Галактикалардың динамикалық қозғалысы

Қозғалмайтын жұлдыздық жүйелер уақыт өте келе шар тәрізді формаға ие болады.Мысал ретінде жұлдыздық шоғырларды жатқызуға болады.Егер біз созылыңқы және сығылыңқы келген жұлдыздар жүйелерді бақылайтын болсақ,онда ол айналысқа ие.Барлық шиыршықты галактикалар айналады шартәрізділерден басқасы.Айналу осьі негізгі ауданының симметриясына перпендикулярлы болып табылады.Яғни,галактика өзінің айналу осьіне қарай сығылыңқы болып келеді.
Егер біз галактиканы тігінен қарасақ,онда галактиканың қозғалысын байқау мүмкін емес.Ал галактиканы жанынан бақылайтын болсақ ,онда оның осі ауданға жазықталған.Ондай жағдайда дискінің бір жағы бізге қарай бағытталса,ал екінші жағы алыстатылады.Сондықтан айналу осінің жылдамдығын есептесе болады,яғни сәулелік жылдамдықтары әр жерде әр қалай бол ады.Сәулелену көзі сәулелік жылдамдыққа байланысты болса,яғни оның сәлелену жиілігі өзгереді.Сәулелену жиілігін спектрографтын көмегімен өлшесек болады.Егер әр түрлі аумақта бақылау жүргізетін болсақ,онда жылдамдықты анықтауға болады.Бірақ бұндай бақылаулар жарықтылығы жоғарлығы бар галактикаларда жүргізіледі.Ең маңызды ядро аумағында да ,жүргізсек болады.Өлшеулер нәтижесінде шиыршықты галактикалардың ядролары айналысқа ие.Бұдан шығатын қорытынды,галактикалардың ядролары қатты дене сияқты айналысқа ие.
Белгілі нәтижелерге қатысты галактикалардың ядроларындағы айналымындағы бұрыштық жылдамдық,айналымдағы периодтары белгілі.Ең аз период ол NGC 411 галактикасының ядросында,яғни ол 2 ,8 жылға тең.Бұл SO типті шиыршықты галактика. NGC 2683 шиыршықты галактикасының айналыс периоды 6,4 жылға тең.Бұл галактика Sc типіне жатады. NGC 3115 галактикасы Е7 типтес галактиканың айналыс периоды 8,8 жылға тең.Ең ақырын айналатын галактикаларға NGC 7640 және NGC 4559 галактикаларын жатқызуға болады. Олардың айналу периоды 400 миллион жылдан астам.
Егер галактиканың ядросы айналса,онда ол сығылу қажет.Айналу жылдамдығы үлкен болған сайын,оның сығылуы да үлкен болады.Сығылуды бақылау нәтижесімен анықтауға болады.Осыған негізделе отырып,галактиканың центріндегі айналысындағы тығыздықты анықтауға болады.Осындай есептеулердегі көрсеткіштер,күн аумағындағы заттардың тығыздығы галактикалардың ядроларындағы заттардың аумағына қарағанда жүздеген және мыңдаған есе көп екені анықталған.Бұның бәрі галактикаға қатысты болып табылады.Ұсынылып отырған тәжірбиемен галактиканың ядросындағы жылдамдықты анықтауға болады.Галактиканың ядродан тыс жеріндегі жылдамдығын табуға болады.Шиыршықты галактикаларда ашық ұйық жерлер бар.Бұл аумақтағы жұлдыздар –ыстық алыптар және аса алыптар болып табылады.Үлкен телескоптарда ұйық жерлер спектрін жеке алуға болады.Спектрлік сызықтарды өлшей отыра,сәулелену жылдамдығын тапсақ болады.Егерде галактикада бірнеше ұйық жерлер тапса,онда сәулеленуден бөлек жылдамдықты табуға болады.Мысал ретінде NGC 5055 галактикасындағы сәулелену жылдамдығын келтірсек болады.Нәтижесі суретте көрсетілген.Сол жақта галактика,ал оң жақтағы суретте галактиканың заттарының жылдамдығы көрсетілген.Графикте әр түрлі сәулелену жылдамдықтары бізден қараай,яғни ол оң шамаға ие болады да,ал басқа жағында центрінен бізге дейін бағытталған.Сонымен қарай графикте галактиканың ядросының айналысы қатты дене түрінде алынған,қисық сызықты жылдамдығы центріне қарай түзу сызыққа жақындатылған.Яғни,сызықтық жылдамдық айналысы галактика центріне пропорционалды.Бұрыштық жылдамдығы тұрақты.Ядродан тыс жердегі жылдамдығы үлкен жылдамдыққа ие,бірақ біркелкі түзусызықты емес.Дегенмен галактика центрінен алыстатылады.
        
        Галактикалардың динамикалық қозғалысыҚозғалмайтын жұлдыздық жүйелер уақыт өте келе шар тәрізді формаға ие болады.Мысал ретінде жұлдыздық шоғырларды ... ... біз ... және ... ... жұлдыздар жүйелерді бақылайтын болсақ,онда ол айналысқа ие.Барлық шиыршықты галактикалар айналады шартәрізділерден басқасы.Айналу осьі негізгі ... ... ... ... ... ... ... осьіне қарай сығылыңқы болып келеді.Егер біз галактиканы тігінен қарасақ,онда галактиканың қозғалысын ... ... ... ... ... ... ... ,онда оның осі ауданға жазықталған.Ондай жағдайда дискінің бір жағы бізге қарай ... ... жағы ... айналу осінің жылдамдығын есептесе болады,яғни сәулелік жылдамдықтары әр жерде әр қалай бол                                                                                                                                                                                                                                                                  ... көзі ... ...  ... ... оның ... ... өзгереді.Сәулелену жиілігін спектрографтын көмегімен өлшесек болады.Егер әр түрлі аумақта бақылау жүргізетін болсақ,онда жылдамдықты анықтауға болады.Бірақ бұндай бақылаулар ... ... бар ... ... ... ядро ... да ... болады.Өлшеулер нәтижесінде шиыршықты галактикалардың ядролары айналысқа ие.Бұдан шығатын қорытынды,галактикалардың ядролары ... дене ... ... ... нәтижелерге қатысты галактикалардың ядроларындағы айналымындағы бұрыштық жылдамдық,айналымдағы периодтары белгілі.Ең аз период ол NGC 411 галактикасының ядросында,яғни ол 2 ,8 ... ... SO ... ... ... NGC 2683 шиыршықты галактикасының айналыс периоды 6,4  жылға тең.Бұл галактика Sc типіне жатады. NGC 3115 ... Е7 ... ... ... ... 8,8 ... тең.Ең ақырын айналатын галактикаларға NGC 7640 және NGC 4559 галактикаларын жатқызуға болады. Олардың айналу ... 400 ... ... ... галактиканың ядросы айналса,онда ол сығылу қажет.Айналу жылдамдығы үлкен болған сайын,оның сығылуы да үлкен ... ... ... ... болады.Осыған негізделе отырып,галактиканың центріндегі айналысындағы тығыздықты анықтауға болады.Осындай есептеулердегі көрсеткіштер,күн аумағындағы заттардың тығыздығы галактикалардың ядроларындағы заттардың аумағына қарағанда ... және ... есе көп ... анықталған.Бұның бәрі галактикаға қатысты болып табылады.Ұсынылып отырған тәжірбиемен галактиканың ядросындағы жылдамдықты анықтауға болады.Галактиканың ... тыс ... ... табуға болады.Шиыршықты галактикаларда ашық ұйық жерлер бар.Бұл аумақтағы жұлдыздар  - ыстық ... және аса ... ... ... телескоптарда ұйық жерлер спектрін жеке алуға болады.Спектрлік сызықтарды өлшей отыра,сәулелену жылдамдығын тапсақ болады.Егерде галактикада ... ұйық ... ... ... ... ... табуға болады.Мысал ретінде NGC 5055 галактикасындағы сәулелену жылдамдығын келтірсек болады.Нәтижесі суретте көрсетілген.Сол жақта галактика,ал оң жақтағы суретте галактиканың заттарының ... ... әр ... ... ... ... қараай,яғни ол оң шамаға ие болады да,ал басқа жағында центрінен бізге ... ... ... ... ... ядросының айналысы қатты дене түрінде алынған,қисық сызықты жылдамдығы центріне қарай түзу сызыққа жақындатылған.Яғни,сызықтық жылдамдық ... ... ... ... ... ... тыс жердегі жылдамдығы үлкен жылдамдыққа ие,бірақ біркелкі түзусызықты емес.Дегенмен галактика центрінен алыстатылады.8-cурет.Галактиканың қисықсызықты айналысыКейбір галактикалар алшақтаған кезде.оның сызықты ... ... ... ... ... шиыршықты галактикалар өздерінің шиыршықты тармақтарына ие. NGC 4303 ... ... ... ... ... ... ... галактиканың айналысы болады.Бұл галактиканың суреті  9 ... ... ... ... ... қозғалады деген болжам бар. Галактиканы көлденең қозғалысын ... ... ... ... жанынан бақылайтын болсақ,оның шиыршықты тармақтары есептелінбейді. Негізгі сәулелену жазықтығы 15-60 диапазон аралығында бақыланады. Осы аралықта шиыршықты тармақтарды байқауға болады және ... ... ... ... ... ... көптеген сұрақтарға жауап аздық етеді.9 суреттегі шиыршықты галатиканың көрінісі.Оның сәулелену жылдамдықтары көрсетілген.Оң жақ айналу бөлігі бізден ... ... оның ... ... ...  NGC 4303 галактикасыСонымен қатар,сол жақ бөлігі бізге қарай жақындатылған.Галактиканың айналысын білу үшін бізге қажет.Тармақтарының бағыттары,қандай ... ... ... және де ... айналысы.Егер бізге галактиканың төменгі бөлігі бағытталса,онда галактиканың төменгі бөлігі артқа қарай айналады.Бұдан байқау галактиканың қай жағы бізге ... ... айту ... зат ... ... ... осы қара зат ... зерттеуге болады.Біріншіден,галактика тармақтарының орналасу бағытын,екішіден,галактиканың қай бөлігі бізге бағытталған,үшіншіден,айналу нәтижесінде галактиканың қай бөлігі бізге бағытталған.Ол спектрлік сызықтардың ... ... ... ... ... ... тармақтарын нақты байқауға болады,бірақ оның бөлігін табу мүмкін емес.10 cуретте NGC 7331 галактикасы көрсетілген.Эллипстің төменгі бөлігі ... ... ... ... ... ... бағытталып орналасқан.10 cурет . NGC 7331 галактикасы,шиыршықты галактикалар бұралатыны анықталған.Бұл суретте спирал сағат тіліне ... ... ... оң және сол жақ ... ... байқауға болады. Спектрографтын көмегімен оң жақ айналу бөлігі бізге жақындатылған,ал сол жақ бөлігі алшақ орналасқан.Бұл көріністі жерден бақылау ... ... ... ... ... ... ... айналысы-Галактиканың кинематикалық ең маңызды зерттеулерінің біріне жатқызамыз.Оны функция ретінде де емес,оны галактикадағы материяның таралуы деп қарастырсақ болады.Дегенмен айналу жылдамдығы ... ... ... тең және оның айналу орбитасына тең:Ф = Ф(R,z)  - галактиканы гравитациялық потенциалы.Яғни,Галактика ... ... ие және ... ... ... ... ... таралу үрдісін Пуассон формуласымен жазсақ:ρ(R,z)  - заттың тығыздығы, ... ... ... ... жылдамдығы оның қисық сызықты айналысына әкеп соғады.Сонымен қатар Галактиканың қисық сызықты жылдамдығы оның қисық сызықты айналысының дәлірек гипотеза ... ...  ... аз ... ... шоғырлардын,ОВ тобындағы жұлдыздардын,классикалық сефеидтердің-галактика дискісінің айналу жылдамдығына сай келетінін көрсетеді,яғни ... ... орын ... ... ... ... екі ... қарастырсақ болды.Біріншіден,қатты айналыс кез-келген қашықтықтағы Галактиканың R қашықтықтағы бұрыштық айналу жылдамдығы бірдей,ал сызықтық жылдамдығы  R ... ... ... ... ... массасы центріне қатысты.Осыдан қисық сызықты жылдамдықтын кемімелі R-1/2 пропорционалды екенін көреміз.Қисықсызықты бақылауды анықтаймыз. Ботлингер формуласындағы сәулелік жылдамдық:Теңдей бөліктерге бөле отыра,теңдіктен:f(R,R0)  -сол ... ... ... ... деп ... функцияны Галактиканың дифференциальды анықтағанда қолданамыз.Кейде бұл функцияны Камма-Паренаго функциясы деп атайды.Камма функциясының келесі этаптарға бөлуге болады1.жеке ... бар r ... ... ...  қашықтықтағы Галактика айналу осі бар,косинустар теоремасы ... ω - ω0 ... ... ... ... Күн ... Галактиканың айналуын жиілігін қарастырамыз.Бұған Камма функция шамасын қосып,әрбір нүктеге R ... ... ... ... ... ... ... түрінде аламыз.Ордината түріндегі Галактикадан Күнге дейінгі R қашықтықта орналасқан.10  - суретте қисықсызықты обьект  - әртүрлі радиосәулелену ... ...  - ... ... айналыс.  
        
      

Пән: Астрономия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Күңгірт энергия және ғаламдық антигравитация8 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Үшөлшемді бейнелеуарқылы галактикалар пішіндерін модельдеу43 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Есте сақтау құрылғыларының классификациясы.динамикалық жад контроллері»5 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
Автомобильдің қозғалысы22 бет
Ай қозғалысы мен ай фазаларының ауысуын зерттеу13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь