Қалыпты жұлдыздар

1. Қалыпты жұлдыздардың спектрлері және спектрлік классификациясы
2. Колориметрия негіздері
3. Спектр . жарықтылық
(Герцшпрунг.Рассел) диаграммасы
4.Жұлдыздар өлшемдерін анықтау әдістері
5. Радиус.жарықтылық.масса тәуелділігі
6. Жұлдыздар құрылымы және жұлдыздар қойнауындағы физикалық күйлер
Жұлдыздар сәулеленуі туралы информация – бұл олардың спектрлеріндегі энергия таралуы, ол абсолюттік энергетикалық бірліктерде сипатталады. Жұлдыздар спектріндегі энергия таралуы туралы мәліметті олардың спектрінің әртүрлі бөліктеріндегі сәуле шығаруын өлшеу арқылы алуға болады, ол үшін жарық сүзгісі (светофильтр) қолданады. Визуалды фотометрлерді пайдаланып алынған жұлдыздық шамалар визуалды деп аталады. Бұл әдіс фотографияға пайда болғанға дейін қолданылды. Қазіргі кезде ол аз қолданылады.
Жұлдыздар кескінінің фотометрлік өлшеу әдісі арқылы алынатын жұлдыздық шамалар фотографиялық деп аталады. Жұлдыздан келетін сәулелер ағынын дәл анықтау фотоэлектрлік фотографиялық әдістер арқылы жүзеге асады. Ол үшін арнайы іріктелінген (светофильтрлері – жарық сүзгілері) пайдаланады. Олар халықаралық жүйеде U,B,V деп белгіленеді, яғни бұл спектрдің 3 бөлігі – ультракүлгін (U), көк (B) және сары (V- визуалды). Басқа да көп түсті фотометрлік жүйелер бар.
Берілген жүйедегі жұлдыздық шамаларды анықтау үшін зерттелетін жұлдыздан келетін жарық ағындарын және стандарт ретінде қабылдаған салыстыру жұлдыздарының жарық ағындарын салыстырады.
Жұлдыздың түс көрсеткіштерін зерттеуге арналған астрофизика бөлімі – колориметрия деп аталады. Оның мақсаты түс көрсеткіштерін әртүрлі әдістермен өлшеу, жұлдыздар сәуле шығаруының спектрлік құрамын сипаттайтын басқа да шамаларды табу.
XX ғасыр басында дат астрономы Герцшпрунг және одан кейінірек американ астрофизигі Рассел жұлдыздардың спектрі мен жарықтылығы арасындағы байланысты анықтады. Бұл тәуелділік график ретінде келтірілді. Бір оське спектрлік класс, ал екіншісіне абсолют жұлдыздық шама сызылады. Бұл график спектр-жарықтылық немесе Герцшпрунг-Рассел диаграммасы (3.13-сурет) деп аталады. Абсолют жұлдыздық шама орнына жарықтылықты (әдетте log шкалада), ал спектрлік кластар орнына – түстердің көрсеткіші - әсерлі (эффективті) температураның өзін келтіруге болады.
Әрбір жұлдыздың орны оның физикалық табиғаты және даму кезеңімен анықталады. Герцшпрунг-Рассел диаграмасында жұлдыздар жүйесінің бүкіл тарихы келтіріледі. Бұл диаграмма физикалық қасиеттері ортақ жұлдыздар тобын және олардың кейбір физикалық сипаттамалары (мысалы: химиялық құрамы, эволюциясы,...т.с.с.)арасындағы тәуелділікті анықтауға мүмкіндік береді.
Диаграмманың жоғарғы бөлігі жарықтылығы жоғары жұлдыздарға сәйкес келеді, ал төменгі бөлігін жарықтылығы төмен жұлдыздар қамтыған. Диаграмманың сол жағында ертеректегі ыстық жұлдыздар, ал оң жағында кейінгі спектрлік кластағы суық жұлдыздар орналасқан.
Диаграмманың жоғарғы жағында жарықтылығы жоғары (алыптар мен аса алыптар), төменгі бөлігінде жұлдыздардың жарықтылығы төмен «ергежейлілер» деп аталатын топтары орналасқан. Жоғарғы бөліктегі жұлдыздар жиі орналасқан және солдан оңға қарай бағытталған диагональ – бас тізбек деп аталады. Бұл тізбектің маңайында ыстық (жоғарғы жағы) және суық (төменгі бөлігі) жұлдыздар орналасқан.
Жалпы алғанда, Герцшпрунг-Рассел диаграммасындағы жұлдыздар белгілі ретпен орналасқан, ал бұл жарықтық пен температура арасында қандай да бір тәуелділік бар деген сөз. Бірақ диаграмманы мұқият қарасақ, онда басқа да қосымша тізбектер бар екенін көруге болады. Бұл тізбектер белгілі бір жұлдыздар топтарының жарықтылығы мен температурасы арасында жекелеген тәуелділіктер бар екенін білдіреді.
Қарастырылған тізбектер жарықтық кластары деп аталады және олар спектрлік кластардан кейін қойылатын Ι ÷ ΙΙ дейінгі рим сандары арқылы белгіленген. Сонда жұлдыздардың толық классификациясы 2 параметрге тәуелді болады, біріншісі - спектрді, екіншісі – жарықтылықты сипаттайды. Мысалы, Күн бас тізбекте жатыр, ол V жарықтылық класына жатады және оның спектрінің белгіленуі - G2V. Қазіргі кезде қабылданған осы классификация МК (Морган, Кинан) классификациясы деп аталады.
        
        Қалыпты жұлдыздарЖұлдыздар Ғаламдағы ең көп таралған объектілер. Космос затының 98%-і осы газды шарлардан құралған. Жұлдыздардың негізгі қасиеттері оның массасы, ... және ... ... ... ... танысу олардың түстерінің әртүрлілігіне бірден назар аудартады. Ал ... ... ... келе бұл ... одан да ... ... көзіміз жетеді. Әдетте жұлдыздардың спектрі үздіксіз болып келеді.Спектрлердегі негізгі айырмашылық бақыланатын спектрлік сызықтардың саны мен интенсивтілігінде. Спектрлік ... бұл ... ... рет ... ... ... ... жұлдыздардың спектрлері және спектрлік классификациясыГарвард классификациясында спектрлік типтер  (кластар) латын алфавитінің: О, В, А, Ғ, G, K және М ... ... ... Бұл ... ... жұлдыздар температурасының жоғары екендігін үздіксіз спектр сызықтарының интенсивтілігінің жоғарғылығынан білуге болады. Сол себепті бұл жұлдыздардың түсі көгілдірлеу ... ... ... Бұл ... бейтарап гелийдің сызықтары ең интенсивті болып табылады. Сутегі және кейбір иондалған элементтердің сызықтары жақсы көрінеді. Түсі ... А ... ... сызықтары ең үлкен интенсивтілікке жетеді. Иондалған кальцийдің және кейбір металдардың сызықтары әлсіз көрінеді. Жұлдыздың түсі  - ақ. Ғ ... ... ... ... бастайды, иондалған металдардың (әсіресе кальций, темір, титан) сызықтары күшейе бастайды.. Түсі - әлсіз сары.G класы. ... ... ... ... ... ... класы.  Сутегінің сызықтары байқалмайды, яғни температура төмендегені. ... түсі ... ... Қызыл жұлдыздар. Металдардың сызықтары әлсірей бастайды. Титан және басқа да молекулалық түзілістердің сызықтары басым келеді.С класы. Бұл класс К және М ... ... ... ... сызықтарының бар болуымен ерекшеленеді.S класы. Бұл класқа ... ... М ... ... ... ... ... қышқылы басым болуымен ерекшеленеді.3.4.3. Колориметрия негіздеріЖұлдыздар сәулеленуі туралы информация  -  бұл ... ... ... таралуы, ол абсолюттік энергетикалық бірліктерде сипатталады. Жұлдыздар спектріндегі энергия таралуы туралы мәліметті олардың спектрінің әртүрлі бөліктеріндегі сәуле шығаруын өлшеу арқылы ... ... ол үшін ... ... ... ... ... фотометрлерді пайдаланып алынған жұлдыздық шамалар визуалды деп аталады. Бұл әдіс фотографияға пайда ... ... ... ... ... ол аз қолданылады.Жұлдыздар кескінінің фотометрлік өлшеу әдісі арқылы алынатын ... ... ... деп аталады. Жұлдыздан келетін сәулелер ағынын дәл анықтау фотоэлектрлік фотографиялық әдістер арқылы жүзеге ... Ол үшін ... ... ...  -  ... сүзгілері) пайдаланады. Олар халықаралық жүйеде U,B,V деп белгіленеді, яғни бұл спектрдің 3 бөлігі  -  ультракүлгін (U), көк (B) және сары (V- ... ... да көп ... ... ... бар.Берілген жүйедегі жұлдыздық шамаларды анықтау үшін зерттелетін жұлдыздан келетін жарық ... және ... ... ... ... ... ... ағындарын салыстырады.Жұлдыздың түс көрсеткіштерін зерттеуге арналған астрофизика бөлімі  -  колориметрия деп аталады. Оның мақсаты түс ... ... ... ... ... ... шығаруының спектрлік құрамын сипаттайтын басқа да шамаларды ... ...  -  ... ... ... ... дат ... Герцшпрунг және одан кейінірек американ астрофизигі Рассел ... ... мен ... ... ... анықтады. Бұл тәуелділік график ретінде келтірілді. Бір оське спектрлік класс, ал екіншісіне  абсолют жұлдыздық шама сызылады. Бұл ... ... ... ... ... ... деп аталады. Абсолют жұлдыздық шама орнына жарықтылықты (әдетте log шкалада), ал спектрлік ... ...  -  ... ... - ... (эффективті) температураның өзін келтіруге болады.     Әрбір жұлдыздың орны оның физикалық табиғаты және даму кезеңімен анықталады. ... ... ... жүйесінің бүкіл тарихы келтіріледі. Бұл диаграмма физикалық қасиеттері ортақ жұлдыздар тобын және олардың кейбір физикалық сипаттамалары (мысалы: химиялық ... ... ... ... ... береді.Диаграмманың жоғарғы бөлігі жарықтылығы жоғары жұлдыздарға сәйкес келеді, ал төменгі бөлігін жарықтылығы ... ... ... ... сол ... ... ыстық жұлдыздар, ал оң жағында кейінгі спектрлік кластағы суық ... ... ... ... жарықтылығы жоғары (алыптар мен аса алыптар), төменгі бөлігінде жұлдыздардың ... ...  деп ... ... ... Жоғарғы бөліктегі жұлдыздар жиі орналасқан және солдан оңға қарай бағытталған ...  -  бас ... деп ... Бұл ... ... ыстық (жоғарғы жағы) және суық (төменгі бөлігі) жұлдыздар орналасқан.Жалпы алғанда, Герцшпрунг-Рассел ... ... ... ... орналасқан, ал бұл жарықтық пен температура арасында қандай да бір ... бар ... сөз. ... ... мұқият қарасақ, онда басқа да қосымша тізбектер бар екенін көруге болады. Бұл тізбектер белгілі бір жұлдыздар топтарының жарықтылығы мен температурасы ... ... ... бар ... ... ... ... кластары деп аталады және олар спектрлік кластардан кейін қойылатын Ι / ΙΙ дейінгі рим ... ... ... ... ... ... классификациясы 2 параметрге тәуелді болады, біріншісі - спектрді, ...  -  ... ... Мысалы, Күн бас тізбекте жатыр, ол V жарықтылық ... ... және оның ... ... - G2V. ... ... қабылданған осы классификация МК (Морган, Кинан) классификациясы деп ... ... ... ... 3.14-суретте көрсетілген. Ι жарықтылық класы  -  аса алыптар - бұл жұлдыздар спектр - жарықтылық диаграммасының жоғарғы бөлігінде ... және ... ... ... ΙΙ ... класы  -  жарық алыптар;ΙΙΙ алыптар;ΙV субалыптар. Соңғы үш класс ... ... аса ... мен бас ... ... аймақта орналасқан;V бас тізбектің жұлдыздары;VΙ жарық субалыптар - олар бас тізбектен бір ... ... ... ... ... ... ақ ... - олардың жарықтылығы төмен және диаграмманың төменгі бөлігінде орналасқан. Жұлдыздардың ... ... жату - ... ... ... арнайы қосымша белгілері арқылы анықталады. Мысалы, аса алыптардың спектрлік сызықтары әдетте жіңішке әрі терең, ал ақ ергежейлілерде бұған керісінше ... ... ... ... ... ақ ... айырмашылығы, олардың кейбір металдарының спектрлік сызықтары алыптарға ... ... ... ... классификациясының жоғарыда аталған қосымша белгі-шарттары (критерийлері) жарықтылық класын анықтауға және абсолют жұлдыздық шаманы спектроскоптық әдіспен анықтауға негіз ... ... ... өлшемдерін анықтау әдістеріЖұлдыздар радиустарын анықтау мүмкін емес (кейбір жағдайлардан ... ... олар ... өте алыс ... және ... ... ірі телескоптардың ажырату қабілетінен аз. Егер жақын орналасқан жұлдыздың бұрыштық бұрыштық диаметрі d қандай да бір әдіс ... ... ... оның сызықтық өзекшесі D:(3.4.1)өрнегі арқылы анықталады.				Жұлдыздық өлшемді ... әдіс ... ... ... егер оның болометрлік жарықтығы және әсерлі температураның анықтамасына сәйкес жұлдыздардың 1см² ... ... ... ... ... ... ... Егер осы шаманы жұлдыз бетінің ауданына (4PIR²)-қа көбейтсек, онда  жұлдыз шығаратын толық энергия ағынын ... ... Олай ... ... ...                                   ... анықталады Алынған өрнекті жарықтылығы мен радиусы белгілі болып ... ... ... ... онда ... әсерлі температурасын деп белгілеп:(3.4.4)өрнегін аламыз. Жоғарыдағы өрнектерді бір - біріне мүшелеп бөлсек, онда: (3.4.5)немесе логарифмдасақ:.               (3.4.6)   ... ... ... мен ... күн ...  және  ... өрнектейді. Олай болса:(3.4.7)3.4.6. Радиус-жарықтылық-масса тәуелділігіЖоғарыда алынған өрнектер ... 3 ... ... жарықтылық және әсерлі (эффективті) температураны байланыстырады. Сонымен қатар, спектр (яғни, температура) және жарықтылық арасындағы тәуелділік (Герцшпрунг-Рассел диаграммасы) бізге ... Олай ... (3.4.7) ... ... ... ... ... тәуелді және жұлдыздардың әрбір тізбегі үшін спектр-жарықтылық диаграммасында спектрлік класс пен ... ... ... бір ... ... Ол үшін спектр-жарықтылық диаграммасының түрін аздап өзгерту керек. Визуалды абсолют жұлдыздық шама орнына абсолют болометрлік ... ... ал ... ... ...  -  ... ... температураны енгіземіз. Бұл жағдайда  диаграмманың негізгі жалпы сипаты сақталады. Соңғы ... ... ... ... жұлдыздардың орны түзу сызықпен көрсетіледі, себебі Lg L және Lg Тэфф  арасындағы тәуелділік  -  сызықты. 3.14-суретте ... ... ... ... бұл ... ... жұлдыздардың өлшемдерін олардың жарықтылығы (абсолют жұлдыздық шама) және спектрі ... ... ... ... ... 3.14-суретте жұлдыздардың радиустары өте үлкен аралықтарда өзгеретінін көреміз, яғни ... ... - ден ... және ... (102 - 103) -ге (ақ ... ... Олай ... жұлдыздық  атмосфералардың температураларының (ерекшеліктері) айырмашылықтарды 10 есеге дейін ғана болса, ал диаметрлеріндегі өзгешелік 106 дәрежесіне ... ... аса ... тізбегі түзу сызықпен келтірілген. Бұл осы жұлдыздар үшін болометрлік жарықтылық пен радиус арасындағы эмпирикалық тәуелділікті анықтауға мүмкіндік береді. Мысалы, бас ... ... ... ... өрнегі пайдаланылады. Ал, маңызды шамалардың бірі  -  массаны дара ... үшін ... өте ... ... ... ... заңы ... қосжүйелердің компоненттерінің массаларын анықтауға болады. Сондықтан аздаған жұлдыздар тобы үшін ... ... мен ... ... арасындағы байланыссыз массаны табуға болады.Бас тізбекті жағалай төмен түскен сайын жұлдыздар массасы кеми түседі. Ергежейлілердің массасы Күннен аз. M < ... ...  ... ... ... ... ол ғаламшарға сығымдалады. Сонымен спектр-жарықтылық диаграммасын жұлдыздар күйінің диаграммасы деп қабылдауға болады.3.15-сурет. Абсолют жұлдыздық шама  -  ... ... ... құрылымы және жұлдыздар қойнауындағы физикалық күйлера) Бас тізбектің жоғарғы бөлігінің ... - ... Күн ... ... ... ... температура мен қысым кейінгі спектрлік класс жұлдыздарына қарағанда жоғары және термоядролық энергия ... ... ... ... ... жүреді. Бұдан бас тізбекте орныққан ыстық жұлдыздардың жас жұлдыздар екенін білеміз.Энергияның бөлінуі өте ... ... (Т) және ол ... - ... заңына байланысты Т4 дәрежесіне  байланысты өседі. Сондықтан энергияны заттың өзі тасымалдау керек және бас тізбектегі жұлдыздар қойнауында орталық конвективтік ... ... ... Массасы 10 Күн массасындай жұлдыздардың ішкі конвективтік аймағының радиусы жұлдыз ... (1/4) - не жуық ... ал ... ... орташадан 25 есе көп. Конвективтік ядроны қоршап тұрған жұлдыздар ... ... ... ... ... ... Бас ... төменгі бөлігіндегі жұлдыздар     Бұл ... ... ...  ...   ... бөлінетін энергияның қуаты температураға тәуелді. Бас тізбектің төменгі бөлігіндегі ... ... ... қабаттар пайда болады.Жұлдыз суық болған сайын қабат тереңдігі жоғары болады.Егер Күннің 2%-ке ғана ... ... ... ал ... 0,6 ... ... ... бүкіл массаның 10%-ы қатысады.б) Субергежейлілерде ауыр элементтер аз.Субергежейлілер  -  кәрі ... олар ... ... ... кезеңдерінде пайда болған. Ауыр элементтер аз болған ... ... заты бас ... жұлдыздармен салыстырғанда мөлдір,  ондағы сәулелік энергия тасымалдануы жеңіл келеді.в) ... ... ... ... ... ... ...  сутегінің қызуына байланысты энергияның бөлінуі перифериялық қабаттарға ғана ... ... ... ... жұқа ... ... болады, бұл қабатта сутегілік реакция жүреді. Бұл қабат    ...   екі ... ...  ішкі  -  ... ... жоқ  ядро ( ... реакция жоқ ) және сыртқы  - мұнда сутегі бар, ... ... мен ... ... жүруіне жеткіліксіз. Алғашқыда, энергия шығаратын қабаттағы қысым ядродағыдан көп, сондықтан ол сығыла, гравитациялық энергияны бөліп қыза ... Бұл ... газ ... ... Ақ ергежейлілер. Г  -  Р диаграммада бұл обьект төменгі сол жақ бұрышта орналасуы тиіс, себебі ... ... ... ... ... өзінде де оның жарықтылығы аз болады. Жоғарғы ... бұл ақ ... ... сәйкес келетінін көреміз. Сондықтан ақ ергежейлер аса тығыз жұлдыздар болып табылады, ... онда ... ... ... ... таусылған. Ақ ергежейлердің центріндегі тығыздық 1см3-та жүздеген тоннаға дейін жетуі мүмкін. Ақырын суи отырып, олар ... ... ... ... сәулелей бастайды. Ақ ергежейлердің массасы өскен сайын оның қойнауындағы газ қысымы гравитациялық күшке қарсы төтеп бере алады. Сондықтан ... ... ақ ... ... ... және олар үшін жұлдыз радиусының оның массасынан тәуелділігі дәлірек орындалады.д) Нейтронды жұлдыздар. Массаның қандайда бір мәнінен кейін тозғындалған газдың қысымы ... ... ... алмайды. Мұндай жұлдыз шексіз сызыла береді (коллапс). Егер ... 2-3т асып ... онда ... ... ... ... ... нейтронды болмаса, бұл құбылыс т > 1,2 m жағдайында ... еді. ... ... ... ... нейтронды  қысымы қарсы тұрады. Бірақ бұған дейін жұлдызда ядролық жарылыс түзеді, ... ... ... ... зат нейтрондарға айналады да жаңа обьект нейтронды жұлдыз пайда болады. Бұл жұлдыздардың беті болады. Себебі оның сыртқы қаббатары қатты келеді және ... мен ... ауыр ... ... Кәдімгі жұлдыз нейтрондық күйге дейін сығылғанда оның магнит өрісінің ... 10 ... ... өседі. Бұл кернеулік атомдар пішіндегіден 1000-даған есе көп. Нәтижесі нейтронды жұлдыздың  қатты қабатының шекарасында атомдық ... ... 10 К ... да ... ... ... атомдар бейтараптығын (нейтралдығын) жоғалтпайды (кәдімгі жағдайда мұндай температурада газ әлде қашан иондалар еді)е) Қара құрдымдар. Күн ... ... көп есе ... ... ... қысымы гравитациялық күштерге төтеп бере алмайды және жұлдыздың қайтымсыз сығылуына еш нәрсе ... ... ... ... ... жұлдыздың радиусы қандайда бір кризистік радиусқа (R) жақындағанда ерекше жағдай ... R ... ... ... ... гравитациялық радиустан аз жұлдыздан жарық сәулелері шықпайды. ... ... ... ... сәйкес өмір сүру керек деп есептегенімен, ол байқалмайды. Бұл, теориялық түрде жорамалданған жарықты жұтушы және өзіне  басқа массаларды тартып ... ... ... ... қара ... деп атайды. Шварцшильд радиусымен шектелген сфера ішінде заттың тығыздығы шексіз өсіп классикалық ... ... ... ... тек ... ... теория немесе релятивистік физика заңдары жұмыс істейді. Сондықтан нейтронды жұлдыздармен қатар қара құрдымдарды релятивистік ... деп ...  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық ырғақтар4 бет
Галактика7 бет
«Айналатын жұлдыз бағдарламасын» құру24 бет
«Айнымалы жұлдыздар үшін информация мен энтропия қатынасын анықтау»48 бет
«Жұлдызнамалық күнтізбе» бағдарламасын құру18 бет
«Кино жұлдыздары» мәліметтер қорын құру.31 бет
Айнымалы жұлдыздардың классификация күйлері30 бет
Аспан әлеміндегі ең көп таралған объектілер - жұлдыздардың эволюциясы10 бет
Астрофотометрия элементтері. Жұлдыздық шамалар9 бет
Бейсызық физиканың жаңа әдістері және компьютерлік модельдеудің көмегімен айнымалы жұлдыздар мен галактикалардың фракталдық қасиеттері мен заңдылықтарын анықтау59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь