Құрылымы әртүрлі галактикаларды фракталдық бейнелеу

КІРІСПЕ 4
1. ГАЛАКТИКАЛАР ТУРАЛЫ ЖАЛПЫ МАҒЛҰМАТ 5
1.1. Құс жолы . біздің галактика 7
1.2. Хаббл бойынша галактикалардың морфологиялық классификациясы 12
1.3. Галактикалардың қасиеттері 16
1.4. Галактикалардың өлшемдері мен арақашықтықтары, бірігуі 18
1.5. Галактикалардың ядролары, массасы және жасы 21
1.6. Жұлдыздардың қозғалысы 26
1.6.1 Галактикалардың құрамы мен құрылымы 26
1.6.2 Жұлдызаралық орта, газ және шаң . тозаң 27
1.6.3 Жұлдызаралық магниттік өріс және ғарыштық сәулелер 27
1.6.4 Жұлдыздардың тангенсиалдық және сәулелік жылдамдығы 28
2. Энтропиялық талдау 28
2.1 Өзаффиндік және өзұқсас күйлердің энтропиялары 29
3. КОМПЬЮТЕРЛІК МОДЕЛЬДЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ 34
3.1 Алмасудың әмбебап бейнелеуі. Эволюциялық фракталдық теңдеу және оның дискретті формасы 34
3.2 Астрономиялық бақылаулардан алынған әр түрлі формадағы галактикалар 36
3.3 Алмасудың әмбебап екі өлшемді бейнелеуі 38
ҚОРЫТЫНДЫ 46
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 47
Астрономияда астрофизикалық обьект болып табылатын галактиканың сан алуан құрылымы бар. Оларды талдауға бейсызық физика әдістерін қолдану қазіргі кезде галактикалардың физикалық табиғатын жаңа қырынан түсіндіруге мол мүмкіндік береді.
Өзқауым құбылысын бейсызықтық, тепе-теңсіздік, тұйықталмағандық орындалғанда хаостан тәртіптің пайда болуы деп қарастырады. Сондықтан біз жеңілдік үшін хаостық процестердің инвариантылық құрылымы туралы айтамыз. Хаостың сандық сипаттамалары ретінде әдетте физикалық шаманың мәндерінің жиынының информациялық энтропиясын және фракталдық өлшемділіктерін қолданады. Динамикалық хаостың дәлірек сипаттамасы болып Колмогоров - Синай энтропиясы табылады, бұл шама фазалық кеңістік элементтерінің әртектілігін ескереді [1] .
Қазіргі уақытта физика ғылымында астрофизикалық зерттеулерге үлкен көңіл бөлінуде. Астрофизикалық объектілерге әртүрлі ықпал етуші факторлардың әсер етуіне байланысты бейсызық физиканың жаңа әдістерімен астрофизикалық объектілерді оның ішінде галактикаларды, айнымалы жұлдыздарды, тұмандықтарды зерттеу үлкен қызығушылық туғызуда. Ғаламшардағы ара-қашықтықтарды анықтау жұлдыздардың абсолют өлшемдері мен физикалық сипаттамаларын байланыстыратын заңдылықтарға негізделеді. Оларды зерттеу жұлдыздар құрылымын түсінуге маңызды мағлұмат береді. Өлшемнің фракталдық шартынан оның «жиналмалы – секірмелі» типті алмасу эволюциясын сипаттайтын әмбебап бейнелеуі белгілі. Барлық белгілі дифференциалды және дискретті динамикалық жүйелердің модельдерінен айырмашылығы - бұл бейнелеу сипаттамалары өзқауым шарттарына сәйкес келетін хаосты тербелістерді шығарады. Алмасу- реттілік пен хаостың алмасуы табиғаттың әмбебап оқиғасы болып табылады. бұл термин гидродинамикада жалпыланған және турбулентті сұйықтың ламинар режиміндегі қозғалысының реттілігін білдіреді. аналогты картиналар уақытша қатарда астрофизикалық, сейсмикалық, нейрофизикалық, нанотехнологиялық және т.б процесстерде бақыланады. Осымен қатар жалпы заңдылық болып кішімасштабты флуктуацияның ірі масштабтымен ауысуының жүйесіздігі жатады. динамикалық жүйе моделінде де алмасу әмбебап түрде зерттеледі, дұрысы, хаоспен период еселігімен ауысу процессінде көрінеді. Жоғарыда кезектестіру мен есептелген процесстер бейсызық, тепе теңсізді және тұйықталмаған жүйелерде өздігінен ұйымдастыру шарты көрсетілгенде жүзеге асырылады. Өздігінен ұйымдастыру процессі өзұқсас динамикалық сипатқа ие, оның фазалық портреті (фрактал) аттрактор болуы мүмкін [2].
Бұл жұмыста Жаңабаев.З.Ж. ұсынған «алмасудың әмбебап бейнелеуі» жаңа есептеу әдісі қарастырылады. Егер галатикаларды динамикалық жүйе ретінде қарастырсақ,онда бейсызық физика әдісімен аттракторлар арқылы оларды классификациялауға болады [2]. Жұмыстың мақсаты осы мәліметтерді бейсызық бейнелеу арқылы модельдеу.
1.Жанабаев З.Ж. Квазиканоническое распределение Гиббса и масштабная инвариантность хаотических систем // Мат. 5-й меж¬дунар. конф. «Хаос и структуры в нелинейных системах. Теория и эксперимент». – Астана, 15-17 июня,2006.Астана. – Ч.1. – С. 15-23
2. Zhanabaev Z. Zh. And Akhtanov S. N., New method of investigating of bifurcation regimes by use of realizations from a dynamical system. Vestnik KazNU, seriya fizicheskaya. vpechati.
3. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет.
4. Б.энциклопедиясы
5. Б.энциклопедиясы, III-том
6. http://malimetter.kz/xabbl-effektisi/
7. Кононович Э.В., Мороз В.И. Общий курс астрономии. М.,УРСС, 2001. – 544 с.
8. http://studopedia.ru/7_25271_pulsatsiyalaushi-aynimalilar
9.NASA. Astronomy 21 century (author V.G.Sydrin). V.L.Ginzburg Theoretical Physics
10. Қазақ энциклопедиясы, 4-том
11. Федер Ф. Фракталы. М.: Мир, 2009. – 254 с.
12. www.astronet.ru
13. Засов и Постнов, 2006, с. 290
14. А. В. Засов, К. А. Постнов. Галактики и скопления галактик // Общая астрофизика. — Фрязино: Век 2, 2006. — С. 323.
15. Жаңабаев З.Ж., Ильясов Н., Темірқұлова Н.И. Бейсызық физика практикумы. Алматы: “Қазақ университеті”, 2003. – 124 б..
16. Ковалевский Ж. Современная астрометрия. М.: Век-2, 2004. – 480 с.
14. Каплан С.А., Пикельнер С.Б., Межзвездная среда, М., 1963; Гринберг М., Межзвездная пыль, пер. с англ., М., 1970.
15.Жанабаев З.Ж., Наурзбаева А.Ж., Алимгазинова Н.Ш. Информационно-энтропийные характеристики всплесков микроволнового излучения Солнца. Вестник КазНУ, серия физ., №2 (20), 2005.- с.155-160.
16. Стратонович Р.Л. Теория информации.М.: «Сов. радио», 1975. – 424 с.
17. Кононович Э.В., Мороз В.И. Общий курс астрономии. М.,УРСС, 2001. – 544 с.
18. Schuster H.G. Deterministic chaos. Physic-Verlag, 1984
19. Zhanabaev Z.Zh. Rep. Nat. Acad. of Science RK. 1996. №5. – Р.14.
20. Halsey T., Jensen M., Kadanoff L., Procaccia I., and Shraiman B. Fractal measures and their singularities: the characterization of strange sets // Phys. Rev. A. – 1986. - Vol. 33. - P. 1141.
        
        Дипломдық жұмыс Құрылымы  әртүрлі галактикаларды фракталдық бейнелеуOрындaғaн			__________________________	/қoлы/_________2016 ж.Ғылыми жeтeкшi:ф.-м.ғ.д., прoфeссoр	__________________________	/қoлы/_________2016 ж.Қoрғayғa жiбeрiлдi:Кaфeдрa мeңгeрyшiсi ф.-м.ғ.д., прoфeссoр	__________________________	/қoлы/_________2016 ж.Нoрмa ... :PhD ... 2016 ... жұмыс: 46 беттен, кіріспеден, 3 тараудан, 29 суреттен, 32 формуладан, корытынды бөлімнен, 23 қолданылған ... ... ... ... және ... ... информациялық  энтропия, динамикалық хаос, галактика, информация, фракталдық талдау, ... ... ... Subaru, Hubble ... ... ... ... Құрылымы  әртүрлі галактикаларды фракталдық бейнелеулердің фазалық суреті арқылы сипатталынған.Зерттеу әдістері: Зерттеу MatLab 2009R компьютерлік модельдеу ортасында ... ... ... арқылы әр түрлі формасын сипаттаймыз. РЕФЕРАТДипломная работа содержит 46 ... ... 3 ... 29 рисунков, 32 формулы, вывода, 23 ссылки.Основные понятия: ... ... ... ... ... ... универсальное отображение перемежаемости, телескопы Subaru, Хаббл, энтропия Колмогоров-Синая.Полученные результаты: В ... ... был ... код ... в ... MatLab, ... ... структуры галактик, хорошо согласующиеся с наблюдательными данными.Методы исследования: метод компьютерного моделирования в среде разработки MatLab ... consists of 46 pages, ... 3 ... 29 figures, 32 ... ... 23 ... concepts: dynamic chaos, galaxies, information, fractal analysis, ... of Subaru, Hubble, ... ... As a result of the program code was written in the medium MatLab, various ... obtained are in good agreement with the observational data.Methods: method of computer modeling in the development ... MatLab ... ... ... ... мағлұмат			51.1. Құс жолы  -  біздің галактика							71.2. Хаббл бойынша галактикалардың морфологиялық          ... ... ... ... ... мен арақашықтықтары, бірігуі		181.5. Галактикалардың ядролары, массасы және жасы				211.6. Жұлдыздардың қозғалысы							261.6.1 Галактикалардың құрамы мен құрылымы					261.6.2 Жұлдызаралық орта, газ және шаң - ... ... ... ... өріс және ғарыштық сәулелер		271.6.4 Жұлдыздардың тангенсиалдық және сәулелік жылдамдығы		282. Энтропиялық талдау									282.1 Өзаффиндік және өзұқсас күйлердің энтропиялары			293. ... ... ... ... ... ... ... Эволюциялық фракталдық теңдеу және оның дискретті формасы								343.2 Астрономиялық бақылаулардан ... әр ... ... ... Алмасудың әмбебап екі өлшемді  бейнелеуі				38Қорытынды46Қолданылған әдебиеттер тізімі47КіріспеАстрономияда астрофизикалық обьект болып табылатын галактиканың сан алуан құрылымы бар. Оларды ... ... ... әдістерін қолдану қазіргі кезде галактикалардың физикалық табиғатын жаңа ... ... мол ... ... ... ... бейсызықтық, тепе-теңсіздік, тұйықталмағандық орындалғанда хаостан тәртіптің пайда болуы деп  ... ... біз ... үшін ... ... ... ... туралы айтамыз. Хаостың сандық сипаттамалары ретінде әдетте физикалық шаманың мәндерінің жиынының  ... ... және ... ... қолданады. Динамикалық хаостың дәлірек сипаттамасы болып Колмогоров - Синай энтропиясы табылады, бұл шама фазалық кеңістік ... ... ... [1] ... ... ... ... астрофизикалық зерттеулерге үлкен көңіл бөлінуде. Астрофизикалық объектілерге әртүрлі ықпал етуші факторлардың әсер етуіне байланысты бейсызық физиканың жаңа ... ... ... оның ... ... айнымалы жұлдыздарды, тұмандықтарды зерттеу үлкен қызығушылық туғызуда.  ... ... ...  жұлдыздардың абсолют өлшемдері мен физикалық сипаттамаларын байланыстыратын заңдылықтарға негізделеді. Оларды зерттеу жұлдыздар ... ... ... мағлұмат береді. Өлшемнің фракталдық шартынан оның  типті алмасу эволюциясын сипаттайтын ... ... ... ... ... дифференциалды және дискретті динамикалық жүйелердің модельдерінен айырмашылығы - бұл ... ... ... ... сәйкес келетін хаосты тербелістерді шығарады. Алмасу- реттілік пен хаостың алмасуы табиғаттың әмбебап оқиғасы ... ... бұл ... ... ... және ... ... ламинар режиміндегі қозғалысының реттілігін білдіреді. аналогты картиналар уақытша қатарда астрофизикалық, ... ... ... және т.б ... ... ... ... жалпы заңдылық болып кішімасштабты флуктуацияның ірі масштабтымен ауысуының жүйесіздігі жатады. динамикалық жүйе ... де  ... ... ... ... дұрысы, хаоспен период еселігімен ауысу процессінде көрінеді.  Жоғарыда кезектестіру мен ... ... ... тепе ... және ... ... ... ұйымдастыру шарты көрсетілгенде жүзеге асырылады.  Өздігінен ... ... ... ... ... ие, оның ... ... (фрактал) аттрактор болуы мүмкін [2].Бұл жұмыста Жаңабаев.З.Ж. ұсынған  жаңа есептеу әдісі қарастырылады. Егер галатикаларды динамикалық жүйе ... ... ... ... ... ... арқылы оларды классификациялауға болады [2]. Жұмыстың мақсаты осы мәліметтерді бейсызық бейнелеу арқылы модельдеу.1. Галактикалар туралы ... ... - ... мен ... шоғырлануы, жұлдызаралық газдар мен тозаңнан және түнек материясынан құралған алып, гравитациялық-байланысқан жүйе ... - ... ... ... өте үлкен жұлдыздар жүйелері. Ғаламның бізге байкалатын бөлігіндегі галактикалар жиынтығын ... ... деп ... Басқа галактикалардан өзгешелініп, біздің Галактика бас әріппен жазылады. Морфологиялық тұрғыдан ... ... ... ... және ... ... галактикалар ажыратылады. Біздің Галактика спираль түріне жатады, құрамына 1011 астам жұлдыздар кіреді, үлкен диаметрі 80 мың жарық жылындай, ал ... ... ... 16 мың ... ... тең, шетіне қарай 3-6 мың жарық жылына дейін азаяды. Галактикалар кеңістікте әркелкі бөлініп, топтар мен ... ... ... Галактика басқа 15 галактикамен бірге галактикалардың жергілікті тобы деп ... ... ең ... ... галактикалар Магеллан бұлттары мен Андромеда тұмандығы.[3].Сурет 1.1. Galex ... ... ... ... ультракүлгін жолақты суретіШамамен жүз жыл бұрын біздің ... ... ... дене деп ... және ... ... тұмандықтар біздің галактикаға жатады деп саналады. Бұл оларға дейінгі қашықтықтарды анықтаудың қиындықтарына байланысты болды. Қазір ғарыштағы 20 галактиканың ... ... және ... 10 млрд-қа жуық галактиканы білеміз. Олар топтасып орналасқан және ең ... ... ... ... қашыктықта жан-жаққа таралып, бір-бірінен алшақтап барады.						Оңтүстік жарты шардың түнгі аспанынан бізге ең жақын "Магеллан бұлттарын" бақылай аламыз. Зер салып қарағанда бұлт ... ... ... Астрономдар оның толкуын біздің галактикаға жакын орналасуымен түсіндіреді. Бір кездері "Магеллан бұлттары" біздің галактикамен соқтығысқан секілді. "Магеллан бұлттары" Құс жолынан көп ... Олар ... ... серігі. Миллиардтаған жылдардан кейін олардың тағы да ... ... ... ... сәл әріректе "Андромеда" галактикасы бар. XX ғасырдың басында оған дейінгі қашықтық анықталып, ол 2 млн жарық жылына тең ... ... ... "Магеллан бұлттары", "Андромеда" жәнө "Үшбұрыш" галактикалары мен бірнеше ергежейлі эллипстік галактикалар Жергілікті галактикалар тобын құрайды.					Галактикалар ... ... және ... ... ... ... жайында жұлдыздардың эволюциясына қарағанда олде кайда аз білеміз. Галактика ядролары, ... ... ... және құрылымына әсері жөнінде мәліметтер өте аз. Кейбір ғаламдардың газ бен зат ... ... ал ... ... ... ... ... кейін шешілетін проблемалар қатары көбейе түсті.Біздің галактика тәрізді миллиондаған галактикалар бар. Мұндай галактикалардың ... жаңа ... ... ... негіз болатын газдар мен тозаңдар бар. Бірақ спиральдар барлық уақытта да ... өте ... ... ... ... ... қашық жатқандай, Галактиканың ядросы мен спиральдар арасында оларды жалғайтын бар (жалғастырғыш) ... ... ... Спиральді галактикалар да ядроларының өлшемдерімен ерекшеленеді.[3]	.			Дүниедегі ең ірі галактикаларға ... ... ... ... кейбіреуі шар тәрізді, ал кейбіреуі созылыңқы болып келеді. Олар өздеріне өте жақын келген әлдеқайда кіші галактикаларды ... алу ... ... пішініне қарай астрономдар галактикаларды бірнеше түрге топтайды. Эллипстік галактикаларды 10 түрге бөліп, мынадай белгілеулер енгізді: Е0 (сфералық), E10(қатты майысып, екі ... ... ... ... ... ... Спиральді галактикаларды сыртқы түріне қарай екі түрге бөлді: жалғастырғышы бар(белгіленуі Sb), жоқ (белгіленуі S) және ... ... ... үш ... (ең ірі ... ... ядро),Sc (кіші ядро), сол сияқты Sba, Sbb, Sbc деп бөлінеді. Барлык бұрыс галактикалар бір ... 'ir деп ... мың өте ... ... ... ... 80%-ы спиральді, 17%-ы эллипсті және 3%-ы бұрыс галактика. Галактикаларға дейінгі қашықтықтарды әр түрлі әдістермен анықтайды: цефейдтер, жаңа және аса жаңа ... өте ... ... ... т. с. с.[3].1.1. Құс жолы  -  біздің галактикаҚұс жолы (немесе бас ... ...  --  ... Күн ... және ... ... енетін алып аумақты спиральді галактика. Ол шамамен екі жүз миллиард жұлдыздан, сондай-ақ жұлдыз шоғыры мен тобынан, газ бен тозаң ... және ... ... ... жеке ... мен ... құралған. Бұлардың үлкен бөлігінің пішіні линза тәріздес, оның көлденеңі шамамен 30 кпк, ал қалыңдығы 4 кпк. Кіші бөлігінің ... ... ... оның ... ... 15000 пк. Құс жолы галактикасының барлық құраушылары кіші симметрия осінен айналатын, бірыңғай динамикалық жүйе болып байланысқан.[4].Сурет 1.2. Құс жолы ... ... ... аспандағы мыңдаған жеке жұлдыздар Құс жолы тәрізді көрінеді. Осыған байланысты біздің ... Құс жолы ... деп те ... ... Күн енетін галактиканы басқа галактикалардан ажырату үшін, оны кейде  деп те атайды. ... ... (бас ... деп те ...                                                  		Құс жолы  --  кең, ... жолақ болып тұтасқан орасан көп жұлдыз шоғыры.[4].            ... ... ... қатарласа проекцияланатын  жұлдыздар  кеңістікте бір-бірінен алшақ ... ... әр ... бағытта секундына ондаған, жүздеген километр жылдамдықпен қозғалатындығына қарамастан, олар бір-бірімен ешқашан соқтығыспайды. Жұлдыздардың кеңістікте таралу тығыздығы ... ... ... тым аз ... ... зат та ... бір қалыпты таралмаған, олардың басым көпшілігі жеке бұлттар мен тұмандықтар түрінде галактикалық жазықтықтың маңына шоғырланған.[4].Ашылу тарихы									Құс жолының жұлдыздық табиғатын тұңғыш рет 1610 жылы ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде зерттеуді XVIII ғасырдың аяғында Уильям Гершель бастады. Ол ... ... ... негізінде бақыланған жұлдыздар пішіні сопақ, алып жүйе құрайды деген болжам айтты. Василий Струве 1847 жылы көлем бірлігіндегі ... саны ... ... ... ... көбейетіндігін, ал Күннің галактика ортасында орналаспағандығын анықтаған. Ол 1859 жылы бүкіл Галактика жүйесінің осьтен айналу ықтималдығын ... ... ... ... XX ... ... ... астрономы Хуго Зелигер мен голланд астрономы Якобус Каптейн дәлелді пікір айтты. XX ғасырдың 20-жылдарында америкалық ... ... ... ... ... бағыты Мерген шоқжұлдызында екендігін анықтап, күннің галактика орталығында орналаспағандығын дәлелдеген. Швед астрономы Бертиль ... ... ... әр түрлі болатындығына сүйене отырып, Галактиканың динамикасы мен құрылысын зерттеген, Галактика ... ... ... ... 1927 жылы ... астрономы Ян Оорт жұлдыздардың сәулелік жылдамдығы мен меншікті қозғалысын зерттеу кезінде Галактиканың меншікті кіші осінен айналатындығын ... ... ... ... бөліктері сыртында жатқан бөліктеріне қарағанда жылдамырақ айналады. Галактиканың орталығынан күнге ... ... 10 кпк. Күн 250 км/с ... ... ... екі жүз елу ... жылда (айналу периоды) толық бір рет айналып шығады. Галактикалар  -  біздің Галактикадан тыс ... алып ... ... Олар аспанда Құс жолынан тыс жарық тұман түрінде көрінеді. Сондықтан ... ... тыс ... деп те ... ... астрономы Эдвин Хаббл XX ғасырдың 20-жылдарында бізге ең жақын Галактика өте ... ... ... ... оның ... ... ... айнымалы жұлдыздардың болатындығын байқаған. XX ғасырдың 30-жылдары эллипстік ергежейлі Галактика, ал 60-жылдары көптеген сақина, дискі тәріздес Галактика және алыс орналасқан ... ... ... ... ... шығаратын топтасқан галактика N-галактикалар қатарына жатады. Осындай ... ... ... көзі ... деп, ал ... ... шығаратын бұрыштық өлшемі бар Галактика радиогалактикалар деп аталады. Темірқазық маңындағы M 82 бұрыс галактиканы зерттеу нәтижесінде америкалық ... ... ... ... оның ... ... бір жарым миллион жыл бұрын жарылыс болған, соның салдарынан ыстық ... ... 1000 км/с ... ұшып шыққан. Бұл жарылысэлектрондар ағынын тудырған. Радиосәуленің жылулық табиғатының шығуына осы себеп болған. Астрофизик Виктор Амбарцумянның пікірі ... ... ... ... де ... ... ... КСРО-да жасалған Галактика каталогында он бесінші жұлдыздық шамадан жарығырақ отыз мыңдай ... бар. Олар ... ... ... үш ... ... Бес ... телескоппен жиырма бірінші жұлдыздық шамаға дейінгі бірнеше миллиард Галактикаларды ... ...                                         ... ... аспандағы мыңдаған жеке жұлдыздар Құс жолы тәрізді көрінеді. Осыған байланысты галактика құс жолы жүйесі деп те аталады. Құрамына Күн ... ... ... ... ... ... оны ...  деп те атайды. Құс жолы  -  кең, ақшыл жолақ болып тұтасқан орасан көп жұлдыз ... ... ... ... ... ... жұлдыздар кеңістікте бір-бірінен алшақ орналасқан. Сондықтан әр ... ... ... ... жүздеген километр жылдамдықпен қозғалатындығына қарамастан, олар бір-бірімен ешқашан соқтығыспайды. Жұлдыздардың кеңістікте таралу тығыздығы Галактика полюстерінің бағытында тым аз болады. ... зат та ... бір ... ... ... ... ... жеке бұлттар мен тұмандықтар түрінде галактикалық жазықтықтың маңына шоғырланған.[4].Құс жолының жұлдыздық табиғатын тұңғыш рет 1610 ж. ... ... ... Бірақ Галактика құрылысын жүйелі түрде зерттеуді 18 ғасырдың аяғында Уильям Гершель бастады. Ол өзінің жүргізген зерттеулері негізінде ... ... ... ... алып жүйе ... деген болжам айтты. Василий Струве 1847 ж. көлем бірлігіндегі жұлдыздар саны галактикалық жазықтыққа жақындаған сайын көбейетіндігін, ал Күннің ... ... ... ... Ол 1859 ж. бүкіл Галактика жүйесінің осьтен ... ... ... ... ... ... 20 ... 1-ширегіндегі неміс астрономы Хуго Зелигер мен голланд ... ... ... ... ... айтты. 20 ғасырдың 20-жылдарында америкалық астроном Харлоу Шепли Галактика орталығының бағыты Мерген шоқжұлдызында екендігін анықтап, күннің галактика орталығында ... ... Швед ... ... ... жұлдыздар жылдамдығының әр түрлі болатындығына сүйене отырып, Галактиканың динамикасы мен құрылысын зерттеген, Галактика құрылысының күрделі екендігін ашқан. 1927 ж. голланд ... Ян Оорт ... ... ... мен ... қозғалысын зерттеу кезінде Галактиканың меншікті кіші осінен айналатындығын дәлелдеді. Галактиканың ортасына жақын ... ... ... ... ... жылдамырақ айналады. Галактиканың орталығынан күнге дейінгі қашықтық 10 кпк. Күн 250 км/с ... ... ... екі жүз елу миллион жылда (айналу периоды) толық бір рет айналып шығады.[5].                                                                  XIX ... ... ... ... ... ... ... тізімін жасады. Оған жүзден астам тұмандықтар енді. Тек XX ғасырда ғана бұл ... ... ... Олардың тозаң мен газ араласқан түмандықтардан, шар тәрізді және шашыраған газ шоғырларынан, галактикалардан түратыны белгілі болды. Жүлдыздар арасындағы кеңістік бос ... ... ... ... ... ... арасындағы кеңістіктер заттарға толы. XX ғасырдың басында жүлдыздар жарығының жұтылу немесе әлсіреу қасиеті ашылды. Жарықты жұтатын заттың Құс ... ... және ... ... ... бар екені анықталды. Бұл зат физикалық құрамы жақсы зерттелген ... ... ... ... ... ... өте үлкен мөлшерде газ бар(тозаңнан жүз есе көп). Олар ... ... 21 см ... ... ... шығарады. Егер бейтарап сутегі бұлтына жақын жерден көк ыстық жұлдыз тұтанса, жұлдызаралық газдар мен тозаңдардың сәулеленуі байқалады. ... ... ... ... ... ... ... да, осы атомдар жарық кванты түрінде кайта сәуле шығарады.                         ... ... ...  --  ең ... ... ... Дүрбі арқылы (қырағы көзге құралсыз көзбен де көрінеді) бір сызық бойына орналасқан үш жұлдыздан сәл төменде орналасқан Орионның белдігі ... Бұл ... ... ... 1000 ... жылы ... жұлдызды қоршаған иондалған газдар аймағын жұлдыздардың ультракүлгін сәулелерін өте ... ... ... ... ... ... ... елестетуге болады. Оның спектрінде әр түрлі химиялық ... ... бар. ... тұмандьщтардың түсі де газдың температурасына, тығыздығына және химиялық құрамына байланысты әр түрлі: жасылдау, ... және ... да ... реңдес келеді. Газ тұмандықтарының пішіні әр түрлі. ... ... ... ... бар ... ...  --  бұл ... тұмандықтар.                      ... ... ... жеке ... ... ... ... Көптеген тұмандықтардың пішіні бұрыс, олар кәдімгі сия тамшысының дақтарына ұксайды. Жарық сүзгілері арқылы қарағанда кейбіреулері жеке талшықтардан тұратын болып шықты.						Белгілі Шаян ... ... Бұл ең ... ... жарылған жұлдыздың (аса жаңа) бөліктері. Біздің Күн бір-бірінен қашықтығы, уақыт, газ бен шаң-тозаң ... әр ... ... ... ... ... 150 млрд жұлдыздың біреуі ғана. Бірақ олардың бәрі бірге ортак центрден, яғни "Құс ... деп ... ... ... айналады.Галактикалар -- жулдыздар, газ, шаң-тозаңның бәрі бірге гравитация щпиімен ұсталып тұратын ең ірі жұлдыздар жүйесі. Күн жүйесінің жұтатын ... ... ... ... ... Құс жолы ... көптеген бөліктері жердегі бақылаушыға көрінбейді. Әйтсе де оны біздің галактикаға ұқсас галактикалар аркылы ... ... XX ... ... Андромеда тұмандықтары деген атпен белгілі M31 галактикасын ... ... ... ... ... осы алып ... ... линза тәрізді дөңгелегі әлде қайда сирек сфера түріндегі жұлдыздар бұлтынан тұратынын байқады, оны гало деп атады.		Бұл тұмандық біздің галактикаға өте ... ... В. ... ... Құс ... да ... болуы тиіс. Галактикалық дөңгелектердің жұлдыздары қоныстанудың I түрі, ал гало жұлдыздары қоныстанудың II түрі деп ... ... ... ... ... қоныстанудың екі түрі кеңістікте орналасу жағдайларымен ғана емес, қозғалу сипатымен, сонымен қатар химиялық құрамдарымен де ... ... ... Бұл ... ... дөңгелектер сфералық құраушыларының қалай пайда болу себептеріне байланысты. Галактикалық дөңгелектің диаметрі 100 мың жарық жылынан астам, ал оның қалыңдығы 1000 ... жылы ... ... Галактиканың центрінен галоның ең тығыз орталык бөлігіне дейінгі бірнеше мың жарық жылына тең аралық ... ... деп ... ... шегі ... ... ... Галоның радиусы дөңгелектің өлшемінен едәуір үлкен және кейбір мәліметтер бойынша бірнеше жүз мың жарық жылына жетеді екен.					Құс жолы ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді. Біздің галактикада Күн тәрізді дара жұлдыздар сирек кездеседі (30%-дан көп ... ... ... қос ... ... ... ... келеді. Галактикада күрделі жұлдыздар жүйесі табылды, атап айтсақ, ... ... ... ... және map тәрізді (жүз мыңдаған жұлдыздардан тұрады) жұлдыздар ... Шар ... ... шоғыры галактиканың центріне жинақталған. Шашыранды жұлдыздардың шоғыры шар тәрізді жұлдыздар шоғырынан әлдеқайда көп, олар галактика (спиральді галактика жайлы сөз болып ... ... ... ... ... ... ... қоныстануы Гало жұлдыздарының қоныстануынан ерекшеленеді. Дөңгелек жазықтығының маңайына бірнеше миллиард жыл бұрын пайда болған жас ... және ... ... ... Олар ... ... кұрайды. Олардың арасында ыстық және жарық жұлдыздар өте көп. ... ... ... ... ... немесе центрге жакын орналасып, біздің галактиканың сфералық құраушысын құрайды. Сфералык кұраушының жұлдыздары ... ... ... ... ... мен ... ... галактика центрін айнала өте созылыңқы орбитамен қозғалады. Жеке жұлдыздардың қозғалыстары ретсіз болғандықтан тұтас алғанда гало өте жай ... ... ... ... жасы 12 млрд ... асады. Оны, әдетте, галактиканың өзінің жасы деп есептейді. Ауыр химиялық элементтер үлестерінің аз болуы гало жұлдыздарының ... ... ... табылады. Шар тәрізді жұлдыздар шоғырындағы жүлдыздардың құрамында металдар Күнге қарағанда жүз есе аз. Жұлдыздар шоғырының ... ... Күн ... орны ... ... ... елеулі түрде тезірек айналады. Оның айналу жылдамдығы центрден әр түрлі қашықтықтарда түрліше болады. Ол жылдамдығы центрде нөлден ... одан 2 мың ... ... ... 200 -- 240 ... дейін артады, содан кейін біраз кемиді де қайтадан шамамен аталған мәнге дейін өседі, әрі қарай ... ... ... Дөңгелектің өз осінен айналу ерекшеліктерін зерттеу оның массасын анықтауға көмектеседі. Есептеулер бойынша оның массасы Күн массасынан 150 млрд есе ... ... ... яғни ... ... онда біз ... ... тұратын спиральді көреміз. Оның иірімі галактиканың центрі, материяның сәуле ... ... ... ... ... бағытталған. Оны инфрақызыл, радиосәуле қабылдағыш арқылы зерттейді.	Галактиканың ядросында салмақты қара құрдым болар деген болжам бар ... ... ... ... ... орталык аймақтарына жұлдыздардың күшті шоғырлануы тән. Орталыққа жақын орбір парсек куб көлемдегі ... саны ... ... ... Жұлдыздардың арақашықтықтары Күннің маңайындағы қашықтықтарға қарағанда ондаған және жүздеген есе аз. Егер біз ... ... ... ... ... маңындағы планетада өмір сүрсек, онда аспанда жарықтығы Айдың жарықтығындай ... ... мен ... ... ... ең жарық жұлдыздан да жарық жұлдыздар саны бірнеше мың болар еді. Галактика ядросы ... ... ... ... дөңгелегіндегі газ негізінен оның жазықтығына жақын жинакталған. Ол біркелкі орналаспаған. Олардың ішінде кұрылымы біртекті емес ұзындығы бірнеше мың ... жылы ... алып ... ... ... бір ... ... шағын бұлттар бар. Біздің галактиканың химиялық элементі сутегі мен гелий болып табылады. Осы екі элементпен салыстырғанда қалған ... өте аз ... ... Жалпы алғанда дөңгелектегі жұлдыз бен газдың химиялық құрамы Күндегі сияқты.	Күн өзіне жақын барлық ... ... 200 -- 220 км/с ... ... центрін айнала қозғала отырып, 200 млн жылда бір айналым жасайды. Демек, Жер өзінің барлық өмір сүрген уақыты ... ... ... 30 рет ... ... ... ... галактикалардың морфологиялық            классификациясыГалактика ... - ... ... ... Э.Хаббл галактикаларды пішіні бойынша бөлген үш топ. Жұлдыздары спираль бойымен орналасқан спиральдық галактикалар, эллипсоид пішіндес эллипистік галактикалар және белгілі бір ... жоқ ... ... ... ... спиральдық галактикалар қатарына жатады. Галактикалардың барлығы да қозғалыс үстінде дамиды, өзгереді, өшеді, қайтадан пайда болады. Қазіргі ... Әлем ... ... ... ал ... ... кіші ... ғана белгісіз заттың жарылысынан пайда болған.[6]	.Сурет 1.3. Хаббл ... ... ... ... ... ... қисық және эллипстік галактикалар болып бөлінеді. Бақыланатын галактикалардың көбі  -  спиральды болып ...  ... ... және ... ... галактика ең ірі спиральды галактикаларға жатады. Спиральды галактикалардың бәрі де бірнеше жүз ... ... ... ... ... ...  Күн массасына тең.	[6]Спиральды галактикалардың тармақтары, біздің ... ... ... ... ... алыптардан, шашыранды жұлдыздық шоғырлар және газ тұмандықтардан тұрады. Галактикалар радиотолқындар шығарады. Радиосәулелер 21см-лік ұзындықта нейтрал сутегінен және де ... ... ... иондалған ыстық сутегінен шығады. Нейтралды сутегінің галактика ... ... ... тапты. Галактикаларда тозаң да бар. Олардың бар екені әсіресе бізге ... ... ... ... ... ... (жасымыққа) ұқсайтындарында жақсырақ байқалады. Галактика жазықтығының ұзына бойын қуалай қоңыр жолақ  -  тозаңды тұмандықтардың ... ... 1.4. М81 (Sb) ... галактикаXVI ғасырдағы Магеллан экспедициясы кезінде аспанның оңтүстік жарты шарында байқалатын екі үлкен жұлдыздық бұлттарды ... және Кіші ... ... деп ... ... тұрпатсыз түрі қисық бұрыс кейіпті Галактикаларға жатқызады. Олар біздің галатиканың серіктері ... ... ... шейінгі қашықтық 150000 жарық жылына жуық. Олардың жұлдыздық құрамы спиральды галактикалардың тармақтарындағыдай, ал ядросы жоқ. ... ... ... аз да, ... қана ұшырайды.	[6]Сурет 1.5. NGC 1427A дұрыс емес галактикаКөп ұшырайтын  -  эллипстік галактикалар. Бұлардың түрі шар ... ... ... ... ... ... жөнінен олардан анағұрлым ірілеу. Олар тым баяу айналады, сондықтан, шапшаң айналатын ... ... ... ... қабыспаған деуге болады. Эллипстік галактикаларда ерекше алып жұлдыздар да, ... ... да ... 1.6. M49 (E2) ... ... 1.1Галактикалардың негізгі типтері және олардың қасиеті (Э. Хаббл бойынша)ШиыршықтыЭллипстікДұрыс емесӘлемдегі пайыздық арақатынасы34%13%53%Пішіні мен құрылымдық қасиетіШиыршықты ... бар ... мен ... ... ... ... ... қалыңдайды. Ескі жұлдыздардың ядросы, шамамен сфералық гало. (жұлдызаралық газ, аздап жұлдыздар және магнит өрістері)Диск жоқ. Жұлдыздар  эллипсоидты тәрізді ... ... ... ... ... ... ешқандай ішкі ерекшеліктер жоқ. Құрылымы жоқ.Кесте 1.1-жалғасыЖұлдыздардың құрамыДиск құрамында жас және ескі жұлдыздар. Ядрода тек ескілер.Тек ескі жұлдыздар.Жас және ескі ... және ... ... көп, ... аз ... мүлдем жоқ.Газ бен тозаңаз немесе мүлдем жоқ.Газ бен тозаң өте көп.Жұлдыздардың пайда болуыЖұлдыздар шиыршықты тармақтарында тууын жалғастырады.Соңғы 10 млрд. ... ... ... ... ... ... мен ... қозғалысыГаз бен жұлдыздар дискіде галактика центрін айнала эллипстік ... ... ... ... ... кездейсоқ қозғалады.Жұлдыздар кездейсоқ қозғалады.Жұлдыздар мен газ кездейсоқ қозғалады.1.3 Галактикалардың ... ... мен ... ... ... ... келеді.Біздің Галактикада ең кішкентай жұлдыз санына сәйкес, салыстырмалы үлкен жұлдызды шоғырлары да бар. Бірақ мөлшері жағынан олар ... ... ... ... ... ... ең ... галактиканың өзі бірнеше мың жылды құрайды. Алып галактикалардың мөлшері ... ... одан да көп ... күрт ... ... оның ... ... орталықтан сыртқа арттыру қашықтығы азайып өшеді, сол себепті галактикалардың мөлшер тұжырымдамасы қатаң ... ... ... ... сыртқы аймақтарды бөлуге, телескоптың қабілетіне байланысты, төмен жарықтығы бар, түнгі аспан жарқылымен және ешқашан ... қара ... ... ... ... бара ... перифериялық бөлшектері күңгірттеу болып келеді. Қазіргі заманғы технологиялар, галактика аймағы өрісінің, түнгі аспан ... 1% -ға кем ... ... ... ... береді.Олардан тыс Галактикалардың объективтік өлшемін бағалау үшін, олардың шекарасы шартты түрде ... ... ... ... ... немесе жаңа айтып өткендей белгілі-бір деңгейде болады, яғни изофотада (яғни бойымен деп аталатын жарықтың жоғарылауы әрқашан тұрақты ... ... ... ... ... ... спектрінде, бұрыштық шарты секундына 25 жұлдызды құн жарықтың ұғымы қабылданады.Тиісті жарықтық, түнгі жарықтыққа ... 10 есе ... ... ол ешқандайда аспаннан бөлектелмеген. Орталық аймақтардағы галактикалардың жарықтығы бірнеше жүздеген рет жоғары болуы мүмкін.Галактикалардың ... ... ... ... ... ... ... өзгереді, олардың мөлшеріне қарағанда, галактикалық - гиганттар үшін бірнеше миллиондаған Күннің жарығы ең кішкентай ... ... жүз ... ... ... Бұл ... ... жұлдыздарының жалпы санына сәйкес келеді немесе олардың толық массасына сәйкес ... ... ... - тура осы түрде, біздің Галактиканың бірнеше миллиардтаған Күннің жарқылдауынан құралады. Бірақ тура ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленуі де мүмкін, яғни бақылауда болады. Сол себепті галактиканы үйренудегі ең маңызды рөл, ол әртүрлі толқын ұзындығындағы ... ... ... ... ... бір ... ... басқа диапазонға көшу барысында және радиотолқыннан гамма- сәулелерге көшу барысында өзгереді. Бұл ... ... ... әр түрлі сипаттағы толқын ұзындығымен байланысты.   Галактикалардың ... тура ... ... ... олар сондай-ақ бірнеше ретті әр түрлі болуы мүмкін, құндылықтар, ірі шар жұлдызды кластерлер үшін мыңдаған миллиард масс Күннің кейбір шиыршықты ... ... - олар ... бұрын жұлдызды жүйе, дәл оптикалық сәуле жұлдыздарымен байланысты. Ғарыш жұлдызы 2 негізгі құрылымдық компонентті галактикаларды құрайды. Жұлдызды дискті тез ... ... ... 1-2 мың ... ... және ... құралды баяу анықтайтын, жарықтық диск жазықтығына емес галактикалардың орталығына шоғырланған. Ішкі қабатында ең ... ... яғни ... ... деп ... ал ... ... төмен жарығы жетек - гало деп аталады.Өлшемдік галактиканың орталық бөлігінде шағын және тез айналмалы дисктің 100 ... жуық ... бар және ... олар ... және ... тұрады. Бұл құрылымдық галактикалар олардың қалыптастыру сатысында кешенді сипатын көрсетеді.Мынандай галактикалар бар: тек бір немесе екі құрамдас бар: диск және ... ... ... массаларының химиялық құрамы мен кедергісі және әрбір галактиканың сирек және сәл магниттелген жұлдызаралық ... бар. ... ... ... ... ... ... сондай-ақ радио сәуле қуаты байқалады, галактикалардың ең маңызды сипаттамаларына тиесілі болады. Толық салмақ жұлдызаралық ортада бір ... ... бір ... ... өзгереді және әдеттегідей жұлдыздардың жалпы салмағы 50% - ке ... ... газ ... - бұл өте ... ... ол едәуір дәрежеде галактикадағы процестердің белсенділігіне байланысты, сондай-ақ барлығы жоғарыда айтылғандай - жұлдызды қалыптастыру процесі.1.4 Галактикалардың өлшемдері мен ... ... ... ашты: өте жарық жұлдыздарының көрінетін жарықтығы бойынша, қашықтықтағы бұрынырақ анықталған ... ... ... ... ... жақ ... қарай ығысады екен. Осы қызыл ығысу галактикаға шейінгі қашықтыққа пропорционал болып өседі. Доплер эффектісіне сәйкес қызыл ... ... ... ... ... үдеп бара ... көрсетеді. Қашықтау жылдамдығы ығысу шамасына, демек, қашықтыққа пропорционал. Галактикаларға дейінгі D ... пен v ... ... ... ... ... заңы деп ... Пропорционалдық коэффициент H Хаббл тұрақтысы деп аталады.  H Хаббл тұрақтысының мәні шамамен  екендігі тағайындалды, яғни әрбір миллион парсек ... ... ... ...  --  қа ...  Сол ... ... галактикаға дейінгі аралықты оның спектріндегі сызықтардың қызыл ығысуы бойынша анықтауға болады.[6]Галактикалардың топталуы (жиналуы) деп жүз немесе мыңдаған бөлек мүшеден ... ... ... ... ... ... ең ... 40 млн. жарық жыл қашықтықта орналасқан - Бикеш шоқжұлдызы. Оның көрнекі ... 12° ... ... ... ең жарқын нысаны 9-10 жұлдыздық көлемде көрінеді. Эллипстік және линзалық галактикалар мұнда ортаға шоғырлайды,ал бұрамалы және бұрыс ... ... ... өседі. Одан ары қарай өте көп топталулар байқалады. Мысалы,аса ... ... 300 млн. ... жыл ... ... - ... ... шоқжұлдызында байқалады. Мұндай топталуды әдетте Coma (оқылуы  -  Кома, Coma Berenices  - ... ... деп ... ... 10000 ... ... бар.Сурет 1.7. Төрт суреттің тізбегі центрлерінде орналасқан екі қара құрдым мен ... ... ... ... қара ... құру үшін ... ... бірнеше жүз млн. Жыл бойы айналады. Орташа сурет  -  галактикалардың нақты бірігуі.Эллипсті галактикадағы жұлдыздар секілді Coma ... ... ... ... ... бөлікте айрықша эллипсті және линзалық галактикалардың топталуы байқалады. Аса үлкен топталудың барлық салмағы күннің салмағының 1014 жетеді. Бұл салмақ тек ... ... ... ... ... ғана емес,галактикалық топталуларда кеңістікте бір текті орналаспаған. Галактика  мен галактикалық топталудың кездесушілігінің жиілігі ортадан  5-10 есе үлкен ... ... Кей ... ... тығыздаауды жоғары топталу (сверхскопление) деп аталады. Бірақ бұларды жоғары деңгейдегі топталу ретінде қарастыруға болмайды. Жай галактикалық топталуға қарағанда айырмашылығы ... ... ... жүйе болып саналмайды және ғарышты кеңейту әсер жағдайда болады. Мұндай топталуға Центавр шоқжұлдыздағы созылып тұрған облыс Сверхскопления Шепли жатады. ... 650 млн. ... жыл.  ... 1.8. ... ... ... ... соқтығысуының әр түрлі нұсқаларын модельдейді. Үстіңгі суретте галактикалар жақындаған, бірақ олардың арақашықтығы ұзақ және ... ... ... пішінін бұрмаламаған. Астыңғыда  -  галактикалар соқтығысқан. Қатты бұралған орталық алаңы ... ... ... галактикаға бірігуде.Сурет 1.9.  түсірген фотосуреттен екі галактикалардың арасындағы заттардың аударымын, -ді анық байқауға ... Бұл ... -  NGC 1410 (сол жақ) и NGC 1409 (оң жақ) 100 млн. жыл ... соқтығысудан кейін қатты бүлінген.1.5 Галактикалардың ядролары, массасы және жасыТүрлерге бөлудің белгісі ретінде шығарылатын сәулелену ... ... ... және радиогалактикаларға бөлінеді. Жалпы айтқанда, галактикалардың көбісі тек оптикалық сәулеленуді емес, оған қоса ... де ... ... ... галактикалардың радиоаралықтағы қуаты оптикалық аралықтағы қуатынан әлде-қайда аз болады, ал радиогалактикалардың радиожарқырауы ... ... ... не одан ... көп ... ... Аққу ... Аққу А қос радиогалактика оптикалық аралықта әлсіз көз ... ... ал ... ол өте ... ... көз ... бақыланады. Мұндай галактикалардың радиосәулеленуі жылулық емес, синхротронды болып табылады. Яғни ол магнит өрістерінде жоғары жылдамдықтармен қозғалып ... ... ... ... тағы бір түрі  -  ... ... Олар ... бұрыштық өлшемі өте аз, ал жарықтылығы жоғары жылулық емес айнымалы сәулеленуді шығаратын көз бақыланады (атап ... көз ... ... ... күн  -  ... ай ... ... қашықтықтай болады, ал сәулелену қуаты 1037 Вт дейін жетеді). Бұл ... ... ... ... кең эмиссиялық сызықтар бақыланатындығы галактика ядросындағы газдың өте жоғары жылдамдықпен қозғалыстар болатынын көрсетеді (сызықтар ... ... ... ... және сейферттік галактикалар ядролары белсенді галактикаларға жатады, олар қалыпты галактикалар санынан бірнеше пайызды алады.[8]. Олар ядроларының белсенділігі өте ... ... емес ... ... ... 1057 эрг/с жететін жарылыстар болуы, массалары миллиондаған күн массасын құрайтын газ бұлттарының лақтырып шығарылуы, шығарылатын ... ... ... ... ... ... ... да ең белсенді және құпиялы бөлігі болып табылады. Ядролардың белесенділігін түсіндіретін 3 болжау бар.1. Ядролар ішінде жас, тез ... ... ... шоғырлануы орналасады.2. Ядроларда аса жұлдыз, яғни қалыпты жұлдызға ұқсас, бірақ массасы өте жоғары жұлдыз ораналасады.3. ... аса ауыр қара ... ... Онда ... айтылған құбылыстар қара құрдымның жұлдыздарды жұтуымен, заттың оған аккрециясымен себептелген болады. Соңғы уақытта бұл болжауды растайтын көптеген деректер табылды.[7].1963 жылы ... деп ... ... аз, ал ... ... ... жоғары объекттер ашылды. Олардың өлшемдері біздің Галактикадан шамамен 10[4]-10[5][ ]есе аз, ал жарқырауы ... 10[4] есе көп. ... аса ... ... квазарлар бақылана алатын ең алыс объектілер болып табылады: оларға дейінгі қашықтық - 1-10 млрд жарық жыл, яғни біз ... жас ... 10 млрд жыл ... ... күйінде көреміз. Қара құрдым (ағылшын: Black hole) --  жойқын тартылыс күші арқылы бүкіл материя мен жарық ... еш ... ... ... ... ... өте ауыр жұлдыздық дене (үңгір емес) айтылады. Массасы белгілі шамадан жоғары тұрақты жұлдыз өзінің термоядролық реакциясына қажетті отыны ... соң ... ... ... ... ... шұғыл жемірілуден деформацияланып қара құрдым пайда болады. Қара құрдымның массасы өте жоғары, тартылыс күші өрісі тым ... ... ... ... ... ... жарық жылдамдығында қозғалады делінетін жарық радиациясы одан қашып құтыла алмайды (оның бетіне түскен жарық ешқашан кері ... ... еш ... шығармайды. Құрдымның қара деп аталу себебі ол оқиға көкжиегіне түскен бүкіл жарықты сорып алады, жарық шағылыспағандықтан оны термодинамикадағы абсолютті қара дене ... ... ... Демек, ол қап-қара дене болып ештеңені, тіпті өзін де көрсетпейтіндіктен, "қара ... ... ... "Black hole" деп ... Қазақша "Құрдым" сөзі "жоғалтушы, жоюшы, тауысушы, ақырластырушы" мағынасында айтылған.[9].Сурет 1.10. Құс жолына жақын ... ... 10 ... тең келетін Қара құрдымның ұқсатылған суретіҚара құрдымның айналысында математикалық ... ... ... көкжиегі деген қабат бар, ол оқиғалардың енді ары қарай айқындалмайтын, оның ар жағын ... ... емес ... өңірі есептеледі. Квант өрісі теориясы оқиға көкжиегі радиация бөлетінін дәлелдейді, Сонымен қатар айырықша температуға да ие болатыны ... Осы ... қара ... ... кері ... ... ... бөлінетін радиацияның мөлшерін анықтау қиынға соғады. Жұлдыздық дене Ғаламатжұлдыз ретінде ... ... ... ... ... тебу күші сыртқы қысу күшінен асып кетеді де, ол жоғары тығыздыққа ие нейтрон жұлдызынаайналады. Сол ... ... ... ... ... ештеңе төтеп бере алмайды да, жұлдыз үздіксіз кішірейіп, ең соңында Қара құрдымға айналады. Қазірге дейін ең ... қара ... 3.8 күн ... ... ... тіке ... ... емес, бірақ жанама тәсілдер арқылы оның бар ... ... оның ... ... күш ... ... ... болады. Зат (жұлдыз) әдетте жұтылудан бұрын жоғары темпратураға ие ультракүлгін сәулесі мен рентген сәулесін төңірегіне ... ... оның Қара ... ырқына құлай бастағаны белгілі болады. Қара құрдымның белгісі тұрақты жұлдыздар мен галактикалардың, тұмандықтар мен жұлдыздар ... Қара ... ... ... өз орны мен ... айырыла бастағанда жанама түрде Қара құрдымның бар екендігі айқындалады.Қара ... ... ... ... ... жаппай назарын аударған тақырыптардың бірі. Фантазиялық әдебиетте, кинода, тіпті БАҚ -да Қара құрдым туралы айтылымдар көп ... ... ... Қара ... астрономия, физика және астрофизика саласындағы көптеген зерттеушілер бірдей қолдады және ол ... ... ... мен ... ... жариялады.Квазарлар (ағылш. quasar, quasіstellar radіosourse  -  ... ... ... ... ... ... ... жұлдыздар  - оптикалық түрі жағынан жұлдыздарға, ал спектрінің сипаты ... газ ... ... және ... ... ... ... байқалатын аспан нысандары. Соңғы қасиеті квазарлардың астрофизика мен ... ... ... ... галактикадан тыс жерлердегі радиосәуле көзінің координаттарынанықтаудың дәлдігін жоғарылату нәтижесінде ашылды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Радиотолқын көзінің жұлдыз тәрізді нысанға сәйкес келетіндігі 1960 жылы ... Ал 1963 жылы ... ... ... ... ... ... сызықтары спектрдің қызыл жағына қарай ығысатындығын анықтап, ... ... ... ... класына  -  квазарларға бөлді.[10] Сурет 1.11. "Хаббл" ең бірінші квазарды ... ... ... ... радиотолқын көздері болып табылатын квазарлар анықталса, кейінірек әлсіз радиосәулесін шығаратын квазарлардың да бар екендігі белгілі болды ... ... ... ... ... Квазарлардың мұндай түрлері радиотыныштықтағы квазарлар, квазигалактикалар (квазагалар), интерлопералар деп, кейде көгілдір жұлдыз тәрізді нысандар деп аталады. Бақылауға болатын квазарлардың ... саны 105 ... ... ... қызыл жағына қарай едәуір ығысқан, күшті ультракүлгінсәуле мен жарқыраған жалпақ ... ... Бұл ... ... ... (3000С ... газ ... тән. Қызыл ығысуы 1,7-ден артқанда квазарлар спектрінде тіпті сутектің резонанстық сызығы ... ... L 1216 7 К-ды ... ... ... ... жарықтың жұтылуы нәтижесінде, квазарлар спектрінде кейде жіңішке қара сызықтар байқалады. Квазарлар суретке түсірілген кезде жұлдыз тәрізді болып көрінеді. Олардың ... ... 1-ке ... ... Тек жақынырақ квазарларда ғана оптикалық ерекшеліктерді (жұлдыз тәрізді ... ... ... екендігін және оның газ атқылап тұратындығын) байқауға болады. Күшті ультракүлгін ... ... ... ... ... ... жұлдыздардан, ал артық инфрақызыл сәуле шығаруы бойынша ақ ергежейлі жұлдыздардан ажыратуға болады. Көптеген квазарлардың жалтырау вариациялары олардың негізгі қасиеттерінің бірі ... ... ... ... массасы күн массасының үш есесінен асып кеткен, бірақ ешқандай термоядролық реакциясы жоқ "суыған тұрақты жұлдыз" өз ... ... ... ішке ... ... кеусеп, атышулы Қара құрдымды өмірге әкеледі. Демек Қара құрдым дегеніміз алып тұрақты жұлдыздың өлген қаңқасы. Анығырақ айтқанда, алып массаға ие ... ... ... соңғы сәттерінде өзегінің кеусеу массасы күн массасының 3.2 есесіндей болғанда, тартылыс күшін жеңетін ішкі қарсылықтың болмауына өзегінің жемірілуі ... ... Қара ... ... ... ... ... күн массасының 1.4 есесінен кішілер Кіші ергежейліге айналады, 3.2 мен 1.4 аралығындағылар Нейтрон ... ... ... ... Құс ... ... галактикасын қамтыған көптеген алып галактикалардың орталығында ерепайсыз жойқын массаға ие алып Қара құрыдым бар, ... ... неше ... он неше ... ... күн массасының қосындысына тең болады. Эйнштейннің кең мағынадағы салыстырмалық ... Қара ... ... теориялық тұрғыда мөлшерледі. Олардың арасындағы ең қарапайымы ... ... ... ... ... көрсеткішін құрайды. Ол Карл Шварцшильда 1915 жылы байқаған Эйнштейн ... ... ... ... бойынша, егер бір ауыр салмақты аспан денесінің радиусы мәлім бір арнаулы ... ... ... онда ол ... ... ... жеміріле күйрей бастайды. Осы радиус  --  Шварцшильда радиусы делінеді. Осы радиустан төмен аспан денелері ... ... иіп ... да атқылаған барлық жарық сәулелері мейлі қайсы бағытқа болса да осы жұлдыздық дененің өзегіне қарай сорылып, ... ... ... теориясыныңкөрсетуінше, барша тұрақты көрсеткі тұғырлар бойынша материяның әрқандай қозғалыс жылдамдығы ... ... ... ... ... асып кетпейді. Шварцшильда радиусы деңгейіндегі аспан денесі өзінің ішкі өзегін құрта бастайды. Кең мағынадағы салыстырмалы теориясының айқындауы бойынша, Қара құрдымда ... ... ... ... күш ... ... ... оны "Құдай да жек көретін тыржалаңашЕрекнүкте" деп атайды. Шварцшильда ... ... Қара ... ... өте ... ... қалыптасқан ғаламат жойқын тартылыс күшінен қалыптасатындықтан, басқаны айтпағанда фотонның өзі Қара құрдымнан қашып шыға ... Қара ... ... мен ... міне осыдан болады.Шварцшильда радиусы төмендегі формулада көрсетілген:(1.1)мұнда, G ... ... ... күш ... М ... денесінің массасы, c жарық жылдамдығы. Егер, мысалы жер ... ... ... ... ... бар десек, оның Шварцшильда радиусы тек 9 миллиметр ғана болады.   1.6 ... ... ... ... мен ... ... деп аталатын жүздеген миллиардқа дейін жұлдызды кіргізетін алып жүйелерді құрайды. Айсыз күзгі түнде барлық аспан арқылы өтетін Құс жолының жарық ... ... ... Оған телескоп арқылы қарағанда, ол көптеген жұлдыздардан тұратынын көруге болады. Барлық бұл ... ... деп ... алып ... ... ... Аспанда құралсыз көзбен көрінетін жұлдыздардың бәрі де біздің Галактика құрамына кіреді. Жалпы, біздің ... ... саны 100 ... кем емес. Жеке жұлдыздар мен олардың серіктерінен (планеталардан) басқа, ... ... қос және ... ... сондай-ақ тартылыс күштерімен байланыстырылған, кеңістікте біртұтас қозғалатын, бірнеше ондықтан бірнеше миллионға дейін ... ... ... ... бар ... ... ... айтылды). Сонымен қатар, Галактика құрамына газ-тозаңды тұмандықтар, жұлдызаралық газ бен тозаң, магнит өрістері, ... ... ... 1.12. ... ... сүлбесі20-ші ғасырдың басында телескоп арқылы көрінетін тұманды дақтардың кейбіреулері біздің Галактика сияқты миллиардтаған жұлдыздан тұратын басқа ... ... ... ... Оларға дейінгі қашықтық орасан жоғары болғандықтан, құралсыз көзбен олар ішіндегі тек ... ... ... ... ... ... Ал қазіргі заманғы телескоптар көмегімен миллиардтаған галактикаларды бақылауға болады екен. 1.6.2 Жұлдызаралық орта, газ және шаң - ... ... орта  -  ... ... мен ... ... ... жұлдыздар арасындағы кеңістікті толтыратын сиретілген зат, жұлдызаралық газ және тозаң бөлшектері. Жұлдызаралық ортаның ... ... ... ... ... ... магнит өрісі, сондай-ақ әр түрлі ұзындықтағы электрмагниттік сәулелер де енеді. Күн (басқа жұлдыздардың да) маңындағы Жұлдызаралық орта ... ... ... ... ... ... ... орта толтырады. Жұлдызаралық ортаның болатындығы туралы қорытындыны алғаш рет орыс астрономы В.Я. ... (1793  -  1864) ... (1847). ... оның ... 20 ғасырдың 30-жылдары дәлелденді (америкалық астроном Р.Трамплер, орыс ... Б.А. ... газ ... және ... ... мен ... ... Оның негізгі массасын сутек (шамамен 90% пен ... ... 10%), ... оттек, көміртек, неон және азот (әрқайсысы шамамен 0,01%) атомдары құрайды. Жұлдызаралық газ бен ... ... ... өте ... жинақталып, жұлдызаралық бұлтты түзеді. Біздің Галактикадағы жұлдызаралық бұлттың диаметірі 5  -  40 пк, темп-расы 20  -  100К. ... ... ... ... ... 106  -  1020 эВ. ... магнит өрісінің кернеулігі Жердің магнит өрісінің кернеулігімен салыстырғанда 105 есе аз, бірақ оның энергиясы ... ... ... ... ... ... орта мен жұлдыздар арасында үнемі зат алмасу ... ... ... ... ... ... Жұлдызаралық орта негізгі материал болып есептеледі. Сондықтан Жұлдызаралық ортаны зерттеу арқылы жұлдыздардың пайда болу механизмі айқындалады.[14]		1.6.3 Жұлдызаралық магниттік өріс және ... ... ... -  Жер бетіне Ғалам кеңістігінен келетін жоғары энергиялы тұрақты бөлшектер ... ... осы ... ... атом ... ... ... нәтижесінде пайда болған екінші реттік сәулелер.1955 ж. эксперимент жүзінде антипротон, 1956 ж. антинейтрон, 1969 ж. аз ... ... ... яғни ... ... Антизаттан тұратын жүлдыздар мен планеталар бар ма? Бұл сұраққа дәл бүгін бір ... ... ... ... ... ғарыш кеңістігіндегі жұлдыздардан Жер бетіне әр секунд сайын энергиясы 30 :: 10 7 Дж/м2 ... ... ... ... ... көзге көрінбейтін сәулелер есебінен де әр секундта ғарыштан қосымша 40 :: 10 ' Дж/м2 ... ... ... ... ақ жарық энергиясынан да мол энергияға ие бұл ... ... ... мен ... ... ... табылады.Әлем кеңістігінен келетін энергиясы аса үлкен бөлшектерді варыш сәулелері дейді. Олардың ... ... мен ... ... ... ... немесе қалың қабатты фотопластинкаларда қалдырған тректері (іздері) арқылы эксперимент ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан қазіргі алып үдеткіштерді салғанға ... олар ... ... ... макроәлемнің даму сырын ұғуда зор пайдасын тигізді, әлі де тигізе береді.[16][17].1.6.4 ... ... және ... жылдамдығыОл жұлдыздың кеңістіктегі пекулярлық (жұлдыздың өзіне тән ... орын ... ... - ... ... салыстырғандағы қозғалысы салдарынан болатын) қозғалыстарынан құралады. Жұлдыздар қозғалысының сызықтық жылдамдығы, шамамен секундына ондаған км-ге жуық. ... де ... ... ... ... зор ... бұл жылдамдыққа сәйкес келетін бұрыштық орын ауыстырулар (меншікті қозғалыстар) өте аз ... Ол көп ... бойы ... ... ғана анықталады. Қазіргі бақылау құралдарының көмегімен жұлдыздардың кеңістіктік (сызықтық) жылдамдығын ... ... ... алмаймыз. Ол (сызықтық жылдамдық) көру сәулесінің жөнімен (жұлдыздық сәулелік жылдамдығы ) және осы көру сәулесіне ... ... ... ... екі құраушыны бақылау арқылы есептеледі. Соңғы тагенциал жылдамдық жұлдыздың меншікті қозғалысы мен жұлдыздарға дейінгі қашықтықты ... ... ... ... талдауЭнтропия (грек. еntropіa  -  бұрылыс, айналу)  -  ... ... ... ... ... процестің өту бағытын сипаттайтын күй функциясы. Энтропияның күй функциясы екендігі термодинамиканың екінші бастамасында тұжырымдалады. Энтропия ... ... 1865 ж. ... енгізген. Кез келген А және В күйлеріндегі жүйе ... ... ... мына формула арқылы анықталады: , мұндағы Q  -  ... күйі ... аз ... ... ... ... жылу ... Т  -  жүйенің абс. темп-расы; интрегал екі күйді өзара жалғастыратын кез келген қайтымды жолмен алынады. Изотерм. процесс ... S=Q/Т. Ал кез ... ... ... ... ... процесс үшін: . Соңғы теңдік Энтропияның dS=Q/Т түріндегі толық дифференциал болатындығының қажетті және жеткілікті шарты, ал Энтропия  -  күй ... ... абс. мәні ... ... бастамасы бойынша анықталады және ол бойынша абс. нөл темп-рада кез келген жүйенің ... ... ... ... ... ... ... процестер кезінде Энтропияның мәні тұрақты болып қалады да, қайтымсыз процестер ... ... мәні ... ... реал процестерінде Энтропияның мәні артады (Энтропияның арту заңы). Статист. физикада Энтропия статист. салмақ () деп аталатын шамамен ... ... ... ... S=kІn, ... k  -  Больцман тұрақтысы. Сонымен Энтропия  -  термодинам. тепе-тендік күйдегі макроскоп. денелерге тән ... Ол ... ... ... (СИ) Дж/К арқылы өрнектеледі. Энтропия ұғымы ғылымның көптеген салаларында (физика, химия, т.б.) ... рөл ... 2.1. ... және ... ... ... ... мәні болатын, энтропия және информацияның нормаланған ықтималдылығының үлестіру тығыздығының функциясының қозғалмайтын нүктелері түріндегі ... ... ... ...  ... орнатылған [1].; , .                  ... ... ... ... және ... ... ... өйткені олар информацияның кез келген бастапқы мәндерінде  , (2.1) сәйкес келетін шексіз бейнелеудің шектері болып табылады.,                     ... ... ... ... тұрғысынан талдауға болады.  саны нормаланған информацияның өзұқсас мәні ... ... ... ... ... ... ... тең. Анықтама бойынша информация ол   симметрия (біртексіздіктің пайда болуы) және құбылыстың ықтималдылық тәртібі бұзылғанда пайда болады. Осыдан шығатын ... ... ... ... ... ... бар екендігін білдіреді. Информациялық энтропия  информацияның  ықтималдылық тығыздығы бойынша   орташа мәні болып табылады. ...  саны ... ... ... ... өзұқсастық критериі болып табылады. Және қысқаша  санын өзаффиндік критерииі деп, ал  ні өзұқсастық критерииі деп ... ... ... ... ... ... ...   жүйе үшін физикалық шамалардың өлшеу масштабтары сипатты шамалармен салыстыруға болатындай болғанда орындалады. Өзұқсастық жеткілікті жұқа ... ... ... ... критерииін орнатайық. Энтропияның қозғалмайтын нүктесі үшін шарты  ( үшінгі теңдеу)  болғанда үшін арналған теңдеуге өтеді. ... ... , ... ... ... ... ... жиілігіне қатынасы  ге тең болғанда қазғалыстың сипатында сапалық өзгерістер болуы мүмкін: квазипериодтықтан хаостық қозғалысқа өтуі ... ...  ... ... ... қолданысын кеңейтеді, ал ол болса ықтималдылық құбылыстардың (стохастық, хаостық) өзаффиндікті, өзұқсастықты анықтау үшін ... ... ... ... және ... масштабты инваринттылықтың шығуы болып табылады, ал ол болса өзқауымдық құбылыстың негізгі ... яғни ... ... ... ... болып табылады. Өзқауым кезінде энтропия азаяды және оның біртекті, құрылымды тепе теңдік жүйе үшін ... ... мәні  [] ... ... құрылымдық орнықсыздығының біртексіздігін Цаллис статистикасын қолданып есепке алуға ... ... ... ... үшін ... ... ... қолдануда жатыр:,  ,                             ... ... ...  ... ... ... ...  (2.4) функция арқылы (2.2) бейнелеуі мына түрде жазылады:,                                  (2.5),       ... ге ... ... (), ал ге ... ... (). Біртексіздіктің өсуімен қатар (сыртқы ығысу) өзаффинді жүйенің энтропиясы азаяды, ал өзұқсастікі көбейеді. ... жүйе үшін ... ... параметрі  анықтау әдісін білу қажет. Нәтиже өлшеу масштабынан тәуелді болмау ... Бұл ... ... ... ( мультифракталдық моменттің реті),  ,                                       ... ... ... түрге келеді: (2.9)Яғни Цаллистің  ықтималдық тығыздығы үшін жазылған  энтропиясымен формасы жағынан сәйкес келеді. Өзқауымдық және өзұқсастық бар ...  деп ... ... Одан ... ... (9) ... ... біртексіздік параметрінің  мәні және мультифракталдық моменттің ретінің мәндері сәйкес келеді екен, оларды бір ғана  ... ... ... ... бар біртексіз фрактал үшін  жұмыста анықталған ... ...... ... өлшемділігі,  ұяшыққа түсу ықтималдылығы   болатын нүктелер саны. (11) формуладан  ды  ... ... ... ал оны ... ... өлшемділігі деп қарастыруға болады. Егер  ді тәжірибелік мәндерден (уақыт қатары бойынша, ... ... және т.б) ... ... ... арқылы анықтасақ, онда біртексіздік автоматты түрде ескеріледі. 3 суретте өзаффиндік және өзұқсастық критерииі бойынша орнатылған        ... ... (біз ... терминдерде) классификациясы көрсетілген.[19] Хаостық сигналдардың энтропиясын тәжірибелік мәндерден мультифракталды спектрлік функция негізінде анықтауға болады:, 	                         ... q  ... ... ... α(q)  -  ... ... өлшемділігі (δ минимальды масштабты құрылым), f(α(q)) - сипаттамасы α(q)  ұяшықтардың  ... ... ... Dq- ... ... ... Шеннон формуласы бойынша энтропияның анықтамасы энропияның нормалауы үшін мәселелі болып қалады. (2.11) формула бойынша ...  ... ... (q=1) ... ... ... яғни өзұқсас күйге сәйкес келеді. q дің кез келген мәні үшін (2.11) формуланы мына ... ... ,                                    ... αmах  -  α - ның ... ...  - ... ... және өзұқсас күйге сәйкес келетін энтропияның бақыланатын мәні.190500-238125IIIIIIVi*0.5670.8060.618IiS00IIIIIIVi*0.5670.8060.618IiSСурет 1.13. Жүйенің жалпылама метрикалық сипаттамаларының өзгерісі кезіндегі энтропияның ............ біртексіз, − өзқауымдық.Өзаффиндік және өзұқсастық тәртібі  өлшемінің анықталған масштаб интервалында бақылану ... Бұл ... ... ... ... ... ...  фазалық портретінің өлшемділігін біле отырып анықтауға болады. ,                                  ... . ...  ...  ... ... теоремасы бойынша анықтауға болады.3. КОМПЬЮТЕРЛІК МОДЕЛЬДЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ3.1 Алмасудың әмбебап бейнелеуі. Эволюциялық ... ... және оның ... ... уақыт бойынша фракталдық өлшемділікпен байланысты, кез келген x(t) функциясының эволюциясын мына түрде жазамыз [21]:,                                         ...  t-ның көп ... ... сипаттамасы. модулінің түрленуін x(t) фракталдық өлшемділіктің шартынан ауыстырамыз.  ,  , ,                          ...  ... ... емес ...  - көп ... фракталдық өлшемділігі, d- фракталдық өлшемділік.[20].(2.15) формуласын  (2.14) формуласына қойып дискреттік ... ... ... жағдайда мәнді функция тығыздықпен қадам нөмерінің уақыт бойынша реализацияның ... көз ... ... ... ... ...  ,                                        ... онда,          .                                    ... ... ... ... (2.17) ... ... ... қолдануға болады,егер (2.17)  формуласындағы туындыны ескерсек, онда біз автоматты түрде   ... ... ... ... ... толық жазылуын біз (2.17) формуласындағы туындыдан анықтаймыз, жылжымайтын нүктесінде:.                                          ... ... ... ... ... хаос ... ... деп аталады.(2.14), (2.16), (2.18) формулаларын ескеріп  (2.13) формуласын    ... үшін мына ... ... .                               ... ... ... уақыт аралығын алу үшін , өлшемін ескереміз. Бұл мақсат үшін   тәуелділік модулін ... ... ... ... ... [22],                                            ...    -диффузия коеффициенті,  Херст көрсеткіші. (2.19) формуланы келесі ... ...                                ... ...  ... түрі, стандартты шарттықанағаттандыратындай алынған:,   .                                   ... дан ... .                                       ... (2.20) ... ... отырып аламыз:.                                     ... олар ... , ... ... (2.21) ... теңдеуді мына түрде жазамыз: xi+1=(Cγ+1γ+μi)xi-1γ                                  ... ... ... :,                           ... және (2.26) ... ... ... алмасудың бейнелеуін береді. 3.2 Астрономиялық бақылаулардан алынған әр ... ... ... 2.1. M31 ... галактикасыСурет 2.2. NGC 1316 эллипстік галактика Сурет 2.3. Құс жолы ... 2.4. NGC 5457 ... ... Алмасудың әмбебап екі өлшемді  бейнелеуі,                                       (2.27),                  ... ... ... ... , γ- xi фракталдық өлшемділіктің бөлшектік бөлігі,1/C-бақылаудың дәлдігі, μi- мультипликаторЭллипстік галактиканы модельдеуа)	б)Сурет 2.5. М87 эллипстік галактикасы:а) (28), (29) ... ... γ=0.8, Dξ = 0.0089 ... ... ... ... ... фазалық суреті.б) бақылау М87 эллипстік галактикасыа)	б)Сурет 2.6. М89 ... ... (28), (29) ... ... γ=0.8, Dξ = 0.0055 ... теория жүзінде алынған галактиканың фазалық суреті.б) бақылау М89 эллипстік галактикасыШиыршықты галактиканы ... 2.7.. М81 ... ... (28), (29) ... 1/С=0.1, γ=1.18, γ1=0.178 мәндерінде теория жүзінде алынған галактиканың фазалық суреті.б) бақылау М81 шиыршықты галактикасыа)	б)Сурет 2.8.. Боде шиыршықты ... (28), (29) ... ... γ=0.6, ... теория жүзінде алынған галактиканың фазалық суреті.б) бақылау Боде шиыршықты галактикасыа)	б)Сурет 2.9. М51 шиыршықты галактикасы:а) (28), (29) ... ... γ=0.9, γ1=0.85 ... ... ... ... галактиканың фазалық суреті.б) бақылау М51 шиыршықты галактикасыа)	б)Сурет 2.10. M 101 шиыршықты ... (28), (29) ... ... γ=0.8, γ1=3.356 мәндерінде теория жүзінде алынған галактиканың фазалық суреті.б) бақылау M 101 шиыршықты галактикасыа)	б)Сурет 2.11. NGC 1566 шиыршықты галактикасы:а) (28), (29) ... ... γ=0.8, ... ... ... ... ... галактиканың фазалық суреті.б) бақылау NGC 1566 шиыршықты галактикасыа)	б)Сурет 2.12. М74 шиыршықты галактикасы:а) (28), (29) формулалардан 1/С=0.1, γ=0.8, γ1=3.38 ... ... ... ... галактиканың фазалық суреті.б) бақылау М74 шиыршықты галактикасыа)	б)Сурет 2.13. М100 ... ... (28), (29) ... ... γ=0.8, γ1=3.567 мәндерінде теория жүзінде алынған галактиканың фазалық суреті.б) бақылау М100 ... ... 2.14. NGC 986 ... ... (28), (29) ... 1/С=0.1, γ=0.8, γ1=3.567  мәндерінде теория жүзінде алынған ... ... ... ... NGC 986 ... галактикасыСурет 2.15. шиыршықты галактикаБіз зерттеу жұмысымызда  ... ... ... ... формаларының (бұрыс, эллипстік, спиральды)  және галактиканың белсенді ядроларында болатын жарқыраулардың фазалық суретін ... ... әр ... ... ... ... ... фракталдық бейнелеу арқылы модельдеуге болады. Жұмыс кезеңінде   есептеулерін қолдандық:,                                            (2.29),                    ... ,                                         ... xi, ... ... өлшем , γ- xi фракталдық өлшемділіктің бөлшектік бөлігі,1/C-бақылаудың дәлдігі, μi- мультипликатор. xi, yi, γ,1/C, μi- ... ... ... ... ... әр ... формасын, галактиканың фазалық суретін алдық. Теория мен бақылауды салыстыра біз ұсынып отырған модельдердің ... ... ... ... бөлімде сипатталған информациялық энтропиялық талдау әдістерін қолдана отырып, алынған ... ... ... ... ... Сурет 2.15. Әр түрлі галактикалардың морфологиялық құрылымын модельдеу нәтижесінде алынған нормаланған энтропияның мультифракталдық өлшемділікке қатысты тәуелділік графигіҚОРЫТЫНДЫБұл жұмыста екі ... ... ... ... жаңа әдістері қарастырылды. Соңғы астрономиялық бақылаулар галактикалардың формалары әр түрлі екеніндігін көрсетті. Барлық жағдайды сипаттайтын ... ... жоқ. Бұл ... ... ... фракталдық бейнелеулер мейлінше жалпы заңдылықтарды сипаттап берді. MatLab компьютерлік модельдеу ортасында галактикаларды бейсызық ... ... әр ... формасын алып, олардың мультифракталдық өлшемділігінің нормаланған энтропияға қатысты тәуелділік графигін тұрғыздық. Бұл ... ... ... ... ... өлшемділіктің мәні өсетінін байқадық. Яғни мультифракталдық өлшемділіктің жоғары мәндерінде эллипстік және S0 ... ... ал ... ... құрылымы анық байқалатын спиральды галактикалардың шоғырлануы көрінеді.Галактикалардың физикалық табиғаты ... жаңа ... ... бейсызық физика әдістері арқылы сипаттауға болатынын білдік.Физикадан ... ... ... ... ... ... суретін әр түрлі формада бермейді.  галактикалардың сан алуан формасын алуға мүмкіндік береді. Галактикалардың физикалық табиғаты жөніндегі жаңа ... ... ... физика әдістері арқылы сипаттауға болады. Осы әдісті әрі қарай жалғастыру қазіргі сәттен бастап қолға алынды.Қолданылған әдебиеттер тізімі1.Жанабаев З.Ж. Квазиканоническое распределение ... и ... ... ... систем // Мат. 5-й меж - дунар. конф. .  -  Астана, 15-17 июня,2006.Астана.  -  Ч.1.  -  С. 15-232. ... Z. Zh. And Akhtanov S. N., New method of ... of ... regimes by use of ... from a ... system. Vestnik KazNU, seriya ... vpechati.3. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003.  --  248 бет. 4. ... ... ... ...   7. Кононович Э.В., Мороз В.И. Общий курс астрономии.  	                    ... 2001.  -  544 с.8. ...    9.NASA. ... 21 century (author ... ... ... Physics                                                                                              10. ... энциклопедиясы, 4-том11. Федер Ф. Фракталы. М.: Мир, 2009.  -  254 с.12. www.astronet.ru13. Засов и Постнов, 2006, с. 290            14. А. В. ... К. А. ... ... и скопления галактик // Общая астрофизика.  --  Фрязино: Век 2, 2006.  --  С. 323.     15. ... З.Ж., ... Н., ... Н.И. ... физика практикумы. Алматы: "Қазақ университеті", 2003.  -  124 б..      16. ... Ж. ... ... М.: Век-2, 2004.  -  480 с.14. Каплан С.А., Пикельнер С.Б., Межзвездная среда, М., 1963; ... М., ... ... пер. с англ., М., 1970.15.Жанабаев З.Ж., Наурзбаева А.Ж., Алимгазинова Н.Ш. Информационно-энтропийные характеристики всплесков микроволнового ... ... ... ... ... физ., №2 (20), 2005.- ... Стратонович Р.Л. Теория информации.М.: , 1975.  -  424 с.17. Кононович Э.В., Мороз В.И. Общий курс астрономии. 	                      ... 2001.  -  544 с.18. Schuster H.G. ... chaos. ... 198419. Zhanabaev Z.Zh. Rep. Nat. Acad. of Science RK. 1996. №5.  -  Р.14.    20. Halsey T., Jensen M., Kadanoff L., ... I., and Shraiman B. Fractal measures and their ... the ... of strange sets // Phys. Rev. A.  -  1986. - Vol. 33. -  P. 1141.  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Үшөлшемді бейнелеуарқылы галактикалар пішіндерін модельдеу43 бет
Сигналдардың вейвлет-талдауы9 бет
Астрономиялық объектер эволюциясының информациялық – энтропиялық критерийлері61 бет
Материяның эллипстік пен спиралды галактикалардағы таралуының фракталдық және мультифракталдық сипаттамаларын анықтау45 бет
Ғалам дамуының фракталдық заңдылықтары66 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
Алгоритмді бейнелеу әдістері22 бет
Бала бақшадағы бейнелеу өнер сабақтарында сәндік өнерді оқытудың маңызы25 бет
Банк клиенттерінің әртүрлі төлемдерді орындауы үшін тіркелудің автоматты жүйесін жасау34 бет
Бастауыш сынып бейнелеу өнері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь