Ақша ұсынысы мен ақша базасының теориялық негіздері

1 Ақша ұсынысы мен ақша базасының теориялық негіздері
1.1 Ақшаның экономикалық мәні 5
1.2 Негізгі ақша агрегаттары 11
1.3 Ақша жиыны туралы түсінік 14

2 Ақша ұсынысының үрдісі
2.1 Орталық банктің ақша айналысын басқаруы 16
2.2 Орталық банк және ақша базасы. 18
2.3 Ақша ұсынысының үлгісі. Ақша мультипликаторы 20

3 Қазақстан Республикасындағы ақша айналысын талдау 23

Қорытынды 35

Қолданылған әдебиеттер 36
Бүгінгі таңда біздің мемлекетіміздің экономикалық жағдайы даму үстінде. Қазіргі кезде көптеген экономикалық мәселелердің басын анықтауда ақша теорияның мәні зор болып табылады. Қандайда болмасын уақытында сай жаңа қоғамдық жүйе мемлекеттің реттеуінде болады. Сол сияқты ақша теорияларының қаншалықты дамуына байланысты барлық экономикалық, әлеуметтік мәселелерінің шешімі табылады. Осыған байланысты қазіргі кездегі экономика саласының актуальді мәселелерінің бірі болып, ақша теорияларының қазіргі кезіндегі даму деңгейі табылады.
Көптеген шетел басылымдарында ақша айналымы деген ұғым кездеспейді. 90 – жылдардың орта шеңіне дейін ТМД – мүше елдердің басылымдарында «ақша айналысы» деген ұғымдарға анықтама беріліп, ол бір – біріне дәл ажыратылады. Ақша айналымы деп қолма – қол ақша мен қолма – қол емес ақшаның қозғалысын білдіретін кең ұғым айтылды. Экономиканың әр үлгісі бар ұғымдардың мәні мен құрылымын өзгеғртпей кейбір ерекшеліктер еңгізді.
Жоспарлы – орталықтанған экономика жағдайында ақша айналымы-ның ерекшеліктері:
Қолма – қол ақша да, қолма – қол ақша да емес ақша да кәсіпорындардың шығаратын өнімдерін алдын–ала бөлуін қызмет атқаратын. Барлық қоғамдық өнім өндіру құралдары және тұтыну заттары ( өнімдер мен қызмет көрсету) түрінде, яғни бірінші жағдайда материалдар ттехникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екінші жағдайда қоғам мүшелерінің табысына ( жалақы, зейнетақы және т.с.с ) сәйкес мемлекеттік сауда жүйесі арқылы бөлінеді.
Мемлекет заңмен ақша айналымын: қолма – қол ақша және қолма – қол емес ақшаға бөліп, ақша айналымының қай түрі қандай бөлу жүйесін қызмет атқаратынын белгілейді. Сөйтіп қолма – қол ақша қозғалысы халықтың ақшалай табысын бөлуді көрсетсе, қолма – қол емес ақша қозғалысы өндіріс құрал жабдықтарын бөлуді көрсетті.
Ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау жүйесін объектісі ретінде директивалық заңдармен реттеледі.
Ақша айналымы біртектес мемлекеттік меншік формасына қызмет көрсетеді.
Ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік банкте шоғырланып, оған мембанк бақылау жүргізді.
Ақша айналысы қазіргі нарықтық экономикада маңызды элементтердің бірі болып табылады. Себебі ақша құрылымының есебін ескермеген жағдайда халық шаруашылығы жағдайларын экономикалық саясаттың мақсаттарын анықтау және тәжірибелік іс шараларын өткізу кезінде көптеген қателіктер болуы мүмкін. Ақша айналысының тұрақтылығы оның жақсы функциялануының ерекше маңыздылығын береді.
1. Антонов Н.Г., Пессель М.А. Денежное обращение, кредит и банки-М., 2010
2. Ақша, қаржы және несие. Оқу құралы-Қарағанды, 2012ж.
3. Бунина М.К. Деньги. Банки. Валюта: Учебное пособие-М., 2009г.
4. Балабанова И.Т. под ред. Банки и банковское дело, СПб., 2013г.
5. Банковский портфель т.1.-М., 2004г.
6. Вусов В. Деньги. Денежное обращение. Инфляция: учебное пособие для вузов-М., 2009г.
7. Жуков Е.Ф. под ред. Общая теория денег и кредита, М., 2008г.
8. Жуков Е.Ф. под ред. Деньги, кредит, банки, М., 2011г.
9. Кошенова Б.А. Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары-А., 2010ж
10. «Қазақстан Республикасының банктері және банк қызметі туралы» ҚР Заңы. 31.03.1995ж
11. Лаврушина О.И. Деньги, кредит, банки, М., 2009г.
12. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, А., 2011ж.
13. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер., А. Экономика, 2011ж.
14. Уткин Э.А. Словарь банковских терминов., М.,2010г.
        
        Кіріспе31 Ақша ұсынысы мен ақша базасының теориялық негіздері1.1 Ақшаның ... ... ... ақша ... Ақша ... ... түсінік142 Ақша ұсынысының үрдісі2.1 Орталық банктің ақша айналысын басқаруы162.2 Орталық банк және ақша ... 182.3 Ақша ... ... Ақша ... 203 Қазақстан Республикасындағы ақша айналысын талдау23Қорытынды35Қолданылған әдебиеттер36КіріспеБүгінгі таңда біздің мемлекетіміздің экономикалық жағдайы даму үстінде. Қазіргі кезде көптеген экономикалық мәселелердің ... ... ақша ... мәні зор ... табылады. Қандайда болмасын уақытында сай жаңа қоғамдық жүйе мемлекеттің ... ... Сол ... ақша ... ... дамуына байланысты барлық экономикалық, әлеуметтік мәселелерінің шешімі табылады. Осыған байланысты қазіргі ... ... ... ... ... бірі ... ақша ... қазіргі кезіндегі даму деңгейі табылады.Көптеген шетел басылымдарында ақша ... ... ұғым ... 90  -  ... орта шеңіне дейін ТМД  -  мүше елдердің басылымдарында  деген ұғымдарға анықтама беріліп, ол бір  -  ... дәл ... Ақша ... деп қолма  -  қол ақша мен қолма  -  қол емес ... ... ... кең ұғым ... ... әр ... бар ұғымдардың мәні мен құрылымын өзгеғртпей кейбір ерекшеліктер ...  -  ... ... жағдайында ақша  айналымы-ның  ерекшеліктері:Қолма  -  қол ақша да, ...  -  қол ақша да емес ақша да ... ... ... алдын - ала бөлуін қызмет атқаратын. Барлық қоғамдық өнім өндіру құралдары және тұтыну заттары ( өнімдер мен ... ... ... яғни ... жағдайда материалдар ттехникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екінші жағдайда қоғам мүшелерінің табысына ( жалақы, зейнетақы және т.с.с ) ... ... ... ... ... бөлінеді.Мемлекет заңмен ақша айналымын:  қолма  -  қол ақша және қолма   -  қол емес ... ...  ақша ... қай түрі қандай бөлу жүйесін қызмет атқаратынын белгілейді. Сөйтіп қолма  -  қол ақша ... ... ... ... ... ... ...  -  қол емес ақша қозғалысы ... ... ... бөлуді көрсетті.Ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау  жүйесін объектісі ретінде директивалық заңдармен реттеледі.Ақша айналымы біртектес мемлекеттік ... ... ...  ... ... алғашқы және  қорытынды кезеңдері мемлекеттік  банкте шоғырланып, оған ...  ... ...  ... ... нарықтық экономикада  маңызды элементтердің бірі болып  табылады. Себебі ақша құрылымының  есебін ескермеген жағдайда халық шаруашылығы ... ... ... ... ... және тәжірибелік іс шараларын өткізу кезінде көптеген қателіктер болуы мүмкін. Ақша айналысының ... оның ... ... ... ... береді.Тарихи  дамудың барысында ақша қатынастары бірнеше маңызды өзгерістер мен қиыншылықтарды бастан кешірді. Соның салдарынан ол экономикалық жағдайға үлкен әсерін ... Ақша ... мен ... ... ... ... жағдайлардың жақсаруының, нарықтағы тепе  -  теңдіктің қамтамасыз етілуінің алғышарты болып табылады.Ақша  ... ... ...  ... ...  үзілуіне,  өндірістің құлдырауына, бүкіл әлеуметтік  -   ... ... ...  әкелуі мүмкін.Осы процестерді игеру қазіргі таңда Қазақстан экономикасындағы аса маңызды және қажетті мәселелердің бірі болып ... ... ... ақша ... мен ақша ... теориялық негіздерін қарастыру және оның құрылымына ерекше көңіл бөлу мен жеке сипаттау болып  табылады. Сондай  -  ақ, ... ... ... ... оны ... ... және ... ала отырып, Қазақстан Республикасында пайдалануға мүмкіндік беретін жағдайларды ... ... жету үшін ... ...  ... жөн деп ... ақша ... мен мәнін ашу;* оның түрлері мен құралдарын жеке сипаттау;* ақша ұсынысы мен ақша базасын құрастыру;* ... ... ақша ... қарастыру;* курстық жұмысқа жалпылама қорытынды жасау;Курстық жұмыстың ... ... ...  және ... ... ғалымдарының оқулықтары, ғылыми мақалалары жатады. Ал осы курстық жұмыстың объектісі қазіргі таңдағы ақша айналымының ерекшеліктері жатады. Берілген  ... ... жазу ...  ақша ... кең ...  зерттеген экономика ғылымдарының мамандары  Ғ.С. Сейітқасымов,  С.Б. Мақыш, Б.А. Кошенова, Е.Ф.Жукова, Э. Дж. Долланның ... ... ... ... ... ... мәліметтерді қарастырған болатынбыз.1 Ақша ұсынысы мен ақша базасының ... ... ... ... ... өндіру мен бөлу процестерінде адамдар  арасындағы белгілі бір экономикалық қарым-қатынастарды көрсететін, тарихи даму ... ... ...  болып табылады. Экономикалық категория  ретінде ақшаның мәні оның үш қасиетінің бірігуімен көрініс табады.* жалпыға тікелей айырбасталу;* ... ... ... ... ... ... заттық өлшемі.Жалпыға тікелей айырбасталу формасында ақшаның пайдалану, кез келген материалдық  құндылықтарға ақшаны айырбастау мүмкіншілігінің  бар ... ... ... ... бұл ...  елеулі қысқарды және тік қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлумен ғана шектеледі. Кәсіпорындар, жер, ... жер асты ... ... және сатып алынбады. Қазіргі кезде жекешелендіру процестерінің жүруімен байланысты, жалпыға тікелей ... ... ... ... ... ... кеңіді.Ақшаның айырбас құнының дербес формасы  ретінде пайдалану тауарларды тікелей  өткізуіменен байланысты ... ... бұл ... қолдану жағдайлары олар несие беру, бюджеттің кірістерін қалыптастыру, өндірістік және өндірістік емес шығындарды қаржыландыру, Ұлттық банктің несиелік ресурстарды басқа ... ... және ...  сыртқы заттық өлшемі тауарды өндіруге жұмсалған еңбектің олардың ақша көмегімен өлшенуі мүмкін құнын анықтау арқылы көрінеді.Ғалым-экономистердің ... ... ... ...  ретіндегі ролі туралы әр түрлі көзқарас бар. Біреулер алтынның демонтезациялануы  аяқталып, ол ... ... ... және ақша қызметтерін атқару ролін  орындауды толығымен тоқтатты. Құнның ақшалай формасынан ... ... ... ... ... ... Несие ақшалар  жалпыға бірдей эквивалент ретінде ... ... ... ... ... ... жалғастыруда дейді екінші біреулер. Ал, енді үшінші біреулер, алтынның жартылай демоентезациялануы жалғасуда және ол ... ... ... ... орындаушы, ерекше тауар ретіндегі өзінің қасиеттерін сақтап қалды дейді.Жекелеген елдердің ішінде алтын айналысы жоқ. Төлем, айналыс және ... ... ... ... ... белгілері) қағаз және несие ақшалар қызмет атақарады. Бірақ та алтын дүниежүзілік ақша болып қалып отыр десек, онда ол жалпыға бірдей ... ...  ... ... таныс. Бірақ  оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және қоғам ... мәні көп ... ... ... ... Бұл ... ... өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ашып, жауап береді. Ақша- ... ... ... Сонда өнім мен тауардың айырмашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына, оның қолданылуының ... әсер ету ... ... ... ... ...  дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз тұтынуынан ... ... ... да ... ...  ... анда-санда кездейсоқ кездескенде бксқа бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам еңбек нәтижесі-өнім (зат). Ал оны ... ... бір ... ... яғни ... ... алу қатынастарын дәлелдейтін түрі- тауар. Тауар дегеніміз сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... тауар  - еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең алдымен өндірушінің басқа өнімдерге айырбастау мақсатымен ... ... ... ... ... ... яки ... көрінеді. Егер өнім өндірушінің өзінің тұтынуы үшін жұмсалса, онда еңбек өнімі тауар сипатын ... ... ... өзі ... ... өзі пайдаланса, онда  ол тауар емес, тұтыну заты.Бірақ кез келген зат тауар бола ... Егер ... ... ... құны өз сатып алушысын таппаса, қоғам оны мойындамағаны, онда оны жасауға жұмсалған уақыт босқа кеткен уақыт болғаны да, зат ... ... ие бола ... ... ол қоғамға керексіз зат. Тауардың басқа адамдардың қажетін қанағаттандыратын қасиетті ... ... құны ... яғни ... ... ... құны болып табылады. Тұтыну құны- тауарды өндірушінің өз қажетін емес, басқа ... ... ... ... басқа адамдардың қажетін өтейді. Тауардың басқа тауарға айырбасталу қасиетін оның айырбас құны деп атайды. Айырбас құнын тауарлар сатылғанда ғана ... ... ... көрсеткіш айқын көрсетеді. Сонымен тауардың тұтыну құны басқа адамдардың қажетін қанағаттандыру қасиетіне шығады да, ал басқа тауарларға айрбасталу қасиетінен айырбас құны ... Әр бір ... ... өндірушісіне айырбас құны ретінде тұтыну құнын алатын құрал болады. Айырбас құны, яғни тұтыну ... ... ... ол  -  ... ... актісіндегі сыртқы көрінісі.Айта  кететін жәйт, кез келген ...  зат құн бола ... ... адам ... ... заттардың құны жоқ. Мысалы, өнделмеген тың жер, өзендер мен ... ... ... т.б. ... құн ... не? Құн дегеніміз- тауар өндіргенде жұмсалатын еңбек жиынтығы. Қоғам дамуының негізі-еңбек. Сондықтан, тауарға сіңген қоғамдық еңбек тауардың құны болады. Бұл бір ... ал ... ... еңбек шығындары өздігінен өнім құн ете алмайды. Құнды көруге, сезінуге бола ма? Өнімнің құны болуы үшін белгілі-бір қоғамдық ... ... ... ол ... ... яғни ... ... оның ішінде айырбас қатынастары болуы шарт. Ол тек тауар өндірушілердің ғана қатынастары. Айырбас кезінде олардың белгілі бір тауарды басқа ... ... ... яғни ... құны ... көрінеді. Тауарлардың құнын зертханада физикалық, ия болмаса химиялық талдау жасап байқауға болмайды. Оны тек қоғамдық сипатта- нарықта, ... ... ... болады. Сөйтіп құн деген заттың қоғамдық қасиеті.Капитал сөзінің шығуы малмен байланысты, өйткені ескі герман ... бұл  сөз мал басы ... ... ... ... ... иесінің байлығын көрсетті.Солтүстік халықтары ең бірінші тауар ретінде  айырбас үшін жүнді пайдаланады. Ежелгі ... ... ...  әр ... тауарлар сатып алу барысында  құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды. Құс жүндері  Солтүстік Сібір халықтарында, ал аң жүндері ... ... ... жалпы құндық эквивалент ретінде қолданылады. Жүн ақшалар Монғолияда, Тибетте, Памир аудандарында кең көлемде таралды. Ежелгі Русьтардың арабтармен, хазарлармен, ... ... ... ... жүн ең ... ... бірі ...  теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде  бақалшақ (раковинді) ақшаларды пайдаланды. Тарихта бақалшақ алқалардың ... ... ... ... ... ... ... хайква және т.б. Көлемі түймедей ақшыл-қызғұлт бақалшақ Кари көптеп таралды.Бақалшақ  ақшалар ... ... ең бір  ... ...  ... ... ... бүгінгі күндерімізге дейін  өмір сүре отырып, олар ешқандай өзгеріске  ұшыраған жоқ. ХХ ... ... ... ... ... ... тұрғылықты тұрғындарының ақша айналысы ретінде бақалшақтардың үш түрі: ең арзаны- қара түсті (курила), ақ түсті (галиа),  аса ... ... ... ... ...  әр ...  ...  болған. Каролин аралдары тобына кіретін Яв аралында осы күнге дейін феи ақша ... ... ... Олардың формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, диірменінің тасын еске ...  ... ... ... ақша ...  ... пайдаланды. Сонымен, бір құлдың құны үш сиыр, алты ... он екі ... ...  мен жер игерушілердің бөлінуімен эквиваленттің жетілуі  жалғасты.  Бөлінушілік, бірігушілік, біркелкілік  ... бар  ...  ... ... Бұл аз бұзылатын  өсімдік өнімдері-зәйтүн майы, күріш, кофе, какао, құйма және т.б.Жалпы эквивалент ретінде металдар да ...  ... ... Спартта, Жапонияда, Африкада темір, мырыш, қорғасын, мыс, күміс, алтын  түріндегі ақшалар пайдаланылды. ... және ... ... мыс  ақша ретінде пайдаланылды.Металл  ақшаларының артықшылығы, олар-біркелкі, төзімді, ұсақталынады, және ... келе ... ... ...  роль ... мен ... өте  бастады, өйткені олар жалпы эквивалент үшін аса ... ... ... металдар бұған дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып тастаған жоқ. Ұзақ  уақыт бойы металл ақшалар ... ... ... келді. Бірақ б.э. дейін ХІІІ ғасырда салмағы көрсетілген құймалар пайда бола ... ... ... ... ... ақша ... фунт стерлинг, ливр, марка салмақ бірліктері атауымен аталады. Ақшаның кез келген тауарларға ... ... Ол ... ... ... ... құн өлшемі қызметін атқаруынан. Бұл  ақшаның алғашқы қызметі. Ақша қоғамда ең ... ... ... ... ... ... ... яғни ол тауарлардың бағасын белгілегенде айырбас құралдары қызметін атқарады. Себебі әр түрлі тауарлардың құны ... ... Ал сан ... ... ... ... ... ішкі қарама-қарсылық өндіріс кезінде тікелей құнының көрінуіне мүмкіндік бермейді. Тауардың құны тек ... ... ... ... ... ... ... тауарларды бір-біріне теңестіретін ақша емес, керсінше толық құнды ақшаны қоса алғанда бүкіл тауарларды өндіруге жұмсалатын қоғамдық еңбек қана ... ... ... ... Тауарлар құнының алтынмен өлшенетін себебі оны өндіруге өнімнің құнын құрайтын көп қоғамдық еңбек ... Тек өз құны бар ... ғана құн ... бола алады. Ақша еңбектің табиғи өлшемін емес, осы еңбекпен құралатын құнын көрсетеді. Сонымен, ақшаның бірінші ... ... ол ... өнімнің құнын өлшеуші құрал. Тауар құнын өлшеу үшін алтын ақшаның қолда ... ... ...  құн ... қызметін қолдағы ақша емес, қиялдағыяғни ойдағы ақша ретінде орындайды, себебі ... ... ... оны ... айырбастаудан бұрын өтеді, ал құнның тауарлы формасын ақшалай формасына айналдыру үшін тауардың бағасын белгілеу жеткілікті. Тауардың бағасын ... үшін ... ақша ... тұру қажеті жоқ. Себебі, еңбек өнімі ойда ... ақша ... ...  құны  -  ... бағасы. Баға деген  құнның ақшалай көрінетін бейнесі. Енді өндірілген өнімнің құнын  ... ...  ... ...  Яғни оны ... ...  үшін ... белгілеу керек. Ол үшін баға масштабын қолдану керек. Баға масштабы деп ақша өлшемі ретінде ... ... ... бір ... ... мен ... айтады. Алғашқы монета соғылған кезде баға масштабы оның салмағына тең келді. Бұл ресми баға масштабы еді. Ақша ... ... ... ақша масштабы ақшаның салмағына сай келмейді.Ақшаның құн өлшемі ретіндегі қызметінің баға ...  ... ...  ... бар. Құн өлшемі- ол ақшаның  экономикалық қызметі. Яғни құн ... ... ... ... ... анықтайды. Ал баға масштабы тауардың құнын анықтау үшін емес, оның бағасын белгілеу үшін мемлекет заңды түрде бекіткен құқықтық ... ... ... ... ... ... бағасының өз құнынан ауытқуы салдарынан метал ақша айналымы кезінде бекітілген ресми баға масштабы өзінің экономикалық маңызын жоятының айта кеткен жөн. ... әр ... ... ... ... ... жасалған іс жүзіндегі баға масштабы бар. Сонын негізінде ... құн ... ... ... ... тауар айналысында атқаратын  екінші қызметі-айналым құралы. Басқаша  айтқанда тауарлардың бір-бірімен  айырбасталғанда ақша делдалдық  ... ... Ақша ... ...  ... ... ... айырбастау тауар айналыс формасына айналды. Бұнда екі акті бар. Біріншісі, ол тауарды сату немесе ... ... ... ал ... ақшаға басқа қажетті тауарды сатып алу немесе ақшаны тауарға айырбастауды білдіреді. Ақшаның бұл қызметі тауар ... ... ... ... Атап айтқанда, біріншіден, ТА процесі өнім өндірушінің өнім ... ... ... қоғам таныды деген мағынаны білдіреді. Екіншіден, бір нарықта тауарды сатып, басқа бір нарықта керекті тауарды сатып алуға мүмкіндік туады. Үшіншіден, ... ... ... ... тауарды сатып алуды кейінге қалдыруға болады.Осындай мүмкіндіктердің нәтижесінде жекелеген  айырбас актілері араласып, түйісіп, ... ... ... процесін құрайды. Осы процестер барысында ақша бірініші, екінші, үшінші кісіге және т.с.с. қолдан қолға өтіп, ақша айналысын ... ... ақша ... құралы ретінде сансыз сатып алу, сату процестеріне қызмет көрсетіп, үнемі айналыста жүреді.Ақшаның айналыс ... ... ... ... мен ...  ... ... қозғалысы;* Бұл қызметті ойдағы ақша емес, қолма-қол ақшаның орындалуы;* Бұл қызметіін ақша тауарлар айырбасталғанда оларға ілесе жүріп, ілезде шапшаң ... ... ... ... ... оның ... қолданылатын ақша белгілерінің жүруі.Демек, ақшаның айырбас құралы қызметін аз ғана уақыт атқаруы және ... ақша ... ... ... ... металл ақшалардың орнына жүретін кембағалы монеталар, кейін ... ... ... ... ... Ол үшін ... ақша ... символы ретінде кем бағалы монеталар мен қағаз, несие ақшаларының тауар айырбасында ... ... ... ... ... ... қажет. Сонын нәтижесінде әр мемлекеттің ерекше белгілерімен куәландырылған ұлттық айналысқа ұлттық ақшалар мен майда монеталар пайда болды. Ақшаның бұл қызметінде ... ... ақша ... ... ... ... мен олардың массасына байланысты анықталады. Ақша неғұрлым тез айналса, соғұрлым айналысқа аз мөлшерлі ақша ... Егер де ... ақша ... ... ... көп ... онда айналымдағы кем бағалы ақша құнсыздалады. Оны ғылым тілінде ... деп ... ... ... дамыған сайын тауарды сату уақыты оған ақша төлеу уақытымен сәйкес келе бермейді, төлемді кешіктіре отырып сатылған тауарларға ақы ... ақша ... ... ... ... ... алушы тауар үшін ақшаны төлем мерзімі басталған кезде ғана төлейді. Демек бұл ... ... ... деген ұғым. Тауар несиеге сатылғанда сатушы, несие беруді, ал сатып алушы борышқор деп аталады. ... ... ... ... сатушыға қарыз міндеттемесін жазып береді. Қарыз өтілгенде ақша ... ... ... ... ... құралы қызметі тек тауар  айналысын қамтумен шектеліп қоймай, сонымен бірге ақша қаржылық және несиелік ... да ... ... Барлық төлемдерді төмендегідей топтастыруға болады:* Тауарларға және көрсетілген қызметтерге ақы төлеу;* Еңбек ақы, зейнет ақы, шәкірт ақы, жәрдем ақы ... ... ... міндеттемелерін өтеу;* Банктік, мемлекеттік тұтыну несиелері бойынша қарызды өтеу* Сақтандыру міндеттемелерін өтеу;* ... сот ... ... төлеу және т.б.Ақшаның төлем құралы қызметтінің айналыс  құралы қызметінен өзгешеліктері бұл  ... ақша ... алу сату ...  аяқтайды және қолма қол ақшамен  қатар ... ... ... Дамыған  нарық жағдайында ірі сауда келісімдерінде ақша көбінесе төлем құралы ... ... Ақша ... ... қызметін орындауға байланысты айналысқа қажетті ақша мөлшері, яғни ақша ... заңы ... ... ие ... Атап ... ... несиеге сатылғанда айналысқа қолма қол ақша түспейді. Сондықтан ол айналымға ... ақша ... ... Бірақ төлем уақыты келгенде қарызды өтеу үшін айналымғаақша қажеттілігі өседі. Ал ... ... ақша ... ... ... міндеттемелер сомасына азаяды. Егер айналымның бір буынында ... ... ... ... ... ... онда ол төлемеушіліктің тізіміне іліктіреді. Сөйтіп ақшаның төлем құралы қызметі несие қатынастары мен несие жүйесін дамытты. Ол ... ... ... ... тағы бір ... келесі қызметі - қор жинау және байлық құру құралы. Ақшаның айналыс және ... ... ... ... үшін қажетті мөлшерде белгілі бір уақытқа ақша қорын жинау керек. Әртүрлі жағдайларға байланысты тауар айналысы ... ... ... Осының нәтижесінде ақша айналысы да тоқтап белгілі бір тауарларды сатқаннан соң ақша жиналып қалады. Тауар айналымының үзіліссіз бір қалыпта жүруі үшін ... ақша ... ... ... Сондықтан бір кезде айналысқа қосымша мөлшерін қосып, кейде керсінше ондағы ақшаны шығару қажет болады.Айналым құралдарын және тұтыну заттарын сатып  ... ... ... ... ... ... Ақша қорын жинау ұйымдардың жинақтары және адамдардың жеке жинақтары  түрінде ... ... ...  ... ... банктердегі есеп және дипозиттік шоттарындағы ақша қаражаттарының қалдығы түріндегі жинақтар. Ал екіншісіне халықтың банктердегі мемлекеттік облигациялардағы және тағы ... ... ... ... ... Несие механизмі арқылы ұйымдар мен халықтың жинақ қаражаттары банктік ... ... ... ... ... ... ... ішкі қажеттілігін өтеуге толық құны жоқ ақша, яғни қолма қол ақша және несие ақша ... ... ... еңбек бөлінісінің дамуы. Шаруашылық байланыстарының интернационалдануы, тауар және ақша ... ... ... ... ... ... ... болуына әсер етті. Бұл экономикалық қатынастар ақшаның дүниежүзілік қызметінің алғышарты. Сондықтан ақша халықаралық сауда-саттыққа қызмет көрсетеді. ... бұл ... ... ... ... сатыларында пайда болып, әлемдік нарық тұсында кең өрістеуде. Бұл ... ақша ... ... ... ... яғни ... құймасы формасында айналысқа түседі. 1867 жылы Париж келісімі дүниежүзілік ақша қызметін тек алтынға бекітті. Сол кезде алтын дүниежүзілік ақша ретінде ... үш ... ... қолданылуда. Атап айтқанда:* Бүкіл елдерде ортақ төлем құралы, яғни халықаралық төлем құралы ретінде ақша халықаралық төлем балансы ... есеп ... ... ... ... ортақ сатып алу құралы, яғни халықаралық сатып алу ... ... ... ... ... ... ... сатып алғанда жүреді;* Қоғамдық байлықты материаландыру құралы ретінде ақша ұлттық байлықты бір елден ... елге ... яғни ... ... ... ... зиянын төлегенде немесе қарыз бергенде қолданылады.Айта  кетеін жәйт, дүниежүзілік ақшаның  түрлерінің өзгеруі ұлттық ақша ... ... ... ... біртіндеп  несие ақшаларына өту жолдарын едәуір ... ... ...  ... ұлттық ақша белгілеренің дүниежүзілік ақша ретінде қолданылуының себептері:Біріншіден, бұл елдердің дүниежүзілік сауда  мен несие қатынастарында жоғарғы  ... ... ... бұл ... ... ... ...  несие беруге мүмкіндігі бар. 1.2 Ақша  айналамы және ақша айналымының заңыАқша айналымы  - бұл өзінің ... ... ...   ...  -  қол және қолма  -  қол емес ақшалардың ... Ол ... ... сондай  -  ақ тауарлы емес төлемдерді және шаруашылықтағы есеп айырысуларды жүзеге асырады.Елдің ақша айналымы ақшаның қозғалысын көрсете ... ... ... ... көрсетеді:+ орталық банк және коммерциялық банктер;+ коммерциялық банктер; коммерциялық банктер және олардың клиенттері ( кәсіпорындар, ... ... );+ ... мен ... ... ... ... және әр түрлі қаржы институттары, сондай  -  ақ қаржы институттары мен халықАқша  айналымының жоспарлы ...  ... және ... нарықтық экономикаға  сай өзіне тән әр түрлі ерекшеліктері  бар.Жоспарлы  орталықтанған экономика жағдайында ақша айналысының ... ...  -  қол ақша да ...  -  қол емес ақша да ... ... алдын ала бөлуге қызмет атқарды. Барлық қоғамдық өнім өндіріс құралдары және тұтыну заттары түрінде, яғни бірінші жағдайда  ...  -  ... ... ... ... ал ... жағдайда қоғам мүшелерінің табысына сәйкес мемлекеттік сауда ... ... ... ... заң ... ақша ... қолма  -  қол ақша және қолма  -  қол емес ... ... ақша ... қай түрі ... бөлу ... қызмет атқаратынын белгілійді. Сөйтіп, қолма  -  қол ақша қозғалысы халықтың ақшалай табысын бөлуді көрсетсе, қолма  -  қол емес ақша ... ... ...  -  ... ... ... Ақша ... мемлекеттік жоспарлау жүйесінің объектісі ретінде директивті заңдармен реттелді;* Ақша айналымы біртектес мемлекеттік ... ... ... ... Ақша ... алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік банкте шоғырланып, оған мемлекеттік банк бақылау жүргізді;* ... ... ... ала ... баға белгілеумен және көрсетілген қызметтерге тарифтер бекітумен де шұғылданды;* Қолма  -  қол ақша және қолма  -  қол емес ақша ... тек ... банк ... ... ... ...  енді  ... экономика үлгісі жағдайындағы ақша айналымына тоқталатын болсақ, онда оған мынадай ерекшеліктер тән:* Ақша айналымы, ... ... ... ... қызмет жасайды, ал бөлу қатынастарының тек аз ғана бөлшегін қамтиды;* Қолма  -  қол ақша және ...  -  қол емес ақша ... ... ... жойылды;* Ақша айналымы мемлекеттің, коммерциялық банктердің, заңды және жеке тұлғалардың жоспарлы болжауының объектісі болып табылады;* Ақша айналымы әр ... ... ... жағдайында жүреді;* Ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері орталықтанбаған, яғни олар әр түрлі ... және ... ... ... ...  -  қол ақша және ...  -  қол емес ақша ... бір  -  бірімен тығыз байланыста жүреді;* Қолма  -  қол ақша ... ... банк ... ал ...  -  қол емес ақша белгілерін коммерциялық банктер шығарады;Сонымен, ақша айналымы деп ...  -  қол  және ...  -  қол емес ...  ... қозғалыста жүретін ақша белгілерін айтады.Айналыста жүретін тек қолма  -  қол  ақша  -  ол ақша ... тек  бір ... ... ... бір  ... ...  -  қол ақшамен өтелген барлық төлемдер сомасына тең ақша ... ... ақша ... ... ... Ал ақша ...  - бұл ...  -  қол және қолма  -  қол емес ақша белгілерінің тауар айналымын және тауарсыз төлемдер мен ... есеп ... ... ететін ақшаның қызметі.Ендеше  ақша айналымы екі бөліктен: қолма   -  қол және қолма  -  қол емес ақша ... ...  ақша ... заңына тоқтала кетейік. Ақша айналысы заңы  -  құн заңының  айналыс аясындағы көрінісі. Ол тауар   -  ақша ... ... ... ... ... ... ақшаның саны Карл Маркс ашқан  ақша айналысы заңымен реттеледі. Тауар  айналысына ... ету үшін ...  ақша ... екі факторға:* бір кезеңде, айталық, бір жылда сатылуға тиіс бағасының қосындысына;* ақша айналысының жылдамдығына байланысты өзгереді.Ақша  айналымы заңы мына ... ... ... = ...  -  ақша мөлшері;Смб  -  сатылуға тиіс тауар бағасы;Ажылд.  -  ақша айналымының жылдамдығы;Ақша  ... ... мәні ... ... ... ... ... орындауы үшін қажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының қосындысын бір аттас ақша ... ... ... бөлгенге теңесуі керек.Ақша  тек айналыс құралы ғана ... ...  ... ... ... қызметінде болатындықтан, айналысқа қажетті ақша мөлшері де несиеге сатқан ... ... ... ... ... ... бір сыпырасы қолма  -  қол ақшасыз есеп айырылысқанда өтеледі, яғни олар қарыз ... мен ... ... ... ... де ... несиенің даму дәрежесі ақша мөлшеріне  кері әсерін тигізеді; тауардың неғұрлым көп бөлігі несиеге сатылса, айналысқа  соғұрлым аз ақша ... ... Одан ... ... шығарылған әлде қандай ақша мөлшері шаруашылықтың, халықтың тұрақты ақша ... ... ... ақша ... анықтаушы заң мына формуламен анықталады:Амөлш.  = ( ( Стбн + Ст  -  Сө ) / Ажылд. ) + ...  -  ... ... және төлем құралы қызметтеріне қажет ақша мөлшері;Стбн  -  несиеге сатылған тауарлар ... ...   -  ... және басқа міндеттемелер бойынша төленетін сома;Сө - өзара өтелетін талаптар мен міндеттемелердің сомасы;Ақ  -  ақша қоры;Ажылд.  -  ... ... және ... ... ... ақша ... орташа саны ( айналыс жылдамдығы );Осы теңдіктегі ел ... ... ... ... ... әлде ... кем ақша массасының жүруінің себебі - төлеушілік проблемасының  болуы. Сол ... Ст ... ...  сан ... ... бұл ...  және ... да директивті экономика үлгісінен нарықтық үлгіге өтуші мемлекеттерде кездесіп отырған ... ... ... ... жай ақша ... ... ... дегенді көрсетпейді. Себебі төлеушіліктің көптеген себептері бар. Олар: төлем тәртібінің босаңдығы, төлеушіліктің тізбегінде потенциалды банкноттардың болуы, банкноталардың тиімді тәжірибесінің болмауы, ... ... ... ... ... ... және тағы басқалар.Сөйтіп  айналысқа қажетті ақша мөлшері  өндірістің даму жағдайларына әсер ететін ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер бағасының деңгейіне және тағы басқаларға байланысты болады.Айналысқа қажетті ақша ... ақша ...  ... кері ... ... Ал ақша ... әсер ... жағдайлар мыналар:+ несиенің даму деңгейі, егер тауардың көп бөлігі несиеге сатылса, айналысқа сонша мөлшерде кем ақша қажет;+ қолма  -  қол ... есеп ... ... ақша айналымының санының өсуі;Айналысқа ақша екі формада ... ( ... ): ...  -  қол ... яғни ... банкнота және майда монеталар, банктік айналымдағы ақша формасы, яғни банктегі шоттарға жазылған ... Екі ... банк ... ... ... формасын, яғни қолма  -  қол ақшаны монополиялы құқықпен орталық банк эмиссиялайды да, ал ...  -  қол емес ақша ... ... ... ... шағарады.Ақшаның екі формасы бір  -  бірімен  ... ... ... Егер банк клиенті - шоттағы ақшаның иесі өз қаражатын қолма  -  қол ақша формасында салса, онда ... ... ақша ... ... ... * қол банкнотаға айналады. Керісінше клиенттің шотқа жазу ... ақша ... ... ...  -  қол ... ... айналымдағы ақша формасына айналуын көрсетеді 1.3 Ақша жиыны туралы түсінікАқша  -  бұл маңызды макроэкономикалық категория. Ол- мәміле жасау үшін ... ... ... ... ... ... ...  -  оның жоғары өтімділігі, яғни ақшаның аз шығынмен тез арада ... ... ... өту ... Ақша ... ... әр ... өзіне тән ақша-несие жүйесімен анықталынады.Кез-келген дамыған елде бүгінде ақша айналысы ... ... ғана ... банк ... құралдар арқылы да көрінеді. Оларды қолма-қол ақшаға айналдыруға немесе олар арқылы қолма-қолсыз төлемді жүзеге асыруға болады. Сондықтан да  терминінің ... ақша ... ... Ақша ... өлшеу үшін ақшалық агрегаттар пайдаланылады. Оларға М1, М2, М3,L агрегаттары жатады. Ақшалық ... ... мен саны әр елде әр ... ... ... ақша ... етілгенге дейінгі депозиттерМ1+ чектік емес депозиттер аз көлемдік мерзімдік салымдарМ3+ көп көлемдегі мерзімдік ... ... ... + ... ... облигациясы. қысқа мерзімдік мемлекеттік міндеттемелер, коммерциялық қағаздар т.с.с. бар.М2 ... мен М1 ... ... ... (жалған ақша) деп аталады. Әдетте, қолма-қол ақша М0әрпімен белгіленеді. Ақша агрегаттарының динамикасы ... ... ... Егер ... ... ... М2 және М3 ... М1 агрегатын басып озады. Өйткені олардың құрамындағылар пайыз түрінде табыс ... ... ... ... ... төмендегідей:- айырбас құралы-Төлем құралы- құн өлшемі- жинақтау немесе қорлану құралы.-әлемдік ақшаҚазіргі экономикада тауарлар мен қызметтер үшін төлемдер үш ... ... ... ... ақша беру ... банк ... жазу ... бір тұлғаның екінші тұлғаға бережақ екендігін куәландыратын құжаттар арқылы.Осы негізде төлем құралдарының үш түрі бар:- ... ... ... ... ... ... ... қарыз ақшалар (жеке тұлғалардың вексельдері, міндеттемелері).Ақшаның экономикадағы ролі ... ... ғана ... қоймайды, ақша массасының өзгерісі ұлттық өндіріс көлеміне, ресурстардың жұмысбастылығына, баға деңгейіне әсер етеді.2 Ақша ұсынысының үрдісі2.1 ... ... ақша ... ... банктер бүкiл елдiң несие жүйесiн  бақылаушы әрi ... бас ... ... ... ... ... ... ие және экономикалық басқарудың мемлекеттiк  органы болып табылады. Олардың басшылық ролi мемлекет ... ... ... ...  тәжiрибе көрсеткенiндей, мемлекеттiң  Орталық банкке кең өкiлеттiк беруi екiншi деңгейлi банк жүйесiнiң тиiмдi жұмыс iстеуiн қамтамасыз етедi. Орталық  банк ... ... ... ... негiзiнде экономиканы жалпы мемлекеттiк тұрақтандыру саясатын, тауар  -  ақша ... ... ...  Республикасының Ұлттық банкi туралы"  Заңы ... ... ...  ... ... Қазақстан Республикасының  Орталық банкi және республикамыздағы  банк ... ... ... ... ...  банк  - ақша резервтерiн, басқа да материалдық құндылықтардан тұратын жекеше ... бар ... ... Мүлiктiң құралу көздерiне  -  банк iсiнен түскен табыстар, бағалы қағаздардан түскен табыстар және бюджеттерден түскен дотациялар ... ... ... ... мақсаты мен  мiндеттерi Қазақстан Ұлттық Банкiнiң  негiзгi мақсаты Қазақстан Республикасында  баға тұрақтылығын қамтамасыз ету болып  ... ... iске ... үшiн ... ... ... ... мiндеттер жүктеледi:* мемлекеттiң ақша-кредит саясатын әзiрлеу және жүргiзу;* төлем жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету;* валюталық реттеу мен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге жәрдемдесу.Ұлттық  банктiң негiзгi мiдеттерi  -  ұлттық валютаның iшкi және ... ... ... ету. ... Ақша ... ... банктiк есеп айырысу мен валюталық қатынастарды ұйымдастырады;* Ақша, несие және банк жүйелерiнiң ... ... ... ... ... ... мен салымшылардың , сондай-ақ шетел валютасын сатып алу  -  сату және ... ... ... ... және ... ... мүддесiн қорғау және олардың жұмысын бақылау сияқты мемлекеттiң экономикалық ... ... ... ...  -  бұл ... ақша жиынын, несие көлемiн, сыйақы мөлшерлемесiн өзгертуге, жалпы банк жүйесiнiң қызметiн ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегi субъектiсi  -  Ұлттық банк ... ... Ал ... саясатының  Ұлттық банк тарапынан реттеу объектiлерiне экономикадағы қолма-қол және ... ... ... ... ...  ... ... ақша-несие саясатының екi түрi бар:* рекстрикциялық  ақша-несие саясаты;* экспанциялық ақша-несие ... ...  ... ... -  ... ... ... несиелiк операциялар көлемiн шектеуге және қатаң шарт белгiлеуге, ... ... ... ... ... ... шаралар жиынтығы.Экспанциялық  ақша-несие саясаты  -  несие беру ... ... ... ақша ... ... бақылаудың әлсiздiгiмен және сыйақы мөлшерлемесiнiң төмендеуiне байланысты сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының басты көздеген ... ... ... және теңгенiң тұрақтылығын қамтамасыз ету.   /1, 79-80 б./Ақша  саясатының ... ... ... ...  ... экономиканың өсуi;ә) толық жұмысбастылық;б) бағаны тұрақтандыру;в) төлем балансын тұрақтандыру.Аралық  мақсат:а) ақша жиыны;ә) пайыз ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесiн тiкелей реттеу;ә) мiндеттi резервтер нормасының өзгеруi;б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;в) ашық нарықтағы операциялар.Тiкелей (а) және жанама (ә,б,в) құралдарының ... ... бар. ... ... ... ... ақша ... дамуымен тығыз байланысты. Нарықтық экономикада әсiресе алғашқы өзгерiстер кезеңiнде, тiкелей және жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын ... ... ... ... саясаттың, сонымен қатар қазыналық, валюталық, сыртқы сауда, құрылымдық және ... да ... ... ... ... саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бiр бағыты ретiнде қарастырылады.Аралық  мақсаттар ... ... ...  ... банктiң жанама құралдары  арқылы жүзеге асырылады.Бұл мақсаттарға жетуге Ұлттық банк ақша-несие  саясатын жүргiзуде. Нысанаға алатын ақша базасы келесiдей ... ... ... ... ... реттеледi:  /4, 144 б./* қайта қаржыландыру мөлшерлемесi: ресми мүдделендiру мөлшерлемесi деңгейiн белгiлеу;* Қазақстан Ұлттық банкi жинақталатын ең төменгi ... ... ... белгiлеу, оның iшiнде сырттан тартылған қаражаттарды мерзiмiне, көлемiне және түрлерiне байланысты жiктеу;* мемлекеттiң бағалы қағаздарын  ... алу және сату ... ақша ... ... ... ... және ... несие беру;* валюталық нарықтағы басқыншылық;* кейбiр жағдайларды несиелiк операциялардың жекелеген түрлерiнiң деңгейi мен көлемiне тiкелей ... ... ... ... ... алу (дисконттық) мөлшерлемесi. Қазақстан Ұлттық банкi операциялар бойынша  ресми қайта қаржыландыру ... , сол ... ... да мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. Ресми қайта  қаржыландыру мөлшерлемесiн ақша ...  ... ... несие бойынша  сұраныс пен ұсынысқа, инфляция ... ... ... ... ... ... мүдделендiру мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ақша-несие саясаты жүзеге ... ... ... ... ... әрекет ету үшiн пайдаланады.Қазақстан Ұлттық банкi пайыз саясатының басты мақсаты  -  ... ... ... көтере отырып, несиеге деген сұранысты азайту, соның нәтижесiнде ақша жиыны және ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесi, шын мәнiсiнде пайыз үшiн төлемдер өз ... ... ... ... Демек,  жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгiлi бiр ... ... ... ... қол жеткiзуi тиiс.Қазақстандағы инфляциямен күресуiң тағы да маңызды  факторы  -  шетел валютасына деген  ... ... ... ... табылады.Ұлттық  банктiң мүдделендiру мөлшерлемесi ақша нарығындағы қаржылық операциялардың барлық түрлерiне пайыз мөлшерлемесiнiң  белгiлеу базасы ретiнде ... ... 2.2 ... банк және ақша базасыАқша  айналымының екі жағының  (қолма   - қол ақша мен ... ...  ... бірлігі, олардың бір формасының екіншісіне алмасуы жалпы ақша массасының құрамын анықтауды қажет етеді. ... ақша ... - ақша ... ... ... ... бір мерзім аралығында және белгілі бір күнге ақша айналымындағы сандық өзгерістерді талдау үшін, сол сияқты ақша ... ... және оның өсу ... реттейтін іс - шаралар  жүргізу үшін әр түрлі көрсеткіштер қолданылады. Ондай көрсеткіштер ақша агрегаттары деп ...  ... ... тұрақты, қалыпты  болмайды. Ол ақша нарығы құралдарының дамуына байланысты өзгереді.Ақша  агрегаттары бір  -  ... ... ... ... Ең ... ... агрегат болып  М0 ( қолма  -  қол ақша ) саналады. М1  -  дің ... М0  -  ге ... ... ... М2  -  ден ... ақша ... қолма қол ақша  және қолма  -  қол емес құралдар арқылы ... өз ... олар ... ... ... және ... тұлғалардың шоттарындағы қалдықтармен тікелей байланысты. Яғни, бұдан мынадай ойға келуге болады: халықтың жинақ ... ... ... ... ... ... банктерге сенеді және өз ақшаларын солардың шоттарында ұстаса, онда Орталық банк ақша массасын көбейте алады.  ... ... ... ... жаңа ... пайда болуын қамтамасыз ету функциясын атқарады деп айтуға болады.Әр  елдегі ақша агрегаттарының ... ... ... ... АҚШ- та ақша ... ... үшін төрт ақша агрегаты қолданылады, сондай  -  ақ М2  - нің ...  бір ... ... ... ... ... ақша нарығының депозиттік шоттары, Ал М3  - ке М2  - ге ... ... ... ... ... вексельдері, коммерциялық банктермен жасалатын сатып алу туралы жедел келісімшарттар кіреді. Ал Жапония мен Германияда үш ақша ... ... ... айтатын болсақ, онда бес ақша агрегаты қызмет ...  осы ақша ... әр ...  бөлек  -  бөлек тоқталып өтейік.М1 ақша агрегатына қатысты бірегей  көзқарас бар, оған айналыстағы нақты  ақшалар мен ... ... ...  ... ... ... ағымдағы салымдарды, мысалы, Ұлыбританияда тек олар бойынша  пайызбен есептелмейтін депозиттерді ғана ... АҚШ  -  та ...  -  ақ М1 ... ... емес мекемелермен шығарылғанаккредитивті, Жапонияда - 7 күн бұрын алдын ала хабарлауға жататын депозиттерді де ... М1 ... ... ақша ...  ... болып табылады. Бірақ, соған қарамастан, ол өте маңызды, себебі ол ақшаның төлем құралы функциясымен ... ... Ол жеке ... ... ... ... ... Осы уақытқы дейін М1 агрегаты пайыз ставкасының және халықтың өтімділікті таңдауының ... деп ... ... М1 ... ... ... ... пайыздық табыс әкелмейтін. Өкінішке орай қазіргі кезде бұл заңдылық ... ... бар ... ... пайда болуына байланысты бұзылған.М2 және М3 агрегаттарын анықтау барысында  елдер арасында мәнді айырмашылықтар бар.Францияда М2 агрегатына М1 агрегатымен ... төрт ... ... ... депозиттер;  АҚШ - та жинақ шоттарындағы ... ақша ... ... ... АҚШ   -  ғы ... және шетелдегі  банктердегі АҚШ резиденттерінің еуродолларларын; Ұлыбританияда  -  чек ... ... ... бір ай ... ... депозиттерді жатқызады.М3 агрегаты М2 агрегатынан басқа: Францияда  резидент еместердің ақшалай активтерін: мерзімді депозиттерді, кассалық бондар және қаржы мекемелерінің ... ... ... ... ... ... мерзімді депозиттік сертификаттарды, валютадағы депозиттер мен сертификаттарды жатқызады. Яғни М3 агрегаты ақша массасының > көрсеткіші болып табылады.М3 агрегаты мемлекеттегі халықтың ...  алу ... ... ...  ... деп ... ... Сондықтан  мемлекет көп жағдайда осы агрегатты  пайдаланады және айналыстағы ақша массасын реттеу мақсатында қолданады.Сонымен, барлық ақша ...  ... ... ... ... ... ... өзінің алдындағы агрегатты қосып алады.Ал  енді Қазақстан Республикасындағы  ақша агрегаттарын көрсетейік:М0  -  ... ...  -  қол  ақша ... банк ... тыс ...  -  М0 + ... емес ... тұлғалар мен халықтың теңгедегі аудармалы депозиттері;М2  -  М1 + теңгедегі басқа да депозиттер және банктік емес ... ... мен ... ... ...  ... депозиттері;М3  -  М2 + банктік емес заңды тұлғалар мен ... ... ...  ... да ...  ... ... тұрақты қалыпта  бола бермейді. Оларға бірден  -  бір  әсер етуші ... - ақша ... ...  ... ...  ... ... компоненті  -   ол ақша базасы. Ақша ... ...  ... ... және ... ... білдіреді. Ол келесі формуламен анықталады:МВ = СІС + RR + DCBМұндағы:CIC  -  айналыстағы нақты ...  -  ... ...  -  ... ... банктердің ұлттық банкідегі корреспонденттік        шоттарындағы қаражаттары;Ақша  базасының ақша массасына ...  етуі ақша ... ...  ... ... арқылы есептеледі:А = М3/МВ 2.3 Ақша ұсынысының үлгісі. Ақша мультипликаторы Ақша мультипликаторы  --  ақша-несие жүйесіндегі салымдарды ... ... ... ... ... ... ақша ... көбеюін немесе азаюын көрсететін сандық коэффициент, мультипликатордың шамасы ақша-несие жүйесінде пайдалынатын резервтеу нормасына кері пропорционал болып келеді. Ақша мультипликаторын ... ... деп ... банк акша базасының шамасын Ұлттық банктің корреспонденттік шотындагы екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... яғни ... ... реттеу арқылы реттеп отырады.Бұл ақша-несие саясатының аспаптары арқылы жүзеге асырылады. Бұл аспаптар ақша базасының ұлғайған шегін көрсететін әрі ақша массасының ақша ... ... ... ... акша мультипликаторының шамасына өз әсерін тигізеді.Мультипликатор  --  (латын тілінде multіplіkator  -  көбейтуші)  -  табыстың ... ... ... ... ... ... коэффициент. Мультипликатор идеясын экономика ғылымына алғаш рет 1931 ж. ағылшын экономисі Р.Кан енгізді. Ол инвестицияның халықтың сатып алу ... мен ... ... ... еселейтінін (мультификациялайтынын) көрсетіп берді. Дж. М. Кейнс "Жұмыспен қамтылудың, пайыздың, ақшаның жалпы теориясы" (1936) деген еңбегінде мультипликатордың жалпылама түсініктемесін берді.Мультипликатор ... ... ... бір ... ... ... шығын басқа өндіріске және жұмыспен қамтылуға ынталандырушылық ықпал етеді.Жалпы ұлттық өнім көлеміндегі бұл оң, өскелең нәтиже мультификациялық нәтиже деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... өсу көлемін көрсететін сандық коэффициент болып табылады. ... ... 100 ... ... ... мұның өзі жалпы ұлттық өнімді 300 млрд. теңгеге ... ... ... егер ... ұлттық өнім 200 млрд. теңгеге артса, онда ... 2-ге тең ... ... мультипликатор теориясы шеңберінде үкімет (мемлекеттік тапсырыс), фирмалар, ... ... ірі ... ... ... оң ... ұлттық өндірістің тиімділігіне және өсуіне игі әсерін тигізетіні негізделді. Кейіннен мультипликациялану (көбею) құбылысы уақыт факторын ... ... ... ... және ... ... серпінді үлгісі пайда болды. Ол бастапқы инвестиция нәтижесінің қайталанып отыратындығын басшылыққа алып жасалды. Жинақ ақша мен ... ... ... ... ... теориясын пайдалану жиынтық сұранымның, жалпы ұлттық өнім көлемінің және халықтың жұмыспен қамтылуының өзгеруіне ықпал етудің нақты ... ... Бұл ... ... ... тарапынан сынға ұшырағанымен, тиімді сұраным тұжырымдамасын, нарықтық экономиканы реттеу қажеттігі мен мүмкіндігін негіздеуде ... рөл ... ... ... ...  -  ... ... жиынтық табысқа ықпалы; ақша мультипликаторы  -  ақша-несие жүйесіне салымның көбеюі не азаюы ... ақша ... бір ... шаққанда қанша артатынын не қысқаратынын көрсететін сандық коэффициент; депозиттік (несиелік) ...  -  банк ... ... ... ақша ... және банк жүйесі мен несие рыноктарында бір мөлшердегі ақшаның сан рет пайдаланылуы арқылы несие көлеміне жасайтын ықпалы.Ақша ...  ... ақша ... ... ... ... немесе қысқарту нәтижесінде қанша мөлшерде ақша ұсынысының ... ... ... ... ... ... және оның ... ақша несие жүйесінде пайдаланатын резервтін нормасына кері пропорционал болады.Ақша мультипликаторының қарқыны  ... ... ... әсер ... Мультипликация коэффиценті неғұрлым жоғары болса, ақша массасы соғұрлым көп, ақша ... аз ... ... ... ақша ... ... экономикасының нарықтық принциптерге өтуінен бастап ақша саясатының мақсаты  инфляциялық процестерге және осы негізге сүйенетін сұранысты реттеу үшін ақша ... ... ... табылады. Бұл ақша айналымының реттеуші құралдарын қолдану арқылы жүзеге асады: ... ақша ... ... ... реттеу.Екі деңгейлі банк жүйесін қалыптастырғаннан  кейін,ақша ретеушілері жиынтық  сұранысты  реттеуге  және ақша ... әр ... ... формаларын  бір уақытта  қолдану  мүмкіндігін қамтамассыз  ету үшін  бағытталған болатын.Ақша  массасының  ...  мен  ...  ...  ақша ...  реттеу  механизімін  жасауда  маңызы  зор. ... ақша ...  ...  Республикасы Ұлттық Банкінің несие  эмиссиясының  ...  ...  ... ... ...  ...  қорлардың өсуі  және  шетел волютасын сатып алу нәтижесінде оның  ... ...  Бұл,  ... ...  пассивтердің  өсуіне,  яғни  ақша  агрегаттарының ( қолма  -  қол ақша,  міндетті  ...  ... ...  әкеледі.    Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасының  Ұлттық Банкінің қолма  -  қол ақша ... ... ... ...  бірі - ... субъектілерінің  қажеттілігін ұлттық валюта ақша белгілерімен дер ... және ... ... ... ... Ұлттық Банкінің филиалдарының эмиссия  -  кассалық реттеуімен екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ұлттық валютаның ақшалай белгілерінің саудасын қолдау, айналымнан ескі үлгілерді алып тастау жүргізіледі.Ұлттық  Банкінің ақша  -  ... ... ... ... ... ... ... жағымды қалыптасуда, өнеркәсіптер мен халықтың мемлекет саясатына  сенімнің артуы мемлекеттегі ақша ...  оң әсер ... ... ... пен ақша массасы көрсеткіштерінің өсуі, ақша массасының өсуі қолма  -  қол ақшамен емес, банк депозиттерінің өзімен ... Ол ... ... ... 2004 жылы оның 19,8 % ... ... ( 2003 жылдың соңында 18,6 % ) халық пен шаруашылық субъектілерінің ұлттық валютаға сенімін көрсетеді.Қазіргі кезде қолма  -  қол  ақша ... ... және  ... валюта белгілерінің көлемі  тек шаруашылық субъектілердің  сұранысына байланысты. 2014 жылы Қазақстан экономикасының дамуы үшін ... ... ... ... ... ... байланысты әлемде экономикалық өсу жалпы баяулады және геосаяси тұрақсыздық ұлғайды. Ресей және Еуропалық одақ (бұдан әрі  -  ЕО) ... мен АҚШ ... ... санкциялардың енгізілуі Ресейдегі өсу қарқынының құлдырауына және макроэкономикалық жағдайдың тұрақсыздануына әкеп соқтырды.АҚШ жалпы ішкі өнімінің (бұдан әрі  -  ЖІӨ) өсу ... ... сан ... жеңілдету бойынша федералдық резервтік жүйенің үшінші бағдарламасының ... ... АҚШ ... ... ... мөлшерлемелер жоғарылауда.Көрсетілген факторлардың нәтижесінде, сондай-ақ АҚШ-та тақтатас мұнайын өндірудің ұлғаюы аясында Brent маркалы мұнайдың әлемдік ... 2014 ... ... ... бір баррель үшін 155 доллардан 2014 жылғы 22 желтоқсанда бір баррель үшін 63 долларға дейін (45,2 %-ға) төмендеді.Осының ... ... ... 2014 ... 11 ай ішінде 4,2%-ға өсті.2014 жылғы қаңтар-қазанда Қазақстан Республикасының сыртқы ... ... 2013 ... ... ... ... 8,3 %-ға ... Мұнай мен негізгі металдардың әлемдік бағаларының төмендеуіне, мұнай, көмір, ферроқорытпалар, мыс және алюминий экспортының ... ... ... байланысты тауарлар экспорты 4,9 %-ға төмендеді. Машина мен жабдықтар, ... ... және ... ... ... ... есебінен тауарлар импорты 14,5 %-ға азайды.Осы сыртқы экономикалық үрдістердің 2015 жылы Қазақстан экономикасы үшін тәуекелдері бар.Осындай ... 2015 жылы ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін сыртқы факторлардың салдарын нивелирлеуге бағытталатын болады.Қазақстан Республикасының Үкіметі (бұдан әрі  -  ... мен ... ... ... ... ... әрі  -  Ұлттық Банк) саясатының негізгі мақсаттары макроэкономикалық және қаржылық тұрақтылықты ... ... ... өсуді қамтамасыз ету және қазақстандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру болады.2015 жылы ... ... ... ...  ... дамытудың 2015  -  2019 жылдарға арналған ... ... іске ... ... ... ... ... жүргізу, қазақстандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату әрі шағын және орта бизнесті ... ... ... ... ... ... ... және банк секторын сауықтыру арқылы қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету.1. Контрциклдік экономикалық саясатҮкімет пен Ұлттық Банктің саясаты нақты экономикалық ... 2015 ... ... нысаналы 4-5 % деңгейіндегі нысаналы параметрлеріне қол жеткізуге бағытталады.2014  -  2015 ... ... ... және ... ... ... үшін 2014 ... ақпанында Мемлекет басшысының бастамасы бойынша Ұлттық қордан 1 трлн. ... ... ... ... 2015 жылы 500 ... ... ... екінші транш шағын, орта және ірі кәсіпкерлік субъектілеріне қосымша ... ... ... және банк ... ... ... ... басқа, арнайы экономикалық аймақтардың және  инфрақұрылымы объектілерінің құрылысы ... ... ... ... ... ету және ... ... қолдау үшін  жаңа экономикалық саясаты іске асырылады, оны іске асыру үшін 2015  -  2017 ... ... ... жыл ... Ұлттық қордан 3 миллиард теңге бөлінеді. инфрақұрылымды дамытудың 2015  -  2019 ... ... ... бағдарламасында инфрақұрылымды 7 негізгі бағыт бойынша дамыту көзделген. Бұл көліктік-логистикалық, энергетикалық және ... ... ... Сонымен қатар, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты, сумен және жылумен жабдықтау желілерін жаңарту, ... мен ... ... салу ... ... ... және орта ... қолдау жүзеге асырылады.Халықаралық қаржы ұйымдарымен бірге 13,5 млрд. АҚШ доллары сомасына ... және орта ... ... әрі  -  ШОБ), ... үй-коммуналдық шаруашылықты жаңғырту, жол салу, электр энергетикасын дамыту, жаңартылатын энергия көздерін дамыту ... ... іске ... ... оның ... 9 ... АҚШ ... халықаралық қаржы ұйымдары есебінен қаржыландырылады.Жаңа экономикалық саясат біздің экономикамызда құрылымдық реформаларды жалғастыруға бағытталады. Бұл көліктік, ... ... және ... ... шағын және орта бизнесті дамыту арқылы бәсекеге қабілеттілікті, өнімділікті жоғарлату және экономиканың құрылымын жақсарту болып табылады.Осы салаларға инвестициялар ... өсуі мен ... ... ең көп ... әсер ... және ... орнықты дамудың негізін қалыптастырады.Оң сыртқы сауда сальдосын қолдау мақсатында қазақстандық экспортты қолдау қамтамасыз етілетін болады. ЕО-ға экспорттаушылар үшін қолданылатын мөлшерлемелерден ... ... 2-3%) ... ... ... ... және ... қаржыландыру тетіктері әзірленеді.Ел экономикасын одан әрі индустрияландыру саясаты өңірлік ерекшелікті ескере отырып, белгілі бір басым секторлардағы өңдеуші өнеркәсіпті дамытуға бағытталған ... ... ... ... ... жүргізіледі.Елде іскерлік белсенділікті одан әрі қолдау үшін Ұлттық қордан 2015 және 2016 ... жыл ... 100 ... ... бөлінетін болады. Бұл қаражат  кәсіпкерлікті дамыту қоры>> АҚ мен  АҚ-ның ... ... ... ... пайдалана отырып, шағын, орта және ірі кәсіпкерлік субъектілерін кредиттеуге, оның ішінде ШОБ-ты қаржыландыруға  -  100 млрд. теңге және ірі ... ...  -  100 ... ... ... алынған қарыздар бойынша борыштық жүктемені төмендету және ШОБ-тың іскерлік белсенділігінің тоқтатылуына жол бермеу мақсатында халықаралық қаржы институттарынан ... ... ... арқылы ШОБ-ты ұлттық валютада кредиттеуді жүзеге асыру жалғастырылатын болады.Бизнес секторының инвестициялық шығыстарының өсуін ынталандыру мақсатында ... жол ... ... ... және орта ... кредиттеудің өсімін, лизингтік операцияларды кеңейтуді, ИИДМБ-2 жобаларын қаржыландыруды қолдау,  ... ... ... ... ... ... жалғастырылады.Жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету үшін Жұмыспен қамтудың жол картасы 2020 шеңберінде шаралар ... ... ... тұрақтылық үйлестірілген ақша-несие және салық-бюджет саясаты мен инфляция деңгейін ... 6-8 % ... ... тұру ... ... етіледі.Ақша-несие саясатында орта мерзімді кезеңде инфляциялық таргеттеуге көшу үшін негіз қалыптастырылатын болады.Инфляциялық таргеттеу теңгедегі жинақтардың нақты кірістілігін арттыруға және күтілетін ... ... ... ... ... ... инфляциямен арақатынастылықта жүзеге асырылады.Валюталық саясат казақстандық экономиканың ішкі және сыртқы бәсекеге қабілеттілігі арасындағы тепе-теңдікті қамтамасыз етуге бағытталады.Сонымен бірге, теңгенің ... ... ... ... жол ... ... ... алыпсатарлықты шектеу бойынша шаралар қабылданады. 2015 жылы Ұлттық Банк Үкіметпен бірлесіп, қолма-қол ... ... ... ... ... қызметіне қойылатын талаптарды арттыру бөлігінде заңнамаға өзгерістер енгізеді.Ұлттық Банктің халықаралық резервтерін барабар деңгейде ұстап тұру ... ... ... ... алтын-валюта қорлары көлемінің тауарлар мен көрсетілетін қызметтер импортының 3 айлық көлемінен төмен азаюын болдырмау арқылы да жалғастырылатын болады.Салық-бюджет саясаты Жаңа ... ... ... ... ... тепе-теңділігін қамтамасыз етуге бағытталады. Салық саясаты экономиканың инвестициялық ... ... және ... ... ... ... бағытталатын болады. Бұл ретте кәсіпорындарға салықтық жүктеменің өсімі көзделмейді.Тапшылық жөніндегі фискалдық шектеулер бойынша бюджет шығыстарын айқындау, ... ... ... ... ... сектордың инвестицияларын бюджеттік инвестициялармен ауыстыруды болдырмау бюджет саясатын қалыптастырудың негізгі тәсілдері болып табылады.Республикалық бюджетке жүктемені азайту мақсатында қоса ... ... ... ... ... үшін ... ... ұйымдарының сыртқы қарыздары тартылады және мемлекеттік-жекешелік әріптестік тетіктері пайдаланылады.3. Қаржылық тұрақтылыққа әлемдік экономикадағы ықтимал ... ... ... кері ... ... ... сондай-ақ қаржы жүйесінің тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге бағытталған ... ... ... көрсетіледі. Қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету жөніндегі шаралар ... іске ... ... ... ... ... ... 2030 жылға дейінгі тұжырымдамасына сәйкес жүргізілетін болады.2015 жылы қаржы жүйесін реттеу саясатының негізгі басым бағыттары:1) экономикада ұлттық ... ... ... ... ... одан әрі ... үшін ... теңгелік өтемділігінің өсуін ынталандыру;3) банк секторын сауықтыру болып ... ... ... ... ... ... мақсатында мынадай шаралар қабылданатын болады:1) теңгедегі жинақтарды ынталандыру мақсатында салымшыларға кепілдік ...  АҚ ... ... ... ... ... ... ұлғайта отырып, 5 млн. теңгеден 10 млн. теңгеге дейін ұлғайтылады;2) халықтың доллардағы кепілдік берілетін депозиттері ... ... ... ... мөлшерлемесінің ең жоғары мөлшері жылдық 4 %-дан 3%-ға дейін төмендетіледі;3) тауарлар мен көрсетілетін қызметтердің бағаларын шартты ... ... ... ... ... одан әрі ұлғайту үшін банктердің теңгедегі өтімділігін өсіруді ынталандыру мақсатында мынадай шаралар қабылданатын болады:1) қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі қарастырылады;2) коммерциялық банктердегі өтімділіктің тапшылығына жол бермеу үшін оларға теңгедегі ... ... Банк ... ... ... ... ... қабылданатын болады:1) банктердің проблемалық активтерінің деңгейін азайту жөніндегі жұмыс жалғастырылады.  АҚ жарғылық капиталы 250 млрд. теңгеге қосымша ұлғайтылады, оның ... ... ... арттыру бойынша жұмыс жалғастырылады.Проблемалық активтермен жұмыстың басқа тетіктерін жетілдіру, оның ішінде ... ... ... ... ... ... қызметін, салық салу мәселелерін (салықтық әкімшілендіру) жетілдіру де басым бағыттар ... ... ... ...  ... капиталының жеткілікті болуының жаңа стандарттары кезең-кезеңмен енгізіледі. Бұл ретте жаңа стандарттарға біртіндеп және ... көшу ... ... ... ... ... капитал құрамдауыштарының жеткілікті болуы бөлігінде неғұрлым жұмсақ талаптар белгіленеді. Ұлттық Банк қалыптасып отырған экономикалық жағдайды ескере отырып, ... ... ... ... жаңа ... ... мониторингтеуді жүзеге асырады.Тұтастай алғанда, 2015 жылы экономикалық саясат сыртқы теріс факторлардың салдарын жұмсартуға, елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайдың тұрақтылығын нығайтуға бағытталады.Қаржы ... ... ... ... сақтау және экономиканы әртараптандыру арқылы қазақстандық экономиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру жөніндегі міндеттер шешіледі.Аталған шаралар елдің макроэкономикалық дамуының қол жеткізілген оң ... ... және ... одан әрі ... ... ... ету үшін ... сипатта болады.Сыртқы нарықтардағы ахуал нашарлаған жағдайда Үкімет пен Ұлттық банк елдегі әлеуметтік-экономикалық тұрақтылықты сақтау жөнінде қосымша ... ... оң ... елдегі әлеуметтік тұрақтылықты сақтауға және азаматтардың әл-ауқатын қаматасыз етуге ... ... жылы ... ... ... ... ... 10,7%-ға өсіп, 117,5 мың теңгені құрады. Халықтың нақты кірістері 3,0%-ға, нақты жалақы ... ... ... деңгейі 2014 жылы 5,0%-ды құрады.Халықтың кірістері мен жалақысының үдемелі өсуі, сондай-ақ жұмыссыздықтың қолайлы ... ... ... ... себепші болды. Ішкі тұтынудың өсуі 2014 жылы экономика өсуінің негізгі факторларының бірі ... ... ... айналымы 2014 жылы теңгенің бағамын түзету нәтижесінде импорттың ... ... және ... ... ... есебінен 10,5%-ға қысқарып, 119,4 млрд. АҚШ долларын құрады.2014 жылғы 9 айдың нәтижелері бойынша ағымдағы операциялардың оң ... 5,2 ... АҚШ ... жуық ... 2013 жылғы 9 айдағы 1,0 млрд. АҚШ долларымен ... ... 3,6% ... ... 2014 ... үш ... 2013 жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда біршама жақсаруы сауда балансы профицитінің 30,0 млрд. АҚШ долларына дейін 3,7 млрд. АҚШ долларына ұлғаюы ... ... ... ... 2014 ... үш тоқсанда 61,8 млрд. АҚШ долларын (2013 жылдың осындай ... ... ... ... ал ... импорты 31,8 млрд. АҚШ долларын (14,4%-ға қысқарды) құрады.Қаржы шоты (Ұлттық Банктің резервтік активтерімен операцияларды ... 2014 ... 9 айда 6,4 ... АҚШ ... ... ... ... Капиталдың таза ағынының немесе  2013 жылдың осындай кезеңімен салыстырғанда 4 ... АҚШ ... ... ... ... ... қамтамасыз етілді, ол кезде тікелей инвестициялар бойынша міндеттемелер өсуінің жалғасуы аясында қысқа мерзімді сыртқы ... ... ... ... қаржы шотының теріс сальдосы 5,2 млрд. АҚШ долларына жетті.Халықаралық резервтер 7,3% ұлғайып, 102,4 млрд. АҚШ ... оның ... ... ... ... қорының активтері 73,5 млрд. АҚШ долларын, Ұлттық Банктің алтынвалюта резервтері 28,9 млрд. АҚШ ... ... ... ... әлемдік бағасының бір баррель үшін 112 АҚШ долларынан (2014 жылғы маусым) бір ... үшін 56 АҚШ ... ... (2014 ... ... 50%-ға, сондай-ақ Қазақстан экспортының негізгі тауарлары болып табылатын металдар бағасының төмендеуі жақын перспективада елдің төлем балансының жай-күйіне ... әсер ... ... ... конъюнктураның өзгеруі де кредиттеуге және экономикадағы жинақ ақшаға әсер етті. Бұл ретте, іскерлік белсенділіктің ... ішкі және сол ... ... себептерге байланысты болды. АҚШ-тағы сандық жұмсарту бағдарламасының аяқталуы, капиталдың дамушы елдердің ... ... ... ең ... ... әкетілуі аймақтық және отандық экономикаға ықпал етеді. Осы ... ... ... Қазақстанда девальвациялық күтулердің көтерілуі сақталады, бұл іскерлік белсенділікке әсер етеді.Осы жағдайларда, банктердің экономиканы кредиттеуінің жалпы көлемі 2014 ... ... бері ... ұлғая отырып, 2014 жылы 12,1 трлн. теңгеге ... Бұл ... ... ... кредиттеу 8,6 трлн. теңгеге дейін 7,9%-ға, шетел валютасымен кредиттеу 3,5 трлн. теңгеге дейін 5,5%-ға ұлғайды.2014 ... ... ... ... ... 2014 ... ... ұлттық валютаның айырбастау бағамын түзетуге және импортталатын тауарлардың қымбаттауына, сондай-ақ ... ... ... болды. Алайда, теңгені түзетудің баға белгілеуге әсері ұзаққа ... және ... ... 2014 ... ... ... ... 1,7%, 2014 жылғы наурызда  -  1,0% ... 2014 ... ... бастап, айлық инфляция деңгейі төмендеді және өткен жылдардың үрдістеріне сәйкес келді. Инфляция деңгейінің төмендеуіне Қазақстан Республикасы ... баға мен ... ... ... ұстап тұру жөніндегі шаралары ықпал етті.2014 жылғы тамызда ішкі нарықта бензин және ... ... ... өсуі 2014 жылғы екінші жартыжылдықтағы инфляция деңгейінің аздап ... ... ... ... мұнайдың әлемдік бағасының құлдырауынан 2014 жылғы желтоқсанда бензиннің және ... ... ... ... ... ... байланысты инфляция деңгейінің төмендеуі байқалды. Сонымен қатар инфляция қарқынының баяулауына қазақстандық өнім берушілердің өнеркәсіптік ... ... өсу ... ... ... ... Федерациясынан импортталатын тауарлардың Ресей рублінің айырбастау бағамының әлсіреуіне байланысты арзандауы әсер етті.2014 жылы Ұлттық Банк теңгемен өтімділікті беру ... ... 2014 ... ақпанда Ұлттық Банк теңгенің айырбастау бағамына бір АҚШ доллары үшін 185 теңге деңгейінде ауытқуы +-3 ... ... ... ... ... түзету жүргізді. Теңгелік құралдардың тартымдылығын арттыру мақсатында 2014 жылғы ақпанда мерзімі 7 күндік тартылатын депозиттер бойынша ... ... ... 2014 ... 15 желтоқсаннан бастап  -  3,05%-ға дейін көтерілді, 1 айлық мерзімді депозиттерді ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің деңгейі 2014 жылы өзгеріссіз қалды және жылдық ... ... ... ... ... ... 2014 ... жекелеген кезеңдерінде айтарлықтай ерекшеленді. Қаңтар-ақпанда Ұлттық Банк банктерге кері РЕПО операциялары арқылы ... ... ... ... 2014 ... ... ақша ... мөлшерлемелері жоғары құбылмалығымен сипатталды, бұл девальвациялық күтулерге және теңге бағамына жүргізілген түзетулерге байланысты болды. 2014 жылғы ... ... ақша ... ... ... және салық төлемдерінің жекелеген кезеңдерін қоспағанда, нарықтық мөлшерлемелер төменгі деңгейде болды.2014 жылғы шілдеде Ұлттық Банк банктерге ... ... своп ... арқылы теңгемен өтімділік бере бастады, бұл ақша нарығындағы ахуалға әсерін тигізді және нарықтық мөлшерлемелер құбылмалылығының төмендеуіне себепші болды. Ақша ... ... ... ... ... ... нарығындағы ахуал тұрақты болды және теңгенің АҚШ долларына қатысты айырбастау бағамының нығаю үрдісі байқалды. 2014 жылғы қыркүйекте Ұлттық Банк ... АҚШ ... ... айырбастау бағамының ауытқу дәлізін кеңейтті және 185 +3/-15 теңге болатын симметриялық емес дәлізді белгіледі.Нарықтық мөлшерлемелер құбылмалылығының ұлғаюы және олардың банкаралық ... 2014 ... ... күрт өсуі ... ... ... және ... рублінің айырбастау бағамының күрт әлсіреуімен байланысты девальвациялық күтулерден туындады. Осы жағдайларда Ұлттық Банк кері РЕПО және ... своп ... ... ... ... ... берді.2014 жылы жекелеген кезеңдерде артық қысқамерзімді өтімділік байқалды, оны Ұлттық Банк депозиттерді тарту және қысқамерзімді ноттарды ... ... ... арқылы реттеді. Тартылған депозиттердің көлемі 2014 жылы 4608,7 ... ... (2013 жылы  -  2916,6 ... теңгені) құрады. Ұлттық Банктің орналастырылған қысқамерзімді ноттарының көлемі 2014 жылы 81,4 млрд. теңгені ... ... ... ... ... 2014 жылы өзгерген жоқ: ішкі қысқамерзімді міндеттемелер ...  -  2,5%, ішкі ... ... ...  -  0%, ... қысқамерзімді міндеттемелер бойынша  -  6,0%, сыртқы ұзақмерзімді міндеттемелер бойынша  -  2,5%. 2014 жылы ең ... ... ... ... ... ... сыртқы қарыз алуын шектеуге бағытталды.2014 жылы резервтік активтердің құрылымы бірте-бірте өзгерді: банктердің теңгемен ... ... ... (2013 ... 30 ... ... 2014 ... 29 желтоқсанда 44,5%-ға дейін) төмендеді. Резервтік активтер көлемінің төмендеуіне (2014 жылғы 29 ... ... ... жыл ... бастап 2,1%-ға төмендеу) қарамастан, 2014 жылы резервтік активтер қажетті резервтеу көлемінен ... жүйе ... ... ... 2,2 есе ... Банк ... ... ақша-кредит саясатының негізгі бағыттарын әзірлеу шеңберінде төменде келтірілген кестеде ұсынылған 2015 жылы ел ... ... екі ... ... ... ... ... 2015 жылға арналған негізгі көрсеткіштерінің болжамыНегізгі көрсеткіштер2014 жыл2015 жылФактіБолжамбіріншісценарий(мұнайдың бағасы $50)екінші ... ... ... ... ... (ҚР ҰЭМ ... 258*41 30841 ... ІЖӨ өсуі, жылдық көрсеткіш бойынша % -бен4,3*1,52,0Инфляция, жылдық көрсеткіш бойынша % ... ... ... ... ... ... бойынша %-бен5,56-86-8Ақша массасы, млрд. теңге12 81613 15013 337Резиденттердің депозиттері, млрд. теңге11 69412 00312 ... ... ... ... 10612 42312 ... монеталандыру деңгейі, %31,831,831,9* Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің бағалау деректері бойыншаМұнайдың әлемдік бағаларының орташа жылдық деңгейі сценарийлік нұсқаларға ... ... ... деп ... ... ... дамуының екі сценарий қаралды, олар Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрлігінің ІЖӨ болжамдарының негізінде Brent ... ... ... ... бағаларының бір баррель үшін 50 және 60 АҚШ доллары деңгейін көздейді.Төлем балансының сценарийлік болжамдарын әзірлеу үшін ... ... ... экономика министрлігінің халықаралық қаржы ұйымдарының қатысуы бар инвестициялық және инфрақұрылымдық жобалардың іске ... қоса ... ... ... ... ... жөніндегі ақпаратын, сондай-ақ Ұлттық Банкте тіркелген валюталық операциялардың мониторингі нәтижелері ... ... ... 1970 ... ... ... ... Германия, Швейцария, АҚШ сияқты дамыған елдердің орталық банктерінің ... ... ... ие болды.Ақшалай таргеттеу жоғары инфляцияны ауыздықтау үшін өтпелі экономикасы бар елдерде пайдаланылады. Ақшалай таргеттеудің негізгі артықшылығы ... ... ... ол ... ... ... ... сыртқы күйзелістерге қарамастан экономиканың ішкі қажеттіліктеріне сәйкес келтіруге кеңінен мүмкіндіктер беретіндігін білдіреді.Бұдан басқа, осы стратегия ақша-кредит саясатын түзету ... ... ... ... ... ... ... банк қабылдаған шаралардан нәтиже бірден көрінеді. Орталық банк ақша ұсынысына тікелей әсер етеді және тар ақша ... ... ... ... мүмкіндігі бар, бұл нысаналы деңгейді сақтауды айтарлықтай жеңілдетеді.Алайда ақша-кредит саясатының осы режімін орталық банктердің пайдалануын мүмкін емес жасайтын объективтік себептердің ... ... ... ... ... ... артықшылықтар стратегиялық нысаналы өтпелі, мысалы, инфляция деңгейі, және таңдап алынған ақша агрегаты арасында күшті және ... ... бар ... ... ... ... ... банк ақша агрегаты бойынша аралық мақсатқа қол жеткізе отырып, стратегиялық ...  -  баға ... қол ... ... ... ... ... елдерде ақшаға сұраныстың бағасын алу көбіне мүмкін болып табылмайды. Бұл ретте, ұлттық экономиканың сыртқы экономикалық ахуалға тәуелділігі ақшаға сұранысты болжамдау ... ... ... ... ... ... ақша ... және ақша мультипликаторының құрылымын, ақша айналысы жылдамдығының құбылмалылығын және қысқамерзімді жоспарда ақшаға сұранысты айқындаудың күрделі болуы, әсіресе олардың циклдық ... ... ... ... ақшалай таргеттеуді пайдалануды тиімсіз етеді.Ақшалай таргеттеу режімін қолдаған орталық банктер баға тұрақтылығын қамтамасыз етуде түрлі табыстарға қол ... ... ... ... ... таргеттеу бойынша ең жақсы табыстарды Германия көрсетті.Қазақстан Ұлттық ... ақша ... ... 2000 ... ... жүргізуде тәжірибесі бар. Осы режімнен бас тартудың негізгі себебі оныңИнфляцияның және ақша ... өсу ... ... ... (оң ... базасының жылдық өсу қарқыны, %605790-2595245Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі қорландыру базасын  қалыптастыру кезінде  ...  ішкі ... ... әрі қайта бағыттауға ықпал етеді. Осы мақсатта Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2010 жылы   АҚ-ын 11 ... ... ...  ... ... ресурстық базасын тұрақтандыру үшін Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінде орналастырылған  банктік емес қаржы ұйымдарының уақытша бос ақша ... ... ...  депозиттеріне аудару туралы  мәселе  ... ... осы ... іске ... ... ... ... Банкіне инфляция бойынша белгіленген  бағдарларға жетуге мүмкіндік ... Бұл ...  ...  және ... өсу  ... ...  ықпал етеді.ҚорытындыАталған жұмыста алғашқы мәліметтерге сүйене отырып, ақша категориясына анықтама беріліп, оның атқаратын қызметтері мен негізгі ақша ... ...  ... Атап ... ақша ... өндірісінің  дамуындағы бірден бір шарт және өнім болып табылады. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы ... ... ... ... ... ... тарауында  ақшаның тауардан дами отырып тауар  болып қалыптасқандығы мәлім  болды. Бірақ тауар ерекше жалпылама ... Ақша  -  ... ... ... ... ... онда ... басқа тауарлардың құны бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуы мен ... ... ... ... ... ... ... жасала береді. Жалпыға бірдей эквивалент рөлі тарихи ... ... ... қазіргі кезде қағаз және несие ақшаларында көрініс табады.Жалпы алғанда ақшаның мәні оның үш қасиетің бірігуі мен көрініс ... ...  ... айырбасталу, айырбас құнының  дербес формасы: еңбектің сыртқы заттық өлшемі болып табылады.Ақшаның атқаратын ... ... ... ... ... кең ауқымда  қарастырылып, онда ақшаның бес түрлі  қызметі: құн өлшемі, айналыс құралы, төлем құралы, қор, ... ... ... және ... ... ...  беріп өттік.Сонымен бірге берілген тараудың бір бөлімі  деп анықталып, онда толық құнды және толық ... ... ... ... Атап ... толық құнды ақшалар деп номиналдық құны оны дайындауға кеткен нақты құны мен сәйкес келетін ақшалар анықталса, толық құнсыз ... құны ... ... яғни олардың өндірісіне кеткен қоғамдық еңбектен жоғары ... ... ... ... жұмыстың екінші тарауы ақша теорияларына сипаттама беруга арналып, онда ақшаның  металдық теориясы, ақшаның ... және ... ... ... кезде ақша теорияларының дамуы  кең ауқымды зерттеуді қажет  ететін экономикалық мәселелердің бірі болып табылады.Өйткені, ақшаның өзі, сондай-ақ оның ... ... бойы ... ... орын алып ... ... әдебиеттер тізімі * Антонов Н.Г., Пессель М.А. Денежное ... ... и ... 2010* ... қаржы және несие. Оқу құралы-Қарағанды, 2012ж.* Бунина М.К. ... ... ... ... ... 2009г.* ... И.Т. под ред. ... и банковское дело, СПб., 2013г.* Банковский портфель т.1.-М., 2004г.* Вусов В. Деньги. Денежное обращение. ... ... ... для ... 2009г.* ... Е.Ф. под ред. Общая теория денег и кредита, М., 2008г.* Жуков Е.Ф. под ред. Деньги, кредит, банки, М., 2011г.* Кошенова Б.А. ... ... ... ... ... 2010ж*  ҚР ... ... Лаврушина О.И. Деньги, кредит, банки, М., 2009г.* Мақыш С.Б. Ақша айналысы және ... А., 2011ж.* ... Ғ.С. ... ... ... А. Экономика, 2011ж.* Уткин Э.А. Словарь банковских терминов., М.,2010г.  
        
      

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша нарығы жайлы22 бет
Ақша ұсынысының үрдісі27 бет
Ақша нарығы6 бет
Ақша нарығындағы тепе-теңдік10 бет
Еңбек рыногынындағы жұмыс күші сұранысы мен ұсынысы4 бет
Еңбек рыногының жалпы сипаттамасы18 бет
Игіліктер мен ақша нарықтарындағы тепе-теңдік4 бет
Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығы22 бет
ҚР-дағы сот билігі9 бет
Ақша массасы мен ақша базасының құрылымын реттеу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь