Мал шаруашылығында қолданылатын биотехнологиялық əдістер

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
2.1 Биотехнологияның мал шаруашылығында қолданылу мүмкіндіктері
2.2. Мал шаруашылығында қолданылатын биотехнологиялық əдістер
2.3. Биоинженерияны мал шаруашылығында қолданудың пайдасы мен қауіпті тұстары
2.4 Хайуандар жасушаларын гибридизациялау əдістері
2.5 Микрохирургиялық əдіс арқылы ірі қараның монозиготалы егіздерін алу əдісі
III.Қорытынды бөлім
IV.Қолданылған әдебиеттер тізімі
Мал шаруашылығында биотехнологиялық əдістерінің қолданылуына сүт қоректілерінің төменде келтірілген биологиялық ерекшеліктері мүмкіндік береді:
1. Малдар гаметасының биологиялық банкі. Малдар гаметасының биологиялық банкі гонадаларында жинақталған. Гаметалардың морфогенетикалық потенциалының мүмкіндігі соншалық, мысалға алғанда, жаңа туылған ұрғашы қозының аналық безінде 700 мыңдай аналық жұмыртқасы (фолликулалар) болса, жыныстық жетілу кезеңіне дейін олардан 12000-86000 дана кішігірім жəне 100-400 дана аралықтарындағы ірі жəне жетілетін аналық жұмыртқалары болады. Ооциттердің осындай динамикасы басқа да сүт қоректілерінің ұрғашы жыныстарында байқалады. Еркек даралардың аталық жұмыртқаларында сперматозоидтардың мұнан да көп саны кездеседі. Жыныстық жетілген мерзімдерінде, орта есеппен, бір аталықтан бөлінетін спематозоидтардың саны 280450 трлн. құрайды екен. Осындай көп жыныс жасушаларынан табиғи жағдайда орта есеппен жалғыз төлді малдарда 5-10, ал көп төлділерде 40-80 жұп гаметалары (аналық жұмыртқасы мен спематозоидтар) ғана іске асырылады екен.
2. Эмбриондардың имплантацияға дейінгі дамуы. Ұрықтанғаннан кейін эмбрион зиготадан гаструла кезеңіне (стадия) дейін сүт қоректілердің жыныс мүшесінде (жатыр түтікшесінде) біршама уақыт бос (еркін) күйінде болады. Ұрықтанған жерден (жатыр түтікшесі) имплантацияланатын жерге (жатыр) дейін орта есеппен шошқаларда 2-3, қойларда 4-5, қояндарда 5-7 жəне сиырларда 7-8 тəулік кетеді. Имплантацияға дейін эмбрион пеллюцид аймағы (zone pellucid) деп аталатын, биологиялық тұрғыдан мықты, қабықты болып табылатын аналық жұмыртқасында дами береді. Осы ерекшеліктер сүт қоректілер эмбриондармен in vitro жағдайында əртүрлі манипуляциялар жасауға мүмкіндік береді.
3. Жалғыз төлді малдарда бір аналық жұмыртқасынан дамитын егіздердің туылуы. Бір аналық жұмыртқасынан дамыған егіздер (үшем немесе одан да көптері сирек кездеседі) имплантацияға дейінгі жыныс мүшесінде бос (еркін) күйінде болған кезінде пеллюцид аймағының (zone pellucid) бұзылуы себебінен, эмбрионның бөлінуі жүзеге асып, ажыраған бөліктер жеке-жеке дамуы нəтижесінде пайда болады. Мұндай егіздердің бастамасы (ұрықтанған бір аналық жасуша) бір болғандықтан, егіздер түр-түсі жəне барлық генетикалық, биохимиялық көрсеткіштері бойынша бір-біріне айнымай ұқсайды. Осындай ерекшеліктің арқасында асыл тұқымды мал шаруашылығында өте маңызды көп жасушалы организмдер деңгейіндегі биологиялық көшірмелерді (биокопия) алу мүмкін болды.
1. Несіпбаев Т. Жануарлар физиологиясы- Алматы.2012ж
2. М.Аятханұлы. Жануарлардың өсіп-өну биологиясы мен биотехнологиясы- Павлодар. 2010ж
3. Битибаева А., Салменбаева М., Даулетбаева А., Мусабеков А.Т.Астана 2010ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІСЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІБӨЖТақырыбы : Мал ... ... ... ... ... ... ... Мұхамадиева Н.Н.Семей 2015.ЖоспарI.КіріспеII.Негізгі бөлім2.1  Биотехнологияның мал шаруашылығында қолданылу мүмкіндіктері2.2. Мал шаруашылығында қолданылатын биотехнологиялық əдістер2.3. ... мал ... ... ... мен ... ... жасушаларын гибридизациялау əдістері2.5 Микрохирургиялық əдіс арқылы ірі қараның монозиготалы егіздерін алуəдісіIII.Қорытынды бөлімIV.Қолданылған  әдебиеттер тізімі МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫНДАҒЫ ... ... ... ... мал шаруашылығында қолданылу мүмкіндіктеріМал шаруашылығында биотехнологиялық əдістерінің қолданылуына ... ... ... ... ... ... Малдар гаметасының  биологиялық  банкі.  Малдар  гаметасының  биологиялықбанкі    гонадаларында    ...    ...    ... ... соншалық, мысалға алғанда,  жаңа  туылған  ұрғашықозының аналық безінде 700 ... ... ... (фолликулалар)  болса,жыныстық жетілу кезеңіне дейін олардан 12000-86000 дана кішігірім жəне 100-400 дана аралықтарындағы ірі жəне ...  ...  ...  болады.Ооциттердің  осындай  динамикасы  басқа  да  сүт   қоректілерінің   ...   ...   ...   ...   ...    ...  мұнан  да  көп  саны  ...   ...   ... орта ...  бір  аталықтан  бөлінетін  спематозоидтардыңсаны 280450 трлн. құрайды екен. Осындай  көп  жыныс  жасушаларынан  ... орта ... ... ... ... 5-10, ал көп төлділерде  40-80жұп гаметалары (аналық жұмыртқасы мен ... ғана іске  ... ... ... ... дамуы.  Ұрықтанғаннан  кейін  эмбрионзиготадан  гаструла  кезеңіне  (стадия)  дейін  сүт  ...   ... ... ... ... ... бос ...  күйінде  болады.Ұрықтанған жерден (жатыр түтікшесі) ... ... ... ... ... ... 2-3, ... 4-5, қояндарда 5-7 жəне сиырларда 7-8  ...  ...  ...  ...  ...  ...  ...  (zonepellucid)  деп  аталатын,  биологиялық  тұрғыдан  мықты,   қабықты   ...  ...  ...  дами  береді.   Осы   ерекшеліктер   сүтқоректілер  ...  in  vitro  ...  ...   ... ... береді.3.  Жалғыз  төлді  малдарда  бір  ...  ...  ...  ... Бір аналық жұмыртқасынан дамыған  егіздер  (үшем  немесе  одан  ... ... ... ... ... жыныс мүшесінде бос (еркін)күйінде  болған  кезінде  пеллюцид  аймағының  (zone   pellucid)   ... ... ... жүзеге  асып,  ажыраған  бөліктер  жеке-жекедамуы нəтижесінде пайда болады. Мұндай  егіздердің  бастамасы  (ұрықтанғанбір  ...  ...  бір  ...  ...  ...  жəне   ... биохимиялық көрсеткіштері бойынша бір-біріне айнымай ұқсайды.Осындай ерекшеліктің арқасында асыл ... мал ... өте ... ... ... деңгейіндегі биологиялық көшірмелерді  (биокопия)алу мүмкін болды.4. Мал ... асыл  ...  топ  ...  құру  мен  ...  ... асыл тұқымды мал тобы мен тұқымы жақсартылуы қажет ... ... Асыл ... ... жату үшін ол  ...  дені  ... ... мен  өнімділіктері  жақсы,  бағалы  генотипті  жəнеұрпақ   сапасы   бойынша   бағаланған   ...    ...    ... ... донорлар мен жақсартушы аталықтарды жатқызады. Асылтұқымды мал шруашылығындағы көбею үдерістерінде қолданылатын  терминологиябойынша  ...  ......  тұрғыдан  бағалы  ооциттар  менэмбриондар алынатын ұрғашы дара болса, жақсартушы аталық – ұрғашы  ... ... ... мал. ... ... ...  мал  ... ядро) санын көбейту мақсатында донорлар  мен  жақсартушы  аталықтарбелсенді қолданылады.Тұқымы жақсартылуы қажет мал ... ... ... ... ... ... ... дені сау жəне көбею қабілеттіліктері дежақсы болуы қажет. Бұл ... ... ... Осы ... ... дегеніміз – құнды мал ұрпағын өз ағзасында (жатырында) өсіріугеарналған, генетикалық жағынан басқа (жат) аналық.Жалпы алғанда, ауылшаруашылық малдарының биотехнологиялық мүмкіндіктеріосы сүт ... ... ... ... ... ... биологиялық ерекшеліктері тұқым қуалаушылық арқылы берілетінібелгілі. Сондықтан, биотехнологиялық мақсатта пайдалану үшін ... ...... қор ... деп ... айтылғандарды қортындылай келе, қолданылуына байланыстыбиотехнологиялық қорды шартты түрде үш класқа бөлуге болады:1. Молекулалық қор – ... ... мен ... ... көрінеді.2. Физиологиялық қор – гаметалар банкі, имплантация алдындағы эмбриондардамуы (тотипотенттілік) арқылы байқалады.3. Селекциялық қор – асыл ... мал ... асыл ...  ... құру мен жаңа мал ... ... байланысты.2. Мал шаруашылығында қолданылатын биотехнологиялық əдістерМал шаруашылығы биотехнологиясын – молекулалық жəне жасушалықбиотехнология əдістерін қолданып, генотипін «түзету» арқылы қарқындыөсіпжетіле алатын, ... мен ... ... ... ... тəсілдерін зерттейтін ғылым деп айтуға болады.Малдардың биотехнологиялық қорларын танып, оларды іске асыру мақсатындамал шаруашылығында молекулалық биотехнология, жасушалық жəне ... ... ... деп – малдың генетикалық потенциалдарын арттырумақсатында асыл тұқымды малдардан көп ұрпақтар алудың ... ... ... ... ... ... мал ... өз төлінен көбеюін қамтамасызетіп, асылдандыру жұмыстарының тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.Көбею биотехнологиясы əдістерін қолдана отырып біздер популяция ... ете ... ... ... аясы ... ... ... алынатын болса, зерттеу зерзаты ретінде:1.  Гипоталамус,  ...  бен  ...   ...   ...   ...  көбею  гормондары  арқылы  мал  ...   ...   ... ... ... мүшелерінің морфологиялық жəне физиологиялық жағдайы бола алады.Көбею биотехнологиясында ... ... ... ...... ... қосымша фолликулалардың  өсіп-жетілуінқамтамасыз ету мақсатында гормональді əсер ету (егу).2. Қолдан ұрықтандыру – мал тобының  ...  ...  ...  ...  ...  ...   ...   ұрығымен   аналықтарды   жаппайұрықтандыру    жұмыстары.    Генетика    мен    ...    ... қол ... жетістіктердің  арқасында,  мал  тұқымынжақсарту ... ... ... ... атап  айтқанда,  жоғарыөнімділікті жəне генетикалық потенциалы бар  аталықтарды  ...  ...  ...  ...   ...   ...   ... жедел  өзгертуге  қол  жеткізілді.  Сондықтан  мал  тұқымынжақсартуда аталықтардың ролі артты. ... ... ...  ... ...  құнды  бір  аталықтан  алынатын  ұрпақ  саныбірнеше ... ... ... ... ... ... ... – эмбриондарды аналық-донордан(жоғары өнімді, құнды аналық эмбриондарын) аналық-реципиетке (құндылығытөмендеу, яғни басқаша айтқанда, ... ене ... ... ... шаруашылығындағы эмбриондарды тасымалдаудың негізгі мақсаты – жоғарыөнімді аналықтардың генетикалық мүмкіндігін (резервін) толығынан пайдалану.Эмбриондар тасымалдау əдісінің арқасында, жоғары өнімді ... ... ... ... ... қоры ... ... арқылы, ұрғашы даралардың биологиялық ерекшелігін мейліншепайдалану мүмкіндігі артты. Сондықтан, генетикалық потенциалы бар малдардытолықтай ... ... ... ... аналықтың эмбриондарын олардыңдамуының ерте сатыларында өнімділігі төмен ... ... ... ... жатырына тасымалдап қондыру əдістерізерттелді.Осындай технологияның арқасында:1) жоғары өнімді аналықтың ұрпақ санын жедел ...  ...  ...  ...  жəне   ...   түріндетасымалдау мен сақтау мүмкіндігіне;3) гаметалар мен эмбриондарды іріктеу ... ... ...  ... физиолого-биохимиялық қасиеттері бар  ұрпақтар  алуға  қолжеткізіледі.Жалпылай алғанда мал тұқымын көбейту технологиясында атқарылатынжұмыстарды ... ... ... деп ... ... ... ұрықтықаталықтарды жəне реципиенттерді іріктеу, донорлардың суперовуляциясыншақыру жəне донор мен ... ... ... келу ... ... ... (табиғи жолмен немесе қолдан),эмбриондарды шайыу жолымен (смыв) бөліп алу, ... ... ... ... ... ... ... жатырына орналастыру.Қазіргі кезде малдарды көбейтуге бағытталған биотехнологиялық əдістермолекулалық жəне жасушалық биотехнология салаларымен өте тығыз байланыста.Жасушалық ...... ... ... ... ... ... қасиеттері бар организмдерді алуғабағытталған ғылым саласы. Бұл мақсатта мал шаруашылығында пайдаланылатыннегізгі зерттеу зерзаты ретінде ... ... ... жасушалары(гонадалар) алынады.Мал шаруашылығындағы жасушалық биотехнологиясы өз құрамында бірбірінтолықтырып ... екі ... ... ... ... ... – бөлініп алынған жасушалардың  (гаметалармен эмбриондар) тіршілігі мен ары ... ...  ...  ... қамтамасыз етуге бағытталады.  Эмбриокультуральдық  зерттеулердіңнегізгі міндеттеріне:А) ... мен ... ... ... Б) ... ... В) гамета мен эмбриондар банкін жасақтау,Г) қоректік орталар жасау мен оларды жетілдірулер кіреді.2. Жасушалық технологиялар – бағалы, яғни  ...  ...  ... ... ядро мен ... ... ... жұмыстар.Жасушалық технологиялардың мал шаруашылығындағы негізгі міндеттеріқатарына:А) денелік жасушаларын ... ... ... ... жануарлар жасау жұмыстары жатады.Молекулалық биотехнология – мал организмінде жаңа генетикалықбағдарламалар алу мақсатында ... ... ... ... ... енгізу. Мұндағы негізгі зерттеу зерзаты ретінденуклейн қышқылдары (ДНҚ жəне РНҚ молекулалары) алынады. ... екі ... ... ... ...  –  тек  қана  ...  ...  (немесе  гендерге)қатысы бар. Генетикалық инженерияның негізгі міндеттері  қатарына  мыналаржатады: А) гендерді синтездеу немесе бөліп алу мен ... ... ... ... жəне ... ... банкін (геном библиотекасын) жасақтау.2.  Генетикалық  трансформация  –  гендерді  ...  ...  ... ... ... А) ... ... ендіру;Б) трансфоранттарды іріктеу мен сараптау;В) гендер интеграциясы мен экспрессиясы;Г) бағалы заттарды продуценттеушілерді жəне трансгенді хайуандар жасаужатады.Мал шаруашылығындағы биотехнологиялық ... ... ... ... үш ... ... қолдан ұрықтандыру менэмбрион тасымалдау) тығыз байланыстылығы арқылы жүзеге асырылады. Мысалы,малдардың генетикалық жағынан бағалы эмбриондарын алу үшін, көбейтугебағытталған ... ... ... ... ... шайып алу) қолданылғаннан кейін, алынған эмбриондар сұрыптауданөткізіліп, кейіннен молекулярлық (трансгеноз) жəне жасушалық (клондау)микроманипуляцияларына ұшыратылады. Кейіннен «құрастырылған» эмбриондарғаin vitro ... ... ... ... ... ... бағаланғаннан кейін (жасушалық селекция), соңғы кезеңі –генетикалық бағалы ұрпақ алу үшін дайын эмбрионды реципиент аналығыныңжатырына ... ... ... молекулалық биотехнология, жасушалық биотехнология мен көбеюбиотехнологиялары, мал шаруашылығында малдардың гаметаларында, эмбриондарымен ағзаларында жинақталған ... ... ... ... ... беретін жаңа ғылыми бағыттарының – эмбриоинженерия,эмбриокультура мен эмбриотрансплантацияларының пайда болуына алып келді.Эмбриоинженерияны – генетикалық жағынан ... ... ... ... ... алу ... молекулалық жəнежасушалық биотехнологияларының тəсілдерін қолдану арқылы мал организміндегігенетикалық ресурстарын алудың мүмкіндіктері мен жолдарын қарастыратынбиотехнологиялық əдіс деп қарауға болады.Эмбриокультураны – ... ... мен ... физиологиялыққорларын (ресурс) алудың мүмкіндіктері мен жолдарын қарастыратын жəнеолардың тіршілігінің сақталып қалуы мен in vitro жəне in vivo ... ... ... ... мал шаруашылығында қолданылатынбиотехнологиялық əдісі деп айта аламыз.Эмбриотасымалдау (трансплантация) – ... ... ... ... көбейту мақсатында, жануарлардың репродуктивті жүйесінен физиологиялыққорларын (ресурс) алудың мүмкіндіктері мен жолдарын қарастыруға бағытталғанмал шаруашылығында қолданылатын ... ... ... мал ... ... пайдасы мен қауіптітұстарыҚазіргі кезде тек қана екі генетикалық модификацияланған жануарларадамдардың тағамдық қолданылуы үшін шығарылған. Оның ... Aqua ... ... шығарған трансгенді бекіре балығы. Бұл балықтачинук бекіресі деп аталатын түрдің өсу ... ... ... ... ... ... транскрипциялау үшін қажет болған.Табиғи туысымен салыстырғанда, трансгенді бекіреде өсу ... жыл ... ... ... бұл балықтың жедел өсуі қамтамасыз етіледі.Қазіргі кезде бұл белгіні басқа балық ... де ... ... ... ... мұндай балықтардың табиғи айналымға түсіп кетуісалдарынан, жабайы формаларды ығыстырып ... ... ... қауіптерайтылуда. Бұл күмəннің де қуіпі бары шындық, өйткені фермаларда қолданөсірілетін балықтардың өзен-көлдерге ауып кету ... жиі ... ... ... ... трансгенді хайуан, Онтариоштатында орналасқан Гуэльф университеті (Universitu of Guelph) ... ... ... болып табылады. Бұл доңызға сілекей бездеріжасушаларында экспрессия жасалынатын, фитаза гені ендірілген болатын.Фитаза шошқа ... ... ... ыдыратуы нəтижесінде, оныңнəжісіндегі мөлшерінің азаятыны анықталған. Осындай трансгенді шошқаларсанын көбейту арқылы, шошқа фермаларының қоршаған ортаға ... ... ... ... кезде ғалымдар тарапынан, ауылшаруашылық малдарынан алынатынтағамдар құндылығын биоинженериялық əдістерді қолдану арқылы арттырумəселесі бойынша маңызы зор тəжірибелік жұмыстары өз жалғастарын табуда.Мұндай ... ... ... ... мен ... сияқты үйжануарларының қайсібір ауруларға төзімділігін арттыру бағытындағы жұмыстыайтуға болады. Мысалы, ViaGen компаниясы ағзасында көптеген ауруларға қарсытұратын қабілеті бар су шаянын ... ... ... гені бар дараларыніріктеп алған. Сөйтіп, осындай төзімді су шаяндары популяцияларын өсіру,осы бизнеспен айналысатын компаниялар үшін өте үлкен ... ... ... ... ... (АҚШ) ғалымдары күрке тауықтардыңтөсін дамытуға əсер ететін жəне салмонелла ... ... ... ... ... өз ... ... келетіні сияқты, фермерлер демалдарының шығу тегін биотехнологиялық əдістер арқылы ... ... ... ... Angus тұқымына жататынын анықтау өте қиын жəнедəлелсіз деп есептелінетін. Жоғарыда аталған ViaGen компаниясы болса, осымалдың бұқасының қаны немесе ұлпа сынамасы ... ... ... ... ... ... ... анықтап беретін генетикалық тест əдісін ойлаптапқан.Көптеген компаниялар ауылшаруашылық малдарының тез өсетін ... ... оның ... ... ... қолдану арқылы арттырубағытында зерттеулер жүргізуде. Жұртшылықтың назарын өзіне аударған осындайтехнологиялардың бірі – ірі қара малының өсу ... мен ... сүт ... ... əсер ... ... өсу ... (BovineGrowth Hormone, немесе қысқартылған түрде BGH) пайдалану болатын. Бірақ тамұны практикада қолдану нəтижесі, сиырлардың мастит кеселімен аурумүмкіндігіне алып келуі себепті, ... ... ... ... ... ол өз кезегінде сүт сапасына əсер етуі мүмкін деген күдіктер туғызған.Бұдан басқа кемшіліктер қатарына, ағза ... өсу ... көп ... жасының қысқаруы мен кейбір малдардың жарақатқа төзімділігінтөмендететіні анықталған.Келесі 9-кестеде ... ... ... ... ... мен ... туғызатын тұстары қысқаша келтіріледі.9-кесте. Биотехнологияны ауылшаруашылығында қолданудың пайдасы менқауіпті тұстары|Технология       |Пайдасы                 ... ...              ...      |Ауылшаруашылық өнімдері |Пайда болған жаңа            ... ...  ... ...         ... үдемелі əсері  ||                 ... ...     ...                  ||                 |                        ... азаюы;    ||                 |                        ... ...       ||                 |                        ... жетуі; жаңа    ||                 |                        ... ... ... ||                 |                        ...                     ...       |Өнім шығымының артуы,   |Гербицидке төзімді арам      ...      ...         ... ... ... алып||                 ...             ... ...          ||                 ...  ...                   ||                 ...                  |                             ...           ... ... артуы,   |Bt-төзімді жəндіктерінің     ||жəндіктерге      ...         ... алып ...    ...       ...             |ауткроссинг мүмкіндігі.      ||                 ...         ... таза ... ...                 ... ...        |айналысатын фермелер Bt      ||                 |                        ... ...    ||                 |                        ... зиян келтіру.  ||Азықтық          |Дамып келе жатқан елдер |Тиімділігі төмен ... ...       ... рационында        |тек жарнама ретінде, немесе  ||арттыру          ... ... ... ұйымдарды алдау.||                 ... ...     |                             ||                 ... оң əсер етуі  |                             ...            ...        ... өсімдіктердің   ||төзімділік       ...  ...       ... ... ...       ||                 ...             ... ... ... ||                 ...        |көбейіп кетуі                ||                 ... ...      |                             ||                 ...                  |                             ...           ... ... ... өзгеруіне алып     ||төзімділік       ... ...         ... мүмкін                 ||Жаңа  ...      ...  ...  ... ... өнім     ...          ... шығындар көлемін|шығаратын өндірушілер        ...       ...                  ... құлдырап, зиян ||рапстан алынатын |                        ... ...              ... ...  |                        |                             ...    ...          ... ... өсірілетін  ||əдіспен алынған  |малдарынан алынатын өнім|трансгенді балықтың          ||ауылшаруашылық   ... ...         ... түсіп кетуінен,||малдары          |                        ... ... ...         ||                 |                        ... ... ... ||                 |                        ...                       ... ... ... ... ... мен ... ... Алайда, клондау əдісінің өте төменгішаруашылықтық тиімділігі (2%-дан төмен) мен ұрпақтары ... ... ... көптеп туылатыны белгілі болған.Мал шаруашылығындағы биоинженерияның үдемелі даму кезеңі, қазіргі кездеқолға алынып жатқан тауық, ірі қара малдарының геномын анықтау жұмыстарыаяқталғаннан ... ... ... ... жасалынуда. Атап айтқанда,мұны білу арқылы мал шаруашылығында қарқынды өзгерістер жасауға негіздерқаланбақшы: əртүрлі өсіру əдістері, малдардың ірілігі мен олардан алынатынөнімдердің ... т.б ... ... Хайуандар жасушаларын гибридизациялау əдістеріДенелік жасушалардың бір-бірімен қосылатыны жөніндегі болжауларХІХғасырдың басында олардың көп ... ... ... бола бастағаннанкейін айтыла басталған. Бірақ та денелік (соматикалық ) жасушалардыңгибридтері ... рет тек қана ... ... 60-шы ... ғана ... жылы Барский тышқан саркомасының бір жасушасынан өсірілген,құрамында əртүрлі хромосомалары бар жəне морфологиялық құрылымы өзгеше екіжелілік культураларды қосу нəтижесінде алған болатын. ... ... ... ... саны ... ... шыққан желілік(линейных) жасушалар санынан өзгеше екендігі жəне беткі антигендері екіжелілік жасушалардікіндей болатынын анықтаған. Ары қарай жүргізілгензерттеу жұмыстары нəтижесінде, гибридті жасушаларды əр ... ... ... қосу ... де ... ... анықталған.Мұнда, екі жасушаларды біріктіретін агент ретінде инактивизацияланғанСендай вирусы деп аталатын HVJ түріндегі вирус қызмет атқарған. Осы кезденбастап Сендай ... ... ... ... жиі ... ... жасушалардың құрамын зерттеу барысында екі өте маңызды қасиетанықталған:-гибридтерде екі ата-ананың ... да ... ... өмір ... ... ... ... ата-аналарыныңбіреуінің хромосомалары жойылуы мүмкін.Екі жасушалардың қосылуы əрдайым басқа бір агент арқылы жүзеге асабермейді. Мұндай ... in vivo ... ішкі ... немесе in vitro(сыртқы) жағдайларында, басқа агенттердің араласуынсыз да жүзеге асырылабереді.Кейбіреулері онтогенез үдерістерінде əрдайым жүріп отырады, ... ... ... ... деп ... де болады. Сонымен бірге,табиғи жағдайда əр түрге жататын хайуандардың қалыпты жасушалары бір-бірімен өте ... ... ... ... жұмыстар көбінесехайуандарды қолдан ұрықтандыру жəне кейіннен оны тасымалдау(трансплантация) ... ... ... Бұл ... ... жасандыполиовуляция жасау, аналық ұрық жасушасын (яйцеклетка) қолдан ұрықтандырумен ұрықтандырылған жасушаны басқа мал ... ... ... жолменұрықтандырылған аналар –суррогатты шеше деп аталады) мүмкіндігінің ашылуынабайланысты өз жалғасын тапты.Бұл əдістің технологиялық үдерісінің қысқаша сипаттамасы келесідейкезеңдерден тұрады: ... ... ... ... күйлеу алдында арнайыдəрмектер (гормондар, прогестерон, синустроэл, буаз бие қан сарысуынандайындалатын ББС дəрмегі, т.б.) ... одан 10-20 ... ... ... ... ... етіледі. Кейіннен, лапоратомияəдісімен аналық жасушалары жатыр түтікшесінде бұқаның ... ... 7-8 ... бұл ... ... ... ... шайылып алынып, басқа, яғни көбінесе өнімділіктері төменболып келетін сиырлардың жатырына (реципиент) салынады. Осындай жолментуылған ... ... ... ... ... тұқымдықерекшеліктері сақталады.Əр түрге жататын малдар жасушаларын гибридизациялау ... ... ... ... деп ... ұлпа құрамында əртүрлі генотиптіжасушалары бар хайуандар да алынады (мысалы, қара жолақты тышқан немесеарыстан).Жасанды гибридизациялау əдістері. Қазіргі ... ... ... ... əдістері қолданылады:1. Агрегациялық əдіс. Бұл əдісті 1961-1962 жылдары Тарковский (Польша)  жəнеМинц (США, Филаделфия) екеуі  бір  кезде  ...  ...  əдіс  ... ... ... ... ... (стадиясына)  дейін  бөлінген,əр түрге жататын хайуандардың (мысалы, қара жəне ақ түсті ...  ... ... ... олардың  агрегациялануына  жағдай  жасалынып,  16жасушалы ұрықтың дамуына дейін ұсталады. Құрамында  ...  ...  ...  ұрық  ...  in  vitro  ...  ...   кезеңіне   дейінжетілдіріліп,  алдынала  ...  ...  егу  ...  ...  ...  ...  реципиент  аналықтың  жатырына   салынады.   Соныңнəтижесінде ұрпағында аллофенді  тышқандар  ...  ...  ... ... ...  қара  ...  ақ  ...  болып  келмей,  ұзынжолақты ақ-қара түстерден тұрады. Бұл алынған хайуанның ...  ...  ...  ...   ...   олардың   ішкіағзасында орналасқан ұлпалары да ... ... ... ...  ... айырмашылық ақуыз  түрлерінде  болуы  мүмкін,  өйткені  олар  ...  ...  бір  ...  ...   атқаратын   ферменттерболғанымен жəне  құрылымы  жағынан  ...  ...  дəл  ...  ... ... ...  ...  деп  аталады  жəне  бұлардыэлектрофорез арқылы бөліп алуға болады. Агрегациялық химерлерді  тек  ... ... ... ғана ... ...  ...  бластомерлер  немесеэмбриондардың бөлшектері арқылы  алуға  да  ...  Бұл  ...  ...  ретінде,  арнайы  хирургиялық   операциялардың   жүргізілмеуісебепті, эмбриогенетикада ... ... ... ... ... ... 1968  ж.  Р.  ...  ойлап  тапқан.  Мұнда  бластоциткезеңіндегі  эмбриондар  пайдаланылады.  Алғашында  бластоцитті  ... соң өте ... ... пайдалану  арқылы  донордың  ішкібластоцит  жасушасын  эмбрион-реципиент  бластоцельіне  енгізеді.  ... өте ерте ... ... ішкі ... ... ... мерзімдегі мамандандырылған жасушаларды да егуге болады.Инекциялық əдіс əр ... ... ... ... ... алуда кеңінен пайдаланыла бастады. Ең бірінші түр аралықхимерлі хайуан табиғи жағдайда өзара көбеймейтін жақын екі түрге жататын ... жəне M. caroli ... ... ... ... Осыжұмыс барысында тек қана бластоциті пайдаланылған түрдің – реципиентаналығының жатырына ендірілген химерлік эмбрионы ... ... M Muskulus ... M. Karoli ... ... ... ... егіліп, ол M. Muskulus жатырына егілген жағдайда пайдаболған ... ... ... ... да, ... ол M. Karoli ... ... – ұрпақ екі аптадан соң өліп қалатыны анықталған.3.  Түр  аралық  ...  ...  ...   ...   ...   ... ұрықтары (зародыш) тек 1970 жылдары, жай тышқан мен  ... қосу ... ... ал ... тірі ... ұрпақты 1973  ж.Р. Гарднер мен М. Джонсон деген ғалымдар алған.  Осы  жұмыстар  барысында,агрегациялық əдіс ...  ірі  қара  ...  ...  ұрпақтарын  алумүмкін  емес  екені  анықталған.  1984  ж.  бір  ...  ...   мен   ... қой мен ешкі ... химерлі ұрпақ  –  козран  алынған.Табиғи  жағдайда  ешкі  мен  қой   ...   ...   ...   ... саны ... ... 2n =60, ал ... 2n =  54  хромосомаларыболады. Германия мемлекетінде 1985 ж.  32  ...  ...  ... əдіс арқылы өңдеу  жолымен  швидтік  (қоңыр)  жəне  голштино-фриздік (қара-ала) сиыр тұқымдарының ... ... ...  ... ата-аналарының екі түсі де көрініс берген.Қытай аграрлық университетіне қарасты мемлекеттік агробиотехнологиялықзертханасының ... (Нин Ли) адам ... сиыр ... ... ... ... сиырдан сауылып алынатын сүт, құрамы бойынша ана сүтінеөте ... ... ... Сиыр сүті мен ана сүті ... басты айырмашылық– ақуыз көлемінде екендігі белгілі. Қалыпты сиыр сүтінде ақуыз (3,2%) анасүтімен ... (1-1,2%) ... көп ... Бұл өз ... ... қалмай тез өсіп-жетілуін қамтамасыз етеді. Ал анасүтіндегі ақуыз мөлшері, нəрестенің қажеттілігін қамтамасыз етугежеткілікті. Бұған керісінше – ана сүті ... ... ... ... ... ... антибактериальді қабілетке ие екендігі белгілі. Олпатогенді бактериялардың қабығын еріте алуы ... ... ... ... ауруларынан сақтануын қамтамасыз етеді. Сонымен біргемұндай трансгенді сиырларынан алынған сүт ... ... ... баланың иммундық қабілеттілігін арттыруға септігін тигізеді.Гендік модификацияланған сүт өнімінің жəне бір маңызды ...... ... ... зерттеулерге қарағанда, бұл ақуыз ісікауруларына қарсы тиімді əсер ете ... Осы ... ... түрінғалымдар HAMLET (лат. human alpha-lactalbumin made lethal to tumors) депатай бастаған.5. Микрохирургиялық əдіс ... ірі ... ... ... ... жағдайда монозиготалы егіздері өте сирек – 0,01% көлемінде ғанакездеседі. Егіздердің тосыннан пайда болу ... сыры əлі ... ... ... төл ... арттыру мақсатында биотехнологияның жаңабір əдісі – микрохирургияны қолдану ... ... ... жағынанбірдей егіздерді алу мүмкіндігі туылды. Бұл əдісті қолдану тасымалдауға(трансплантация) арналған ... ... ... ... ... ... ... келетін мал тұқымын көбейтуге мүмкіндікбереді (сурет-23).Эмбриондарды ерте даму сатысында бірнеше бөлікке бөлуден ... ... мəні – ... ... ... яғни ... даму ... олардың тұтас организмгеайнала алуына негізделген.Сүт қоректілерінің жекеленіп алынған бластомерлерінің тотипотенттілікқабілетін алғаш рет 1978 жылы Ж. С. ... Б. В. Халл ... ... B.V) ... ... ... ... кейін дəлелденгенболатын. Ғалымдар 8-16 жасушалы кезеңінде тышқан эмбрионын бөліп, 80дэмэмбрионын аналық жатырына қайта орналастыру ... ... ... 30 ... ... ішіндегі 40% айнымас егіздер болып шыққан. Осытəжірибеде пеллюцида аймақтары микропышақтармен кесу жəне проназа ферментінқолдану арқылы ажыратылған. Кейіннен ... ... ... ... ... бөлу ... да қолданыла бастаған.1981 жылы С.М. Вилладсен ірі қара малының монозиготалы егіздерін алуғақол жеткізген. Бұл тəжірибе нəтижелерінде эмбриондардың жатырға бекіп ... ... ... сиыр ... ... 28 дана ... ... бұзау туылған. Бірақ та əдіс өте күрделі болатын. Себебі 5-6 күндікморула сатысындағы ұрық пеллюцид аймағынан алынып бөлінгеннен ... бос ... ... ... ... цилиндрде қойлардың жыныстүтікшелерінде өсірілуі қажет болатынКейіннен, демиэмбриондарды ... ... яғни ... аналықтыңжұмыртқа түтігінде өсіру мен 6-8 күндік эмбриондарын микроманипуляциялауəдісінен бас тарту мүмкін болды. ... та əдіс əлі де ... еді. Бұл ... 5 ... атап ... ... тұтып тұруға арналғанмикросорғыш (микроприсоска), пеллюцид аймағын аршуға ... екі ... ... ... ... бос ... ... арналған екіқұралды басқаруға қажет болатын арнайы манипуляторды пайдалану керекболатын23-сурет. Микроманипуляторды қолдану ... ... ...... бастау,                    б – ...... ... 2 – ұрық ... комплексі; 3 – микропышақ; 4 –эмбрион жартысы24-сурет. Микроманипуляторды пайдалану арқылы эмбриондарды бөлу(дисекция)Неміс ... ... H. et al., 1985 ж.) ... ... ... бос ... ... ақ тасымалдауғаболатындықтары дəлелденген. Бұл əдіс бойынша эмбриондар бір микропышақарқылы екіге бөлініп, арнаулы қоректік ортада өсірілгеннен кейін, реципиентжатырына отырғызылады. Осындай ... ... ... 75%буаздығына қол жеткізілген. Қазіргі кезде бұл əдістер əрі қарайжетілдіріліп, ... ... ... ... мүмкіндігіқарастырылуда.Микроманипуляторға (Ф.Бахофер, Германия) бекітілген микропышақкөмегімен эмбриондар дисекциясын жүргізу барысы 24-ші суретте көрсетілген.Мұнда микроманипулятор арқылы пышақ көлденең жəне ... ... ... ... ... Т. ... ... Алматы.2012ж2.  М.Аятханұлы.  Жануарлардың  өсіп-өну  биологиясы  мен   ... 2010ж3. ... А., ... М., ... А., ... ...  
        
      

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім басқарудың мемлекеттік – қоғамдық жүйелері10 бет
Жоғары мектепте оқытудың ерекшеліктері8 бет
Мектепішілік басқарудағы тың енгізулер бағдары4 бет
Мектептегі білім беру мазмұны мен оқыту әдістері7 бет
Оқу əдістері жəне құрал жабдықтары 12 бет
Педагог зерттеушінің әдіснамалық мәдениеті9 бет
Педагогикалық зерттеу әдістері10 бет
Психологияда қалыптасқан ғылыми бағыт- бағдарлар16 бет
Психологиялық-педагогикалық зерттеуді жүргізудің әдістемесі7 бет
Тəрбие əдістері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь