Тіршілік және тірі материя туралы түсінік

Біз өмір сүріп отырған әлемде, тіпті он сегіз мың ғаламда табиғаттың тірі және өлі түрі, басқаша айтқанда, жаны бар және жансыз заттар кездеседі. Екеуі бір-бірімен үнемі тығыз байланыста болады. Мысалы, өлі табиғатқа жататын су мен топырақ тірі табиғаттың өкілдері үшін тіршілік ортасы бола алады. Тірі табиғатқа кіретін жаратылыстар – тірі организмдер немесе тіршілік иелері. Олар тіршілік ете алады, өседі, өледі, көбееді, дамиды, қоректенеді. Ал өлі табиғатқа кіретін жаратылыстар тірі организмдер сияқты болмайды. Оларды тек материал (жансыз зат) ретінде қарастырамыз. Тірі организмдер жасушадан турады. Алып піл де, кішкентай ғана маса да жасушалардан тұрады. Жасуша (клетка) – тірі табиғат өкілдеріне тән кішкентай ғана бөлшек. Тірі организмдерде зат алмасу процесі жүреді. Айналадағы ортадан енген зат (азық, көректік заттар) түрлі реакциялардың әсерінен организмнің денесін түзуші заттарға айналады, жай заттардан күрделі заттар түзіледі, немесе керсінше жағдайда, күрделі заттар жай заттарға ыдырайды. Тіршілік иелерінің қоректенуі арқылы энергия қоры пайда болады. Зат пен энергияның алмасуы нәтижесінде жасушаның және ұлпалардың саны мен көлемі артады, тіршілігі жалғасады. Тірі организмдерге тән қасиеттердің бірі – қозғалу. Қозғалыс – өмірдің негізгі себебі. Өйткені тіршілік етуге қажетті қоректік заттар мен жаулардан қорғану процестері қозғалыс арқылы іске асады.Тірі организмдердің таралуы бірінші кезекте өздері мекендейтін ортаның жағдайымен анықталады. Барлық тірі және өлі объектілер, жануарлар мен қоршаған өсімдіктер, олармен өзара тікелей байланыста болатын мекен ортасы деп аталады. Қоршаган орта (немесе коршаған табиғат ортасы) терминінде адамның ықпалы жайылатын табиғаттың сол бөлігі ретінде түсініледі. Тірі организмдерге әсер ететін ортаның элементі - экологиялық фактор деп аталады. Өзінің ықпал ету ерекшеліктеріне қарай ол үш негізгі топқа бөлінеді: - абиотикалық факторлар - бұл өлі табиғаттың тірі организмдерге тікелей немесе жанама түрде әсер етіп, олардың өмір сүру жағдайын белгілеу қасиеті (температура, жарық пен басқа сәулелі энергия, ылғалдылық, ауаның құрамы, атмосфералық қысым, жауын-шашын, жел, су құрамы, топырақ, жер бедері т.б.) - тіршілік факторлары - бұл тіршілік иелерінің бір-біріне әсер етудің барлық формалары. Әрбір организм басқа жеке дараның (индивидтің) тікелей немесе жанама түрдегі ықпалын бастан кешіреді, өздерінің немесе өзге түр өкілдерімен өзара қатынаста болады немесе оларға тәуелді болып, не болмаса өздері әсер етеді. - антропогенді факторлар - организмдердің мекен ортасына, табиғаттың өзгеруіне, олардың өмір сүруі жағдайына тікелей ықпал жасайтын адам әрекетінің барлық факторлары.
        
        Тіршілік және тірі материя туралы түсінікБіз өмір сүріп отырған әлемде, тіпті он сегіз мың ғаламда табиғаттың тірі және өлі ... ... ... жаны бар және ... ... ... Екеуі бір-бірімен үнемі тығыз байланыста болады. Мысалы, өлі табиғатқа жататын су мен топырақ тірі ... ... үшін ... ... бола ... Тірі табиғатқа кіретін жаратылыстар  -  тірі ... ... ... ... Олар ... ете ... ... өледі, көбееді, дамиды, қоректенеді. Ал өлі табиғатқа кіретін жаратылыстар тірі организмдер сияқты болмайды. Оларды тек ... ... зат) ... қарастырамыз. Тірі организмдер жасушадан турады. Алып піл де, кішкентай ғана маса да жасушалардан тұрады. Жасуша (клетка)  -  тірі ... ... тән ... ғана ... Тірі ... зат ... процесі жүреді. Айналадағы ортадан енген зат (азық, көректік заттар) түрлі реакциялардың әсерінен ... ... ... ... ... жай заттардан күрделі заттар түзіледі, немесе керсінше жағдайда, күрделі ... жай ... ... ... ... ... арқылы энергия қоры пайда болады. Зат пен энергияның алмасуы нәтижесінде жасушаның және ұлпалардың саны мен ... ... ... ... Тірі ... тән қасиеттердің бірі  -  қозғалу. Қозғалыс  -  өмірдің ... ... ... ... ... ... қоректік заттар мен жаулардан қорғану процестері қозғалыс арқылы іске асады.Тірі организмдердің таралуы бірінші кезекте ... ... ... ... ... ... тірі және өлі ... жануарлар мен қоршаған өсімдіктер, олармен өзара тікелей ... ... ... ... деп ... ... орта ... коршаған табиғат ортасы) терминінде адамның ықпалы жайылатын табиғаттың сол бөлігі ... ... Тірі ... әсер ... ... ... - ... фактор деп аталады. Өзінің ықпал ету ерекшеліктеріне қарай ол үш негізгі топқа бөлінеді: - абиотикалық факторлар - бұл өлі ... тірі ... ... ... ... ... әсер етіп, олардың өмір сүру жағдайын белгілеу қасиеті (температура, жарық пен басқа сәулелі энергия, ылғалдылық, ауаның құрамы, атмосфералық қысым, жауын-шашын, жел, су ... ... жер ... т.б.) - ... ... - бұл ... иелерінің бір-біріне әсер етудің барлық формалары. Әрбір ... ... жеке ... ... тікелей немесе жанама түрдегі ықпалын бастан кешіреді, өздерінің немесе өзге түр ... ... ... ... ... ... тәуелді болып, не болмаса өздері әсер етеді. - ... ... - ... ... ортасына, табиғаттың өзгеруіне, олардың өмір сүруі жағдайына тікелей ықпал жасайтын адам әрекетінің ... ... ... ... ... ... ауыл ... өндірістері, көлік пен шаруашылықтың өзге салалары. Әсіресе, соңғы жылдары ... ... ... әсер ету жылдамдығы арта түсуде. Экологиялық факторлардың әр алуандылығына қарамастан олардың организмдерге әсер ету қасиеті мен тіршілік иелерінің жауап беру ... ... ... ... бар. Организмнің қарқындылыққа немесе әсер ету күшінің факторына реакциясын ... ... ... ... ... ... әсер ету организмнің өміршеңдігіне кері ықпал етуі мүмкін. Алуан түрлі тіршілік иелерінің әр түрлі ... ... өте ... ... бірдей емес. Мәселен, ылғалды жақсы көретін өсімдіктер ылғалды топырақты (капуста, қант ... ... ... көлеңкелі салқынды ұнатады, кейбірі құрғақшылықты, ыстықты (қауын) ... Осы ... ... өсу жағдайына өте маңызды ықпал жасайды. Бақылау нүктесінен барынша өсуі - оңтайлылық деп аталады. Бұл әдеттегідей - ... ... ... ... күш ... ... ... осы организм түріне оңтайлы зонаның факторы деп аталады. Ең азынан (минимум) көбіне (максимум) дейін бар ... ... ... ... ... ... диапозон (көлемінің) тұрақтылығы дейді. Шектелу нүктесінен, яғни төмен мен жоғарының аралығы тіршілікке қолайлы температура - тұрақтылықтың шегі ... сол ... ... шегі ... Осы ... факторға қатысы бойынша шыдамдылық дәрежесін экологиялық валенттілік деп атайды. Организмнің экологиялық валенттілігі оның әр алуан ортаға ... ... ... ... ... ғылым зерттейдіМолекулалық, жасушалық, жасушаішілікағза жасушалары, сондай-ақ біржасушалылардың жасушаішілік кұрылымдары молекулалардан күраладыгенетика, химия, ... ... ... мен ... қүраладыцитология гистологияАғзалықжеке түрлері құраладыөлкетану, жануартану, вирусология, анатомия, физио - логия, морфоло - гия, ... ... ... еркін шағылысадыЭкология, эволюциялық ілім, мате - матика, генетикаБиогеоценоздызат алмасуы және қуат алмасуы негізінде тірі ағзалармен өлі құрамдас бөліктерді мекен ету ... ... ... табиғи күрделі жүйеэкология және жалпы биологиялық ғылымдарБиосфералықБарлық биогеоценоздардың жиынтығы. Жердегі барлық ... ... ... ... ... географияӘлемнің сыр  -  сипатын, дүниенің түп мағынасын, ішкі мәнін, айнала қоршаған ортадағы заттардың, құбылыстар мен процестердің ... ... ... дамуы мен өзгеруін, адамзат қоғамының сан түрлі құпияларын танып білу қажеттігін  --  "болмыс" деп аталатын кең мағыналы, ... ... ... ... тарихи тұрғыдан қалыптасуының басты себебі әрі алғышарты болып табылады. Тарихи ... әр ... өмір ... ... мен ... бұл ... ... ой  -  толғаныстардың түп қызығы, бастапқы негізі деп қараған.Болмыс философиядағы негізгі түсінік болмыс ... ... ... ... күні ... ... ... көз қарастар дискуциялар болып түрады себебі болмыс проблемасы ... ... адам ... ... ... ... ... бір табиғи және әлеуметтік ортада өмірге келеді, тіршілік  --  әрекетке араласады. Олар қоршаған ортаның, тұтас ... бар ... еш шүбә ... бір ... бұл ...  --  өзі ... ... көрінеді. Сонымен бірге адамдар табиғат пен қоғамда үнемі өзгерістер болып, оның толысып жататына қарамастан, дүние ... ... ... ... ... да анық ... ...  -  философияның ең ежелгі әрі маңызды категорияларының  бірі. Ол жалпылай  алғанда "бар болу"‚ "өмір сүру"проблемасын ... ... ... арғы ... "болу", "бар болу" деген мағынаның қаның аңғару қиын емес. Бүл түсінік адамның айнала қоршаған ... ... әлем ... ... ... ... ... заманғы философиялық әдебиеттен  болмыс сөзінің екі түрлі мағынасын аңғаруға болады. Тар мағынада болмыс  -  ... ... ... ... өмір сұретін объективті, материалдық дүниені білдіреді.                    ... ... ... ... тұңғыш пайдаланып, оны мәселе ретінде қарастырған көне грек ойшылы Парменид (б.э. дейінгі V  -  VII ғ.ғ.) еді. Оның ... ... ... ...  -  бар болу, өмір сүру, одан басқа ... жоқ, ал жоқ болу  -  ... ... ... ... ... ... тұрақтылығына, мәңгілігіне, ең бастысы бар болуына, өмір сүретіндігіне көңіл бөледі.Тұтас дүние өзіндік ерекшеліктерімен дараланатын, бірақ өзара байланысты болатын ... көп ... ... құбылыстар мен процестердің, құрылымдар мен жүйелердің, тіршілік иелерінің, адамдардың жалпы ... өмір ... ... ... ... проблема философия үшін де өте маңызды. Себебі философияның негізгі мәселесін  -  түбегейлі шешу үшін ... ... ... ... білу ... ... ... болмыстың бір  -  бірінен айырма тұрған мынадай негізгі түрлерін ажыратуға болоды:1)    ... ... ... ... ... және ... ... ол өз кезегінде табиғат заттары мен процестері және адамдар жасаған заттар, процестер болмысына ...    Адам ... ол ...  дүниесіндегі адам болмысына және адамның өзіндік болмысына жіктеледі;3)    Рухани (идеалық) болмыс;4)    ... ... бұл да өз ... қоғамдағы және тарихи процестегі жекленген адам болмысына және қоғам ... ... ... ... ... түрі ... ... тарауларда тереңірек қараастырыланындықтан, біз болмыстын алғашқы үш түріне тоқталайық.Болмыстың жоғарыда қарастырылған негізгі өмір сүру, көрініс табу ... ... ... тән ... бар  -  олар ... ... ... социология, т.б. сияқты сан алуан ғылымдардың зерттеу объектісі болып табылады. Сондай  -  ақ, олар ... ... ... ...  -  ... ... тұтас байланыс құрайды, бір  -  біріне өтіп отырады. Ең ... ... ... ... ... ... ... түра, үнемі қозғалыста, өзгермелі, құбылмалы. Оның ашылмаған құпиясы, атқарылмаған сыры әлі де көп. Адам оны ... ... ... пайдалану ниетінде іздене бермек.Материя ұғымы  -  дүниені адамның санасынан тыс, әрі тәуелсіз объективті шындық деп қарайтын материалистік ... түп ... мән  -  ... ... ... ... ...  Бұл ұғым материалистік ағыммен бірге пайда болып, бірге жасасып, тарихи түрде қалыптасқан.Дүниенің бірлігін, оның негізінде бір ғана ... бар деп ... ілім ... ... ... ... ... дүниенің мәні жөнінде материалистік және діни  -  идеалистік көзқарастар тарихи тұрғыдан алғанда бір мезгілде дерлік ... ... ... ... дүние, бүкіл әлем үнемі қозғалыста тұрған материя, онда материядан басқа еш нәрсе жоқ, сондықтан барлық құбылыстардың жалпыға ... ... ... деп ...  бұл ... ... оның ... түрлерімен, яғни затпен  пара  -  пар деп санады.Қысқасы, материя туралы қалыптасқан мұндай ... ... ... ғылымның танымның, қоғамдық практиканың, жалпы мәдениеттің, сондай  -  ақ, философиялық ой  -  ...  даму ... ... ... ... ... ... екі белгісі айқын көрсетілді, біріншіден, материя адамның санасынан тыстәуелсіз өмір ... ... ол ... ... ... ... белгі материяның санаға қарағанда бірінші, бастапқы екендігін білдірсе, екінші  -  материалдық ... ...  -  ... болатындығын көрсетеді. Сөйтіп, материаның бұл анықтамасы философияның негізгі мәселесін тұтасымен материалистік ағымның нақты пайдасына шешеді. Сонымен ... бұл ... ... ... түрлері мен қалыптары, белгілі бір қасиеттері көрсетілмейді. Мұның өзі ... ... ... ... айырмашылығын көрсетеді. Материаның басты қасиеті  -  санадан тыс объективті нақтылық ретінде өмір сүруі.Сөйтіп, материя, біріншіден, санаға ... өмір ... ... ... өмір ... ... ... жасалатын құбылыс есебінде санадан тәуелсіз өмір сүреді; төртіншіден, құралы есебінде санадан тыс өмір сүреді.Объективтік ... ... ... ... материядан басқа ештеңе де жоқ. Қозғалыс  -  материяның ажырамас, ... ... ... өмір сүру ... Ол да ... сияқты жоқтан бар болмайды, жоғалып кетпейді.Материаның өмір сүруінің ... ... мен ... оның жүйе ... ... әр түрлі материлдық деңгейлеріне сәйкес қозғалыстың да сапалық көп түрі болады. Бұл мәселені ... ... бір ... ... Ф. ... болатын.Кез келген материалдық обектінің өмір сұруі оны құрайтын элементтердің қарым  -  ... ... ... ... ... ... ... байланыстырамыз материя қозғалыс дегенді бұл тек механикалық деп түсінбеу керек бұл кез келген объектінің кеңістіктегі өзгеуі қарым ... ... ... қозғалыссыз өмір сұре алмайды қозғалыз материяның басты атрибуты. Қозғалыстың негізгі  2 түрін ажыратамыз 1 ... ... ... 2 бір ... ... бір ... өзгеріске ауысу.Материя қозғалысының 5 формасын ажырытамыз.Механикалық.ХимиялықФизикалық.Материя формасыБиологиялықӘлеуметтік  
        
      

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Биосфера - әлемдік экожүйе3 бет
Жалпы экология175 бет
Ламарктың эволюциялық концепциясы5 бет
Мүсін бұзылуы (бастауыш сынып балалары)18 бет
Психика туралы жалпы үғым14 бет
Психогенетиканың генетикалық негіздері туралы мәлімет11 бет
Тіршілік эволюциясы21 бет
Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің негізгі заңдылықтары3 бет
Биоыдырайтын суда еритін полимерлер, заманауи мәселелері және оны шешу жолдары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь