Малды сұрыптау және жұп таңдау

Кіріспе
І бөлім. Мал тұқымын асылдандыру жұмысының әдістері
1.1 Малды сұрыптау
1.2 Жұп таңдау
ІІ бөлім Мал сұрыптаудың мәні мен түрлері
2.1 Табиғи сұрыптау
2.2 Қолдан сұрыптау
ІІІ бөлім Қолдан сұрыптауды жүргізу тәсілдері
3.1 Жаппай сұрыптау
3.2 Жеке сұрыптау
3.3 Жанама сұрыптау
3.4 Технологиялық сұрыптау
Қортынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Мал шаруашылығында әр түрлі мал тұқымдары негізгі еңбек құралы болып есептелінеді. Материалдық өндірістің барлық саласындағы сияқты, мал шаруашылығында да негізгі еңбек құралы — мал тұқымы, қоғамның дамуына сәйкес жетілдіріп отыруға тиісті.
Мал тұқымын асылдандыру жұмысының негізгі әдістеріне, белгілі бір мақсатқа сәйкес сұрыптау мен жұп таңдау жатады.
Сұрыптау деп тіршілік пен өндіріс технологиясы жағдайына жақсы бейімделген, құнды малды ұрпақтан ұрпаққа іріктеп отыруды айтамыз.
Жұп таңдау іріктсп алған малдың ішінен ұнамды ұрпақ беретін бір-біріне лайықты аталық және аналық жұп құру.
Сұрыптау мен жұп таңдаудың мақсаты бір, бірін-бірі толықтырады, бір-бірімен тыңыз байланысты.
Сұрыптау мен жұп құру бірлігін селекция деп атайды.
Мал тұқымын асылдандыру жұмысының нәтижслілігі бұл екі зоотехниялық әдістің үздіксіз жүргізіліп отыруына тікелей байланысты. Кез келген мал табынымен жүргізілетін тиянақты селекция жұмысы сұрыптаудан басталын сол жылы жұп таңдаумен аяқталуы тиісті. Келешекте осы жұп таңдаудан алынған ұрпақ қайтадан сұрыпталып, олардан тағы да жұп құрылады. Сөйтіп шын мәнінде жүргізілген селекцияға ұрпақтан ұрпаққа үздіксіз жүргізілетін сұрыптау мен жұп таңдау тізбсгі деп қарауымыз керек.
МАЛ СҰРЫПТАУДЫҢ МӘНІ МЕН ТҮРЛЕРІ
Сұрыптау-таңдау — жалпы тұрғыдан алғанда адамға ежелден түсінікті ұғым. Тіпті сонау басында аңшылықпен айналысқан кездің өзінде тағы хайуандарды адам өзінің бір талғамы бойынша атқан. Сол сияқты хайуанаттарды қолға үйреткен кезеңде де адам белгілі бір талғамды басшылыққа алғаны сөзсіз.
Ежелгі Египет, грек, рим мәдениеттері ескерткіштерінен малды қалай өсіріп-өндіру, азықтандыру және күтіп-бағу мәселелеріне байланысты нақтылы кецестерді кездестіруге болады. Мысалы, 4 осыдан екі мың жыл бұрын ежелгі дүниенің аса ұлы ақыны Вергилийдің «Буколики» және «Георгики» атты поэзиялық мұраларын, кезінде шын мәнінде басшылыққа алатын елеулі агрозоотехниялық дүниелер деп есептелінеді. Бұл сияқты мал өсіруге байланысты кағидаларды орта ғасыр және одан кейінгі кезеңдердің мәдени ескерткіштерінен, әдебиет шығармаларынан жиі кездестіруге бо- лады. Бірақ та бұлардың бәрінің де бірегейлі ғылыми жүйесі болған жоқ.
Сұрыптаудың ғылыми теориясының негізін қалаушы Ч. Дарвин (1809—1882) болды. Ол органикалық дүниенің эволюциялық дамуында, тірі организмнің жаңа түрлерінің, жаңа тұқымдық топтардың пайда болуында сұрыптаудың шешуші ролі барын анықтады. Ч. Дарвин сұрыптау, тұқым қуалаушылық және өзгергіштік біріге отырып, эволюцияның негізгі қозғаушы күшін құрайтындығын дәлелдеді. Өзгергіштік әр ұрпақта онша көзге көрінбейтін көптегсн жаңа нәсілдік қасиеттер туғызады. Ал, сұрыптау осы көзге көрінбейтін, ұсақ, пайдалы жаңа нәсілдік қасиеттерді жинақтап, белгілі бір арнаға түсіріп отырады. Сөйтіп тіршілік формалары бірте-бірте өзгеріп, дамып отырады.
Ч. Дарвин сұрыптауды негізінен екі түрге бөлді: табиғи сұрыптау және қолдан сұрыптау.
1. Байжұманов Ә. Мал өсіру/оқу құралы.-Алматы: Қайнар, 1987ж
2. Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011ж
3. http://bilimdiler.kz/
        
        СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІСРОТақырыбы : «Малды сұрыптау және жұп таңдау»Орындаған: Сембай Асельхан ВМ-305Тексерген: Ахметова Б.С.2014 ... ... Мал ... ... ... ... Малды сұрыптау1.2 Жұп таңдауІІ бөлім Мал сұрыптаудың мәні мен түрлері2.1 Табиғи сұрыптау2.2 Қолдан сұрыптауІІІ бөлім Қолдан ... ... ... ... сұрыптау3.2 Жеке сұрыптау3.3 Жанама сұрыптау3.4 Технологиялық сұрыптауҚортындыПайдаланған әдебиеттер тізіміМАЛДЫ СҰРЫПТАУ ЖӘНЕ ЖҰП ТАҢДАУМал шаруашылығында әр ... мал ... ...  ...  ...  болыпесептелінеді.  Материалдық  өндірістің  барлық   саласындағы   сияқты,   малшаруашылығында да ...  ...  ...  —  мал  ...  ...  ... жетілдіріп отыруға тиісті.Мал тұқымын  асылдандыру  жұмысының  негізгі  әдістеріне,  белгілі  ... ... ... мен жұп ... ...  деп  тіршілік  пен  ...  ...   ...   ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа іріктеп отыруды айтамыз.Жұп таңдау іріктсп алған малдың ішінен ұнамды ұрпақ беретін  бір-бірінелайықты аталық және аналық жұп ... мен жұп ... ... бір,  ...  ...  ... ... байланысты.Сұрыптау мен жұп құру бірлігін селекция деп атайды.Мал тұқымын асылдандыру жұмысының  нәтижслілігі  бұл  екі  ... ... ... ... ...  ...  Кез   ...  малтабынымен жүргізілетін тиянақты селекция  жұмысы  сұрыптаудан  басталын  солжылы жұп таңдаумен аяқталуы тиісті. Келешекте   осы  жұп  ...  ... ... ... ... тағы да жұп құрылады. Сөйтіп шын  мәніндежүргізілген ... ... ... ... ...  сұрыптау  менжұп таңдау тізбсгі деп қарауымыз керек.МАЛ СҰРЫПТАУДЫҢ МӘНІ МЕН ТҮРЛЕРІСұрыптау-таңдау — ... ... ... ... ... ... ұғым.Тіпті сонау басында аңшылықпен айналысқан  кездің  өзінде  тағы  ... ... бір  ...  бойынша  атқан.  Сол  сияқты  хайуанаттарды  қолғаүйреткен ... де адам ... бір ... басшылыққа алғаны сөзсіз.Ежелгі Египет, грек,  рим  мәдениеттері  ескерткіштерінен  малды  ... ... және ... мәселелеріне  байланысты  нақтылыкецестерді кездестіруге болады. Мысалы, 4 осыдан екі мың  жыл  ...  ...  аса  ұлы  ...  ...  «Буколики»  және   «Георгики»   аттыпоэзиялық  мұраларын,  кезінде  шын   ...   ...   ...   елеуліагрозоотехниялық  дүниелер  деп  есептелінеді.  Бұл   сияқты   мал   ... ... орта  ...  және  одан  ...  ...  ... әдебиет шығармаларынан жиі кездестіруге  бо-  лады.  Бірақта бұлардың бәрінің де бірегейлі ғылыми жүйесі ... ... ... ... ... ...  Ч.  Дарвин  (1809—1882)болды. Ол органикалық дүниенің эволюциялық дамуында, тірі  ...  ... жаңа ... ... пайда болуында сұрыптаудың  шешуші  ролібарын анықтады. Ч.  ...  ...  ...  ...  және  ... ... ... негізгі қозғаушы күшін  құрайтындығын  дәлелдеді.Өзгергіштік  әр  ...  онша  ...  ...  ...  жаңа  нәсілдікқасиеттер туғызады. Ал, сұрыптау осы көзге көрінбейтін, ұсақ,  ...  ... ... ... ... бір арнаға  түсіріп  отырады.  Сөйтіптіршілік формалары бірте-бірте өзгеріп, дамып отырады.Ч. Дарвин сұрыптауды негізінен екі ... ...  ...  ...  ... сұрыптау.Табиғи   сұрыптау   деп   ...   ...   ...   ...  ...  жеке  ...  ...  тіршілік  үшінкүресте  тірі  ...  ...  ...  ...  Табиғи  сұрыптау  табиғаткүштері ықпалымен өтеді.Мал топтарындағы жеке организмдер бір-бірінен көптеген тұқым қуалайтынбелгілері арқылы ... Бұл ...  ...  ...  ... ... ...   IIдың будандасу кезінде тұқым қуалайтын факторлардың комбина-  циялануына(бірге үйлесуіне) байланысты. Мутацияның ... әсер етуі және  ...  ...  ...  ...  ...   табиғисұрыпталудың алғы шартына  айналдырды.  Организдердің  әрбір  жұбы  өте  ... ... ... тыс ... ... ...  келеді.  Мысалы,  бір  аналықмайшабақ жыл сайын 40 мыңға жуық ... ... ... ...  —  2  ... бақа — 10 ... жуық уылдырық шашады;Бұл құбылыс жер бетіндегі барлық тірі организмдерге тән  қасиет.  Бірақтабиғатта дәл осындай (жеке  бір  тірі  ...  ...  тыс)  ... ...  ...  ...  ...  тыс  көбейіп  кетуіншектеп тұратын белгілі бір күш бар деген сөз. Ч. Дарвин  ол  ...  ... ... деп ... ... үшін ... организмдер активтілігінің  барлықформаларын қамтиды.Кез келген хайуан өзінін қорегін  табуда,  жауларынан  корғануда  басқаорганизмдсрмен ... бір ... ...  Мысалы,  қоян  қасқырданжәне басқа ... ... ...  ...  қыс  айларында  және  қорекзаттары тапшы ... ... үшін олар  ...  ...  Бірінші  жағдай(кояндар иея қасқырлар) түр аралық  күрестің,  екінші  ...  ...  ...  ...  үшін  ...  ...  болып  табылады.  Бұдан  басқатіршілік үшін ... түрі ... ...  ...  қолайсыз  жағдайыменбайланысты.  Мысалы,  бір  түрдің  өкілдері  қолайсыз  орта   факторларының:аштықтың, ... ... және т.  б.  ...  ...  ... ...  бір-  бірімен  бәсекеге  ...  Бұл  ...  ... ...  ...  ғана  ұрпақ  қалдырып,  тіршілігін  әрі  қарайжалғасты- рады, ал нашарлары жойылады.Қолдан сұрыптау деп  адам  ...  ...  ...  жеке  ...  ... ...  ...  сұрыптауды  үй  малдары  ішінде  тікелей   адам   ...  ...  ...  мен  ...  селекциясын  адам  өз  қолынаалысымен, табиғат (табиғи сұрыптау) өз  жайында  ...  ...  ...  ұғымтумау керек. Табиғи сүрыптау  жануарларының  ішінде  де  жүреді.  Адам  оныңықпалын бір ... ... ... ... ... отырады,  өзінің  қалауынақарай табиғи сұрыптаудың әсерін күшейтіп, я бәсеңдетіп отырады.Табиғи  сұрыптау  мен  ...  ...  ...  ...  да,айырмашылығы да және байланыстылығы да  бар.  Селекционср  мұны  өзінің  ... ... ... ... ... алуы ... және ... сұрыптау аралығындағы  негізгі  ұқсастық  —  олардыңәсерлеріне творчестволық сипаттың тәндігі. Табиғи сұрыптау түбінде жаңа  ... ... ... ... жаңа мал ... ... ... малдың тіршілігіне қажет белгілерді ғана сақтап қалады,сондықтан  ол  белгілі  бір  ортада  жақсы  бейімделген,  ...  ...  ...  ...  ...  сұрыптауда  мал   белгісінің   ...  ...   ...   ...   кейбір   өнімдікбелгілердің соншалықты жақсы дамуының  организмге  қажетті  болмауы  мүмкін.Міне бұл екі ... ... ... нәтижелерінің басты айырмашылығы.Табиғи сұрыптау әсіресе мал өсіруі экстенсивті жағдайда  немесе  табиғижемшөп   қорын,   жайылымды   ...   ...   ...    негізделгеншаруашылықтар  үшін  өте  ...  ...  бұл  ...  қолдан  сұрыптаудыңнәтижелілігі сыртқы орта жағдайына тікелей байланысты.  Сайып  келгенде  малбелгілерінің, организм  ...  ...  ...  оның  өміргебейімділігін тек қана табиғи сұрыптау ... ... ... ... ... ... малдың дене бітімініңберіктігі   табиғи   және   ...   ...   ...   ...  Сонымен  қорыта  айтқанда,  мал  тұқымын  асылдандыру   ... ... ауа райы мен жер ... ... ...  ... оны ... сұрыптаумен ұтымды ұштастыра білу керек.Қолдан сұрыптау алға қойған мақсат пен нэтижесіне  қарай  негізінен  үштүрге бөлінеді:1. Қозғаушы;2. Дизруптивті ... ... ... ...  ...  ...  ...  өнімдік  белгілер  менқасиеттердің  орташа  мәнін  өзгертуге   ...   ...   ... деп ... Сұрыптаудың бұл  формасы  арқылы  малдың  ... ...  ...  одан  әрі  ...  ...  ...  қасиеттеріннығайтады. Бұл үшін бірнеше ұрпақ  бойы  өнімдік  ...  ...  ... ... ... ... ... өсіріп отырады. Осының  нәтижесіндебірнеше ұрпақтан  кейін  өнімдік  ...  және  ...  ...  ...  ...   ...   ...   жаңа   табын   (популяция)шығарылады.Қозғаушы сұрыптау—қолдан сұрыптаудың ... ...  Ол  ...  ...  ...  табынның,  тұқымдық   топтардың   өнімдік   және   ... ... үшін ...  кететін  мәселе,   табиғи   ...   ...   және   ... ...  да,  ...  ...  ...  бола  алады.  Табиғижағдайда жаңа ... ... ...  ...  және  ескі  ...  ... ... кетуі де осы қозғаушы сұрыптаудың әсері болып табылады.Дизруптивті (жіктеуші) сұрыптау. Популяцияда екі  ...  одан  да  ... ... ... ... ... ... қолайлы әсер ететін  сұрыптауформасын  дизруптивті  ...  деп  ...  ...  Сүрыптаудың   бүлформасының әсерінен бір популяцияның ішінде екі немесе одан да көп  ... ... ...  ...  шеткі  оң  (ең  ...  ... (ең ...  белгілері  бар  малды  іріктеп,  әрқайсысын  жеке  ... өнім  ...  ...  ...  бракка  шығарып  отырады.Жіктеуші сұрыптау мал шаруашылығы тәжірибесінде сирек қолданылады.  Жіктеушісұрыптау  ғылыми  мекемелердің  тәжірибе  ...  ...  ... ...  мал  ...  ...  қолданылады.  Мысалы,мини-тауықтар (аяғы өте қысқа) осы жолмен шығарылған.Тұрақтандырушы   сұрыптау.Популяцияда   (табында)   ...   ... мен ...  ...  ...  ...  ... тұрақтандырушы сұрыптау деп атаймыз. Сұрыпталудың бұл формасы  ортажағдайы ... ... ... ... белгілердің  орташа  мәнінсақтайды және күшейтеді. Фенотипінде ауытқулары  бар  мал,  сұрыптаудың  бұлформасы ... ... ... ... ... ... нақтылы бір мал тұқымынатән өнімдік қасиеттері бар, яғни тек  сол  тұкымның  ұнамды  типіне  лайықтымалдарды  ...  Бұл  ...  осы  ...   ...   және   ...  тұрақтандырып,  өзгергіштігін  және  сыртқы   орта   ...  ...  ...   белгілі   бір   тұрақты   жағдайға   ...  ...  ...  ...  мал  ...   өсіруге   мүмкіндіктуғызады.Бірақ тұрақтандырушы сұрыптау әзірге мал шаруашылығында кең қолданылмайкеледі. ... ... ... — бұл ... формасын өз  мәнінде  қолданудыңэкономикалық тиімсіздігінде болды. Шындығында, табында  өнімділігі  біркелкімал өсіру мақсатымен, ұнамды типтен ... тым  ...  ...  ... ... реті ... ... мал шаруашылығын интенсивтендіруге, өндірістік  негіздеұйымдастыруға көшуге байланысты, мәселе  басқаша  болып  отыр.  Өнеркәсіптікмал комплекстері  мен  ...  ...  мал  ... ... ... өнімді болуымен  қатар,  өнімділіктерінің  біркелкіболуы кажетті басты шарттың бірі болып отыр. Бұлай  ...  ... тән ... ... мен ... ... ...  менпайдалануға   (мысалы   саууға)   байланысты,   жоғары   дәрежеде    ... мен ... ... ...  ...  ...  ...  орайтұрақтандырушы сұрыптауға  соңғы  уақытта  баса  назар  аударылып  отыр  ... ...  ...  мол  ...  мал  ... ... және ...  сұрыптау  формаларын  ұштастыра,  қатарқолданудың зор мүмкіншіліктері барлығын көрсетеді.Қолдан сұрыптауды ... ... ...  ...  ...  ... (фенотипі және генотипі бойынша), жанама, технологиялық деп те ... ... ... ... ... оның тек сырт ... қарап баға беріп, іріктеу,  яғни  малды  тек  ...  ... Бұл ... шаруашылықта жиі қолданылатын, кең тараған түрі.Біріншіден  өндірістік  шаруашылықтарда  малдың  ...  және  ... ... ... бола бермейді. Екіншіден, сайып келгенде  малды  бізбелгілі бір өнім алу үшін ... ... сол ... ...  ... үлкен. Үшіншіден, малдың тұқымдық қасиетіне  де,  оның  ...  ...  ...  бойынша  баға   береміз.   ...   ...   ... малы ...  ...  ...  бойынша  сұрыптау  әруақыттамаңызды роль аткарады.Жеке сұрыптау деп ... ... мен ... ... мен ...  қатар  бағалап,  іріктеу.  Жеке  сұрыптаудың   ...   ... ... ... Бұл үшін шаруашылықта зоотехникалық  есеп  өздәрежесінде жүргізілуге тиісті. Сондықтан жеке  сұрыптау  асыл  тұқымды  ... ...  ...   ...   ...   ...   заңдылықтарынанегізделген.  Мал  организміндегі  әр  түрлі   морфологиялық,   биохимиялық,физиологиялық  құбылыстар  ...  ...  ...   ...   ... ... организмнің кейбір ерекшеліктерінің өзгеруі, екінші  басқақасиеттерінің өзгеруін туғызады. Осындай  ...  екі  ...  ...  ...  ...  қарама-қарсы  бағытта  жүреді.  Әйтеуір   организмнің   екіерекшеліктері өзгерісінің арасында байланыс болса,  ...  ...  ... ... болжап анықтама беруге болады.Сонымен жанама сұрыптау  ...  ...  жас  ...  кейбір  белгі-қасиеттеріне қарап, оның ересек кезінде беретін өнімін болжап,  баға  беругеболады. Бұл ... ... ...  малға  ерте  баға  беріп  іріктеугемүмкіншілік туғызады. Жанама  сүрыптауды  колдану  ...  ...  ... өріс алып ... ... интерьерлік (терінің құрылысы, қанның  құрамыт. 6.) көрсеткіштер бойынша малдың өнім бағыты мен мөлшеріне баға беру.Технологиялық   ...   ...   ...   мал   ...  ...  ...   ...   өсіруге   бағытталған,   қолдансұрыптаудың бір саласы. Технологиялық ... ...  ...  ...    ...    ...    ...    мал     комплекстерітехнологиясының жаңа ... мен  ауыл  ...  ...  арақатынасынегізінде  жүреді.  Мал  ...   ...   ...   ...  және  ...  төмен  болған  генотиптер   (мал)   популяциядан(табыннан) шығып  отырады  да,  ...  ...  және  ...  ...  генотиптердің  концентрациясы  көбейеді.  Бұдан  асыл  тұқымды  малөсіретін  шаруашылықтарда  жаңа  ...  баға   ...   оның   ... ... ... ... ғана ... оған  қолдан  сұрыптаудыңбір факторы есебінде де ... ... ... ... Ә. Мал ... құралы.-Алматы: Қайнар, 1987ж2. Ә.Байжұманұлы, К.Бекболатұлы. Мал шаруашылығы сөздігі. Алматы-2011ж3. http://bilimdiler.kz/  
        
      

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қой шаруашылығы және Қазақстандағы жағдайы8 бет
Малдардың тұқымын асылдандыру36 бет
Түйе шаруашылығындағы асыл тұқымды жұмыс3 бет
Түйелерді сұрыптау мен жұптау3 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
MS Access-те деректерді сұрыптау5 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«сұрыптау станциясының жұмысын ұйымдастыру»28 бет
Іздеу және сұрыптау алгоритімдері5 бет
Ірі қара малдың гигиенасы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь