Арқайым қалашығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
Арқайым қалашығының ашылу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.5
Арқайымды мекен еткен тайпалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.8
«Қалалар елі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.12
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14 
Қазақстанның ұлан-байтақ жерінде ежелгі замандардан бері отырықшылық, қалалық өмір-тіршілік дамыған, ірі тарихи-мәдени аймақтар мен қалалар қалыптасқан. Сондай қалалардың бірі ретінде ХХ ғасырдың ең басты да маңызды жаңалығы - Арқайым қаласын мысалға келтіре аламыз.
Археологтар қола дәуіріне жататын ондаған қоныстарды тапты, олардың көпшілігінде қазба жұмыстарын жандандырып, қола кезеңінің қоныстары мен тұрғын үйлерінің сипаты туралы деректер жинады.
Б.з.д XVII-XVI ғғ. Оралдан Есілге дейін созылып жатқан дала және орманды дала зоналарында, сырттарынан қорңаныс құрылыстарымен – ағаш дуалдармен, терең орлармен, мұнаралармен және басқа да күрделі тамдармен бекітіліп тасталған, тікбұрышты және шеңбер түрінде жоспарланған қоныстар көп болған. Арқайым қаласы – қорғаныс құрылымдары екі концентрлі шеңбермен қоршалған, жоба-жоспары дөңгелектеніп барып бітетін аумақты учаске. Қазіргі кезде ол жерден екі шаһардың орны табылған. Олардың жалпы ауқымы солтүстіктен оңтүстікке қарай 400, шығыстан батысқа қарай 200 км.созылып жатыр. Тобыл мен Орал өзенінің бойына салынған оның бүкіл аумағы 20 мың шаршы шақырым, қазылған алаңының көлемі - 8 мың шақырым.
Шаһарлар белгілі бір архитектуралық заңдылыққа бағындырылып салынған. Бірі жұмыртқа пішіндес, екіншісі тең бүйірлі дөңгелек түрінде жоспарланған. Үшіншісі төрт бұрышты қамал тәріздес.
Археологтар солардан табылған заттарға қарап, алғашқысы әскери-діни, екңншісі – азаматтық тұрғын қала, ал соңғысы іскери қорған болған деп болжам жасап отыр.
1. Қазақстантарихы (очерктер) Алматы, «Дәуір» баспасы, 1994 – 24-25бет
2. Қазақстан тарихы, Алматыкітап 2007 – 20 бет
3. Шаяхмет А. «Арқайым – өткен күннің шежіресі», 2002 №7 16-17 бет
4. Орманов Қ. Арқайым – күндердің күн қалас, Алтын Орда 2002
5. Нарымбаева А. «Арқайым бағзы түркілер дүниеге әкелген әлемдік өркениеттің ошағы» Ана тілі газеті 2010, 18-24 қараша №46 – 11 бет
6. Мүсірепов Ғ. «Нұр Астана» 2004, 30 қыркүйек – 5бет
        
        ЖоспарКіріспе.......................................................................................................................3Арқайым қалашығының ашылу тарихы............................................................4-5Арқайымды мекен еткен тайпалар.....................................................................5-8жақсы сөз>>,  болатын.осыүш құдірет түптің ... қара ... рух  -  ... Маньюді жеңіп, әлемде ізгілік орнауға тиіс.Ари ғұламасының жаіа діні мен оның мәні, шығу төркіні, сол замандағы наным-сенімдерді ... ... ... ... (), Мэри Боис ), С.Г.Кляшторный, В.Х.Лившин,А.Г.Максимова, А.С.Ермолаева, А.Н.Марьяшев (), А.Г.Медоеы (), Ә.Марғұлан () еңбектеріне сүйене отырып, Заратуштраның әлеміне қысқаша үңілір ... ... ... ... ... жүгіну идеясын өзінің алдындағы даналардан еншілесе керек. Ол әлем, жер-жаһан өмір сүру мерзімінің соңғы кезеңіне таялды деп ... Бұл ... біте ... ... Жақсылық пен Зұлымдық ажырайды, енді әрбір жекеадам зұлымдықпен өз бетінше күресе алады. Сол арқылы ... ... туын ... жер ... сүт ... ағып ... ... орнатады.Қарап отырсақ, Заратуштраның уағызы қазіргі Ислам дінінен бөтен емес, ол да ақырзаманмен жұмақ, иман туралы баяндайды.Заратуштра,оның өмірбаянын зерттеушілердіңдеректері бойынша, ари ... ... ... ... ... ... перзенті. Әкесінің есімі  -   деген ұғымды береді.Ғұлама діндар бай болмапты. Заратуштра сөзі сол заманда  немесе  ... ... ... ... жері өте ... ... ... Батыс не Шығыс Иран айтылады, кейінгі жылдары Орта Азия қарастырыла бастады. ... ... ... бірі және ... Р,Фрайдың қорытындсы. Ло  ШығысИранда туған дейкеліп, тілдік тортасы жағынан Орта Азияда, ... да ... ... ... тоқтайды.Осы жереде бір ьтарихи белес бар. Ол  -  үнділерлің жер-жаһанға Ұлы даладан, қазіргі ... ... ... Фрай ... тілі арилердің алғашқы тіліне, үнді иран тілдері ұқсас болған кездегі тілге жақындығын, Авестадағы аңыздр үнділерде де бар ... ... ... ... ... ... Авестадағы Митра имнін ұзақ уақыт есте сақтаған. Ал қазақ, түркі жұртыболса, ... ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа оздырды, Заратушраның жалғыз хақ  -  Тәңірлік ... ... ... Бұл сенім күні бүгінге дейін өшкен жоқ.Ендеше Заратуштраның отаны Ұлы дылы, арилердің кіндік жері  -  ... ... яғни ... ... Каспий аймағы екендігі күмансыз.Авеста аңыз срынында сомдалғанымен, арилердің сол тұстағы дәстүр-салтынан мол мағлұмат береді. Дала ұлысы ... ұрыс ... бұғы ... бау ... ... ... құлаштап лақтыратын пышақ, қыранқауырсынды қзын жебемен қаруланып майданға шыққан. 9-10 шабақты дөңгелекке ықшам қондырылған ... ... ... атқа ... тиіп, қан майданда желдей ескен. Мұндай екі аяқты арбаға ретіне қарай екі , ... төрт ат ... ... ... ... болу үшін ... бекітілетінкіндікті қораптың артына орнатыпты. Сарбаз ат тізгінін беліне қыстырып, бір қолына найза, екңншң қолына екі жүзді айбалта ұстап, ... ... ... ... қайтқан ел Жаратқанға құрбандық шалған: жүз айғыр, мың сиыр, қисапсыз қой. Заратуштра мұндай ысырапқа қарсы болады. Жалғы хақ қанды ... ... ол ұлы, әрі ... Адам ... ... оның әмірімен жұріп-тұрып,ізгілігімен өсіп-өнуі керек. Сондықтан да Заратуштра елдің өмір ... ... ... ... ... Бұл ... елдің иесі, мемлекеттің иесі болуы керек.Арилер Қазақстан мен Орта Азиядя б.з.д 1 ... ... ... ... ... ... ... басты.Арқайым ғалымдарды қатты ойландырды: мүмкін бұл көне қалалар жалғыз емес шығар? Зерттеу жұмысына олар космостық және ... ... ... ... ... Сол ... ғалымдар Орал тауының шығыс беткейін жағалай 400 шақырымға жуық қашықтыққа созылған көптеген бекіністі орталықтарды ... ... ... Ой (Уй) ... оңтүстікте Жітіқара қаласы, батыста Орал өзені, шығыста Тобыл өзеніне дейін 22 қала орны және ... ... ... мен ... ... табылды.Ғылым әлемінде бұл сенсациялық жаңалық , ал оған тән мәдениет  (б.з.д. ІV-ІІ мыңжылдық) деп аталды. Арқайым-сынтас ... ... ... (б.з.д. ІІ-І мыңжылдық) алдында дүниеге келген.Арқайым-сынтасты типті ескерт - кіштер Оңтүстік Орал, Батыс ... ... ... Солтүстік және Ор - талық Қазақстанның көп бөлігінде орналасқан. Олардың зерттелгендерінің арасында Оңтүстік Зауральедегі ... ІІІ және ... ... ... ... ... объектілер болып табылады.Бүгінгі таңда олардың арасында жан-жақты зерттелгені Арқайым қала - сы болып отыр. Сынтасты қаласына қарағанда ол баз ... ... ... ... Оның жалпы ауданы  -  20 мың шаршы метр.Бұл қалалар елі не өзі? Оның ... сол, ... ... ... әрі ... әрі ... әрі храм, әрі обсерватория, әрі өндірістік металлургиялық орталық десек болады.Әрбір қала алдын ала ойластырыл - ған жоспар бойынша салынған, әуелі ... жер ... ... ... ... болашақ қаланың макет-жобасы да қолдарында болған.Олардың жобалауы да әртүрлі, бірі иілген, бірі шеңбер типтес не шартарап, квадратты құраған. ... ... 40-70 км, бұл  -  жүк ... салт ... бір ... ... Қала ... оның 2000-3000 тұрғынын азық-түлікпен, ауыл шаруашылығы өнімдерімен ... ... ... ...  -  ең алдымен, алдырмас бекініс, қамал. Әуеден бақылап ұшып өткенде бірінің ... бірі ... қос ... ... ... ... қираған тұрғын үйлер орны, орталық алаң және 4 қақпа ап-айқын көрінеді. Ішкі қабырғаның диаметрі  -  85 м. ал ... ...  -  143-145 ... ... ... 4-5 м. онда арнайы қорғаныс тесіктері мен мұнара бар, биіктігі  -  3,5-5 м. ... ... - сы ... саз ... ... ... және ... таспен (Аланд, Ольгин тастары) қапталған. Қала ені 7 м. тереңдігі 1,5-2,5 м. ормен мықтылап құрсауланған. Ордың ішкі жағы ... шикі ... ... не балшықпен сыланған тоқыма талдармен мықталган.Айналдыра қазылған ор ... қа - ... ... ... оның ... ... ... Цитадельдің жасырын кіріп-шығар бір құпия есігі бар, ал нағыз кіріп-шығар ... да ... ... ... ... Жау ... кірген күннің өзінде ішкі сақина-бекініске тап болады, үш жағынан бірдей атылған жебеден бас көтере алмай қалады.Бұл орайда проф. ... ... деп атап ... ... ... ... ... далалық сипатын ашады, сол себепті де арқайым-сынтасты мәдениеті жергілікті жағдайда қалыптасқандығын дәлелдейді. Оның жазуынша: . Бұл ... ... ... тек қана жер ... ... ... айшықталған далалық, орманды-далалық зонада ғана қалыптаса алады деуге болады.Бұған құрылыс материалдарының таңдалуы да, яки жұмсақ, жабысқақ топырақты пайдалану, ... ... ... ... ... да дәлел бола түседі.Арқайым тек бекініс-қорған емес, адамның тіршілігіне қажетті барлық жағдай ... ... ... Қала шеңбер формасында бол - ғандықтан арқайымдықтар трапеция типтес ғимараттарда тұрды. ... ... ... 100 ... ... шаршы метрге дейін болды. Дөңгелектің шабақтары сияқты тарамдалған қабырғалар тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... ортақ болып келеді. Шамамен қалада 60-тай үй-жай бар, оның 35-і сыртқы ... ал ішкі ... 25 үй ... ... көне ... елі деп те ... болады.   
        
      

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Таукент қалашығының экологиялық жағдайы10 бет
Шаушуқұмтөбе қалашығының зерттелу тарихы29 бет
Қазіргі қазақ деректі фильмі: әлеуметтік киноның ерекшелігі («Жетімдер қалашығы» атты фильм негізінде талдау)28 бет
Арқалық қаласының әлеуметтік экономикалық және мәдени дамуы56 бет
Шағын қалалардың әлеуметтік-экономикалық даму жағдайлары (Арқалық қ. мысалында)67 бет
Ана мен баланың денсаулығы8 бет
Жаяу Мұса5 бет
Батыстағы қазақтың ұлтшыл көсемдері және батыстық елдерде атқарған қызметтері6 бет
Е.И.Пугачев бастаған шаруалар көтерілісі8 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь