Жер қозғалысы

1. Жер осінің прецессиялық және
нутациялық қозғалысы
2. Жер осінің прецессиялақ
қозғалысының салдарлары
3. Жер полюсінің жер беті бойымен қозғалысы
4. Жер айналуының бірқалыпсыздығы
Зерттеліп отырған аспан денесінің координаттары рефракция, аберрация және параллакстық ығысу деп аталатын құбылыстар (олар туралы кейін сөз болады) еске алынғаннан соң, бақылау мезеті үшін белгіленген және бақылаушымен байланыстырылған топоцентрлік деп аталатын жүйеге қатысты анықталады. Бұл жүйе остерінің орналасуы бақылаушының Жер бетінде орны ауысқанда өзгереді, яғни жер координаттар жүйесіне (онда бақылаушының орналасуы анықталады) қатысты әртүрлі келеді. Өз кезегінде жер координаттар жүйесінің инерциялық координаттар жүйесіне қатысты орналасуы Жердің меншікті айналуынан, прецессия мен нутациядан өзгереді. Сондықтан зерттеліп отырған объектінің координаттарын бақылаушымен байланысты жүйеден әуелі жер координаттар жүйесіне, ал одан кейін инерциялық жүйеге айналдыру үшін Жер пішінін және Жердің айналу параметрлерін білу керек.
Оған қоса, Жердiң өз өсiнен айналуы ежелден уақытты санау (өлшеу) негiзiнде жатты, тәулiк – табиғатта да, адам өмiрiнде де уақытты санудың негiзгi бiрлiктерiнiң бiрi.
Осыған байланысты Жер айналуын зерттеу - астрометрияның ең маңызды міндеттерінің бірі.
        
        ЖЕР ҚОЗҒАЛЫСЫЗерттеліп отырған аспан денесінің координаттары рефракция, аберрация және параллакстық ... деп ... ... (олар туралы кейін сөз болады) еске алынғаннан соң, бақылау мезеті үшін белгіленген және бақылаушымен байланыстырылған ... деп ... ... ... анықталады. Бұл жүйе остерінің орналасуы бақылаушының Жер бетінде орны ауысқанда өзгереді, яғни жер ... ... ... ... ... ... қатысты әртүрлі келеді. Өз кезегінде жер координаттар жүйесінің инерциялық ... ... ... орналасуы Жердің меншікті айналуынан, прецессия мен нутациядан өзгереді. Сондықтан зерттеліп отырған объектінің координаттарын бақылаушымен байланысты жүйеден әуелі жер ... ... ал одан ... ... жүйеге айналдыру үшін Жер пішінін және Жердің айналу параметрлерін білу керек. Оған қоса, Жердiң өз өсiнен айналуы ежелден ... ... ... ... жатты, тәулiк  -  табиғатта да, адам өмiрiнде де уақытты санудың негiзгi бiрлiктерiнiң бiрi.Осыған ... Жер ... ... - ... ең ... ... ... Жер осінің прецессиялық және нутациялық қозғалысыЖер біртекті немесе тығыздықтары біртекті сфералық қабаттардан тұратын шар болса, онда, механика заңдарына сәйкес, Жердің ... ... ... мен айналу периоды мейлінші ұзақ уақыт аралығы ішінде тұрақты болып қалатын еді.Бірақ ... ... дәл ... ... ... жақын. Сфероид материялық дененің (L) тарту күші оның ішінде бөлініп алған шарды тарту күшінен (F) (бұл күш сфероидтің центріне түсірілген), ... ... ... L ... ең ... жартысына түсірілген F1 тарту күшінен, және экваторлық дөңестің (томпаюдың) екінші, L денеден алыс ... ... F2 ... ... ... (1.18сурет).F1 күші F2 күшінен көп болады, сондықтан L дененің тарту күші сфероидтің PNPS айналу осін сфероридтің экватор жазықтығы TL ... ... етіп ... ... Бұл ... PNPS ... осі F1 мен F2 ... жатқан жазықтыққа перпенидикуляр бағытта бұрылатыны механикадан белгілі.Сфероидті Жердің экваторлық дөңестеріне Ай мен Күн ... ... ... ... әсер ... ... нәтижесінде Жердің айналу осі кеңістікте өте күрделі қозғалыста болады.Ең алдымен, ол эклиптика ...  ... тең ... ... ... ... осі бойымен конусты сызады (1.19сурет). Жер осінің бұл қозғалысы прецессиялық деп ... оның ... 26 000 ... ... Жер осінің прецессиясы салдарынан әлем полюстері осы период ішінде эклиптика полюстері бойымен радиусы 23026'қа жақын шеңберлерді сызады. Күн мен Ай ... ... ... ... прецессиясы деп аталады. 22860040005PSF1F2PNFL00PSF1F2PNFL1.18-сурет. Сфероидтің сыртқы денеге тартылысы (барлық нүктелер мен сызықтар парақ ... ... ... Күн мен ... ... күштер (F1  мен F2 күштер)  өз мәндері мен бағытын үздіксіз өзгертіп тұратынына байланысты ... Күн мен Ай Жер ... ... ... бұл ... ... 0-ге тең, ал олар аталған жазықтықтан ең көп алшақтағанда максимал болады. Бұған байланысты Жердің айналу осі ... ... қоса ... ... орналасу маңайында ұсақ тербелістерді жасайды, бұл тербелістер Жер осінің нутациясы деп ... ... ... тербелістің периоды 13,7 тәул., 27,6 тәул., 6 айға, 1 жылға және 18,6 жылға тең. Периоды 18.6 жылға тең ... Жер ... ең ... ... ... болып табылады, оның амплитудасы максимал, ~ 9'',2 тең. ... ... бұл ... ... әлем ... ... сферасында үлкен остері 18'',42 тең, ал кіші остері 13'',72 тең эллипстерді ... 18,6 жыл ай ... ... ... тең, яғни бұл нутациялық тербеліс ай орбитасы жазықтығының бұрылуымен себептеледі. Ұсақтау тербелістер Жер мен Ай орбиталарының ... Ай ... ... ... тағы ... ... ... болады.1.19-сурет. Жер осінің прецессиялық қозғалысыЖалпы, Жер нутациясының ХАО1980 ... ... 4,7 ... 18,6 ... ... ал амплитудалары доғаның  ~ 9'',2-ден 1 миллисекундіне дейін өзгеретін нутациялық қозғалыстың 106 гармоникасын ескереді.1.20-сурет. 1983 жылдан 1998 жылға дейінгі Жер ... ... ... қозғалыс еске алынбаған)6858009525000Нутациялық қозғалыс екі құраушыға бөлінген: - ... ... ... ... және  - көлбеудегі нутация. Жер осінің прецессиясы мен нутациясы нәтижесінде әлем полюстері аспанда күрделі толқынды сызықтарды (1.20-сурет) сызады.Ғаламшарлардың ... Жер ... ... ... үшін әлсіз болып табылады, бірақ ол Жердің Күн бойымен қозғалысына әсер етеді: ол эклиптика ... ... ... ... Бұл өзгерістер ғаламшарлық прецессия деп аталады, ол көктемгі күн мен түннің теңелу нүктесін шығысқа қарай жыл сайын 0'',114қа ... Жер ... ... ... Жер ... ... салдарынан әлем полюстері 26 000 жылға жуық период ішінде эклиптика полюстері бойымен радиусы 23026'қа ... ... ... ... ... ... полюстері де ғаламшарлық прецессия себебінен аспан сферасындағы орнын ауыстырып тұратындықтан, әлем полюстері сызатын қисықтар тұйықталмайды. Суретте әлемнің солтүстік ... ... ... ... ... ... ... әлемнің солтюстік полюсі Жетіқарақшы шоқжұлдызының α жұлдызына жақын орналасады, сондықтан оны Полюстік жұлдыз деп атайда (Темірқазық). Бірақ 4000 жыл ... ... ... ... ... α-сы ең ... орналасты, ал 12 000 жылдан кейін Лираның α-сы (Вега)  болады.Әлем осі бағытының өзгеруімен бірге жазықтығы бұл оське перепендикуляр, ал Жер ... ... әлем ... ... да ... Эклиптика жазықтығы да ғаламшарлар әсерінен болатын прецессия салдарынан өзінің кеңістіктегі орналасуын өзгертеді. ... әлем ... мен ... ... ... (күн мен түннің теңелу нүктелері) жұлдыздар арасында батысқа қарай жылжиды.Бұл жылжудың жылдамдығы бір жыл ... ... ... да, ... жалпы жылдық прецессия деп аталады.Экватордағы жалпы жылдық прецессия m = 50'',26 cos ε = 46'',11, ... ε  -  ... ... ... ... ол қазіргі уақытта баяу (жыл сайын 0'',47қа) азаяды, бірақ бірнеше мынжылдықтан кейін бұл азаю тап ... баяу ... ... ... бұл ... ... прецессия) периодты сипатта болады.Біздің дәуір басында көктемгі күн мен түннің теңелу нүктесі Тоқты ... ал ...  күн мен ... ... ...  - ... шоқжұлдызында орналасты. Сол кезден бұл нүктелер белгілері осы ... ... ... ... Одан бері ... күн мен түннің теңелу нүктесі Балықтар шоқжұлдызына, ал ...  күн мен ... ... нүктесі  - Бикеш шоқжұлдызына жылжыды, бірақ ... ... ... мен ... ... нүктелерінің қозғалысы  Күннің эклиптика бойымен жылдық көрінетін қозғалысына қарай бағытталғандықтан, Күн бұл нүктелерге әр жолы олар жылжымаған жағдайдағыдан көрі ... ... ( ... сөзбен күн мен түн теңелулерінің алдын ала болуын  түсіндіреміз). Бұл себептен тропикалық жыл деп ... Күн ...  ... күн мен түннің теңелу нүктесін  бірінен соң бірі болатын ... ... ... ... ... жыл деп ... ... Күн бойымен айналу периодынан қысқа болады. Бұл екі жыл ... ... 20 ... жуық  - ... ... ... 10 ... эклиптика бойымен қозғалып, Күн 50'',26 ты осы уақыт ішінде өтеді.Көктемгі күн мен ... ... ... ... және ... ... ... санаудың басы болып табылады. Сондықтан оның батысқа қарай қозғалысы салдарынан барлық жұлдыздардың эклиптикалық бойлықтары жыл ... ... ... ал ... ... ... ... ай-күн прецессия эклиптика жазықтығының орналасуын өзгертпейді. Барлық жұлдыздардың экваторлық ... ... де (тік ... мен ... ... ... ... нәтижесінде Жердегі берілген орында жұлдызды аспанның түрі баяу өзгеріп тұрады. Кейбір ... ... ... шығып бататын болады, ал кейбір көрінетін жұлдыздар  -  ... ... ... ... ... бірнеше мың жылдан кейін қазір көрінбейтін Оңтүстік кресті бақылауға болады, ал Сириус пен Орион шоқжұлдызының бір ... ... ... Жер ... жер беті бойымен қозғалысыКөптеген жыл ішінде Жер бетінің бірнеше нүктелеріндегі жүргізілген өлшеулер көмегімен пункттардың ендіктері тұрақты болып ... ... ... 0'',3  - қа ... ... ... түрде өзгеретіні және де бір пункттің ендігі кейбір мәнге көбейгенде, басқа, қарама-қарсы ... ... ... ... шамамен осындай мәнге азаятыны байқалған. Бұл географиялық ендіктердің тербелістері Жер ... ... ... ... ығысатынымен, ал оның нәтижесінде айналу полюстерімен Жер бетінің әртүрлі нүктелері сәйкес келетінімен байланысты ... Жер ... ... ... ендіктер тербелісіндегідей, ғасырлық және периодты құраушыларды айырады.Негізгі периодты құраушыларға Чандлердің 14-айлық периоды мен 12-айлық ... ... ... ... ... ... ... ол - ауа массалары таралуының маусымдық өзгерістерімен, қар түріндегі су массасының ... бір ... ... ... ... ... болу ... Чандлер қозғалысының себебі әлі де белгісіз. Болжаулардың біреуі мынадай. Чандлер периоды  -   ... ... ... XVIII ... ... ала ... Жер тербелісінің табиғи периоды. Жер абсолют қатты дене болса, табиғи период 10 айға тең ... еді, ... Жер ... ... ... ... деформацияларға ұшырайды (қатысады), бұның салдарынан табиғи период 14 айға дейін артады.Ғасырлық қозғалыс ~3,3 мс/жыл доға жылдамдықпен батыс бойлықтың ~750,7 ... ... ... ... ... ... бұл ... соңғы мұзданудан кейін мұздың жүктемесінің жойылуынан Жердің инерция тензорының өзгеруімен байланысты. Бұлардың нәтижесінде Жердің солтүстік полюсі Жер ... ... ... ... бұл ... ... 30 м-ге жуық ... тыс шықпайды (1.21-сурет). Полюстің қозғалысы солтүстік полюске сырттан қарағанда сағат тіліне қарама-қарсы бағытта келеді. Дәлірек айтсақ, ... ... ... 1,2 және 1 ... ... ~6 ... тең периодпен жиырылатын және жайылатын шиыршық түрінде болады, оның ... W ... ... тұрады. Шиыршықтың максимал өлшемі 15 м-ден көп болмайды.Жер полюстерінің оның беті ... ... 19 ... ... ... 1898 жылы ... ендік қызметі (ХЕҚ) ұйымдастырылған, оның құрамына бір ендіктегі 6 ... ... ... ... ... Түрікменстандағы Чарджоу), Жапондағы және АҚШ-тағы 3 станция. Қазіргі уақытта бұл қызметтегі станциялардың саны 30 жетеді, олар әртүрлі географиялық ендіктерде орналасқан.1.21-сурет. ... және ... ... ... ... қозғалысы (жуан сызық  -  ғасырлық жүріс)Координаттар Шартты халықаралық ... (CIO) ... ... ... ... ендіктер келтірілгенХЕҚ-ң барлық станцияларының жүйелі бақылауларынан солтүстік полюстің Жер ... орны ... әр ... бір бөлігі үшін шығарылады.Жоғарыда айтылғандай, полюстердің қозғалысы ендіктер мен бойлықтар торының да Жер беті боймен ығысуына әкеледі. ... ... ... ... ... ... меридианда тіркейді, яғни бұл қозғалыс тәуліктің ұзақтығын да өзгертеді. 1.10.4. Жер айналуының бірқалыпсыздығыЖердің өз осі бойымен айналуының ... деп ... ... бір ... ... қатысты бір толық айналуын жасайтын уақыт аралығын ... Бұл ... ... ... ұзақтығына жақын болса да, дәлме-дәл оған тең болмайды, өйткені прецессия салдарынан ... күн мен ... ... ... ... жыл ішінде шамамен 46''-қа өзгереді. Бір жұлдыздық тәулік ішінде көктемгі күн мен түннің теңелу нүктесіне бағыт ... ... Жер ... ... 0s,008 ... ішінде бұрылады, ал көктемгі күн мен түннің теңелу нүктесі батысқа қарай, яғни Жердің айналу бағытына қарсы ... ... ... ... ... ...  0s,008 көп болып,  23h56m04s,098 орташа күн ... тең ... ... зерттеулер нәтижесінде Жер айналуының бұрыштық жылдамдығы (демек Жердің өз осі бойымен өзгермейтін бағытқа қатысты ... ... да) ... ... яғни Жер ... ... емес ... анықталған. Жер айналу жылдамдығының өзгерістері: периодты (немесе квазипериодты), ғасырлық және реттелмеген (секірмелі) болып үш түрге бөлінеді.Периодтары бірнеше ... ... ... ... ... ... периодты вариациялар атмосфераның бұрыштық моментінің өзгерісімен қоздырылады. Бұл өзгерістердің ең ықтимал себебі  -  ауа мен су массаларының Жер ... ... ... ... Тәулік ішіндегі вариациялар мұхиттардағы тасулармен түсіндіріледі. Ең маңызды (ірі) (екіапталық, айлық, жартыжылдық және ... ... ... 2-3 мс ... Ең ... ... ... шілде мен тамызға, ал ең ұзақ тәулік  -  науырызға келеді. Бұл Жер айналу жылдамдығының өзгерістері XX ғасырдың 40-шы ... ... ... ... ... көмегімен ашылған еді.Ғасырлық өзгерістер нәтижесінде Жердің бір айналуының ұзақтығы соңғы 2000 жыл ... ... ... ... бір ... ... ... артып отырды (бақылаулар көрсеткендей, соңғы 250 жыл ішінде бұл арту азайып, бір ғасыр ішінде ... ... Жер ... ... ғасырлық баяулауы ай мен күн тасуларының тежеуіш әсерімен байланысты.Жер айналу жылдамдығының секірмелі ... ... ... ... ай ... ... ... бөліктеріне арттыра немесе азайта алады. Бұл өзгерістердің себебі сенімді түрде әлі анықталмаған деп айтуға болады, бірақ оларды ... ... ... ... ... құбылыстар қарастырылады. Олар ішіндегі ең белгілі  -  квазипериодты түрде пайда ... ... ... ... - мұхиттың жоғары қабатындағы су температурасының аномаль таралуынан болатын Үнді мен ... ... ... ... ... ауа ... орның ауыстыруы. Мысалы, 1983 жылы бақыланған Жердің айналу жылдамдығының аномаль жоғары өзгерісі сол уақытта орын алған күшті Эль-Ниньо құбылысымен ... ... ...  ... да ... Амплитудасы 4-5 мс-ке, ал периоды 20-30 жылға тең бұл вариациялар Жердің сұйық ... мен ... ... ... ... топографиясына, сондай-ақ олардың магниттік ілінісіне байланысты пайда болатын ядро мен мантияның әсерлесуімен себептеледі деген болжам ... ... ... Айдың бақыланатын қозғалысының   есептеліп   шығарылған   қозғалыстан  тартылыс-86360-5217795001.22-сурет. 1980-2000 жылдар ... ... ... ... ... ... ... еді. Сол кездің өзінде ақ бұл ауытқулар нақты емес және Жердің өз осі бойымен айналуының ... ... ... ... ... болжам жасалды. Шынымен, Жер айналуы баяулағанда, Ай өз орбитасы бойымен тезірек қозғалатындай, ал айналу үдегенде, Айдың қозғалысы тежелгендей болып көрінеді. Бұл ... 20 ... ... мен ... ... Айға ... бір мезгілде болатын және бұл ғаламшарлардың орташа қозғалыстарына пропорционал ауытқулар ... ...  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
Автомобильдің қозғалысы22 бет
Ай қозғалысы мен ай фазаларының ауысуын зерттеу13 бет
Алаш қозғалысы және алашорда үкіметінің тарихи деректері78 бет
Алаш қозғалысы және Атбасар өңірі4 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері26 бет
Алаш қозғалысының бастау көздері және Алаш партиясының бағдарламасы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь