Ұлттық киімдер тігу, оюлар ою

I. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
2.1Ою . өрнектер туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2.2 Ерлер шапанын тігу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
2.3 Әйелдердің ұлттық киімін тігу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
2.4 Ұлттық бас киімдерді тігу технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
III. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
Қазіргі фольклорлық стильдегі киімдер ұлттық киім үлгісінен бастау алады. Мәдениет пен өнердің дамуына байланысты қазіргі сән үлгісі өзгерді, соған сәйкес ұлттық киімнің түрлі - түрлі үлгілері жарыққа шықты. Негізінен бұрынғы ұлттық киімдер қазақша өлшем атауларымен аталған. Мысалы, желке ойындысы төрт елі, иық үсті бір қарыс, сынық сүйем, жалпы ұзындығы алты, жеті қарыс деп белгілеген. Қазіргі киім сызбаларына қарағанда бұл өлшем бірліктері аса қарапайым, күрделі емес сызбалардан тұрған. Сонда төрт елі деген қазіргі біздің өлшеммен 7 см көлемі, бір елі дегеніміз 1 см - ден астам, екі елі мөлшермен 3 см айналасында, үш елі, төрт елі, т.б. деп есептелген. Сосын сынық сүйем 10 см шамасында , сүйем шамасы 18- 20 см арасында , қарыс сүйем 20 -22 см шамасында. Өлшемді шамалаудағы себеп кей адамның саусағы жуан, кей адамдікі жіңішке болғандықтан нақты өлшем қойылмаған. Ал қарапайым, келісімді ұлттық үлгідегі киімдерді жастар алтындалып, күмістелген белбеулермен киген. Ұлттық киімдер түрі мен түсіне байланысты әр ортаға киілетін болған. Мысалы, тойға, күнделікті шаруашылыққа деп бөлінген. Той - томалаққа киетін киімдері қымбат матадан сәнделіп, өрнектеліп, алтын, күміс түймелер, қаусырмалар, білезік, сырғалар таққан. Онымен қоса зерлі белдіктермен сән үлгісін толықтырып кие білген, өйткені белдіктер жеке дара емес , сол киімнің бір бөлшегі болып есептелген.Үстіндегі киімдеріне қарап, бұл адамдардың бай тұратынын, оның үй - ішіндегі алатын орнын, руын айтпай-ақ білген. Мысалы, келген адам сол үйдің қожасы, бәйбішесі, қызы немесе келіні екенін, киім үлгісінен адамның дәрежесін, ал өрнектері арқылы ол адамның батыр немесе әнші екенін айырған. Демек мұның өзі біздің қазақ халқы киімді талғаммен кие білгенінің, не нәрсені орнымен қолдана білгенінің куәсі .
Ұлттық киімнің қазақтану ісінде де, халқымыздың мәдени - тарихы өмірінде де елеулі орын алатыны даусыз. Өйткені, ұлттық киім - ұрпақтан - ұрпаққа алмасып келе жатқан, елдің ғасырлар бойы қалыптасқан сезімталдық талғамын, сәндікке, үйлесім бірлігіне, көркемдікке ұмтылған жасампаздығы мен шығармашылығының жетістіктерін бойына сіңірген құбылыс.
1. Сатыбалдинова Б.С., Сәлімбаева М.А.
Тігін өндірісінің технологиясы
Оқулық. – Астана : Фолиант, 2008 ж.
2. Тәкішева Г.Ә., Асанова Б.Е.
Киімді модельдеу және көркемдік безендіру
Оқулық. – Астана : Фолиант, 2008 ж.
3. Асанова С., Птицина А.
Қазақтың ұлттық киімдері және қолөнер тарихы
Оқулық. – Астана : Фолиант, 2008 ж.
4.Асанова А., Айдынбекова Ж., Нұрпейісова С.
Киімді конструкциялау
Оқулық. – Астана: Фолиант,2008 ж.
5.Никитина Е., Талғатбекова А.
Киімді конструкциялау
Оқулық. – Астана: Фолиант,2008 ж.
        
        ЖоспарыI.КІРІСПЕ............................................................................................................3II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ2.1Ою - өрнектер туралы түсінік.......................................................................42.2 Ерлер шапанын тігу технологиясы..............................................................72.3 Әйелдердің ұлттық киімін тігу ... ... бас ... тігутехнологиясы....................................................16III.ҚОРЫТЫНДЫ..............................................................................................21IV. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРТІЗІМІ.........................................22КіріспеҚазіргі фольклорлық стильдегі киімдер  ұлттық  киім  ...  ... ... пен ... ... ... қазіргі сән  үлгісі  өзгерді,соған сәйкес ұлттық киімнің түрлі - ... ... ... шықты.  Негізіненбұрынғы ұлттық киімдер қазақша  өлшем  атауларымен  аталған.  Мысалы,  желкеойындысы төрт елі, иық үсті бір ... ...  ...  ...  ...  ... қарыс деп белгілеген. Қазіргі  киім  сызбаларына  қарағанда  бұл  ... аса ... ... емес ... тұрған.  Сонда  төрт  елідеген қазіргі біздің өлшеммен 7 см көлемі, бір елі  ...  1  см  -  ... екі елі ... 3 см  ...  үш  елі,  төрт  елі,  т.б.  ... Сосын сынық сүйем 10 см шамасында  ,  сүйем  шамасы  18-  20  смарасында , ... ... 20 -22 см ... ...  ...  себеп  кейадамның  саусағы  жуан,  кей  адамдікі  жіңішке  ...  ...   ...  Ал  ...  ...  ұлттық  үлгідегі  киімдерді   жастаралтындалып, күмістелген белбеулермен киген. Ұлттық киімдер түрі  мен  ...  әр   ...   ...   ...   ...   ...   күнделіктішаруашылыққа деп бөлінген. Той - томалаққа ...  ...  ...  ... ... ... ... түймелер, қаусырмалар, білезік,  сырғалартаққан. Онымен қоса зерлі белдіктермен сән ...  ...  кие  ...  белдіктер  жеке  дара  емес  ,  сол  ...  бір   ...   ... ... қарап, бұл адамдардың  бай  тұратынын,  оныңүй - ішіндегі алатын орнын, руын айтпай-ақ ... ... ...  адам  ... ... бәйбішесі, қызы немесе келіні екенін, киім  үлгісінен  ... ал ... ... ол ... батыр немесе әнші екенін  айырған.Демек мұның өзі ... ...  ...  ...  талғаммен  кие  білгенінің,  ненәрсені орнымен ... ... ... .Ұлттық киімнің  қазақтану  ісінде  де,  халқымыздың  ...  -  ... де ... орын ... даусыз. Өйткені, ұлттық киім  -  ұрпақтан  ... ... келе ... ...  ...  бойы  ...  сезімталдықталғамын, сәндікке, үйлесім  бірлігіне,  көркемдікке  ұмтылған  жасампаздығымен шығармашылығының жетістіктерін бойына сіңірген құбылыс.2.1.Ою - ... ... ... ... >  дейді.Қазақтың қолөнері де  өзінің  төлтума  бітім  қасиетімен,  көркемдік  мән  ...  шын  ...  ...  ...   ...   өткен   асылқазынасы. Бабаларымыздың ... ... ... ... қазына бар  десек,  оныңбірі ою - өрнек болмақ. Оларды жоғалтпай ... ары  ...  ...  ... ...  ...  ...  сүйекке  түсірілген  ою  -  таңбалар  келекиізге, ... ... т.б. ... салынатын болған. Ол белгі -  таңбаларарқылы халық белгілі бір ұғым түсініктерді аңғарып, біліп отырған. Тіпті  өзтұрмысына керекті заттардың  ...  ...  ...  ...  ...  жазбадеректерге   қарағанда   қазақ   арасында   үйшілік,   ...   ... ...  ...  тігіншілік,  етікшілік,  т.б.  қол  өнеркәсіптері  ...  Ою  ...  ...  ...  келе   сән   -   ... айналды. Табиғи сұлулығын,  көркемдігін  көркейтіп,  түрлендіріпкөрсететіндей әдемі зергерлік бұйымдарды орнымен пайдалана  білген.  Мысалғабілезікті алайық. Ол ерте ... бері бір ... бір ... ...  әрдәуірде , әр қоғамда, әр түрлі сипат алып, күні бүгінге  дейін  жетіп  ... ... ... ... ... салған. Бір  таңданатын  нәрсе,  олкезде  ...  ...  ...  ...   яғни   ...   көзден,бақытсыздықтан сақтайтын құдірет деп санаған.Жалпы оюлап өрнек салу ... ... бір  ...  Оның  түрлері  менатаулары күнделікті тұрмыстағы тұтыну тәсіліне қарай алуан  түрлі.  Мәселен,әшекейлі түр салудың кестелеу, ою ... ...  ...  көз  ...  ... ...  ...  көздеу,  өткермелеу,  шаршылау  сияқты  ...   ...   ...   ...   шалып,   торлап   тігу    әдістеріменатқарылады.Сонымен қатар өру, бұрау,  ...  ойып  ...  құю,  ...  ...  ...  бедерлеу  сияқты  өрнек   үлгілері   қолданылады.Халыққолөнерінде  жие  ...  ...  ...  ою  -  ...  өзінің  дамубарысында әр түрлі көркемдік сипат алды.  Қошқар  мүйіз,  арқар  мүйіз,маралмүйіз, бұғы ... қос ... ... ... мүйіз,  тармақ  мүйіз,  т.б.сияқты  өрнектер  өзіндік  кескін  таңбасымен,   ...  бір   ... ... ...  Бірақ  солардың  ішінде  қошқар  мүйізге  көп  мәнберілген.  Киетін  киім  мен  аяқ-  ...  ...  ...   киізі   менкерегесі, сықырлауық, ертұрман, үзеңгі, жүгеніне дейін қошқар  ...  ...  ...  қоса  ...  мүйіз   өрнегімен   кілем,   түскиіз,текеметтер, сандықтар, ағаш  төсектер  өрнектелген.  ...  ...  ...  бір  мәнерінің  өзі  де  араларын  мыңдаған  жылдар  бөліп   ... ... ...  ...  ...  ...  ... бір өнер ғасырлар  бойы  сыннан  ...  ...  ...  биік  ... ... ... ... мән - мағынасына қарай бірнеше топқа бөлінеді:1. Өсімдік өрнектер ... ... гүл, ...  ...  ...  (жан  -  ...  ...   және   фантастикалықбейнелері,қошқар және оның түрлері,нұсқалары);3.  Космогениялық  өрнектер  (дөңгелек,  төрт   ...   ...   ... ... ою - ... (төртбұрыш, үшбұрыш, ромб,т.б.):Енді ою-өрнектер атауларын былай жіктеуге болады:1. Ай, күн, жұлдыздарға, көк ... ... ... Малға, малдың денесіне, ізіне байланысты ою-өрнектер;3. Аңға, аңның денесіне,ізіне байланысты ою- өрнектер;4. ... ... ... ... ... ою- өрнектер;6. Жер, су, өсімдік, гүл, бұтақ бейнелі ою-өрнектер;7.Геометриялық фигуралар тектес ою-өрнектер:Қазақ  ою-өрнектерінің  өте  жие  ...  ...   ...   ... аймүйіз, алақан, айыртұяқ, баған өрнек, бес  жапырақ,  қаз  мойын,жауқазын, жұлдыз, жүрекше, күмбез, құс қанаты, құс ...  ... ... ... салпыншақ, тұмар тіс, тұмар ою, түйе табан,түйе  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   арасындағасырлар  бойы  қалыптасқан  қошқар  мүйіз,арқар  мүйіз,  ...  ... ... өкше ... байырғы түрлері бар.Сонымен қатар  ою-өрнектер  текэстетикалық мағлұмат емес,  өмір  салты,  түйсік  ...  ...  ...  ...  ...  мен  ...  ...  оюдың  қасиеттеріне   қарайтақырыптық мағынасы, композициясы, ... ... мен  ...  ... ... мәні де  ...  ...  дегеніміз  -  өрнектізаттың бетіне реттеп орналастыру.  Симметрия  дегеніміз  -  ою-өрнектің  екіжағынан тең ... ... ...  -  ...  бояу  ...  ... ... жарасым табуы. Ырғақ - ою-өрнекте бір  элементтіңқайталаныпкелуі.Қошқар мүйіз – ою-өрнегі – байлық пен ... ... ...  ... ... оюларының қазақ қолөнерінде қолданылмайтын жері  жоқ.  Қошқармүйіз оюымен қатар әр заттың көлемі, ... ... ... ...  әралуан  жапырақ  тектес,  бітпес  оюлар  салынады.  Бұл   өрнектер   «иірім»,«шиыршық», ... ... ...  ...  «қос  ...  ...  гүл»  ... аталады.Өнер зерттеушілерінің пайымдауынша  қазақ  ою-өрнегі  үш  түрлі  ұғымнегізінде туған деген ... ... ... халқының өзіне тән ертеден келе жатқан ұлттық оюлары.2. Басқа халықтардың мәдениетінен ... ... ... ... ... ... мазмұны жағынан үш түрлі ұғымды бейнелейді:1. Мал өсіру мен аңшылық.2. Жер-су, көшу-қону.3. Заттардың сыртқы бейнесі.Осылардың қайсысында да ... ... оюы ... ...  отырады.Ою, сызу, бедерлеу ру, тайпалардың таңбаларында, малдың , ай, жұлдыз,  аспанәлемін тұспалдауда орын алады. ... ... ...  ...  ...  тастықашаған, мүйізді өңдеген, металды балқытқан өңдеген. Әсемділікті таңдай  ... да ... ... ... таңдай білген хас шебер  оюшы  зергерімізосы ою-өрнекке бояу түрлерін пайдалануды да жете меңгерген. Халқымыздың  ою-өрнектерінде ... түс ақ пен қара ... ... Бұл ... ең  ... ... түрі ... есептеледі.2.2. Ерлер шапанын тігу технологиясыҰлттық киім үлгілерінің бірі - шапан. Шапанның  ...  ...  ... ... ... - ішкі ... астармен бидайлап, иректеп  сырып,  сыртынбос жабады. Бұл шапан ... ... ... киеді.Екіншісі - сырма шапан. Бұл бидайсыз, сырты мен астарын қосып  сыриды.Сырма шапанды шаруаға ... деп ... ... - ... жең ...  ...  ...  тізеден  жоғары  етіп  киген,сосын  ерлер   де,   әйелдер   депайдаланған, мұны ... ... етіп те,  ...  салқынды  уақытта   киетінболған. Негізі барлық шапандар тыстық матадан тігіледі. Бірақ аса  ... ... ... осы мата ... ...  ...  жадағай  шапан.  Бұл  шапан   ...   ... ... ...  Шапан  жаға,  жеңдерін  жас  мөлшеріне  байланыстыөрнектеп жасаған. Беріліп отырған шапан өлшемі - ... мата ... егер мата ені 140 см ... 4м.  Өңір  ... жең ... 1 м ... ... Шапанды  №90  машина  инесімен  және  қолтігістерін №7 инемен тігеді. ...  ...  №50  ақ  жіп  ... ені 140 см ... 3 м  50  см  мата  ...  ...  қалауынша  жіпалынады.Тігу технологиясы. Шапан өлшемін  алып,  үлгісін  қағазға  дайындаймыз.Жасалынған үлгі бойынша, мата бетіне  ... ... ...  Шапанның  басқакиімнен  ерекшелігі,  жотасы  кең,  арты  түзу  ...  иығы  ...  ... кең қолтық, жең мөлшері де мол алынады.1. Шапан ұзындығы -140 см,2. Иық түспесі - 22 см,3. Жең ... - 46 см,4. Жең ... - 40 см,5. ... ... - 26 см,6.  ... мойын ойындысын орама жағамен бірге пішеміз,7.  Арқаның алдыңғы бөлігі - 42 см,8.  Арқаның артқы бөлігі - 44 см ... ... ... ... ... ...  ...  бірге  пішілгеналдыңғы екі өңірін түзулеп  өлшеп,  3  см  ...  ...  ...  ... ... етіп жағамен қоса  алдыңғы  әдібін  ...  ...  ...  ...  ...  пішілген  жағаның  астына  қатырма  қағазды  өтедәлдікпен  қызған  үтік  көмегімен  ...  ...  ...  ... ... соң, ... ... қалаған  ою-өрнекті  сызамыз.  Оюдыңекі ... ... еске ... Ою ...  ...  ою,  ... ... екіге бөлінеді. Ойып алып жапсырса ойма ою болады.Ойма оюдың  шетінтігін  машинасы  көмегімен  ...  ...  ...  қолмен  көркем   тігістүрлерімен торланады. Ал сызба ою болса, оюды сызып ... сол ...  ... ...  қолмен  тігіп  шықса,  сызба  ою  өрнегі  болады.  Соныментаңдалған өңір өрнегі  мен  ...  ...  ...  Енді  ...  ... ... өңірін дәлме-дәл келтіріп түзулеп тігіп  шығады.  Шапанныңдайын болған алдыңғы екі  өңірін,артқы  өңіріне  қосамыз.  Шапанның  ... ...  жан  ...  ...  ...  ...  Артқы  бойдыңастарын  алдыңғы  бойдың  астарына  қосып  ...  ...  ...   ... ... бой мен  ...  ...  иық  үстіндегі  тігісін  қосамыз.Тігіс ... ... мен ... ... 1 см ...  ...  Өйткені,  адамжотасы дөңес келеді. Ішкі астардың ... ... ... бойдың  иық  тігісінқосамыз. Жағаның артқы мойын тігіс түбін тігеміз, шапанға  белбеу  жасаймыз.Шапанның жеңі үстіңгі және ... жең  деп  екі  ...  ...  Үстіңгіжәне астыңғы жеңге дәлдеп астар пішеміз. Үстіңгі жеңге астыңғы жеңнің  бауыртігісін қосамыз. Сосын 3 см жең аузы  ...  ...  ...  ...  ... ... ... қандай өрнек  түссе,  сондай  өрнекті  дәлсондай тәсілмен орындаймыз. Үстіңгі, астыңғы  жеңді  ...  ...  ...  ...  ...  ...  үтіктейміз.  Шапанның  тысын   тысына,астарын астарына келтіріп жең түбін  ...  ...  ...  ...  ,үтіктейміз. Жұмысты аяқтаймыз.2.3. Әйелдердің ұлттық киімін тігу технологиясыҚамзолҚазақ халқының  қолөнері  көне  ...  ...  ...  ...  ... келе жатқан бай қазына. Қол өнерінің басты бір саласы – киім  тігу.Ерте заманнан күні бүгінге дейін өзінің ... ... ...  қол  ... ... ретінде ғана емес, әрі әсем, әрі ыңғайлылығымен де  ... келе ... ... ... ... әлі де аз  ...  Солардың  біріқамзол.Қамзолға қажетті құралдар:  киім  түсіне  байланысты  жіптер,  60  ... ... ...  ...  шағи  ...  ...  қамзол  тысына  1  мқатипа, түймелік қапсырма, қатырма.Тігу технологиясы: Матаны ... екі ... ...  ...  ... ... Ол үшін ... ұзын бойына А нүктесінен  Б  нүктесінетүзу сызық ... ... ... ... А ...  В  ...  Кеуде  өлшемін  алғаннан  кейін  АВ   сызығына   параллель   ... Г1 ... ... ...  ол  12  см-ге  тең.  Бел  өлшемінанықтау үшін Т нүктесінен Т1 нүктесіне сызық жүргіземіз, ол  тең  18  ... ... ... ББ1 ... ... Бұл  ...  ...  27см-ге тең. Артқы мойын ойындысын А және А1 деп белгілеп, 7 см-ге оямыз.  Иықүстіндегі тігіс сызығы АА1 ... 13 см. ...  ...  ...  34  см  ... бойдың алды 32 см болады. Жалпы  киім  ұзындығын  белгілеп  ... ...  ...  ...  ...  ...  жең  ...  борменсызып, белгілейміз. Бүкпелерінде аса дәлдікпен белгілеп  түзулейміз.Бүкпелерарақашықтығын дәлдікпен белгілеп, тексеріп аламыз.  Жанындағы  ...  ... ... ... екі өңірін  беттестіріп  алып,  алдыңғы  өңір  ...  ...  ...   ...   ...   етіп   ...   ... керекті орнын қатырамыз,сосын артқы бойға  артқы  астарын  салыпжеке пішеміз. Алдыңғы екі ... ...  ...  Алдыңғы  екі  бойдыңөңір  әдібін  әдіптейміз.  ...  ...  Жас  ...  ... ... ... өрнекті қамзолдың екі өңіріне сызамыз.  Өрнекті  қолменде , ... ... де ... ...  ...  болу  үшін  ою  ... сызықтар жүргіземіз. Астардағы бүкпелерді  тігіп,  үтіктейміз.  ...  ...  ...  ...  ...  тігеміз.  Астар  тігілген  әдіп  шетінкөктейміз. Әдіп көтеріліп тұрмау үшін тиісті бекітетін орындарды  бекітеміз.Иық ... ... ... , ... екі ... ... бойды қосып  тігеміз,үтіктейміз. Киімді жайып, артқы бойды артқы бойға  ...  ...  ... ... жайып  сыртқы  етек  әдібін  түзулеп,  3-4  см-ге  әдібінқайырамыз. Әдіп шетін көктейміз. Әдіп ұшына ... ұшын  ...  ...  Қамзолды  иық  жағынан  аударып,  етегін   айналдыра   машинаментігеміз. Киімді жайып, ... ... ... ... көктейміз.  Сыртынсыртына, астарын астарына келтіріп,  иық  тігістерін  ...  ... ...  түбін  әдіппен  бірдейлестіріп  көмкереміз.  Қолтық  ...  3  см  ...  ...  қиып  ...  да,  қолтық  түбін   айналдыракөмкереміз. Көктеу жібін алып, үтіктейміз.Кеудешелер  жасау  технологиясы.  Жеңсіз,  жылы  ...  ... ... ... ... ... ... тігілген жылы  астарлы  кеудешетүймелі  немесе  сыдырмалы  болып  тігіледі.  Алдына  жапсырма  ...   ... ... ...  ...  ...  ...  түйе,  қой  жүндеріненсырылып тігілген кеудешелер болады. Қалың матадан астарланып  тігілген  жұқажадағай түрлері бар  .  ...  ...  де  ...  ...  ... ... қынама белді,  бос  жатқан  тысты  болып  көптеген  түрлергебөлінеді.  Алды сыдырмалы, екі ... бар,  ...  ...  ...  кеудешетігуге де болады. Қатипадан тігілген өрнекті кеудеше де алдында  өрнегі  барсәнді киім. Бұл ... ... ...  тігілген  кеудешенің  екі  жаныныңжармасы бар. Артқы бойы тұтас  ...  ...  ...  ...  бар  ... Тігу ... ... оң тігістері қос ине көмегімен жасалынған.Бүрмелі көйлекЗерленген бүрмелі ... ... мата ені 80 см ... 10 м ... сегіз қиықты, желбірге 3 м мата  кетеді.  №1  қол  инесі,  №75  ... ... ... етек белі 72 см , ұзындығы  85-90  см  .  ... төрт ... ... жалпақтығы 10 см.Өлшемі:1. Мойын ойындысы – 7 см2. Иық ұзындығы – 13 см3. Арқа кеңдігі – 36 см4. Алдыңғы ... ... ... – 34 см5. ... өлшемі – 12 см6. Бел өлшемі – 18 см, тігіске 2 см белінен артық аламыз.7. Алдыңғы бойдағы кеуде ... 25 ... тең, ... бой ... 38 ... 2 см  ...  ...  бой  ұзындығы  43  см,  2  см  тігіскеқалдырылады.Тігу технологиясы.Тақтаға матаны түзулеп жаямыз.Берілген ... ... ... ... сызамыз, қиямыз .Киімді  көктепкиіп көреміз, жаға , жең ойындыларын сызып, белгілейміз.  ...  ... ... қиямыз.Өлшенген  көйлекті  тігеміз.  Артқы  бойдағы,  арқадағы  тігісті  бассиятындай етіп қалдырып, қосамыз. Иық және бел ... ...  ...   ...   бүкпелерін   тігіп,   барлық   бүкпелердіүтіктейміз.  Алдыңғы  бой  мен  ...  ...  ...  ...  Шетін   тегісторлаймыз. Етегіндегі сегіз  қиықты  қосамыз.  Тегіс  шетін  торлаймыз,  белтігісін ... ...  ...  ...  ...  ...  қиып  ... қиғаштарын қосып,  шетін  зерлейміз.  Етектің  желбір  түсетін  жерінанықтап сызып аламыз. Белгі бойынша  3-4  ...  етіп  ...  ... ... ...  ...  ...  Өлшем  бойынша  жеңді  қиыпаламыз. Жең аузы  төгілмелі,  ...  ...  ...  ...  тікпей  тұрыпзерлеген керекті желбірді тігіп аламыз. Желбірді тіккен  соң  ...  ... Жең ... ... ... ...  атлас,  торғыннан  тігілсекең етекті, етегі желбір белдемше киіледі.Ұлттық киімдер қызметіне қарай іштік киімдер,  сыртқы  ...  ... ... бас ... ... бас ... аяқ  ...  болыпбөлінеді. Ұлттық киімдердің атауларына тоқталсақ:Киім – адам киетін, денесін ыстық, суықтан қорғайтын бұйым.Тымақ – аң, мал ... ... ... бас ...  –  жиегіне  аң  терісін  салған,   ...   үкі   ...   ... ерлер де қыздар мен жас келіншектер де киетін бас киім.Бөкебай  - түбіттен тоқылған әйелдердің бас киімі.Тақия – қыздардың үкісімен, әсем ... ... ... бас ... – қымбат матадан тігілген қыздардың бас киімі.Қалпақ – ер адамдардың бас киімі.Төбетей – төбеге ... ... ... бас киімі.Құлақшын (малақай) – қыстық бас киім.Жалбағай – малшылардың жаздық бас киімі.Сәукеле – ұзатылатын қыздың ... бас ...... орап ... бас ...... не ... бас киімінің  желке  тұсынан  төгіліп  тұратынжібек мата.Жаулық – тұрмыстағы әйелдің тартатын ... ... - ... ... ... ... ... орамалы.Көйлек - әйел киімі.Киіт – құдалыққа ұсынатын киім, бұйым.Күрте – ... ... ... ... жұқа ...... төмен  түсетін  қалың  сырт  киім.  Түрлері:  ...  ... ... ... ... – жаңа ... ... кигізетін көйлекше.Кебенек – жауынды, боранды күні киім ... ... су ... ...... тігілген қонышы ұзын аяқ киімі.Астама етік – байпақ салып киетін қысқы етік.Байпақ – етік ішінен ... ... ... аяқ ... етік - ... аласа, қисық табан етік.Шоңқайма етік – еркекке де, әйелге де  арналған  биік  ...  ...  ... тігілген сәнді етік.Ұлтарма – жұмысқа киетін оңай тігілетін етік түрі.Шулық – жалаң аяққа киетін жүннен тоқылатын киім.Шәрке – жазда киетін жұқа аяқ ...... мәсі ... ... ... жұмсақ мата.Пима – жүннен басылған жылы, қыстық аяқ киім.Кебіс – ... ... ... аяқ ... ... ... - жұқа ақ ... - ақ мата сұпы;Барқыт - түгі тығыз жібек мата;Баршын - жолақты жібек мата;Бәтес - ... ... жұқа ақ ... - ... ... жұқа мата;Бөз - жұқа, бостау мата;Бүлде - сапалы, ... ... - ... ... ... ... түрі;Дүрия - жылтырауық, тығыз, жібек мата;Жібек - беті тегіс, жылтыр, қымбат мата;Қамқа - зерлі жіптен тоқылған ... ... - ... бар жұқа ... ... - өңі құлпырып тұратын жібек мата;Мақпал - тығыз тоқылған түкті келген ... ... - оң жағы ... ... ... ... ... - қымбат,бағалы, жібек матаның бір түрі.Үлде - қымбат жұқа мата;Шағи - жұқа келген жұмсақ мата;Шұға - жұмсақ , ... ... жүн ... ... бас ... тігу ...... қыздың  бас  киімі.  Ертеде  сәукеленің  айналасынажібек  шашақтар  төгілдіріп,  алтын,   ...   ...   асыл   ...  ...  шетіне  бет  моншақтарды  ...  ...   ... ... ақ ...  ...  жасалса  сары  сәукеле  деп  атаған.Бұрындары бір сәукелені 500  қойға  алған.  ...  қолы  ...  ... ... жасаттырған. Сәукеле қымбат тыстық асыл матамен қапталады.Астарын  астарлық  матамен  астарлаймыз.  ...  да,  ...  ... ені тік ... 50х50 см ... ... №7  қол  ...  инесі,машинаға №20 ине қажет. Көктегенге  №40  жіп,  машинамен  ...  №40  ... ... ... ... ұзындығы  52  см,  көлденеңі  32  смқиық ... ... етіп ... ... ... ... ... тігеміз.Төбесін, айнала шетін тегістеп қиямыз. Сонда таза сәукеле биіктігі  32см болады. Өлшемі 57.Үлгіні матаға салып қиямыз. ... ...  ...  ...  келуікерек. Пішілген сәукеленің тысын жылтыр  матамен  оюлап,  ою  шетіне  ... ... Ою ... ... соң, ...  тігісін  тігіп  қатты  тартып,дайындаған  қатты  қағаз  үлгіге  ...  ...   ...   ...  ...  ...  үшін  ...  түсті   моншақтармен   әрлейміз.Сәукеленің ... ... ... ... ... бас ... бірі – бөрік.  Бөрікті  әйел  де,  ер  адам  дакиеді. Оның мынадай ... бар: ...  ...  қама  ...  ...  ... бөрік, былғары бөрік, пұшпақ бөрік, елтірі бөрік, т.б. Аса  шеберліктіталап ететін ұсақ ...  ...  ......  ...  ...   ...   ішіктер,   кеудешелер   жасалады.   Тонның   дакеудешелердің де сырты құралып, бидайланып, ...  Егер  осы  ... киім ... осы ... ... ...  ...  Мұндай  бөрікті,пұшпақ бөрік деп атаған.Әйел  ...  тігу  ...  Бұл  ...  ...  ...  ... ... тысы тысталып, іші астарланатын бас киім.  Шеті  10  ... етіп ... ... ... ... ... ашық  ... – өрнекпен  әшекейлеген,  кестеленіп  жібек  жіппен  тігіледі.  Төбесіндеүкісі бар, бұл бас киім құндыз ұсталынған ...  Әрі  ...  әрі  ... балаларға өте ұнамды.Бөріктің биіктігі  25  см,  бас  киім  ені  ...  ...  ... Қиылған қағазбен бөріктің іші – сыртын қаптаймыз. Тыстық  матағақаптамас бұрын ою  –  ...   ...  ,  ...  ...  ...  тыстыастарға қосып, тігіп қаптаймыз. Шетін  ...  ...  ...  ... үкі  қадаймыз.  Бөрікті  әрлеу  үшін  ...  ...  ...  ... Маржанмен бөрікті дайын болған соң да көркемдеуге болады.Түлкі тымақЕр адамдардың қысты күндері киетін бас ... Оны ... мен  ... ... ... төрт ... екі  құлақ,  бір  артқы  құлақ  бойынантұрады.Қажетті құралдар: №90 машина инесі, №40 жіп, иленген  бір  ...  50см ... ... ... 1 м ... ... төрт ... ішіне  керекті20 см астар, 50 см күспе (ватин).Тігу ... Бас ...  ...  ...  ...  үлгі  ... ... үлгіні керекті тымақ бөліктерінің үстіне қойып  пішеміз.Үлгі дайындау барысында төбе биіктігі 20 см болады, ал  ені  киетін  ... ... ... ...  ...  ...  ...  жұқа  киіз  немесе  күспе  сырыпдайындаймыз.Тымақ құлақтары,  маңдай  асты  күспесінің  екі  жағы  ...  ... Төрт ...  жеке  –  жеке  ...  ...  бір  ...  ... екінші  жағына  төбенің  бидайын  салып,  жиілеп  сырамыз.  Астарынастарына ... төбе ... ... ... төрт ...  ...  тігеміз.Киізді киізге қол тігіс көмегімен қабастырып  тігеміз.  Сосын  қабастырылғанкиіздің үстінен бидай  ...  ...  ...  ...  ...  ... ... орналастыруын  белгілейміз.  Ортасына  күспе  салып,  екіжағын бидайлап, қолмен сырып алдыңғы екі ... , ...  ...  ...  ... астын  дәл  солай  дайындаймыз.Белгіленген  орынға  ...  ... ... тігеміз. Дайындалған түлкі үлбірін тері  жағынан  өте  өткірпышақ немесе бәкі сияқты құралдармен  аса  ...  ...  етіп  ... ... бір жай, үлбірді қимас бұрын үлбірдің жатқан жағын  жоғарықаратып пішу ... ... ол ...  ...  ...  ...  пішу  үшінтері жотасының қызыл жерін таңдап, маңдай және  құлақ  жұрындарын  дайындап,пішіп аламыз да, тымақтың екі ... ...  ...  астын  түлкі  терісіменқаптаймыз.Бұл дайындалған ... ... қол ине  ...  ...  ... ...  жапсырамыз.  Дайындалған  тымақтың  тысын  пішеміз.Тігістүптерін  ішкі  жағынан  жасырын  бікітіп  ...  ...  ...   ... қаптаймыз. Тымақ шетін жұрындаймыз. Бауын  тігеміз,  ...  ... ... жайып, киюге дайындаймыз.КимешекКимешек әйелдерге тән бас киім түрі. Ол  тек  ақ  ...  ...  ... ... ... мата ... ені 1 м матадан 2 м  мата,  ...  ...  ... ...... ... №75 машина инесі, №40 жіп.Кимешекті тігу үшін , киетін  адамның  иық  мөлшерін  анықтап  аламыз.Сонымен қоса  бет  ...  ...  ...  ...  ...  ... сол ... өзін қабаттап, жақ алқымдары кестеленеді.Өрнек салар  бұрын  киетін  адамның  жас  ...  ...  ... ...  жіп  түсі ... Жасы үлкен адамдарға күңгірт түсті  ,  алжас адамдарға  ашық түсті пайдаланады. Киетін адамның қалауына байланысты  ... ... ... ... сырып тігуге болады.Кимешектің үстінен жабатын шылауышы болады.Шылауышты байлаудың түрлері көп. Өйткені, әрбір рудың шылауыш  ... ... ... ... мынадай бөліктерден  тұрады:  төбелігі,  кимешектіңжағы, кимешек алқымы, ... алды және ... ұзын ... ең ... түрі –  ...  ...  Оны  Қазақстанның  батысаймақтарындағы  арғындар  киген.  Ертеректе  өмір  сүрген  адамдардың  ... ... ...  XIX ...  20-30 – ...  да  киген,  бірақXX ғасырдың басында  оның  басқа  пішімдері  пайда  ...  ...  ... ... мата ... тікпестен, онымен  басты  орап  бекіткен.  Онықию барысында оның  кәдімгі  кимешектен  айырмашылығы  болған  жоқ,  ... ... ... шеңбермен жауып,  арқасына  ұзын  және  кең  қалақтәрізді ...  ... тағы бір түрі бір ... ... тұтас пішіліп, қыр  жағынатүсірілетін бір тігіспен тігілген және бетті көрсетуге арналған ойығы  ... ... ... ...  түрі  ...  және  ...  облысында,Омбы  және  Атбасар  уездерінде  мекендеген  орта  жүздің   ...   ... ... ... бөлшектердің айырмашылығымен  ерекшеленеді  :оның төбесі тігілмеген,  басын  үстінен  жауып  тұру  үшін  ...  ... мата ...  ... тақияТақия – Азия елдері бас киімінің бір түрі.Тақияның  көптеген  ...  бар:  ...  ...  асыл  тастарменбезендірілген тақия, кестелі тақия, ... ең ... бас киім  –  қыз  бала  ...  Тақияның  төбесідөңгелек, шеті биік келген, төбесінде үкісі бар, кестеленген,  ... ... ... ... Үкі ...  ...  ...  Үкініңөзі түптеледі,  түптеу  реті:  бір  тал  қауырсыннан  инемен  тігіп  тізеді.Түптелген  үкі  ...  ...  сән  ...  ...  ...  қоса   тақиянымоншақпен әрлесе, аса  сәнді  ...  ...  көз  ... ... ерлері  тақияны  астыңғы  бас  киім  ...  ... ... Оларды сапасы және түсі  әр  түрлі  маталардан  тіккен.  Әдеттеолар жұқа маталармен астарланған, ... ...  ...  жүн  ...  ... мата ...  ...  XIX  ғасырдың  екінші  ...  ең  ... ...  ...  ...  ...  ...  тұратын  қалқаны  ментөбесінен 5-7см еңділікте ауызы сәл кеңейтілген.Ер  адамдар  ...  ер  ...  ...  ...  Ер  ...  ... айырмашылығы тана, моншақ, теңге, т.б. әшекейлік заттар  бастырылыптігілмейді.  Ерлер  тақиясы  қатипадан,   пүліштен,   т.б.   ...   ... ...  тығыз  маталардан  тігіледі.  Сырма,  кестелі  тақиялардыкейінгі кезде ақ бәтестен немесе гипюрден киіп ... ... : ... 50х50 ...  осы  өлшемдегі  астарлық  мата,№90 машина ... №6 қол ... №40 жіп, ... ...  ...  киімдерінде  қаншама  жылдардың  көшпелі,  жартылайотырықшылдық   және   отырықшылдық   тұрмыстарының   ...   ...  мен  ...   ...   ...   ...   ... өмірі  мен  эстетикалық  талғамын,  тектік  ерекшеліктерін  көругеболады.Қазақ ұлттық киімдері –  халықтың  ...  ...  ...  өз  ...  бар   ...   ол    ...    ...   құрылымтұтастығымен,  түр   –   түсінің   байлылығымен,   ...   ... ... киім ...  ...  қалыптасуы  мен  ою-өрнегініңорналасуы,түр – ... ... ...  сай  ...  мен  ... ... бір жас ... –    шылықтарына  байланысты  сәнді  киім  ... ... киім ... ... айырмашылық болды. Ғасырлар  бойыжинақталған осындай ерекшеліктерді ұлттық киімнің  көркем  безендірілуі  ... ... ... ... ... даналығы >  дейді.Қазақтың қолөнері де  өзінің  ...  ...  ...  ...  мән  ...  шын  ...  ...  ғасырлар   талғамынан   өткен   асылқазынасы. Бабаларымыздың қалған қандай өнер, ... ... бар  ...  ... ою - ... ... ... жоғалтпай үйреніп, ары  қарай  дамыту  біздіңміндетіміз.Ұлттық киім – көненің көзі. Оны ...  ...  ...  ... оған ... қамқорлық жасап, қалпына келтіру басты парыз  болмақ.Біздің міндетіміз ұрпақтан – ұрпаққа мұра ...  келе  ...  ...  ... ... қарау, ұлттық салт –  дәстүрдегі  тәрбиелеу  арқылы  өзұлтының мәдениетін мұра етіп ұштастыру.Бүгінгі  ......  ...  ...  ...   ... болашағы –  келешек  ұрпақтың  қолында.  Келешек  ұрпақ  ата  –бабаларымыздың ... ... салт – ... ...  ... оны танып білгісі келсе, бұл үлкен жетістік.Пайдаланылған әдебиеттер1. Сатыбалдинова  Б.С.,  Сәлімбаева  М.А.Тігін ... ...... : Фолиант, 2008 ж.2. Тәкішева  Г.Ә.,  Асанова  ... ... және ... безендіруОқулық. – Астана : Фолиант, 2008 ж.3. Асанова  С., ...  ... ... киімдері және қолөнер тарихыОқулық. – Астана : Фолиант, 2008 ж.4.Асанова А., Айдынбекова Ж., ...  ... ... – Астана: Фолиант,2008 ж.5.Никитина Е., Талғатбекова А.Киімді конструкциялауОқулық. – Астана: Фолиант,2008 ж.  
        
      

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Архитектура мен өнер15 бет
Қазақстан Реcпубликасының мемлекеттік рәміздері6 бет
Қолөнер тарихы24 бет
Акриламид және метилакрилат негізіндегі жаңа термосезімтал сополимерлерін синтездеу және зерттеу36 бет
Балалар киімінің ерекшеліктерін тігу технологиясы19 бет
Кесте және көркемдік тігу13 бет
Киімдер тігу технологиясы35 бет
Сәндік қолданбалы өнер саласындағы кесте тігу және көркемдеп тігу өнері49 бет
Тігін тігу технологиялары54 бет
Тігін өнеркәсібі16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь