагогика. – Алматы, 2003.11. Каплиева А.К. Мектеп оқушыларына рухани  –  ...  ...  ...  ...  ...   С.Е.   Бастауыш   сынып   ...   оқу   ... ... және әдістемесі. - Алматы,1997.13. Қожахметова С. Педагогика мәселелері. - Алматы, Қазақ мектеп баспасы,1940.14. Қоңырбаева С. Отбасы: бала мен ата – ана. ... 2006, 176-182 б.15. ... Ж. ... және ... мен жеткіншектер тәрбиесі.  -  Алматы:Рауан, 199016. ... К.Қ.  ...  ...  тыс  ...  -  ... 1970, 56 ...  Лишин  О.В.  Педагогическая  психология   ...   -   М.:   ... 2003 – 332 с.18. ... А.А. ...  ...  ...  оқушысының  психологиясыжөнінде.  Алматы, 198119. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан – 2030»20. Педагогикалық ізденіс – Алматы, 199021.  ... Н.С. Ел ... ...... түзе. /Бастауыш  мектеп,2007, №2, 44б/22. Семья тәрбиесі – ата-аналарға арналған сөздік, Алматы, 1970, ... б.23. ... Ә. ... тәрбие – ұлағатты іс.  /Бастауыш мектеп, 1994, №1-12 бет/  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның психикалық дамуы6 бет
Бұрындық хан6 бет
Мал шаруашылығы. Жылқы6 бет
Педагогикалық менеджмент ұғымы негізгі анықтамалары20 бет
Тұтынушы тұлғасы және оның қажеттіліктері мен сатып алушы сипаттамасы31 бет
Шымкент қорғасын зауытында сульфитті қорғасын қоспаларын агломерациялау үрдісінің әуе-газ режимін автоматтандыру жүйесін жасау34 бет
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет
Ә.Кекілбаев шығармаларындағы тарихи тұлғалар3 бет
Өнім сапасын қамтамасыз ететін жүйелердің халықаралық стандарттары32 бет
Мінез туралы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь