Мақыш қалтайұлының өмірі мен мақыштану мәселелері

Кіріспе
1.Мақыш Қалтайұлының өмірі мен Мақыштану мәселелері.
1.1 Мақыш Қалтайұлының өмір белестері.
1.2 Мақыштану мәселелері жайлы
2. Мақыш Қалтайұлының шығармашылық жолы
2.1 Мақыш Қалтайұлы және сыншылдық бағыт.
2.2 Мақыш Қалтайұлы . ағартушылық бағыттың өкілі
Қорытынды
Курстық жұмыстың сипатттамасы. Мақыш Қалтайұлы әдеби мұрасы өткен ғасырдың алпысыншы жылдарынан бері жоғарғы оқу орындарының филология, журналистика факультеттерінде оқытылып келеді. Ақынның шығармашылық өмірбаяны алдымен арнаулы курс, кейін министрлік бекіткен типтік бағдарламамен арнайы пәнде - ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің өкілі ретінде қарастырылып, оқулықтарға енгізілді. Біз нысан етіп отырған Мақыш Қалтайұлының әдеби мұрасы, ақындық болмысы, шығармашылық бағыт-бағдарына қатысты айтылған құнды пікірлер, тұжырымдар аз емес. Қазақ әдебиеттану ғылымын әр қырынан зерттеген М.Әуезов, С.Мұқанов, Б.Кенжебаев, AЫ.Дүйсенбаев, Ә.Дербісалин, Қ.Сыдиықов, У.Қалижан, Д.Қамзабекұлы және басқа да зерттеуші, ғалымдардың еңбектерінде ақын мұрасына тоқталып, азды, көпті өз ойларын білдіреді. Мұны мақыштану саласында жасалған игі қадамдар деп атап өтуіміз керек. Негізінде Мақыш Қалтайұлының артына қалдырған мұрасы өте мол, өзінің көзі тірісінде-ақ Қазан қаласы баспаханаларында «Қалтайұлының қазақ ахуалынан бахыс еткен манзумасы» (1907), «Біраз ғибрат сөз...» (1910), «Қазақтың айнасы» (1910), «Насихат қазақия» (1911), «Бар оқиға» (1912), «Тура жол» (1912) атты төл туындылары топтастырылған кітаптары мен «Сақ уа Сұқ халдері» (1913) және «Айна» (1913) аударма кітаптары жарық көрген болатын. Бұл жинақтарда Мақыштың өлеңдері мен толғаулары, мақалалары, аударма туындылары қамтылған. Араб әрпінде, қадим жазуымен жазылған жоғарыдағы кітаптардың барлығын топтастырып, қазіргі қолданыстағы әріпке түсіріп, араб, парсы сөздеріне түсінік жасап «Мақыш Қалтайұлы шығармалары» (Семей,1998) деген атпен жариялап, ғылыми айналысқа түсіріп зерттеген болатын. Кез келген бір ақынның шығармашылығын зерделегенде, оның өмір сүрген заманы, тарихи, әлеуметтік жағдайы, қоғамдық сана, ұлттық психология, ұлттық мәдени ахуал, қаламгердің қоғамдық құлқы т.б. жағдаяттардың барлығы қамтылатыны сөзсіз. Ақын осыларды өзінше толғайды, өзінің санасынан өткізіп барып көркемдік ойлау жүйесіне салады. Мұның барлығы бір уақытта, ортақ кеңістікте өмір сүрген қаламгерлердің туындыларында көтерілетін ортақ тақырып. Мәселені қай қырынан шешіп, қалай келуіне қарай олардың шығармашылық даралығы айқындалады.
Зерттеу өзектілігі. Мақыш Қалтайұлының шығармаларының жанрлық, тақырыптық-мазмұндық ерекшелігі, көркемдік, идеясы нақтыланады. Мақыш Қалтайұлы әдеби шығармасындағы үдерістің даму динамикасын аңғару. Сол арқылы сол тұстағы– діни ағартушылық, яғни бір қоғамдағы барлық қаламгерге тән, тек қана түр, жанр, көркемдік, сөз қолданыс даралау. Мақыш Қалтайұлының өмірі мен әдеби мұрасының алғаш рет жүйелі зерттеп, оқу құралына айналдырған ғалымдардың ой пікірлеріне сүйене отырып, бүгінгі күн тұрғысынан тың жаңалықтар ашу болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Мырзахметов М. Әуезов және абайтану проблемалары. Алматы: Ғылым,
1982.269 б.
2 Еспенбетов А. Сұлтанмахмұт Торайғыров.Алматы, 1992.-200 б.
3 Қалтайұлының қазақ ахуалынан бахыс еткен манзумасы. Қазан: «Өрнек» мәтбуғасы, 1909. 20 б.
4 Әл-хадж Мақыш бин Қалтай. Насихат қазақия.-Казань: Элетро- типография «Умидь», 1911.48 б.
5 Қалтайұлы М.Тура жол: төртінші жүзі.Қазанда: Домбровский мәтбуғасында, 1912. 24 б.
6 Мәшһүр Мақыш Қалтаев. Қазақтың айнасы.Казань: Типолитография Императорского Университета, 1910. 16 б.
7 Мәшһүр Қалтаев. Біраз ғибрат сөз һәм Абдолла мүдәрристің тәржіме хәлі уа һәм Нұрмұхаммет Сағынаев тәржіме хәлі уа һәм Ешімов пен Қалтаев сөздері һәм Мәшһүр.Казань: Типо-литография Императорского Университета, 1910.22 б.
8 Мәшһүр молла М.Қалтаев. Бар оқиға. Қазан: Домбровский мәтбуғасы, 1912.30 б.
9 Кенжебаев Б. ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті.Алматы: Білім, 1993.248 б.
10 Кенжебаев Б. Мақыш Қалтаев // Әдебиет және искусство,1950. №12. – Б.72-78.
11 Дүйсенбаев Ы. Эпос және ақындар мұрасы.Алматы, 1987.344 б.
12 Дербісалин Ә. Қазақтың Октябрь алдындағы демократияшыл әдебиеті. Алматы: Ғылым, 1966.312 б
13 Мырзахметов М. Абай және шығыс.Алматы: Жазушы, 1994.206 б
14 Кенжебаев Б.Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері.Алматы: Ғылым, 1973.166 б .
15 Абай (Абай Құнанбаев) Екі томдық шығармалар жинағы. 1.т. Өлеңдер мен поэмалар. Алматы: Жазушы, 1986. 301 б
16 Дербісәлин Ә. Әдебиет туралы толғаныстар. Алматы: Ғылым, 1990. 296 б. 17 Абай (Абай Құнанбаев) Екі томдық шығармалар жинағы. 2.т. Аудармала мен қарасөздер. Алматы: Жазушы, 1986.200 б
18 Нұрғалиев Р. Арқау. Екі томдық шығармалар. 2-т.Алматы: Жазушы, 1991.576 б.
19 Кенжеғали бин Ғабдулла бин Серғали. Қазақша әліппе кітабы. Казань: Мәтбуға -и-Кәримия, 1913.52 б
        
        КіріспеКурстық жұмыстың сипатттамасы. Мақыш Қалтайұлы әдеби мұрасы өткен ғасырдың алпысыншы жылдарынан бері жоғарғы оқу ... ... ... факультеттерінде оқытылып келеді. Ақынның шығармашылық өмірбаяны алдымен арнаулы курс, кейін министрлік бекіткен типтік бағдарламамен арнайы пәнде - ХХ ... ... ... ... ... ретінде қарастырылып, оқулықтарға енгізілді. Біз нысан етіп отырған Мақыш Қалтайұлының  ... ... ... ... ... ... қатысты айтылған құнды пікірлер, тұжырымдар аз емес. Қазақ әдебиеттану ғылымын әр қырынан зерттеген М.Әуезов, С.Мұқанов, Б.Кенжебаев, AЫ.Дүйсенбаев, Ә.Дербісалин, ... ... ...  және ... да ... ғалымдардың еңбектерінде ақын мұрасына тоқталып, азды, көпті өз ойларын білдіреді. Мұны мақыштану саласында жасалған игі ... деп атап ... ... ... ... Қалтайұлының артына қалдырған мұрасы өте мол, өзінің көзі тірісінде-ақ Қазан қаласы баспаханаларында  (1907),  (1910),  (1910),  (1911),  (1912),  (1912) атты төл ... ... ... мен  (1913) және  (1913) аударма кітаптары жарық көрген болатын. Бұл жинақтарда Мақыштың өлеңдері мен толғаулары, мақалалары, ... ... ... Араб ... қадим жазуымен жазылған жоғарыдағы кітаптардың барлығын топтастырып, қазіргі қолданыстағы әріпке түсіріп, араб, парсы сөздеріне түсінік ...  ... ... ... ... ... ... түсіріп зерттеген болатын. Кез келген бір ақынның шығармашылығын зерделегенде, оның өмір сүрген заманы, тарихи, әлеуметтік ... ... ... ұлттық психология, ұлттық мәдени ахуал, қаламгердің қоғамдық құлқы т.б. жағдаяттардың барлығы қамтылатыны сөзсіз. Ақын ... ... ... ... ... өткізіп барып көркемдік ойлау жүйесіне салады. Мұның барлығы бір уақытта, ... ... өмір ... ... туындыларында көтерілетін ортақ тақырып. Мәселені қай қырынан шешіп, қалай келуіне қарай ... ... ... ... ... ... Мақыш Қалтайұлының шығармаларының жанрлық, тақырыптық-мазмұндық ерекшелігі, көркемдік, идеясы нақтыланады. Мақыш Қалтайұлы әдеби  ... ... даму ... ... Сол ... сол ... -  діни ... яғни бір қоғамдағы барлық қаламгерге тән, тек қана түр, жанр, көркемдік, сөз қолданыс даралау.  Мақыш Қалтайұлының өмірі мен әдеби ... ... рет ... ... оқу ... айналдырған ғалымдардың ой пікірлеріне сүйене отырып, бүгінгі күн тұрғысынан  тың жаңалықтар ашу болып табылады. ... ... ... ... ... және одан басқа басылымдардағы әдеби мұрасын барынша толық қамтып, оны тақырыбына, идеялық-мазмұнына, ... ... ... ... ... ... ... қатысты айтылған әрқилы пікірлерді, тұжырымдарды саралай отырып жаңа ... ... ... ақын ... өзі өмір сүрген дәуірдің қоғамдық-саяси, әлеуметтік даму үрдісімен бірлікте қарап, әдеби-тарихи ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық өмірбаянын тың деректермен толықтырып, ақынның өмірі мен шығармашылық өсу жолын ... шығу ... ... Зерттеу міндеттері:* Мақыш Қалтайұлының өмір белестерін қарастыру;* Мақыштану ... ... ... ой ... жинақтау; * Мақыш Қалтайұлы шығармашылығындағы сыншылдық сарынның               ... ... ... * ... ... өлеңдеріндегі ағартушылық ағымды талқылау. Зерттеу құрылымы: курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.1.Мақыш Қалтайұлының өмірі мен ... ...  ... ... өмір ... ғұмырнамасы  -  зерттеушілер үнемі көңіл бөліп келе жатқан өзекті ... ... ... ... ...  [1,16], деп ... айтуы жайдан-жай болмаса керек. Ұлы ғұламаның өзі  [1,67] ақын өмірбаянының қаншалықты маңызды орын ... ... ...  [2,17]. Жоғарыда М.Әуезов қадағалап айтып кеткен ақындардың өмірбаяны жазылмауы ... ... ... ... тұстас, одан кейінгі ақындардың өмірі тұрмақ, аттарын атауға тиым ... ... ... ... Қалтайұлы өмірбаянының ғылыми тұрғыдан қалыптасуына себеп іздеп, дәлелдеп жатудың қажеті де шамалы. Әйтсе де, ақын өмірі ... ... сөз ... ... ... М.Қалтайұлы өмірбаянын жазу ісіне әр кездері Б.Кенжебаев, Қ.Сыдиықов, У.Қалижанұлы және тағы басқа зерттеушілер өз үлестерін қосты. Мақыш ... ... ... негізгі сүйенген дүниелеріміз, ең алдымен ақынның өз өлеңдері, содан кейін өміріне қатысты әр кездерде ... ... ... мәліметтер. Осы қолда бар дүниелерді саралай сүзіп, зерлей қарау, және ақын өзі ... ... ... ... ... ... байланыстыра зерттеу  -  ақын ғұмырнамасын жазуға жол ашары ... Мұны  [1,8], ... ... де ... ... ... ... өмірі туралы деректер оның өз туындыларында кездеседі. Ақынның өзіне сөз беретін ...  (1909) ...  деп ... ... Атым  -  ... ... дер атам ... Бабам аты Едіге, қазақ  -  затым. Ақмола дүр дуаным, қыпшақ  -  руым Әр ... ... ... ... ... жер ... Нұра болса дағы, Қушоқы деген жерде бүгін тұруым [3,2 ],  деп өзінің ... ... ... руы жайында айтып өтеді. Бұл деректерді  (1911) ...  деп ... ... нақтылай түседі. Руым  -  қыпшақ халқы, асылым  -  ... Әр ... ... ... ... ... Ақмолаский, Қараөткел дүр, Болысым Жайықбаев ғизатлу зат. Атым  -  ... ... дер атам ... ...  -  ... жас келді қырыққа жақын [4,46 ]. Яғни, ақынның өзі  (туған жылым) деп айтып өткендей, сол кездегі әкімшілік аймақ бойынша ... ... ... ... ... ... ... уезінің Жайықбаев болыстығына қарайтын Қараөткелді жайлаған қыпшақ руының ішінде 1869 жылы туған.Мақыш әкесі Қалтай, арғы атасы Едіге  ... да орта ... ... ... ... ... ... өзі де Мен Мақыш Ақмоланың пақырымын, Мал басқа бай ... ... [5,24 ], деп өзі ... ... ... көп тартады. Бірақ ол кедей екенмін деп төмендемейді, қай кезде де, кімнің ... ... да ... тік, ... ... бар ... білім алуға, ғылым іздеуге жұмылдырады.  (1910) ...  ... ... ... Әулиенің сөзімен мал жимадым, Мұхтаж болып жанымды көп қинадым... Ғылым - ғизат, дүние - ... деп. ... ... иіп көне алмадым Ғылымның ғиззат, құрмет өзінде деп, Дүниелер, ағанияға ... көз ... [6,11]. ... ... кисе ... ішсе ... жетпейтін шағын дәулеті бола тұра ешкімге жалынышты болмаған, өзінің адал еңбегімен күн көріп, жиған- тергенін білім алуға жұмсайды.  ... ... ... ауыл ... ... қадим мектебінде оқып хат таниды. Ол кездегі оқу-ағарту жұмысы екі бағытта жүргізілді: бірі-мұсылманша, ...  ... оқу. ... оқу екі ... болды. Ауылдық жерлердегі мектептерде бастауыш білім берсе, ... ... орта ... ... алып ... ... ... негізінен ислам дініне қатысты дәрістер жүргізілді және де онда көбінесе медресе бітіріп келген орта ... ... бар ... башқұрт молдалары оқытатын.   
        
      

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар жайлы19 бет
Мақыш Қалтайұлы7 бет
Мақыш Қалтайұлы туралы13 бет
Мақыш Қалтайұлының шығармашылық өмірбаяны18 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы жайлы12 бет
Мақыш Қалтаев12 бет
Мақыш қалтайұлы жайлы21 бет
Ауыл аумақтарының мәселелерін шешу жолдары және дамыту88 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь