Халықтық тәрбие әлеуметтік-педагогикалық құбылыс ретінде


Халықтық тәрбие тарихи даму процесіндегі тірі дене болып табылады. Табиғатқа сөйкестілік, табиғи салдарлар қағидасы өте карапайым түрде болса да, олардың педагогика ғылымыңда негізделуінен көп бұрын халықгың ауызша шығармашылығында көрініс тапты. Тарихтың тәрбиелік мөнін есте ұстай отыра ел қорғаған, халық тыныштығы үшін күрескен көсемдер мен осы тарихи оқиғаларга арналған ауызша халықтық шығармашылықтың өзі -халықтың азаттық қозғалысы тарихын өзіндік және қарапайым да асқақ түрде бейнелеп және келешек ұрпақтың, патриоттық және рухани-адамгершіліктік трғыда қалыптасуына ықпал жасайтынын ұмытпау керек.
Халықтық педагогиканың өлеуметтік бағыттылығы, әсіресе көне жазба ескерткіштердегі мақалдар мен мәтелдер, ертегілер мен жырлар, бата, тілек секілді тәрбие құралдарында толығырақ бейнеленген. Олардың шығу тегі мен тарихи дамуын есепке альш сипаттау, тарихи-генетикалық түрғыдан қарастыру халық педагогикасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді жөне оның демократиялық сипатына назар аудартады. Әрине, этнопедагогика тарихында ертедегі қазақстандықгардың еңбекке тәрбиелеу дәстүрлері мен кәсіпке үйретушілік жүйесі, әртүрлі қозғалмалы ойындары мен жарыстары, саналуан өдет-ғұрыптар мен өмір салттары терең із қалдырды. Халықта эстетикалық төрбие берудің өзіндік үлгісі болды. Оның сипатты ерекшелігі еңбек тәрбиесімен тығыз байланыстылығы.
Бүл ең алдымен еңбек құралдарың шебер және сәнді безендіруден, өндеуден көрінді. Олар ыңғайлы ғана емес, көзді қуануы, көңіл-күйді көтеретіндей әсем де болуы тиіс еді. Мұндай көркемдік талғам ғасырлар бойы қалыптасқан. Демек, педагогикалық мәдениеттің бастау көздерін тәрбие процесінің өзінен ғана емес, халықтық бағыт-бағдардан, әрекеттерден, шығармашылықтардан іздеу керек. Халық туғызған әсемдік - бұл рухани әлемнің әсемдігі, сонымен бір мезгілде педагогикалық мәдениеттің тамаша жетістіктерінің куәсі. Педагогикалық мәдениеттің деңгейі жөнінде тек нақты педагогикалық ескерткіштер мен шығармалар бойынша ғана емес, сондай-ақ тәрбиеленушілер мен олардың өлмес мұралары арқылы да пікір айтуға тура келеді. Осындай педагогика ғылымына қисындаса жуықтап келген халық педагогтары барлық кезеңдерде, барлық халықтарда да болды. Олар кейін пайда болып дамыған халықтық негіздегі демократиялық педагогикалық жүйеге жатамды жағдайлар туғызды.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Халықтық тәрбие әлеуметтік-педагогикалық
құбылыс ретінде

Халықтық тәрбие тарихи даму процесіндегі тірі дене болып табылады.
Табиғатқа сөйкестілік, табиғи салдарлар қағидасы өте карапайым түрде болса
да, олардың педагогика ғылымыңда негізделуінен көп бұрын халықгың ауызша
шығармашылығында көрініс тапты. Тарихтың тәрбиелік мөнін есте ұстай отыра
ел қорғаған, халық тыныштығы үшін күрескен көсемдер мен осы тарихи
оқиғаларга арналған ауызша халықтық шығармашылықтың өзі -халықтың азаттық
қозғалысы тарихын өзіндік және қарапайым да асқақ түрде бейнелеп және
келешек ұрпақтың, патриоттық және рухани-адамгершіліктік трғыда
қалыптасуына ықпал жасайтынын ұмытпау керек.
Халықтық педагогиканың өлеуметтік бағыттылығы, әсіресе көне жазба
ескерткіштердегі мақалдар мен мәтелдер, ертегілер мен жырлар, бата, тілек
секілді тәрбие құралдарында толығырақ бейнеленген. Олардың шығу тегі мен
тарихи дамуын есепке альш сипаттау, тарихи-генетикалық түрғыдан қарастыру
халық педагогикасын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді жөне оның
демократиялық сипатына назар аудартады. Әрине, этнопедагогика тарихында
ертедегі қазақстандықгардың еңбекке тәрбиелеу дәстүрлері мен кәсіпке
үйретушілік жүйесі, әртүрлі қозғалмалы ойындары мен жарыстары, саналуан
өдет-ғұрыптар мен өмір салттары терең із қалдырды. Халықта эстетикалық
төрбие берудің өзіндік үлгісі болды. Оның сипатты ерекшелігі еңбек
тәрбиесімен тығыз байланыстылығы.
Бүл ең алдымен еңбек құралдарың шебер және сәнді безендіруден,
өндеуден көрінді. Олар ыңғайлы ғана емес, көзді қуануы, көңіл-күйді
көтеретіндей әсем де болуы тиіс еді. Мұндай көркемдік талғам ғасырлар бойы
қалыптасқан. Демек, педагогикалық мәдениеттің бастау көздерін тәрбие
процесінің өзінен ғана емес, халықтық бағыт-бағдардан, әрекеттерден,
шығармашылықтардан іздеу керек. Халық туғызған әсемдік - бұл рухани әлемнің
әсемдігі, сонымен бір мезгілде педагогикалық мәдениеттің тамаша
жетістіктерінің куәсі. Педагогикалық мәдениеттің деңгейі жөнінде тек нақты
педагогикалық ескерткіштер мен шығармалар бойынша ғана емес, сондай-ақ
тәрбиеленушілер мен олардың өлмес мұралары арқылы да пікір айтуға тура
келеді. Осындай педагогика ғылымына қисындаса жуықтап келген халық
педагогтары барлық кезеңдерде, барлық халықтарда да болды. Олар кейін пайда
болып дамыған халықтық негіздегі демократиялық педагогикалық жүйеге жатамды
жағдайлар туғызды.
Өткеннің көрнекті педагогтары халықтың педагогикалық көзкараста-рын
оқьш үйренуге көп көңіл бөлді. Төрбиенің халықгығы, табиғатпен
үйлесімділігі идеясын дамытты, халық педагогикасынан мысалдарды халық
даналығының бейнеленуі ретіңде пайдалаңцы. Ғалымдар, ақындар, өнер иелері,
философтар педагогикалық идеяларын талдау тәрбиенің гуманистік халықтық
идеялары олардың адам тәрбиесі жайлы трактаттарында кеңінен қолданылғанын
керсетеді. Абу Насыр Әл-Фарабидің "Музыканың үлкен кітабында" халықтық
музыкадан үлгілер үсынылса, Әбу Райхан Бируни өз шығармаларында түрлі
халықтардың дәстүрлері жайлы арнайы сөз қозғайды: Махмұд Қашгаридің "Түркі
тілдерінің сөздігі" (Диуани лұғат ат түрік) атты еңбегінде халықтық тәрбие
тәжірибесінен мысалдар мол, Жүсіп Баласағұнидың Құтты білім (Құдатғу
біліг) шығармашылығы толығымен халықтық поэтикалық шығармашылығымен
үндеседі.
Асан қайғы, Казтуған, Шалкиіз, Жиенбетті халыққа сүйіспенщілік, оның
тағдыры мен мәдениетіне жанашырлық қарым-қатынас байланыстырады. Қызмет
бағыттары бойынша олар бір-біріне өте ұқсас. Асан Кайғы өзін қазақ қоғамдық
емірінің қалың ортасына енгізген көптеген тарихи оқиғалардың куәгері болды.
Оның бүкіл өрекеті өз халқына оның жарқын болашаққа ұмтылысында көмектесу
тілегімен анықгалады. Дүниеге сеніммен қараушы көрнекті қайраткер айтқан:
"Ата жұрты бұқара өз қолында болмаса, қанша жақсы болса да, қайратты туған
ер ғаріп"- деген өнеге сөздердің қазір де тәрбиелік маңызы үлкен.
Мұнымен өте үқсас ойларды біз Казтуған шығармаларынан да табамыз.
Түлғаның рухани байлығындағы бастау ақын пікірінше - ол өз халқының рухани
қазынасы. Отанға, жерге нәзік сүйіспеншілігін ол былай деп біддіреді:
"Кіндігімді кескен жүрт,
Кір-қоңымды жуған жұрт,
Қарағайдан садақ тудырып,
Қорамсамды сары жүн оққа толтырып,
Жанға сақтау болған жұрт"
Халықтық ақындар мен жыраулар үшін жетекші қағида болып табылады. Олар
халық педагогикасын терең біледі жөне оны ардақ тұтады.
Ел бастау қиын емес,
қонатын жерден көл табылады,
Қол бастау қиын емес,
шабатын жерден ел табылады,
Шаршы топта сез бастаудан қиынды көргем жоқ" –
деп Бұқардың төрбиеленушінің санасына ықпалды әсері мол сөз өнеріне
ерекше мән беруі осыдан. Оның шығармаларында насихат, өсиет, ақыл айту,
тілек секілді халықтық тәрбиенің құралдары жиі кездеседі.
Педагогикалық мәдениет жөйін таддағанда қашанда нәрлі орта жайлы, оны
азықтандырған, оның пайда болуы, дамуы және гүлденуіне қолайлы жағдай
туғызған - халық жайлы есте ұстаған жөн. Кез келген мәдениет кайраткерінің
жеке шығармашылығы оған дейін халық жөне адамзат жеңіп алған жетістіктер
негізіңде дамиды. Ол өз халқының мәдениетін жетілдіруді бастаудан бұрын
өзінің көп ғасырлық тарихында халық туғызганды меңгеруі, сонымен қатар өзге
халықтар мен адамзат жасаған игіліктерді игеруі қажет. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Халықтық тәрбие әлеуметтік-педагогикалық құбылыc
Жасөспiрiмдердiң әлеуметтенуi - әлеуметтiк - педагогикалық құбылыс ретiнде
Бюрократия- әлеуметтік құбылыс ретінде
Инфляция әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде
Инфляция әлеуметтік – экономикалық құбылыс ретінде
Тәрбие тарихи-мәдени құбылыс
Халықаралық терроризм әлеуметтік-құқықтық құбылыс ретінде
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде
Реалиялар - лингвистикалық құбылыс ретінде
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь