Ғарыштық сәулеленудiң жер озоносферасына әсерi

Осы жұмыста негiзгi назар Ғарыштық сәулеленудiң озонға тигiзетiн әсерiн зерттеуге аударылады. Жер атмосферасындағы озон мөлшерiнiң өзгерiсi Ғарыштық сәулелердiң вариацияларынан болуы мүмкiн деген болжаулар ең алғаш 1975 ж. айтылған. Күннен болатын Ғарыштық сәулелердiң тұтануынан орта атмосферада артық азот тотығы құрылады. Күн белсендiлiгiнiң 11-жолдық циклiнде күн желiне “қатқан” магнит өрiсiнiң кернеулiгiнiң вариациялары Жер маңында ГКЛ–ң “сыпыру” құбылысын модульдеуi тиiс. Сол әдiс арқылы ГКЛ–ң жер атмосферасының иондалуымен түзiлген химиялық белсендi тотықтар мен еркiн азоттың сол бөлiгiнiң құралу жылдамдығы модульденедi. [3]. Осылай, озон мөлшерiнде сәйкес вариацияларды болдыртатын католикалық циклде тақ азоттың қатысуымен тақ оттегiнiң жылдамдығының жоғалуы өзгередi. Жер маңайындағы магнитттi тюльмен атмосфераның экрандалуы ең аз болатын поляр төбелерiнде бүл құбылыстар ерекше бiлiну керек, бiрақ төмен ендiктерде де атмосфераның меридиональды тасымал әсерi байқалады. “Нимбус-4” ИСЗ-дағы бақылаулар протондық тұтанумен байланысты озонның кiшiреюiн растады.
ӨС-ң озонға әсерiнiң механизмiн ұсынумен байланысты геологиялық өткен кезеңдерде орын алған геомагниттi өрiстiң инверсиялары атанған озон қабаты үшiн катастрофалық салдар жөнiндегi болжау қызықты көрсетiлген. Өстiң жойылып кетуiне дейiнгi әлсiреуi атмосфераға ӨС ағынының ерекше көбеюiне себеп болады, әсiресе озонның жойылуын тездететiн төмен ендiктерде байқалынады. Бүл өз алдына, жер климаты мен фауна үшiн қатаң салдарға ие болуы мүмкiн едi.
1989-1991 ж.ж. орта атмосфераның қүрамы мен ӨС-ң иондалуға әсерiн зерттеудiң алдын ала қорытындылары талқыланады. Негiзгi нәтижелердi қысқаша айтып кетейік. Атмосфераға ең терең енетiн ГКЛ [1] озонды қирататын, тақ азоттың көзi ретiнде [6] төменгi стратосфераны иондайды. Дегенмен, басқа көздермен салыстырғанда маңызды болу үшiн бұл көз өте кiшкене болып есептеледi. (мысалы, өте төмен ендiктерден 7] NO тасымалымен).
Ондаған және жүздеген МэВ энергиялы күн протондары ерекше күштi протонды тұтанушылардан қуатты болады, бiрақ стратосфера мен мезосферадағы иондалудың спорадиялық көзi деп саналады [5]. Бүл тақ азот пен тақ сутегiнiң (каталикалық циклдың реакциялары арқылы) түзiлуiне және озон мөлшерiнiң азаюына әкеледi. Мезосферада озон мөлшерiнiң азаюы бiрнеше сағатта өтеді [2]. Ұзақ уақыт бойы (және де өте төмен ендiктерде) озонға әсер ететiн [2], сол уақыт аралығында стратосферада ұзақ өмiр сүретiн азот тотығы тола бастайды. ИСЗ–да бақылау бойынша төменгi мезосферада озон концентрациясының төмендеу әсерi бiрнеше ондаған пайызға жетуi мүмкiн, жоғарғы стратосферада – бiр пайыздан төмен. Орта есеппен бұл көз маңызды деп саналмайды, бiрақ кейбiр жылдары (мысалы, 1989ж.) оның кiрiсi Жер бетiнен орта атмосфераға келетiн азоттың шала тотығының түрленуiнен болатын кiрiстен жоғары болған.
1. PittockA.B. A critical look at long-term sun-weather i lationships // Rev. Geophys. 1978. V. 16. P. 400.
2. Salby M.L., Shea DJ. Correlations between solar acth ty and the atmosphere: an unphysical explanation J. Geophys. Res. 1991. V. 96. P. 22579.
3. Kyle H.L., HoytD.V., HickeyJ.R. et al. Nimbus-7 earth radiation budget calibration history. Part 1: The solar channels. NASA Reference Publication 1316. Goddard:
NASA.1993.75p.
4. Reid G.C. Solar total radiance variations and the global see surface temperature record // J. Geophys. Res. 1991. V. 96. P. 2835.
5. Hoyt D. V., Kyle H.L., Mickey J.R., MaschhoffR.H. Nim¬bus-7: Over twelve years of solar total irradiance mea¬surements // Proceedings of the Workshop on Solar Electromagnetic Radiation Study for Solar Cycle 22. Boulder: US Department of Commerce, 1992. P. 44.
6. Fligge М., Frohlich J., Pap J. et al. Variations of solar spectrum irradaiance from the near UV to the infrared:
measurements and results. Paper presented at the IUGG Meeting, Birmingham, July 1999. Program. P. 139.
7. ЯоПтап G„ Woods Т. Solar UV and EUV irradiance:
measurements and results. Paper presented at the IUGG Meeting, Birmingham, July 1999. Program. P. 139.
8.Ляцкий В.Б., Мальцев Ю.П. Магнитосферно-ионосферное взаимодействие. –М.: Наука, 1988 – 192 с.
9.Ляцкий В.Б. Полярная верхняя атмосфера. –М,: Мир, 1983 – 456 с.
10.Хир К. Статистическая механика, кинетическая теория и стохастические процессы. –М,: Наука 1988 – 600 с
        
        РЕФЕРАТҒарыштық сәулеленудiң Жер озоносферасына әсерiОсы жұмыста негiзгi назар Ғарыштық сәулеленудiң озонға тигiзетiн әсерiн зерттеуге аударылады. Жер атмосферасындағы озон ... ... ... ... ... болуы мүмкiн деген болжаулар ең алғаш 1975 ж. айтылған.  ... ... ... ... ... орта ... артық азот тотығы құрылады. Күн белсендiлiгiнiң 11-жолдық циклiнде күн желiне "қатқан" магнит өрiсiнiң кернеулiгiнiң вариациялары Жер маңында ГКЛ - ң  ... ... ... тиiс. Сол әдiс арқылы ГКЛ - ң жер атмосферасының иондалуымен түзiлген химиялық белсендi ... мен ... ... сол ... ... ... модульденедi. [3]. Осылай, озон мөлшерiнде сәйкес вариацияларды болдыртатын католикалық циклде тақ ... ... тақ ... ... ... өзгередi. Жер маңайындағы магнитттi тюльмен атмосфераның экрандалуы ең аз болатын поляр төбелерiнде бүл құбылыстар ерекше бiлiну ... ... ... ендiктерде де атмосфераның меридиональды тасымал әсерi байқалады.  "Нимбус-4" ИСЗ-дағы бақылаулар протондық тұтанумен байланысты озонның кiшiреюiн растады.ӨС-ң озонға әсерiнiң ... ... ... ... ... ... орын ... геомагниттi өрiстiң инверсиялары атанған озон қабаты үшiн катастрофалық салдар жөнiндегi болжау қызықты көрсетiлген. Өстiң жойылып кетуiне дейiнгi әлсiреуi атмосфераға ӨС ... ... ... себеп болады, әсiресе озонның жойылуын тездететiн төмен ендiктерде байқалынады. Бүл өз алдына, жер климаты мен фауна үшiн ... ... ие ... ... ... ж.ж. орта ... қүрамы мен ӨС-ң иондалуға әсерiн зерттеудiң алдын ала қорытындылары талқыланады. Негiзгi нәтижелердi қысқаша айтып кетейік. Атмосфераға ең терең енетiн ГКЛ [1] ... ... тақ ... көзi ... [6] ... ... иондайды. Дегенмен, басқа көздермен салыстырғанда маңызды болу үшiн бұл көз өте кiшкене болып есептеледi. (мысалы, өте ... ... 7] NO ... және ... МэВ ... күн протондары ерекше күштi протонды тұтанушылардан қуатты болады, бiрақ стратосфера мен мезосферадағы иондалудың спорадиялық көзi деп саналады [5]. Бүл тақ азот  пен тақ ...  ... ... ... ... ... және озон мөлшерiнiң азаюына әкеледi. Мезосферада озон мөлшерiнiң азаюы бiрнеше сағатта өтеді [2]. Ұзақ уақыт бойы (және де өте ... ... ... әсер ... [2], сол ... ... стратосферада ұзақ өмiр сүретiн азот тотығы тола бастайды. ИСЗ - да бақылау бойынша төменгi мезосферада озон концентрациясының төмендеу ... ... ... ... жетуi мүмкiн, жоғарғы стратосферада  -  бiр пайыздан төмен. Орта есеппен бұл көз ... деп ... ... ... жылдары (мысалы, 1989ж.) оның кiрiсi Жер бетiнен орта ... ... ... шала ... ... ... кiрiстен жоғары болған.Радиациялық белдеулерден шашырайтын (энергиясы 1 МэВ астам) релятивистiк электрондар стратосфера мен мезосферада байқалатын иондалу көзi болады ... ... бар. Кей ... ... ... күн ... протондар кiрiсiн көбейтедi. Орта есеппен 1 жылда бүл көз ... ... [4]. ... ... ... ... ... сәулеленуiнiң тежелуiнен шашырайтын жоғары релятивистiк электрондардан күтуге болады.90 жылдары қарастырылып жатқан мәселе бойынша зерттеулер жалғаса бердi, әрi тәжiрибелi, әрi ... жаңа ... ... ... ... ... кең ... бақылау мәлiметтерi бойынша 1989 ж. наурыз, қыркүйек пен қазанда, 1990 ж. мамырда болған ... ... ... (СПС) озонның жалпы мөлшерiн (ОСО) келтiредi. Арктика мен Антарктика поляр төбелерiндегi обсерваториялар қысқа уақытты, бiрақ 20% дейiн байқалатын ОСО-ң төмендеуiн ... ... ... ... ... ... Бүл төмендеулер, немесе авторлар атағандай "мини тесiктер" шындыққа жақын, энергиясы 180-300 МэВ күн протондарынан болған деп болжайды. Дегенмен, ... ... ... ескерiлетiн тек газофазалы каталитикалық реакцияларда тақ оттектiң азот пен сутек тотығының қатысуымен болатын ... ... ... ... түсiндiруге қабiлеттi емес екендiгiн авторлардың есептеулерi көрсетедi. Газофазалы фотохимия үлгiсi ОСО-ң тек ~1% төмендеуiн ... ... ... қүбылыстарды, атмосфераның температуралық немесе электрлiк тепе-теңдiгiнiң бұзылуын, полярлы стратосфералық бұлттар мен аэрозольдердiң түзiлуi мен бұзылуын қосатын озонның мөлшерiнде ӨС-ң ... ... әсер ету ... бар деп жорамалдайды. Авторлардың көзқарасы бойынша СПС уақытында озон бұзылуының жоғары жылдамдықтарын түсiндiру үшiн аэрозольды бөлшектердiң ... ... ... ... ... ... лидарлы өзгерiстер кезiнде тiркелген күн тұтануынан кейiнгi аэрозоль концентрациясының көбеюiмен осы концепция бекiтiледi.Басқа жағынан жоғарыда айтылған "триггерлi" механизмнiң келтiрiлуi, авторлардың ... ... тиiс және ... ... ... түсiндiре алмайтын жоғары ендiктерде ОСО-ң 10% дейiн көбеюi табылғанын ГКЛ ағындарының Форбуш-төмендеуiне әкеледi.  Ғарыштық сәулелердiң вариациясы мен күн протондарының ... орта ... мен күн ... ... ең ... ... бiрi деп есептеуге болады. Мүмкiн болатын байланыс механизмдерiнiң бiрi бойлық бұлттардағы мұзды бөлшектердiң өсуi мен ... ... ... құбылыстарға әсер ететiн стратосферада иондалудың өзгерiсiмен болжанады.Кейбір СПС уақытында НО мөлшері қатты үлкейеді, НО-ның өмір сүру уақыты өте ...  -  ... ... ... ... NO ... ... келетін болсақ, онда оның үлкеюі оқиғадан кейін айлар өтсе де көрінеді. Үлгілі есептеулердің нәтижелерін "Нимоус-4" серігінде бақыланған озонның ... ... ... ... және 1972 ж. ... және одан ... екі ай бойындағы жеткілікті жарқыл үшін орташа стратосферадан озонның азаюы мөлшерінде жақсы келушілік көрсетті. 1972 ж. ... ... ... ... ... ... әртүрлілігімен: оңтүстік орташа ендіктерге стратосфералық озон солтүстіктегіге қарағанда көп өзгеретінімен ... ... ... ... ... кезінде 1% - тен аса болу керек екндігін есептеулер көрсетті.жұмыста бірөлшемді, ал атмосфераның радиациялы-фотохимиялық үлгілер көмегімен 2 ... 1971 ж., 4 ... 1972 ж. ... ... ... ... ... Озондарға NO сияқты, НО- ң да әсері ескеріледі. Есептелген әсер 40-45 км ... ... ... ... үшін 20% -ды және екі ... үлгі ... ... жартышардағы А=40-50 км биік ендіктерге суытылуы үшін ~ 50 К-ді құрады. Бірөлшемді үлгі бірнеше үлкен әсер береді.жұмыста орташа атмосфераның екі ... ... мен ... ... NO ... ... үшін және ... концентрациясына және 1989 ж. тамыз - желтоқсан арасында СПС нәтижесіндегі ... ... ... қолданылды. Қазанның алғында Күнмен жарықталынған оңтүстік полярлы төбесінде NO-ның бар болуы вертикаль бағанада ... 55% - ға ... ... 60 ... ... ... 20 есе ... керек еді. Озонның азаюы 40 км. маңайында 20% -ды, ал атмосфераның салқындауы  -  3 - 3,50 К-ді ... тиіс еді. ... ... ... әсер ... максималь фазасындағы күннің жарықталынуы болмағандықтан аз болуы ... ... ... КЛ-мен қалыптасқан азот пен сутегінің қышқылдарымен озонның бұзылуын зерттеулермен қатар, КЛ-дің озонның қалыптасуын игеру бойынша жұмыстар бар. Осылай, салынған дәуірлер ... ... ... ... ... ... ... желілерінің мәліметтері негізінде ГКЛ-дің Форбуш төмендеулері тіркелетін нейтронды компоненталардың интенсивтіліктерінің ... ... ... ... ... ... және өлшемі бойынша бірнеше пайызға жететіндігі көрсетілген. 9-11 тәуліктен кейін ұйтқудың оң фазасы келеді; бұл ... ОСО ... ... ... ... бағыттаймыз, мұнда озонның қалыптасу көздерінің бірі ретінде КЛ протондармен молекулярлы оттегінің радиолизі (диссоциациясы) ұсынылады. Радиолиз механизімін солтүстік ... ... ... стратосферада озонның тығыздығының таралуын вертикаль қырында екінші ретті максимумның пайда болуын түсіндіре алатын есептеу нәтижелері келтірілген.СКЛ және ... ... ... ... ... ұзақ уақыттық өзгеруі регрессивті әдіс және барлық әлемдік жер бетіндегі желілі станцияларда алынған ОСО ... ... ... ... зерттелген. Талдау кезінде регрессорлар ретінде "метеор" серіктер жүйесінің, Күннің радиосәулелену және стратосферада Солтүстік ... ... ... ... ГКЛ-дың интесивтілігі көмегімен алынған, күннің протондар ағындары туралы мәліметтері пайдаланылған. Күннің қуатты жарқылдарында (1972, 1989 және 1991 ж. ж.) ... ... ... табылған баға берулері 450N-нан жоғары ендіктер үшін теріс және төмен еңдіктерге оң. ... ... ... СПС ... ... ... ... механизмдерді қатыстыруды талап етеді. Стратосферада өлшенген, ГКЛ вариациясында ОСО-ның баға беруі құрамында күннің дақтарының циклінде ... ... ... ... 1% ... цикліне жақын ГКЛ стратосферасында өлшенген интенсивтіліктің трендімен байланысты теріс тренд те бар. Бұл аса үлкен емес өлшем, ... ... ... ... ... тренд өлшемімен салыстырмалы.Ғарыштық сәулелердің интенсивтілігі мен атмосфера құрамында озонның бар болуы аралығындғы оң корреляция КЛ интенсивтілігінің жүрісінен шамамен 1 ... ... озон ... ... белгіленген. Бұл Жердің озоносферасының тегінің аэрозольді гипотезасы пайдасына айғақтайтыны жорамалданады. үлгілік есептеулер көрсеткендей, ГКЛ антакритарлық озонды "тесік" үлгілерінің ... ... ... ... қыс пен ... уақытында елеулі рөл атқарады.Және, ақырында еске түсіретін тағы бір орташа атмосфераны құрайтын белсенді аз химиялы қалыптасукөзін нұсқау ... ... биік ... ... ... шашырайтын, протондар мен релятивті электрондар туралы болып жатыр. [2]  - ге ... ... ... ... тек ... ... Дегенмен, [1] авторлары екі өлшемді үлгі көмегімен есептеулер негізінде, шашырайтын релятивті электрондар стратосферада НО және NO-ң ... ... ... ... деген қорытындыға келген. Олардың ойлары бойынша, дәл осы көздің варияциялары SAGE, SAGE-II және SBUV тәжірибелік мәліметтерде шығарылған және түсіндірулерге ие ... ... ... ... ... глобальді құрамының ұзақ уақыттық варияцияларын түсіндіреді.Осылайша, жүргізілген шолу озонның қиыншылығына галактикалық КИ және СПС мәндері үлкен және тәжірибелі ... ... ... ... ... ... тыңғылық меңгеруге лайық болады. Бүгін орташа атмосфераның аз химиялық құраушыларына ғарыштық сәлелердің әсерінің қиыншылығы бойынша зерттеулер озоносфераның физика мен химияның өз ... ... ... деп ... Тәжірибелі сияқты, теориялық зерттеулердің нәтижелері күннің протондық жарқылдары мен ГКЛ ... ... ... ... ... әсерлері азот пен сутегінің қышқылдану химиясына және салдар сияқты, стратосферадағы озонның құрамына ... әсер ... ... ... ... ... 11-жазғы циклында ГКЛ және СКЛ варияциялары полярлы аймақтағы [3] ... ... ... ... ... ... сепеьтерінің біріболуы мүмкін. Басқаша айтқанда, озонның көздері және ағындары ғарыштық сәлелермен байланысқандар, теориялық модельдеуге сияқты, Жердің бетінен атмосфераға келіп түсетін, ... ... ... табиғи және антропогенді көздерін, Күннің ультракүлгін сәулелермен қатар тәжірибелі мәліметтерді талдау кезінде де ескерулері тиіс. Анық ... ... ... ... ... соңғы жылдары әртүрлі зерттеушілер тобымен алынған нәтижелерде маңызды қарама-қайшылықтар шығарылды. Озонды бұзатын және озонды ... КЛ ... ... ... ... ... ... етеді, мүмкін олар жоғары және орташа ендіктерге әртүрлі ... ие ... ... ... ... үлгілер "минитесіктер" деп аталатын ОСО-ң төмендеуінің жеткілікті үлкен мәндерін түсіндіре алмайды. *Полярлы стратосфералы бұлттардың ғарыштық сәулелерінің "триггерлі" қалыптасу ... ... ... әлі ... ... ие ... жоқ. 1. PittockA.B. A critical look at long-term sun-weather i lationships // Rev. Geophys. 1978. V. 16. P. 400.2. Salby M.L., Shea DJ. ... between solar acth ty and the ... an ... ... J. Geophys. Res. 1991. V. 96. P. 22579.3. Kyle H.L., ... ... et al. Nimbus-7 earth ... budget calibration history. Part 1: The solar channels. NASA Reference Publication 1316. ... Reid G.C. Solar total radiance ... and the global see surface ... record // J. Geophys. Res. 1991. V. 96. P. 2835.5. Hoyt D. V., Kyle H.L., Mickey J.R., ... Nim - bus-7: Over twelve years of solar total ... mea - ... // Proceedings of the Workshop on Solar Electromagnetic Radiation Study for Solar Cycle 22. Boulder: US Department of ... 1992. P. 44.6. Fligge М., Frohlich J., Pap J. et al. ... of solar spectrum ... from the near UV to the ... and results. Paper ... at the IUGG Meeting, ... July 1999. Program. P. 139.7. ... G„ Woods Т. Solar UV and EUV irradiance:measurements and results. Paper presented at the IUGG Meeting, Birmingham, July 1999. Program. P. ... В.Б., ... Ю.П. ... ...  - М.: ... 1988  -  192 ... В.Б. Полярная верхняя атмосфера.  - М,: Мир, 1983  -  456 с.10.Хир К. ... ... ... ... и стохастические процессы.  - М,: Наука 1988  -  600 с  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфералық ауаны қорғау шаралары5 бет
Байланыстың оптикалық жүйесінің өзгешеліктері12 бет
Иондаушы сәулелердің соматикалық-стохастикалық әсері11 бет
Радиация көздері, оның адамға әсері12 бет
Радиациялық жағдайдың қоршаған орта мен адамзатқа әсері26 бет
Радиациялық қауіпсіздік40 бет
Радиациялық қауіпті нысандардағы төтенше жағдайлар10 бет
Радияция көздері7 бет
РИП тасымалдау және сақтау, есепке жауапты міндеттері7 бет
Сәулеленудің радиациондық әсері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь