Күн-жер байланыстары

Күн-Жер байланыстары – гелио- және геофизикалық құбылыстар арасындағы тура немесе ортақ физикалық байланыстар жүйесі. Жер Күннен тек оның бетінің температурасы мен жарықтығын қамтитын жарық пен жылуды ғана алмайды, сонымен қатар ультракүлгін және рентген сәулеленуін, күн желі, күндік ғарыштық сәулелердің аралас әсерлесуін қамтиды. Күн белсенділігінің дәрежесі өзгергенде бұл факторлардың қуатының вариациясы планетааралық кеңістікте, магнитосферада, ионосферада, нейтралдық атмосферада, биосферада, гидросферада және мүмкін Жер литосферасында өзара байланысты құбылыстар тізбегіне(тізіміне) әкеледі. Осы құбылыстарды зерттеу Күн-Жер байланыстарының негізгі мәселесі болып табылады. Жер Күнге біршама кері әсерін тигізеді(ең болмағанда, гравитациялық), дегенмен ол өте кішкентай, сондықтан әдетте тек күн белсенділігінің Жерге әсерін қарастырады. Бұл әсер не Күндегі стационар емес процесстерден шығатын Күннен Жерге берілетін энергияға көшіріледі, не энергияға толы Жердің магнитосферасында, ионосферасында және нейтралды атмосферасында қайта бөлінеді. Энергияның қайта бөлінуі не жай, не секірмелі түрде болуы мүмкін.
Күн-Жер байланысы туралы түсінік бірте-бірте, басқа ашылулар мен болжамдар негізінде қалыптасты. Сөйтіп, 19 ғ аяғында В.О. Биркелан алғаш Күн толқындық сәуледен басқа бөлшектер де шығарады деп пікірін айтты. 1915ж А.Л. Чижевский Күннің дақ тәрізді түрі мен кейбір эпидемиялар дамуының арасындағы байланысқа назар аударды. Көптеген гелио- және геофизикалық құбылыстардың бірдей болуы планетааралық кеңістікте күндік ауытқуларды(қозулар) Жерге жіберіп тұратын агент бар деген ой туындатты. Бұл агент 1960 жылдардың басында бар екендігі эксперименталды түрде дәлелденген күн желі болып шықты. Күн желінің күн белсенділігінің басқа да көрінулерімен бірге ашылуы Күн-Жер физикасын зерттеудің негізі болды.
Күн-Жер жүйесіндегі құбылыстардың реттілігін Күндегі қатты(үлкен)жарқ етулерді, яғни күн белсенділігінің жоғарғы көрінісін сипаттайтын құбылыстар тізбегін бақылау арқылы анықтауға болады. Жарқ етудің нәтижесі(зардабы) жерге жақын кеңістікте Күндегі құбылыстармен бір уақытта дерліктей басталады. Көбіне, ультракүлгін және рентгендік сәулеленулер жоғарғы атмосфераның қосымша ионизациясына әкеледі, бұл Жердің жарықтанған жағындағы радиобайланыстың нашарлауына, тіпті толығымен жойылуына да(Деллинджер эффекті) әкелуі мүмкін.
Әдетте, үлкен(қатты) жарқ ету көп мөлшердегі үдетілген бөлшектер, яғни күндік ғарыштық сәулелердің(КҒС) шығарылуымен анықталады. Олардың ішіндегі ең белсенділері (энергиясы EK > 108-109 эВ) сызығындағы максимум жарқ етуден кейін > 10 мин соң Жерге келе бастайды. EK < 108 эВ энергиялы КҒС-ң көбейген ағыны Жерде бірнеше ондаған сағат бойы бақылануы мүмкін болады. КҒС-ң полярлы ендіктер ионосферасына енуі қосымша ионизацияны қажет етеді және сәйкесінше қысқа толқындағы радиобайланыстың нашарлауына әкеледі. КҒС-ң белгілі бір мөлшері Жердің озондық қабатын(озоносфера) бүлдіруі(босатуы) мүмкін деген болжамдар бар. КҒС-ң үдетілген ағындары экипажға және ғарыштық кемелердің жабдықтарына басты радиациялық қауіп болып саналады.
        
        Күн-Жер байланыстарыКүн-Жер байланыстары  -  гелио- және геофизикалық ... ... тура ... ортақ физикалық байланыстар жүйесі. Жер Күннен тек оның бетінің температурасы мен жарықтығын қамтитын жарық пен жылуды ғана ... ... ... ультракүлгін және рентген сәулеленуін, күн желі, күндік ғарыштық сәулелердің аралас әсерлесуін қамтиды. Күн ... ... ... бұл факторлардың қуатының вариациясы планетааралық кеңістікте, магнитосферада, ионосферада, нейтралдық атмосферада, биосферада, гидросферада және мүмкін Жер литосферасында өзара байланысты құбылыстар ... ... Осы ... ... ... ... ... мәселесі болып табылады. Жер Күнге біршама кері әсерін тигізеді(ең болмағанда, гравитациялық), дегенмен ол өте кішкентай, сондықтан әдетте тек күн белсенділігінің ... ... ... Бұл әсер не ... стационар емес процесстерден шығатын Күннен Жерге берілетін ... ... не ... толы Жердің магнитосферасында, ионосферасында және нейтралды атмосферасында қайта бөлінеді. Энергияның қайта бөлінуі не жай, не ... ... ... ... ... ... түсінік бірте-бірте, басқа ашылулар мен болжамдар негізінде қалыптасты. Сөйтіп, 19 ғ аяғында В.О. ... ... Күн ... ... ... ... де ... деп пікірін айтты. 1915ж  А.Л. Чижевский Күннің дақ ... түрі мен ... ... ... ... ... ... аударды. Көптеген гелио- және геофизикалық құбылыстардың бірдей болуы планетааралық кеңістікте күндік ауытқуларды(қозулар) Жерге жіберіп тұратын агент бар деген ой ... Бұл ... 1960 ... басында бар екендігі эксперименталды түрде дәлелденген күн желі болып шықты. Күн желінің күн ... ... да ... бірге ашылуы Күн-Жер физикасын зерттеудің негізі болды.Күн-Жер жүйесіндегі ... ... ... ... ... яғни күн ... ... көрінісін сипаттайтын құбылыстар тізбегін бақылау арқылы анықтауға ... Жарқ ... ... ... жақын кеңістікте Күндегі құбылыстармен бір уақытта дерліктей басталады.  Көбіне, ультракүлгін және рентгендік сәулеленулер ... ... ... ... ... бұл ... ... жағындағы радиобайланыстың нашарлауына, тіпті толығымен жойылуына да(Деллинджер эффекті) әкелуі мүмкін.Әдетте, үлкен(қатты) жарқ ету көп мөлшердегі үдетілген бөлшектер, яғни ... ... ... ... ... ... ... ең белсенділері (энергиясы EK > 108-109 эВ)  ... ... жарқ ... ... > 10 мин соң Жерге келе бастайды. EK < 108 эВ ... ... ... ... Жерде бірнеше ондаған сағат бойы бақылануы мүмкін болады. КҒС-ң полярлы ендіктер ... енуі ... ... ... ... және сәйкесінше қысқа толқындағы радиобайланыстың нашарлауына әкеледі. КҒС-ң белгілі бір мөлшері Жердің озондық қабатын(озоносфера) ... ... ... ... бар. ... ... ағындары экипажға және ғарыштық кемелердің жабдықтарына басты радиациялық қауіп болып саналады.Күн-Жер байланысын зерттеу тек фундаменталды ғылыми мәселе(проблема) ғана ... ... қоса ... мәні де зор. ... және Жердің басқа да қабаттарының күйінің болжамы ғарыш кеңістігі, радиобайланыс, транспорт, метеорология мен климатология, ауыл шаруашылығы, биология және ... ... өте ... ... ... борандарГеомагниттік боран  -  ұзақтығы бірнеше сағаттан бірнеше тәулікке созылатын геомагниттік өрістің қозуы(ауытқуы).Субборандармен бірдей, геомагниттік ... ... ... бір түрі ... ... Олар ... ... күн желінің қоздырылған ағындары түскенде және олардың Жер магнитосферасымен әсерлесуінен пайда болады. Геомагниттік борандар үнемі ... ... ... ... ... ... дөңгелек тогының күшеюі(интенсификация)  болып табылады. Бұл құбылыс ... ... ең ... ... бірі және ...  ... ... деп аталатын оның практикалық бөлігі болып табылады.--------------------------------------------------------------------------------Геомагниттік борандардың қарқындылығы: геомагниттік борандардың даму сипаттамасы уақыт бойынша симметриялы ... ... ... өсу ... негізгі фазасы) жуықтап 7 сағатты құрайды, ал өз күйіне қайтып келу ... келу ... ... 3 ... тең. Геомагниттік боранның қарқындылығы әдетте Dst және Kp ... ... ... ... өсуімен Dst индексі азаяды. Осылай, орташа борандар Dst  -  ... 100 нТл ... ...  -  ... 200 нТл ... және ... - 200 нТл ... орта және қатты боранның пайда болуының жиілігінің нақты ... күн ... 11 ... циклымен анықталады: орта жиілікте жылына шамамен 30 боран болса, олардың саны күн ... ... ... 1-2 ... және күн максимумы жанында жылына 50 боранды құруы мүмкін. Бұл, күн максимумы жылдарында адамзат жылдың 50 %-на дейін орта және ... ... ... ал ортастатистикалық адам өзінің өмірінің 75-жылдығында орта және қатты боран жағдайында өмір сүреді, ... ... 2250 ... ... шамамен 15 жыл. Геомагниттік борандардарды олардың қарқындылығы бойынша жоғары қарқындылық аумағында бөлгенде, сипаттамасы тез құламалы болады, сондықтан да оларды зерттеу ... ... ... ... ... ... ... аз. Барлық бақылау уақытында ең қатты геомагниттік боран 1859ж болған ()K-индекс  --  бұл ... ... ... ... ... ... аралығында ауытқуы. Бұл индексті 1938ж. Дж. Бартельс енгізген, ол ... ... ... ... 3-сағаттық интервалы (0-3, 3-6, 6-9 , т. т.) үшін 0-ден 9-ға дейінгі мәндермен анықталады.Kp-индекс  --  бұл планетарлық индекс. ...  -  ... ... ... және ... 44 және ... ... орналасқан, 13 геомагниттік обсерваторияда анықталған K-индекстердің орта мәні ретінде есептеледі. Оның ... да 0-ден 9-ға ...  --  1999ж ... АҚШ-ң мұхиттық және атмосфералық зерттеулерінің Халықаралық басқармасы енгізген, ... ... ... 5 баллдық шкаласы. G-индекс геомагниттік боран қарқындылығының Жер магнит өрісіне байланысты ... ... ... ... навигацияға және т.б. әсерін сипаттайды. Осы шкала бойынша ... ... мына ... ... ... ... борандар) G5 (экстремалды қатты борандар) дейін. G-индекс Kp ... 4-ке ... ... яғни G1 Kp=5, G2  --  Kp=6, G5  --  Kp=9 ... ... ... Кэррингтонның күн жарқ етулерін және содан кейін Жерде бірнеше сағаттан соң болған қатты ... ... ... ... ... және геомагниттік белсендіктерді салыстыру ғылымда геомагниттік боранның ... күн жарқ ... ... ... ... Осы ... 1980жылдарға дейін болды. Ғарыштық дәуірдің басталуымен Күнді жерден тыс ... ... ... және күн желі мен ... магнит өрісінің параметрлерін тура өлшеу мүмкін болды. Бұл қатты күн қозуының(ауытқу) жаңа типінің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, геомагниттік боранның себебі болып Жер орбитасындағы геомагниттік боран генерациясына ... ... ... ... ... құралатын күн желінің қозған(ауытқыған) ағындары табылады. Бұл ағындардың көзі болып тәждік массаның тасталуы(лақтыру) және тәждік тесіктер(жыртық) ... ... ... ауа-райының ең маңызды элементі болып саналады және адамзаттың көптеген жұмысына(әрекетіне) әсер ... атап ... ... ... ... ... навигация жүйелеріне, энергетикалық жүйелердің бұзылуы,т.б. Магниттік борандар, сонымен қоса, адамның денсаулығы мен хал-жағдайына да әсер ... ... ... ... ... ... ортада толқындар тарала алады. Газда ол - ... ... ... Ал ... ... ... ... көптеген түрі бола алады. Плазманы заттың жеке агрегаттық күйге бөлуге мәжбүр ететін плазмада әр алуан толқындардың тарала ... деп ... да ...  Олар ішіндегі бір түрі  -  резеңке бау бойымен таралатын көлденең толқынға ұқсайтын альвендік толқындары. Бұл бау ... ... ... күш ... ... ... байланысты, көлденең бағытта затпен (плазмамен) бірге ығыстырылған күш сызықтары тербеле бастайды. Бұл себептен өріс бағытына ... зат ... де ... ... Олар күш ... ... ... деп аталатынжылдамдықпен таралады. Тербеліс жүрісінде зат тығыздығы өзгермейді, өйткені зат қабаты тұтасымен тербелейді. Плазмада болатын толқындардың басқа түрі  -  ... ... Олар екі ... ... ... пайда болады. Бір жағынан ол магниттік күш сызықтарының кернеуі мен қысымы, екінші жағынан  -  ... ... ... газ ... Бұл толқындар бойлық та емес, көлденең де емес болып табылады. Энергия күш сызықтары бойымен таралатын Альвен ... ... ... ... ... күш сызықтарына қатысты кез-келген бағытта тарала алады. Магнитдыбыстық толқындар екі түрлі болады  -  ... және ... ... ... жылдамдықтан жоғары, баяулар - аз жылдамдықпен таралады. Қарастырылғандардан басқа жоғары жиіліктік тербелістермен байланысты толқындардың ... түрі бар.  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биологиялық ырғақтар4 бет
Түркілер дәуіріндегі түрлі мәдени байланыстар31 бет
Адамзаттың экологиялық байланыстарының тарихы4 бет
Алматы облысының шекара маңы аумағының экономикалық – географиялық байланыстарының дамуы (Панфилов ауданы мысалында)56 бет
Дешті қыпшақтың мысыр мамлүк мемлекетімен XIII-XV ғғ. байланыстары47 бет
Еселі көміртек – көміртек байланыстарына қосылу4 бет
Кедендік төлемдер және олардың мемлекеттің сыртқы экономикалық байланыстарын реттеудегі атқаратын рөлі(мысалға қазақстан республикасы)51 бет
Кәсіпорындардық басқару құрылымы және даму стратегиясының өзара байланыстары78 бет
Орталық Азия халықтарының өзара байланыстары және түркі жеріндегі Ислам дініне дейінгі діндер19 бет
Түрік-қазақ саяси және экономикалық байланыстары бүгінгі кезеңде77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь