Шоқжұлдыздар. Ай және күннің көрінерлік қозғалысы

Мақсаты: Шоқжұлдыздар туралы мәліметтер беру, олардың аспан әлемін бағдарлаудағы қажеттілігін түсіндіру. Аспан денелерінің көрінерлік қозғалыстарын қарастыру.
Біз жер бетінің қай нүктесінен бақыласақ та, бізге аспан денелері бірдей қашықтықта орналасқандай болады, қандай да бір сфера ішінде тұрғандаймыз. Бұл кеңістік қарапайым тілде аспан немесе аспан күмбезі деп аталады. Бұлтсыз түнде біз жұлдыздарды, планеталарды, тұмандықтарды, кейде кометаларды және басқа да аспан денелерін көре аламыз. Бізге ең бірінші байқалатыны ретсіз орналасқан жұлдыздар және олардың сансыз көптігі. Бірақ шындығында көзге оңай көрінетін жұлдыздар саны шектеулі, аспанда барлығы 6000-дай ғана, ал біз нақты уақытта оның жартысын ғана көреміз, яғни 3000 жұлдызды. Аспанды бағдарлау мақсатында жарық жұлдыздар топтарға біріктірілген, оларды шоқжұлдыздар деп атайды. Олар әдетте жан-жануарлар (Үлкен Аю, арыстан, Айдаһар,...), грек мифологиясы қаһармандары (Андромеда, Кассиопея, Персей,...) немесе жәй ғана фигуралар мен заттар (Үшбұрыш, Солтүстік Тәж, Жебе, Таразы,...)есімімен аталады. XVII ғ. бастап шоқжұлдыздардағы жекелеген жұлдыздар грек алфавитімен атала бастады. Кейінірек және осы күнге дейін кейбір жарықтылығы әлсіз жұлдыздар нөмірлене бастады. Кейбір жарық жұлдыздар жекелеген аттарға ие. Егер тұнық түнде жұлдыздарды бірнеше сағат бойы бақылайтын болсақ, онда аспан жұлдыздармен бірге тұтастай, қандай да бір ойша сызылған ось бойымен айнала бастайды. Бұл құбылыс тәуліктік қозғалыс деп аталады, себебі толық бір айналымға бір тәулік уақыт кетеді. Осыған байланысты аспан денелері көкжиекке қатысты орындарын үнемі ауыстырып отырады.
Күн және Ай жұлдыздар сияқты көкжиектің шығысынан шығып, оңтүстік полюс үстінде ең биікке көтеріліп, батыс жағынан батады. Бірақ, жылдың әр күнінде шығыста әртүрлі нүктелерден шығып, батыс жағының әртүрлі нүктелерінде батады. Мыс., Күн қыс басында оңтүстік-шығыста шығады, оңтүстік-батыста батады. Әр күн сайын оның шығыс және батыс нүктелері көкжиектің солтүстігіне қарай қозғалады. Күн көкжиек үстінен биіктей береді, яғни күн ұзарады, түн қысқарады. Жазда солтүстік-шығыста және солтүстік-батыста қандай да бір шегіне жеткен соң, Күннің шығыс және батыс нүктелері кері бағытта жылжи бастайды, яғни солтүстіктен оңтүстікке қарай. Бұл кезде Күннің талтүстегі биіктігі және ұзақтығы қысқарады, ал түн ұзарады, осылайша жалғаса береді. Айды бақылайтын болсақ, ол өне бойы шоқжұлдыздар маңайында тұра бермейді, батыстан шығысқа қарай бірінен екіншісіне ауысып отырады. 12 шоқжұлдыз арқылы өтеді және аспанды толық бір айналуына 27,32 тәулік уақыт кетеді. Күн де Ай сияқты 12 шоқжұлдыз бойымен жүріп өтеді, бірақ оның қозғалыс жылдамдығы төмен және ол өз жолын 1 жылда жүріп өтеді. Күн және Ай жүріп өтетін шоқжұлдыздар зодиакалды (“зоон”-жануар) деп аталады. Бұл шоқжұлдыздардың 3-ін Күн көктем, 3-ін жаз, 3-ін күз, ал 3-ін қыс айларында жүріп өтеді.
        
        Шоқжұлдыздар. Ай және күннің көрінерлік қозғалысы.Мақсаты: Шоқжұлдыздар туралы мәліметтер беру, олардың аспан әлемін бағдарлаудағы қажеттілігін  түсіндіру. Аспан денелерінің көрінерлік ... ... жер ... қай ... бақыласақ та, бізге аспан денелері бірдей қашықтықта орналасқандай болады, ... да бір ... ... тұрғандаймыз. Бұл кеңістік қарапайым тілде аспан немесе аспан күмбезі деп аталады. Бұлтсыз түнде біз жұлдыздарды, планеталарды, тұмандықтарды, ... ... және ... да ... ... көре аламыз. Бізге ең бірінші байқалатыны ретсіз орналасқан жұлдыздар және олардың сансыз көптігі. Бірақ шындығында ... оңай ... ... саны ... ... барлығы 6000-дай ғана, ал біз нақты уақытта оның жартысын ғана көреміз, яғни 3000 жұлдызды. Аспанды бағдарлау ... ... ... ... ... ... шоқжұлдыздар деп атайды. Олар әдетте жан-жануарлар (Үлкен Аю, арыстан, Айдаһар,...), грек ... ... ... ... ... ... жәй ғана фигуралар мен заттар (Үшбұрыш, Солтүстік Тәж, Жебе, Таразы,...)есімімен аталады. XVII ғ. бастап шоқжұлдыздардағы ... ... грек ... ... ... ... және осы күнге дейін кейбір жарықтылығы әлсіз жұлдыздар нөмірлене бастады. Кейбір ... ... ... ... ие. Егер ... түнде жұлдыздарды бірнеше сағат бойы бақылайтын болсақ, онда ... ... ... тұтастай, қандай да бір ойша сызылған ось бойымен айнала бастайды. Бұл құбылыс тәуліктік ... деп ... ... ... бір ... бір тәулік уақыт кетеді. Осыған байланысты аспан денелері көкжиекке қатысты орындарын ... ... ... және Ай ... ... көкжиектің шығысынан шығып, оңтүстік полюс үстінде ең биікке көтеріліп, батыс жағынан батады. Бірақ, жылдың әр ... ... ... ... ... ... жағының әртүрлі нүктелерінде батады. Мыс., Күн қыс басында оңтүстік-шығыста шығады, оңтүстік-батыста батады. Әр күн сайын оның ... және ... ... ... солтүстігіне қарай қозғалады. Күн  көкжиек үстінен ... ... яғни күн ... түн ... ... солтүстік-шығыста және солтүстік-батыста қандай да бір шегіне жеткен соң, Күннің шығыс және батыс нүктелері кері бағытта жылжи бастайды, яғни ... ... ... Бұл ... Күннің талтүстегі биіктігі және ұзақтығы қысқарады, ал түн ұзарады, осылайша жалғаса береді. Айды бақылайтын болсақ, ол өне бойы ... ... тұра ... ... ... ... ... екіншісіне ауысып отырады. 12 шоқжұлдыз арқылы өтеді және аспанды толық бір айналуына 27,32 тәулік ... ... Күн де Ай ... 12 ... ... ... өтеді, бірақ оның қозғалыс жылдамдығы төмен және ол өз жолын 1 жылда жүріп өтеді. Күн және Ай ... ... ... ... ("зоон"-жануар) деп аталады. Бұл шоқжұлдыздардың 3-ін Күн көктем, 3-ін жаз, 3-ін күз, ал 3-ін қыс ... ... ... ... №3Географиялық  координаттар. Аспан сферасы координаттары жүйелері. Горизонталды және экваториалды координаттар жүйесі.Мақсаты: Жер бетіндегі және аспан сферасы координаттар жүйелерімен ... ... ... ... ... ... ашу. Географиялық  координаттарАстрономиялық бақылаулардың басым көпшілігі Жер бетінен жүргізілетіндіктен бақылаушының қай ... ... ... ... Сондықтан бізге қажет болатын негізгі географиялық түсніктер мен ... ... ... ... ... ... радиусы R=6370 км болатын шар деп қарастырсақ болады. Жер айналу осі деп аталатын өзінің масса ... ... ... бір ойша ... түзу (PNPS) бойымен айналады. Осы остің жер бетін қиып ... ... ... (PN) және ... (PS) географиялық полюстер деп аталады. 01587500Солтүстік полюс жақтан сырттан қарағанда Жер ... ... ... ... ... Айналу осіне перпендикуляр жазықтықта орналасқан Жер бетіндегі ең үлкен шеңбер Жер ... деп ... Осы ... Жер ... ... және ... жартышарларға бөледі. Жер экваторына паралель кіші шеңберлер географиялық паралельдер деп аталады. Екі полюсты ... ... ... ... ... деп ... Гринвич обсерваториясы арқылы өтетін географиялық меридианды бас меридиан деп атайды. Бас меридиан жатқан жазықтық Жер ... ... және ... ... ... Жер ... ауырлық күшінің бағытымен бағыттас түзу сызық ілме немесе вертикаль сызық деп аталады. Әзірше ілме Жер ... ... деп ... Жер ... кез ... нүкте екі географиялық координатпен толық анықталады. Олардың бірі  -  φ, ... ... ...  -  λ, ... бойлық. Берілген О нүктесінің географиялық ендігі деп сол нүктедегі ілменің Жер экваторы жазықтығымен жасайтын бұрышын ... ... ... ... бастап солтүстік полюске дейн 0○ пен +90○ (солтүстік ендік) аралығында, ал оңтүстік полюске дейін 0○ пен -90○ ... ... ... ... ... О нүктесінің географиялық бойлығы деп сол нүктеден өтетін географиялық меридиан жатқан жазықтық пен бас меридиан жатқан ... ... ... ... ... ... бас меридианнан бастап шығысқа қарай (Жердің айналу бағытында) 0○ пен 360○ (градустармен өлшегенде) немесе 0h  24h (сағатпен өлшегенде) аралығында ... ... ... шығысқа қарай 0○ пен +180○ (шығыс бойлық) аралығында, батысқа қарай 0○ пен -180○ (батыс бойлық) аралығында өлшейді.Кез келген ірі ... ... өз ... айналмай тұрған жағдайда қысым мен гравитацияның әсерінен шар пішінді болады. Өз осінен айналған жағдайда инерциялық ... тебу күші ... ол ... осі ... ... ... ... эллипсоид) пішінін қабылдайды. Сондықтан жоғары дәлдікті қажет ететін өлшеулер үшін Жерді шар деп қарастыруға болмайды. Жер пішінін дәлірек қарастырар болсақ, оны ... ... ... ... кіші ... b=6356,78 км, экватор жазықтығында жататын үлкен жартыосі а=6378,16 км ... деп алу ... ... қоса жер ... ... үлестірілуі біркелкі емес. Осы себепті ілме барлық жағдайда сфероидтың радиус векторымен бағыттас бола бермейді. Сәйкесінше сфероид бетіне түсірілген нормаль түзу ... да ілме ... ... ... ... ... байланысты географиялық ендіктің үш түрін қарастырады. Олар астрономиялық, ... және ... ... ... ендік деп жер бетіндегі берілген нүктедегі ілме мен Жер экваторы жазықтығы арасындағы бұрышты атаймыз. Белгіленуі φ.Геоцентрлік ендік деп жер ... ... ... ... радиус вектор мен Жер экваторы жазықтығы арасындағы бұрышты атаймыз. Белгіленуі φ'.Геодезиялық ендік деп жер ... ... ... ... ... жүргізілген нормаль мен Жер экваторы жазықтығы арасындағы бұрышты атаймыз. Арнайы белгіленуі жоқ.Астрономиялық өлшеулерден тек астрономиялық ендікті анықтауға болады. Геодезиялық өлшеулер ... ... ... ... ... ... аналитикалық геометрия формулалары негізінде анықталады. Астрономиялық ендік пен геодезиялық ендік ... ... ... ... болсақ) 3'' аспайды. Ал геоцентрлік ендік пен астрономиялық ендік арасындағы айырмашылық 12' дейін барады. Полюстар мен экваторда олардың айырмашылығы жоғалады.Жердің дәл ... ... ... ... ... ... ... Жалпы Жер пішіні дегенде Жер қыртысындағы қатпарлар мен ойпаттарды елеместен геоид деген бетті қарастырады. Геоид деп Жер ... ... су ... ... деп жорамалдаған жағдайдағы судың қабылдайтын пішінін атайды. Бұл пішін жердің тепе-теңдік (деңгейлік) ... ... ...  ... беті деп сол беттің кез-келген нүктесіне жүргізілген нормаль ілме сызығы болып ... ... ... Жер ... тасу ... ... ... қозғалысы және өздік тербеліс салдарынан уақыт бойынша да өзгертіп отырады. Бірақ бұл өзгерістердің шамасы өте аз ... ... ... ... жоқ деп ... ... ... координаттарының жүйелеріАспан шырақтарының орны аспан координаталарымен анықталады. Астрономия есептерін шешу үшін әртүрлі ... ... ... ... ... негізгі жазықтық пен санақ басын таңдауға байланысты.                                                                               ... ... ... Бұл ... ... жазықтық  -  NWSE (сурет-4) математикалық көкжиегі болып табылады,ал санақ зениттен және математикалық  ... ...  ... ... ... ... басы ретінде зениттік қашықтық  Z  ,немесе шырақтардың көкжиектен h биіктігі алынады.М шырағының биіктігі деп ОmM математикалық ... ... ... mОМ ... ... ... ... қарай 0º-тан +90º-қа дейін (егер шырақ аспан сферасының көрінетін бөлігінде болса),0º- -90º дейін надирға қарай (шырақ аспан сферасының ... ... ... Z ... ... деп ZM ... ... дейінгі қашықтықты айтады,немесе ZOM тіктеуіш түзу мен М шыраққа жүргізілген бағыт арасындағы орталық бұрышты айтады.Зениттік қашықтық 0º-180º дейін есептеледі ... ... ... сферасының көрінетін бөлігіндегі шырақтар үшін Z90º.  Зениттік қашықтық және  шырақтың биікігі ... ... (h) ... Z ... ...  -  шырақтың вертикаль шеңбердегі орнын анықтайды.Ал вертикаль шеңбердің орны А ... деп ... ... ... ... А деп S оңтүстік нүктелерден вертикаль шеңберге дейінгі ... ... ... Sm доғасы аталады,немесе SOm орталық бұрышы.Азимуттар аспан ... ... ... бағытымен,яғни S оңтүстік нүктеден батысқа қарай , 0º-360º дейін есептеледі.Кейде азимуттар 0º-+180º дейін батысқа қарай (батыс ... деп ... 0º- -180º ... ... ... деп ... есептеледі.Мұндай азимуттар геодезиялық деп аталады.Геодезиялық А' және А астрономиялық азимут арасындағы байланыс:А'=А+-180º	(5,2)"+" таңба А'180º ... оң ... ... үшін ... ... ... ... Бұл жүйедегі негізгі жазықтық  -  аспан ... QQ' ... , ... басы  -  ... ... ... ... шырақтың ауысуы координаттың бірі болып табылады(склонение).                                                                                                                    М ...  δ ... деп  PMmP' ... ...  mM  ... ... mOM ... бұрышын айтады.Ауысу 0º - +90º арасында әлемнің солтүстік полюсіне қарай есептеледі,(шырақ аспан сферасының солтүстік жартышарында орналасқан) және 0º/ - 90º ... ... ... ... қарай (шырақ оңтүстік жартышарда орналасқан).Кейде δ ауысуын  поляр қашықтығымен р ... ... ... солтүстік полюсінен шыраққа дейінгі  РМ  сағат шеңберінің доғасы.Поляр ... ... ... ... полюсінен оңтүстігіне қарай  есептеледі.Поляр қашықтығы мен ауысу арасындағы байланыс:р+ δ=90º	(5,3)Ауысу , ... ... ... ... ... ... орнын анықтайды.Ал сағаттық шеңбердің орны  -  t  сағаттық бұрышпен анықталады.М нүктесінің t ... ... деп  Qm  ... ... ... ... аспан экваторының Q жоғарғы нүктесінен PMmP' сағаттық шеңберге дейін орналасқан.Сағаттық бұрыштар аспан сферасының тәуліктік айналу бағытымен есептеледі,яғни Q нүктесінен батысқа ... ... ... ... ... ... (сағаттық өлшем).Кейде сағаттық бұрыштар 0º/+180º дейін (0ⁿ/+12ⁿ) ... ... ... ... бұрыштар) және 0º/ - 180º (0ⁿ/ - 12ⁿ) шығысқа қарай  (шығыстық сағаттық бұрыштар) есептеледі.Бірдей ауысу ... ... ... сағаттық  бұрыштар арасында бірдей болады.Екінші экваториалдық координата жүйесі.   Бұл жүйеде негізгі жазықтығы  -  сонымен ... ... ... ... ... бірі  -  δ ауысу болып табылады.Шырақтың сағаттық шеңберінің орнын анықтайтын басқа координат тік шарықтау α ... ... ...  α  тік ... деп ... ... күн ... нүктесіне сағаттық шеңберге дейінгі аспан экваторының  γm ... ...  γОm  ... ... ... шарықтау α аспан сферасының тәуліктік айналуына қарсы бағытта есептеледі,0º/360º дейін (градустық өлшемде) немесе 0ⁿ/24ⁿ (сағаттық өлшем).Бір сағаттық шеңберде ... ... тік ... ... ... ... (Z,h,A) мен ... бұрышы аспан сферасының тәуліктік айналуы себебінен үнемі өзгеріп отырады.Бұл координаттар айналуға қатыспайтын қозғалмайтын  ... ... ... ... (тік ... α және ауысу δ) аспан сферасы тәуліктік айналуы кезінде ... олар ... ... ... ... ... ... нүктелерінен есептеледі,және бұл нүктелерге қатысты шырақтардың орны өзгермейді.Горизанталь координат жүйесі шырақтардың көрінетін орындарын бұрыштық құралдар көмегімен анықтау үшін қолданылады.Бірінші ... ... ... және сағаттық бұрыш) көбінесе дәл уақытты анықтау үшін қолданылады.Екінші ... жүйе ... ... ... ... ... ...  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күннің көрінерлік қозғалысы, атмосферасы, спектрі7 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
Ғаламшарлардың көрінетін және нақты қозғалысы3 бет
Жұлдызды аспан3 бет
Күн жүйесі планеталарының қозғалысы11 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
Автомобильдің қозғалысы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь