ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиет көрінісі

КІРІСПЕ
1 ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТ КӨРІНІСІ
1.1 ХХ ғасыр басының қоғамдық жағдайы
Ұлт мүддесі үшін аянбай күрескен алаш зиялылары
ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ АҒАРТУШЫЛЫҚ.ДЕМОКРАТТЫҚ БАҒЫТТАҒЫ АҚЫН.ЖАЗУШЫЛАР
Ұлттық әдебиеттің негізгі нысаны
Дүние таным мен руханият дүниесіндегі жаңа бастаулар мен игі істер
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі. Әдебиет – халықтың рухани қазынасының алтын қоймасы. Сол қойманы сақтай білген, сол қазынаны рухани қажетіне қарай орынды жарата білген халықтың ғана ұлт ретінде, халық ретінде болашағы бар. Сондықтан да сол әдебиетті төкпей-шашпай, жүйелеп, зерттеп, қай жерде не бар, ол бізге несімен қымбат деген сауалдарға уақтылы жауап беріп отыру барлық уақытта да күн тәртібінен түспейді.
XX ғасырдың басында қазақ халқы саяси аренаға, азаттық пен тәуелсіздіктің күрес жолына, ағартушылыққа шақырған ірі қоғам қайраткерлерін шығарды. Ел арасынан өздерінің табиғи дарынымен, асқан білімділік деңгейімен, рухани парасатымен суырылып шыққан алаш азаматтары ұлт болашағы үшін жан аямай тер төгіп, бостандық пен бақытты өмір жаршыларының тұңғыш қарлығаштары болды. Шәкәрім Құдайбердиев, Ахмет Байтұрсынов, Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатов, Мұхамеджан Сералин, Барлыбек Сыртанов, Бақытжан Қаратаев, Жанша Сейдалин, Мұхамеджан Тынышбаев, Жақып Ақбаев, Дінмұхамед Сұлтанғазин, Ғұмар Қарашев, Ғабдулғазиз Мұсағалиев т.б.
ХХ ғасырдың бас кезіндегі қазақ елінің тәуелсіздігі мен азаттығы үшін күрес дәуірі болды. Дәуір болмысының шындығы, саяси ахуалы көркем әдебиетке зор ықпал-әсер етті. Осыған орай қазақ әдебиетінде азатшылдық, ағартушы-демократтық және туған топырақтан нәр алған ұлттық қасиет бағыттары өріс алды. Осындай прогресшіл бағыттардың алдыңғы сапында А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, С.Дөнентаев және т.б. болды.
Қазақ халқының бодандықтан бостандыққа ұмтылған арман-тілектері азатшылдық идеясын насихаттаған «Оян, қазақ!» (М.Дулатов), «Тілек батам», «Жұбату» (А.Байтұрсынов), «Бостандық» (М.Жұмабаев), «Алаш ұраны» (С.Торайғыров), т.б. авторлардың шығармаларынан көрініс тапты.
Сонымен бірге, қазақ жұртшылығының кежегесінен кейін тартқан жалқаулықты, алаауыздықты сынап, оларды ерінбей еңбек етуге, оқу-білімге, әртүрлі өнердің түрлерін үйренуге шақырған ағартушылық бағыттағы өлеңдер туды. Тәуелсіздікке қолы жеткен қазақ жұртына есімдері тарихта беймәлім болып келген алаш азаматтарының қайта оралуы халқымыздың сана-сезімін бір сілкіндіріп, рухани өмірімізге өлшеусіз серпін бергені тарихи ақиқат. Сондықтан, да біртуар ұлдарымыздың өмірі мен халық үшін атқарған қызметін жан-жақты, терең зерттеу, олардың әрқайсысын халық арасында насихаттау – бүгінгі күн тәртібінде тұрған көкейтесті мәселе.
1. Ахметов З. Жаңа идеялар жаршысы / Дулатұлы М. Шығармалары. – Алматы: Ғылым, 1996. – 1 том. - 280 б.
2. Қазақ әдебиетінің тарихы. Он томдық. 6-том. – Алматы: Қазақпарат, 2003. 3. Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. – Алматы: Білім, 1995. – 288б.
3. Нұрғали Р. Алаш ұранды әдебиеттегі Мұхтар Әуезов көтерген азаттық идеясы // Заман Қазақстан. - 1997. – 20 тамыз.
4. Ісімақова А. Ахмет Байтұрсынұлы – қоғам қайраткері, ақын, қазақ тіл білімі мен әдебиеттануының реформаторы / Байтұрсынұлы А. Бес томдық шығармалар жинағы. – Алматы: Алаш, 2003. – 1 т. - 408 б.
5. Қамзабекұлы Д. Алаш идеясы тәуелсіздік талаптары үшін әрқашан басымдық болып қалу керек. Қанат Тоқабаевпен сұхбаты. - АСТАНА, 2007.
6. Ахметов З. Жаңа идеялар жаршысы / Дулатұлы М. Шығармалары. – Алматы: Ғылым, 1996. – 1 том. - 280 б.
7. 20-30 жылдардағы қазақ әдебиеті. А, 1997
8. Кәкішев Т. Дәуір дидары. А, 1985
9. Кекілбаев Ә. Дәуірмен бетпе –бет. А, 1972
10. Қабдолов З. Жебе. А, 1977
11. Қирабаев С. Шындық және шығарма. – А, 1981
12. Қабдолов З. Арна. А, 1988
13. Қаратаев М. Ізденіс іздері. А, 1984
14. Кенжебаев Б. Жылдар жемісі. А, 1984
15. Қабдолов З. Арна. А, 1988
16. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. – А, 1995
17. Нұрғали Р. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. – Астана, 2002.
18. Қирабаева С. Тәуелсіздік рухымен. – Астана, 2002.
19. 18.Торайғыров С. Үш томдық шығ. жин. – Алматы: Жібек жолы, 2003. - 2 т. – 256 б.
        
        КІРІСПЕТақырыптың өзектілігі. Әдебиет  -  халықтың рухани қазынасының алтын қоймасы. Сол ... ... ... сол ... ... ... қарай орынды жарата білген халықтың ғана ұлт ретінде,  халық ретінде болашағы бар. Сондықтан да сол ... ... ... ... қай жерде не бар, ол бізге несімен қымбат ... ... ... жауап беріп отыру барлық уақытта да күн тәртібінен түспейді. XX ғасырдың басында ... ... ... ... ... пен тәуелсіздіктің күрес жолына, ағартушылыққа шақырған ірі қоғам қайраткерлерін шығарды. Ел арасынан өздерінің табиғи дарынымен, асқан білімділік деңгейімен, рухани парасатымен ... ... алаш ... ұлт ... үшін жан аямай тер төгіп, бостандық пен бақытты өмір жаршыларының тұңғыш қарлығаштары болды. Шәкәрім Құдайбердиев, Ахмет Байтұрсынов, Әлихан Бөкейханов, Міржақып ... ... ... ... ... Бақытжан Қаратаев, Жанша Сейдалин, Мұхамеджан Тынышбаев, Жақып Ақбаев, Дінмұхамед Сұлтанғазин, ... ... ... ... ... ... бас ... қазақ елінің тәуелсіздігі мен азаттығы үшін күрес дәуірі болды. Дәуір болмысының шындығы, ... ... ... әдебиетке зор ықпал-әсер етті. Осыған орай қазақ әдебиетінде азатшылдық, ағартушы-демократтық және туған топырақтан нәр алған ... ... ... өріс ... ... ... бағыттардың алдыңғы сапында А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытов, С.Торайғыров, С.Дөнентаев және т.б. болды.Қазақ халқының бодандықтан бостандыққа ұмтылған арман-тілектері ... ... ...  ... ,  ...  ...  (С.Торайғыров), т.б. авторлардың шығармаларынан көрініс тапты.Сонымен бірге, қазақ жұртшылығының кежегесінен ... ... ... ... ... ... ерінбей еңбек етуге, оқу-білімге, әртүрлі өнердің түрлерін үйренуге шақырған ағартушылық бағыттағы өлеңдер туды. Тәуелсіздікке қолы жеткен қазақ жұртына есімдері тарихта ... ... ... алаш ... ... ... халқымыздың сана-сезімін бір сілкіндіріп, рухани өмірімізге өлшеусіз серпін бергені тарихи ақиқат. Сондықтан, да біртуар ұлдарымыздың өмірі мен халық үшін атқарған ... ... ... ... олардың әрқайсысын халық арасында насихаттау  -  бүгінгі күн тәртібінде тұрған көкейтесті ... ... ... ... әдебиетінің тарихындағы маңызды да күрделі кезең болып табылатын ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетіндегі ағартушылық-демократтық ... ... ... ... ... ... анықтау. Зерттеудің міндеттері. Алға қойған мақсатты орындау үшін жұмыстың алдына мынадай міндеттер қойылды:- елдегі ... ... мен ... ... қарастыру;- Алаш әдебиетінің негізгі идеясын анықтау;- сол кездегі тұтас әдеби процесс, ондағы түрлі ағымдар мен бағыттарды ... ... ... ... ... ... жаңа ... әдебиеттің, ағартушылық-халықтық бағыттағы әдебиеттің ерекшеліктері мен жаңашылдық сипатын көрсету.Зерттеудің нысаны. ХХ ... ... ... ... ... ... ... шығарма- шылығы зерттеудің нысаны ретінде алынды. Зерттеудің құрылымы. Зертеудің негізгі ... ... ... болсақ. ХХ ғасыр басындағы елдің жалпы тұрмыс-тіршілігі мен сол кезеңдегі әдебиет ... ... ... мен ұлт ... үшін ... ... алаш ... жайлы. ХХ ғасыр басында проза өмір шындығы мен үлкен азаматтық ойларды, ағартушылық-демократты идеяларды көркем бейнелеуге ... ... жаңа ... қаламгер дүниетанымы мен идеялық ізденістерін  көркем мазмұнға көшіре алатын әдістермен зерттеуіміз толықты.1 ХХ ... ... ... ӘДЕБИЕТ КӨРІНІСІ+ ХХ ғасыр басының қоғамдық жағдайы ХХ ғасырдың бас кезінде Ресей империясында бұрқ-сарқ қайнап жатқан ... ... ... даласына да жетіп, ұлт-азаттық қозғалыс өріс алды; ... ... ... ... ұлт болып өмір сүруіне негіз болатын рухани таяныштар ізделіне бастады. Рухсыз ұлттың ... ... ... тең өмір сүре алуы  -  ...  (М. ... , 1915, №155). ... да қазақтан шыққан зиялы азаматтар мамандықтары басқа болғандықтарына ... ... ... ... ... қалыптастыру  мақсатымен, қазақтың азаматтық тарихын, әдебиетін, мәдениетін зерттеуді өз қолдарына алды. Осы кездерде Ә. Бөкейхановтың, А. Байтұрсыновтың, М. ... Х. ... С. ... М. ... Ж. ...  С. ... М. Әуезовтің, Р. Мәрсековтің, Қ. Кемеңгеровтің, Ы. Мұстамбаевтың, С. Қожановтың, С. Сейфуллиннің, т. б. , , ,  ... ... ... ... қазақ әдебиетінің тарихын жасауға тікелей қатысты алғы шарттар жасалынды. Бұларды болашақта жасалар  әдебиет ... ... ... яғни  ... болады.1917 жылғы Қазан төңкерісі әлемге жаңа заманның басталғанын жариялады. Революция Ресей ... ... ... ... ... теңдік әкеледі деген үміт ақталмай,  орыс отаршылдығы жаңаша формада, социалистік мазмұнда күшейе ... ... ... ... ... ... кенжелеп қалған халықтарды маркстік-лениндік ілімге сүйене отырып, қоғам дамуының капиталистік сатысынан өтпеген, артта қалған, ... ... ... ... әлі ұлт ... ... ұлттық тарихы, әдебиеті жоқ  бұратаналар санап, біз олардың ұлт болып ұйысуына, яғни социалистік ұлт болып ... ... ... ... түбінде басқа ұлттардың жойылуына, ұлтсыздандыруға апаратын құйтұрқы саясат күшейе ... ... ұлт ... ... ... ... ... құрамындағы түркі тектес ұлттардың зиялы азаматтары өздерінің де басқалар сияқты ұлт екендігін дәлелдеу ... ... ... ... ... ... ... бастады. Қазақтың да бұрыннан келе жатқан ұлт, дамыған ұлттық әдебиеті, мәдениеті бар халық екендігін дәлелдеп, жазылған мақаланың бірі  С. ...  ... ... ... ... Орыс ... жазылған мақаланың негізгі мақсаты қазақ халқының мәдениеті, әдебиеті төмен деп түсінетін орыс оқырмандарына өткен ... ... ... ... ауыз ... дамыған, бай түрі болғандығын, оның өзгелерге ұқсамайтын өзіндік ерекшеліктерін таныстыру болған. Смағұл қазақтың жазба әдебиетінің тарихын Мәшһүр ... ... ... ... ... ірі ... ретінде М. Дулатовтың, А. Байтұрсыновтың, М. Жұмабаевтың, С. Дөнентаевтың, Ғ. Қарашевтің, Ш. Құдайбердиевтің, С. ... А. ... С. ... т. б. ... талдап, сипаттамалар берген.Осы кездерде  бұрындары қазақ әдебиеті болды ма, болса, қай ... ... бар ... ... ... ... негізінен, қазақтарда шын мәніндегі әдебиет болған жоқ деген таптық ілімге сүйенген бағытты ұстанса, ұлтжанды қазақ зиялылары әдебиет болғандығын дәлелдеуге кірісті. М. ... 1923 жылы ... ... ... ... ... дегендерге қарсы   -  деп, өткен замандарда жасалынған әдеби мұрамыздың ұмытылып бара жатқандығына жұртшылық ... ... ... әдебиеттегі рухани тамырларын үзіп тастау мақсатымен жүзеге асырыла бастаған пролетарлық мәдениет бағытына қарсы ... ... ...   ... дайындады. Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, Ж. Аймауытов, Ж. Тілеулин, С. Дөнентаев, М. Әуезов, С. Сәдуақасов, Е. Омаров, С. ... Е. ... Ж. ... ... ... ... алашшыл азаматтары қолдаған бағдарламада да бұрындары қазақ халқының бай ... ... ... ... Мағжан әдебиеттің деңгейі қоғамдық дамумен тікелей байланысты болуына орай феодалдық дәуірде өмір сүрген қазақ халқының ... де ... ... ... сыңаржақ екендігін айта келіп, ,  деп дәлелдеді. Дәлелге  алға тартты. Осында ол қазақтың ұлы ... ... ... аса ... ... ... ... әдебиетінің тарихына қатысты алғашқы зерттеулердің алдымен, ұлттық әдебиеттің ғасырлар бойы дамып келе жатқан бай тарихы бар ... ... ... ... Қоғамдық  өмірде үстемдік құрған таптық идеологияны әдебиет пен мәдениетке де қолданып, ... ... ... ... ... оған ... ретінде айтылған осы сияқты пікірлердің болашақта жасалар қазақ әдебиетінің тарихы үшін саяси жағынан да, ғылыми жағынан да ... ... аса зор ... ... ... қарамастан, алашшыл азаматтар халықтың болашағы үшін ұлттық әдебиет тарихын жасаудың аса ... оны қай ... жазу ... ... ... ... әдебиетінің бастау бұлақтарын анықтау, тарихын кезеңдерге бөлу жолындағы ізденістерде қазақ ... ... ұзақ ... өтті. Жиырмасыншы жылдардың соңына қарай қазақ әдебиетінің өткендегі даму жолдарын ... ... ... ... ... ... ... еңбектер көріне бастады. А. Байтұрсыновтың  (1926)  қазақ әдебиетін ғылыми тұрғыдан тұтастай алып, теориялық, тарихи тұрғыдан зерттеудің ... ... рет ...  ... ... ... жалпы әдебиетті ауыз әдебиеті және жазба әдебиет деп екіге бөліп, ары қарай тағы да іштей түрлерге, жанрларға ... ... ... ... тарихын , ,  аталған кезеңдерге бөлген. Діндар дәуірге араб, ... ... діни ... ... ... ... орыс ... өнеге ала бастаған кезден бергіні, сындар дәуірге Абайдан кейінгі кезді жатқызған. Мұнда әдебиеттің тарихын кезеңдерге бөлуге ... рет ... ... ... ... ретінде хронология емес, әдебиеттің негізгі бағыты, мазмұны, сыйпаты алынғандығы көрінеді.  ... А. ...  ... рет қазақ әдебиетінің тарихын кезеңдерге бөліп, оны дәуірлеудің өзіндік принциптері ұсынылды.ХХ ғасыр ... ... ... сол ... қазақ қауымының саяси-әлеуметтік ахуалынан бөліп қарау мүмкін емес. Әдеби шығармалардың көркемдік-идеялық табиғатын, жанрлық түрлену ... ... ішкі ... тек ... ... мен сол ... ... дүниетаным аясында ғана парықтауға болады. Ал бұл кезең қазақ қауымы үшін аса күрделі тарихи ... ... осы ... ... ... ... бой ... біртіндеп қозғалыс қатарын түзеп, Алашорда қайраткерлері ықпалды әлеуетті күшке айнала бастады. Большевиктер партиясының да қазақ жеріне ... ... ... күшке ие болуы  қарама-қайшылықты үдете түсті. ... екі ... жуық ... ... Қазақстанның Ресейге қосылуының ұзақ процесі аяқталып, Ресейге қанат жайған империализмнің темір құрсауы дала өміріне шеңгелін еркін ... ... ... ... ... баю ... соған сүйенген қатыгез отарлаушылық саясатының күллі зардаптары шарықтау шегіне жетті. Шортанбай, Дулат ... ... зар ... ... шын көрініске айналды.  деген мал шықты. .Осындай түбегейлі өзгеріс тұсында қазақтың ұлттық әдебиеті де түлей түскедей еді. ... ... те, ... ... ... әдебиеттің  айқын сезіліп, цензура, қадағалаудың құрсауы қатты бүре ... ... ... бой түзей бастаған қазақ баспасөзі мен баспа орындары, кітаптары ашық ... ... ... қарамастан, ұлттық әдебиеттің идеялық-көркемдік бағыттары, ақындық мектептер мен ағымдар бұрынғыдан да айқындалып жаңа тақырыптарға ... Жер, ел ... ... ... ... ... ояту  -  бұл аралықтағы әдебиеттің өзекті тақырыбына, ... ... ... ХІХ ... ... ... толысу үрдісі әдебиет пен өнердегі ағартушылық, демократтық бағытқа алып келді, одан әрі өрісін кеңейтуге бастаса, енді, ХХ ғасырдың басында, ... ... ... ... пәрменді саяси-төңкерісшіл дүппулер мүлде жаңа, кей жағдайларда күтпеген тосын мәселелер мен ой-толғамдарды алға тартты. Қоғамдық-саяси партиялар өз алдына дербес буын ... ... ... ... ел ... аз ... ... әдебиеттің, әлеуетті әлуметтік көркем сөздің, ақын-жазушылардың қызметі елді ұйытып, бұрын-соңды ... ... ... ие болды.Бірінші орыс төңкерісінің халық ішіне жеткен ... ... ... қазақ даласына көптеген газеттер, журналдар мен кітаптар әр түрлі таралыммен түрлі деңгейде ... ... ... ... ... ... он ... жылда , , , , , , , т.б ... ... ... ... 1918-1919 жылдары Жүсіпбек Аймауытов пен Мұхтар Әуезов негізін қалаған  журналы аз ... ... ... пен ... жаңа ... ... ...  Бірі жарық көріп, енді бірі тоқтап қалып, үздік-создық сипатта жарияланған бұл мерзімді басылымдарда ... ... ... негізгі өзекті ұлттық тақырыптардың қатарында көрінді. Түрлі көзқарастар айтылды. Орынбор, Семей, Қазан  қалаларындағы баспалардан кітаптардың жарық көруі ... ... ... ... жариялағандай көрінген басылымдардың көбінің тағдыры ауыр болы. Олар көп табан тіреп тұра алмай, бірінен соң бірі жамылып, ... соң бірі ... ... ... Бұл ... ... ... біршама кең қанат жайып, ықпал еткен, қазақ қоғамының ... ... ... ... ... ... баспасөз орындары  газеті мен  журналының  тарихи орны аса зор. Ахмет Байтұрсынов пен Мұхамеджан Сералиннің басшылығы мен шыға ... ... пен ... қазақ әдебиетінің, қазақ елінің келелі зәру мәселелерін ұғынықты түрде тарихи ахуал аясында талдап ... ... ... ... ... халқының ары қарай даму, ілгері басу жолдарын көрсетіп беруге тырысты. Екі басылымның арасындағы туындаған пікір қайшылықтары мен ... да ... ... сол ... әлеуметтік-саяси жағдайдың ерекшелігінен туындаған еді. Бұл басылымдар біршама ұзақтау мерзімде тұрақты жарық көріп, ел ... зор ... ... ... ие ...  ... ... небәрі екі жылдай ғана шығып тұрды. Жарық көрген баспасөз ... ... ... мен әдебиеттің ара жігі тұтасып кеткендей еді. Сөз өнері толайым қазақ ... ... ... ... сипаттауға, алдағы бұлдыр күндерден жол іздеуге бағытталғандай әсер етті. Әдебиетте қатар түзеген ұлым дәстүрлі ... тобы ... ... пен ... ... ... ... жарыстыра дамытты.1904 жылы ұлы Абай Құнанбайұлы дүние салды. Ақынның шығармала- рын хатқа түсіру қолға алынды. Абайдың әдеби хатшысы Мүрсейіт ... ... 1905 жылы ақын ... мен ... араб ... ... шықты. Бес жылдың ішінде ұлы ақын шығармаларының үш қол жазбасы (1905, 1907, 1910) ... ... бұл ... ...  ... ... жеке кітап болып басылды. Жинаққа кірген Кәкітай Ысқақұлы Құнанбаевтың  >  атты ... күні ... ... құнды еңбектердің қатарына бағаланады. Кітапты бастырып шығаруға Кәкітайдың құрдасы, сырлас досы Әлихан Бөкейханов ... ... ... ... Абай ... ... (1916), ... мен Ташкентте  (1922) жинақ түрінде жарық көрді. Ташкентте жарық көрген басылымды шығарушылар Абайдың бұл ... ... ... ... ... ... ... ақын өлеңдері оқушыларға, біілм беру саласына өте қажетті болғандықтан, ... беру ... ... ... ... ... ... Кітапты әзірлетуді мойынына алған  Нәзір Төреқұловтың  істермен қолы тимегендігін айтпады. Абайдың бұл ... . 1916 жылы ... ... ...  ... ... қоссақ, бұл, әрине, ақын шығармаларының төртінші басылымы. Айналасы он үш жылдың ішінде, төрт қайыра ... ... сол ... ... ... ... ... танытады. Бұл, әрине, қазақ елінің рухани өміріндегі ұлы құбылыс еді. Бұған дейін де, сол тұста да ...  ... әр ... дәрежеде жарияланып тұрса да, Бір ақынның шығармашылық өмірі мен қызметіне ерекше ықылас танытып, осындай жүйелілікпен жариялап, насихаттау ұлттық әдебиет тынысындағы ... ... ... Ұлт мүддесі үшін аянбай күрескен алаш зиялыларыХХ ғасыр  -  қауырт ... ... мен ... ... ... ұлттық сана түлеп, жаңғырықты. Алаш тұлғаларының қоғамдық сананы біржолата жаңа белеске көтеріп кетуі әдебиеттің түбегейлі мүдделерін айқындап бергендей еді. Жаңа ... жаңа ... ел ... ... ... ... маңызы артты. Сонымен бірге, қоғамдық қарым-қатынастардың жеделдеуі, баспагерлік ... ... ... ... ... ... ... түлеулер эстетикалық танымның жаңашылдығына бастады. Осы тұста кәсіби ... тән ... ... бәрі де ... ... ... ... сын да, әдебиеттану, прозаның кесек жанрлары, аударма, драматургия тосын  жаңалық болуымен бірге жедел даму үрдісін ... ... ... ... ... ... Байтұрсыновтар қазақтың бас ақынының мұрасы жөніндегі терең танымдық шығармаларын жариялатты. ХІХ ғасырдың соңында ... ... ... ... ... билігіне көтерілген Абай дәстүрі, реалистік көркемдік таным дүниесі осыдан кейінгі ұлттық сөз ... ... ... ... ... айқындап, бекітіп кетті. Абайдың соңғы әдебиеті реалистік сипатын ... жаңа ... өріс ... ХХ ғасырдың алғашқы он  -  жиырма жылындағы қазақ әдебиетінде Шәкәрім Құдайбердиев, Мағжан Жұмабаев, Ахмет Байтұрсынов, Жүсіпбек ... ... ... шығармалары жоталанып көзге түседі. Міржақыповтың  кітабы  деп тебіренген, іші қанжылай еміренген Абайдың ... ... ... ұлт жігерін одан әрі қарай қайрау іспетті шықты. Сұлтанмахмұт Торайғыров, Сәбит ... ... ... ... ... ... ... сынды тұлғалы таланттардың ақындық шабытты шаттары мен қоғамдық қайраткерлерінің белсенді күндері осы кезеңге тұспа-тұс келді.Ұлт мұраты мен ... ... мен ... ... ... ертең өз Отаны үшін күресіп, қолына қару алып қорғайды деп айта ... ... ... кешегіні білуі, бағалауы ұлтымыздың болашағы үшін қажет. Соның ішінде, халқымыздың рухани өміріндегі ең қасиетті мол қазына алаш арыстарының ... Алаш ... ... ... ... ... жазылып та айтылып та жатыр. Олар насихатталып, бүгінгі ... ... тиюі ... ... қойылар негізгі міндет  -  ғалым ... атап ...  [1]. Дәл ... күні ана ...  көсегесі көгермей тұрғаны, дініміздің мүшкіл халі, рухани құндылықтар мен адами ... ... ... ... жатқаны ұлттық рухтың оянбай, жетіспегендігінен деп түсінеміз. ... біз сөз ... ... ... күні ең ... мәселе  -  ұлттық рухты оятуға, туған халқын өрге ... бар күш ... ... Алаш ... ... артқан аманаты еді.  Алаш азаматтарының басым көпшілігі ұлт мүддесі үшін аянбай күрескен, сол жолда жандарын қиған ерлер. Олар ... ... ... ... ... қуғын-сүргін азабына қарамастан, әдебиет, публицистика, журналистика, сын, ғылым, аударма салаларында бай мұра ... Алаш ...  -  ... асыл туған, айрықша дарынды жандар. Бұл буын өкілдері қазақтың әдет-салтымен тәрбиеленген, мұсылманша хат танып, исламның иманды бұлағынан нәр ... одан ... ... орысша оқып, бірнеше тілді меңгерген жандар. Олар үлкен мәдени қалаларда білім алған өз заманының көзі ашық зиялылары, сондай-ақ сан ... ... ... ... де ... ... ... ХХ ғасыр басындағы ұлттың ояну кезеңінің жалынды жаршысы, Сұлтанмахмұт Торайғыров ... ... ... жан ... Алаш деп ұран ... Ол ... ерлерді бостандық, еркіндік, ел қамы үшін күресуге, бірігіп тізе қосуға, бір тудың астына бірігуге шақырады. Алаш туы астында,Біз  -  ... ... туып ... ... ... жайлаған,Құртпаққа бізді ойлаған,Қанымызға тоймаған,Қолымызды байлаған,Ерімізді айдаған,Елімізді лайлаған.Жерімізді шимайлаған,Өшті залым қарасы.Жасасын, алаш, жасасын! [2, 6 б.]. ... ... бері ... ... жүрген бүкіл арманы  осылай ұран болып шығады. Ол Алаш ... ... ... ... ... ... күнге жасаған жоспарына шаттана қосылады.  [3, 125 б.].Аталған кезең әдебиетін  деп ... ... ... ... Алаш ... көздеген мақсаты мен ұстаған бағытын былай деп түсіндіреді:  [4, 12 б.]. ... ... ... ... ... ... жетуіне бар күш-жігерін жұмсаған халқымыздың қайратты қамқор азаматы А.Байтұрсынов биік пафостағы азатшыл рухты қазақ әдебиетіне алғаш болып алып келді. ... ... ел ... ... ... ... арманы  -   жинағындағы басты сарын.  [5, 18 б.]. ... ... ... ... ... ... ... басына қара бұлт торлап отырғанын жүрегі ауыра отырып толғайды.		Қазағым, елім,Қайқайып ... тұр ... ... ... ... ... жоқ па әлі ... бар не сиқың?!  , - дейді академик З.Ахметов [6, 3 б.]. ... ... ... ірі қоғам қайраткері, Алаштың ардақты азаматы, ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті, педагогикасы, ... ... ... аса ірі ... ... ... ... жұртына  деп жар салды. Көзіңді аш, оян қазақ, көтер басты,Өткізбей ... ... ...  - Жер ... дін ... хал ... боп,Қазағым, енді жату жарамас-ты  -деп Міржақып Алаш азаматтарын бір ... ... ... ... ... азаткер ақыны Мағжан өзінің алған бетінен, халқына берген уәдесінен еш айнымайды. Не көрсем де Алаш үшін көргенім,Маған атақ - ... үшін ... ... де, Алаш ... ... берсін қолдарынан келгенін!Ұлты үшін күйінген ақын бұдан артық не десін?! XXI ... ... тірі ... - ... ... ... азат ... ұлы ақынның ер де қайсар рухына, көреген данышпандығына бас иіп тағзым етпеуге хақы бар ма?Мағжан ... ... ... ... олар құрбаны,Мен жастарға сенемін!Алаш атын аспанғаШығарар олар бір таңда,Мен жастарға сенемін!Алаш қайраткерлері ұлт тағдыры жастардың ... ... ... сол ... ... ... ... шақырады. 2 ХХ ҒАСЫР БАСЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІНДЕГІ АҒАРТУШЫЛЫҚ-ДЕМОКРАТТЫҚ БАҒЫТТАҒЫ АҚЫН-ЖАЗУШЫЛАР2.1 Ұлттық ... ... ... ХХ ... ... ... ғасыр қазақ әдебиетінің бәз қалпында даралық танытқан, халық тағдырының өртіне түсіп, ... ... ... ... ... тізгінін қолына алған сәті деп қараған дұрыс. Бір жағынан, Ресей патшасының болғандығында  болғанымен, 1905  -  1907 ... ... ... ... үкіметінің, большевиктер партиясының тегеурінінен әлсіреп, алыс-жақынды бүріп ұстаған шеңгелінің , байтал түгіл бас қайғының кебін киген тұсында бодан елдерінің көзі ашық ... ... өз ... ... елдігі келешегін ойлап, алдағы күндердің қамын жей бастаған секілді. Екіншіден, қазақ ... ішкі даму жөні де ... ... бір ... де ... ... аяқ басқаны анық-ты. Әдебиет қашанғыдай  осы ... ... ... ... ... ... ХХ ... басындағы қазақ әдебиеті идеялық сарындарымен де, көркемдік ізденістерімен, жанрлық бітімімен де, ... ... ... сан ... ... ... де ұлттық әдебиеттің өзіндік бітімін білдіреді. Өкініштісі, нақ осы он бес  -  ... ... ... ... ... әдебиет тарихында өзіне лайықты  тиісті бағасын толық ала алмады. Қазан төңкерісінен кейін, советтік жүйе тізгінді ... ... ... соң, екі ғасыр арасындағы, екі заман жалғасындағы  кезеңдегі қазақ әдебиетінің ақиқаты мейлінше ... ... ... ... ... тасталып, қапас қақпасы тарс жабылды.Бұл тұстағы қазақ әдебиетінің күллі сипаты мен даму заңдылықтарының көріністері, өзіндік ... ... ... топырағындағы  ұлттық көркем саз өнерінің табиғи болмысын танытады. Жаратылысынан қазақ елінің мүддесін талғаған ... әрі ... даму жолы да ... ... ... Заман беті теріс бұрылды. Бірте-бірте әдебиет те кеңестік кептің кезіне түсті. Бұл кезеңді ... алып ... ... ... тарихындағы әр белесті кездің, мерзім жағыннан ұзақ-қысқалығына қарамасатан, өзіне тән заңдылықтардын жан-жақты ашып қарастыруды көздейді.ХХ ... ... ... ... ... ғасырлық уақытты қамтыса да (шартты түрде Қазақ ... ... 1917 ... ... ...  деп ... алуға тура келеді. Екі ғасыр аралығында қазақ әдебиетінің ерекшелігі де мол болады, сонымен қатар осы кездегі әдеби үрдіс, көркемдік ... ... ... ... да ... ...  ... сәулесін түсіреді. Сондықтан да болу керек, қаншама тыйым салынады, сол тұстағы ірі-ірі қайраткер ақын-жазушылар саяси қуғын-сүргін құрбаны болды дегеннің өзінде, бұл ... ... ... ... ... әр ... айналып соғып, мән беріп отырды. Дегенмен, бұл дәуір әдебиетіне ашық мүдде биігінене қарауға тек КСРО ... ... елі ... ... ... жылдарда, Алаш қайраткерлері аталғаннан бертінгі кезде ғана мүмкіндік туғаны тарихи ... ... те, өз ... ХХ ... ... ... ... біршама зерттеліп, түрлі сапалы ғылыми еңбектер де, зерттеу, оқулықтар да жарық көрді. Сәбит Мұқановтың    (1932 ж), ... ...  (1956 ж., 1993 ж.), ... Ысмайловтың  (1941ж.), Белгібай Шалабаевтың  (1968 ж.), Әнуар Дербісалиннің (1966 ж.), Тұрсынбек Кәкішевтің  (1971 ж.),  (1994 ж.), ... ...  (1966), ... Ысқақовтың  (1976),  (1983), Зейнол Бисенғалиевтың  (1977 ж.), Диқан Қамзабекұлының  (2002), т.б. монографилық ... ... бұл ... ... әр ... ... Қазақ ССР Ғылым академиясы М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ... ... ... ...  (1994 ж.),    
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Ресейде тәрбие, мектеп және педагогикалық ой-пікірдің дамуы. (ерте кезден бастап ХҮІІІ ғасырға дейін)7 бет
ХХ ғасырдың бас кезіндегі іс-қағаздар18 бет
Photoshop26 бет
Былғары және тері өндірісінің шикізаты жайлы мәлімет4 бет
Желтоқсан оқиғалары3 бет
Жылқының тұсамыс буынының контрактурасын анықтау және емдеу28 бет
Коммуникация туралы3 бет
Пейзаж. Жыл мезгілдері18 бет
Сезім мен эмоция11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь